장음표시 사용
841쪽
bus aliquid dederunt, & humani quid passi
sunt. 1lle, quod acerbius interdum Aristot lem perstrinxerit; hic vero, quod nimio erga philosophum hunc amore incitatus vehementer disseruerit aduersus Ramum, nec discrimen inter res ipsas, & modum disputandi fecerit, qui reprehensione quidem dignus esse potest, quamuis res ipsa suum pretium habeat. PETRus GASSENDUS Vt grauissime de integra Aristotelis philosophia sensit ac iudicavit; ita & in hoc argumentum ad demonstra tionem spectans animaduersiones instituit a curatius. etenim λ obseruat non solum generatim in hac doctrina multa deesse; multa haud utilia; sed inania, quin etiam sbiconiatraria & repugnantia proponi; sed & speciatim singulari industria magnaque iudicii vi de monstrat, neque talem demonstrationem, neque scientiam dari, qualem eXpossiit Aristoteles, cuiusmodi obseruationes dignae omnino sinit, qu as omnes diligenter legant mentisque
auum breuiter placita Aristotelis de demon- ratione attigisset, addit: his omnibus missis, partim ut euidentibus,partim ut inuticiter sub tilibus, partim visulsis; &IO. FRANCIs CusEvDDEvs 3 dicit: cetera, quae prolixe de δε- monstrationestraecipiunt, aeum is quaestione, quae demonstrari possit, de immedietate rationum probantium, de gradibus necessitatis operose dis
putant, futilia sunt'inepta. sicut re ista
842쪽
inepte fatis s ridicule asseritur,quod in demonstratione apex scientia humanae, immo omnis felicitatis consi at. veritas enim indemon a-
hitis praestat demonstrabili: s vero ilitudinis interdum maior est utilitas, quam sicientiae. ANDREAS RUDIGER Obseruauit, quod principia, quae Aristoteles ad demonstrationem του necessaria esse putauit, apertesgnificent confusionem demonstrationis mathematicae & philosophicae; alio autem loco ostendit rationem, qua haec doctrina sit exponenda. nec negari potest, quod Aristotelis praecepta non solum perturbatim & saepe obscure sint proposta; sed & multa contineant, quae in nugis numeranda, & momenta haud leuiora silentio praetermittant. nam ante Omnia ignorantiam Verae indolis veritatis cum certae, tum probabilis deprehendimus, nec non discriminis demonstrationis, quae modo immediate ex sensione; modo ex definitionibus idearum est instituenda. multae dantur demonstrationes maxime sirmae ac solidae, quae haud principiis immediatis , ac primis nituntur , nec niti possunt. nec in gradibus necess-tatis, quos tradidit Aristoteles, verum adsecutus est fundamentum, siquidem necessarium nexum inter subiectum & praedicatum, ex quibus enunciatio composit est, ex subordinatis & diuersis ideis, num idea praedicati pertineat ad es lentiam subiecti, an accidentia, necne Θ demonstrare debemus, ex quibus facile potest colligi, num propositio sit pronuntianda uniuersa, an particulares. quod si ita est,
843쪽
scuti est, hanc doctrinam rectius ac Verius tradendam est e putamus,quod hac ratione nostro, iudicio fieri potest. demonstratione philosophica vel adprobamus, Vel refutamus eo clusiones. priori modo conclusiones nostras probamus per definitiones nostras, quae est demonstratio a priori; desinitiones autem &alias veritates demonstramus per sensionem, quae est demonstratio a posteriori. refutamus autem aliorum conclusiones ex definitionihus
ipsius ac diuisionibus, quas si ipsi quoque ad-
mittimus, est demonstratio κατ ἁ Θειαν, sin minus, κατ' gQρωπον. definitiones vero ac diuisiones aliorum refutamus vel per sensio
nes, quae est decuctio ad impossibile; vel per conclusionem manifeste fallam, quae est in theoreticis deductιo a absurdum; in practicis
deductio ad incommodum: confer ANDR. RH
XXXIII. Ratio ordinis postulat, ut dω- ctrinam de probabilitate ex historiarum mo- numentis illustremus breuiter. Veteres phi- Iosophi ante Aristotelem nihil tradiderunt de hac specie veritatis, siquidem satisfecisse aliis persuadebant sibi. quando argumentandi artem demonitrarent. ARISTOTELEs disserentiam constituebat inter anaoticam, id est, doctrinam de demonstratione, cuius finis se scientia; & dialecticam, quamuis haec vox a Peripateticis non una adhibeatur sententia. quando enim dialecticam opponunt analyticae, dialectica apud Peripateticos est ars exprobabilibus differens: ninc a SUI DA qu que definitur, quod sit μειδος δἰ ἐνδοξω περὶ
844쪽
per probabilia de qualibet proposita quaesioneratiocinatur. at vero quum aliquio vel vere - sit probabile, Vel tantum tale acipareat; V cem dialectica usurparunt modo ampliori se tentia pro utraque specie probabilitatis, qua ratione dialectica in organo Aristotelis complectitur ipsius libros topicorum atque elenchorum s histicorum; modo usu strictiori pro ea
doctrina, quae tantum vere probabilia tractet,& octo libris topicorum eXponatur. quibus
Aristoteles proponit syllogismum probabilem, dialecticum, quem adpellat epichirema; Irobabile autem ipti est proposito, quae omni-
ω, aut plerisque, aut sapientioribus, iisque vel omnibus, vesplerisque, vel celeberrimis vera videtur. η id, de quo instituitur heic disputatio, dicitur problema, item quaestio, ut adeo dialectica tradat artem de rebus Vere probabilibus disserendi, bene interrogando, apteque ad imterrogata respondendo, usque dum deducatur probabile: atqui haec est caussa, cur doctrina talis dicatur lxωταςικὴ καὶ ἐξεταςnisi. qua propter Aristoteles multa dat praecepta cum anterroganti, tum respondenti, atque existimat, quod haec logicae pars animam Praeparare debeat ad argumenta, quae gignant scientiam. nam ipsi dialectica est πρωτη ο νώ-ς; & an lytica est secunda & ἀνάλυσις vera: triplicem autem usum speciatim Commemorat dialectu Car. ' ad exercitationes, ad collaquia & ad pH-ι ophiae trientiam. at vero quum existimat Aristoteles, omnem disputationem institui de problemate & quaestione, ad quam Possit re-
845쪽
sponderi es aut non est; omne problema pertinere putat ad rei, de qua quaestio instituatur, aut definitionem, aut genus, aut Proprium, aut
commentaria in . libros Aristotelis topicorum ALEXANDRI Aphrodisi; THEΜIsTII au- item commentarius periit: e latinis huc spectant CICERONI s topica, quae libris septem exposuit BOETHIVs, cuius latina interpretatio topicorum Aristotelis quoque exstat,
phistae & rhetores transserebant Vsum topico rum ad studia eloquentiae, & corruptam eXer-Cebant artem, qua de re quadam in utramque disseruerunt partem, id quod GER H. IO. Nos sIVs' quoque Obseruauit, quamuis alieno a mente nostra iudicio. namque tale inititutum probat vehementer, quod nos ita de caussis reprehendendum esse censemus, quoniam genuina disciplina & logicae & eloquentiae inde multum cepit detrimenti: illa quod dialecticam sue doctrinam de probabilitate adoratoriam praecipue pertinem existimauerint; haec vero, quod mutata fuerit in sophisticam artem de omnibus rebus differendi in utram-
ue partem, id quod munus quidem est sophi
arum; minus vero germanorum Oratorum ac rhetorum. Veteres s T O I C I quidem diascrimen posuerunt inter scientiam, opinionem di comprehensionem: scientia erat firma ac stabilis comprehensio, quam ne ratio quidem
846쪽
imitare possit : opinio autem imbecilla & falsa assensio & comprobensio assensio visi comprehensibilis, quod ita verum, ut non possit esse falsum. hinc colligitur, in solis sapientibus scientiam; opinionem vero in stultis esse;
virisque autem communem esse comprehemsonem, ut quae sit id, per quod verum diiudi
quoque Stoici argumenta vera diuiserunt in demonstrativa & minus demonstrativa; sed indolem genuinam Probabilitatis minus era, Posuerunt. g. XXXIIII. Peripatetici non adeo solliciti fuerunt de hac logicae parte, qua de re queritur GER. Io. VOS SIVs: ' pars haec Iorices
negligenter admodum tractari in schoris,olet, suest facilis s obuia , siue ut inutilis. atqui omnino haec Aristotelis doctrina, si iudicare velimus ex veritate, est inutilis & admodum Iubrica, quae nullo fundamento nititur. et nim quaerit Aristoteles probabilitatem in opinione aliorum, quae cum Veritate nihil habet Commune, quum potius quaerenda sit in ipsare: quin etiam si posita est in opinionibus hominum, opiniones debent iam esse cognitae, quarum si nulla est probabilis; excogitanda quidem esset noua, quod autem secundum haec principia haud fieri potest. nam ubi nulla est opinio, ibi nulla est probabilitas. nec solide illos determinat, quorum opinionem in chgnoscenda probabilitate debeamus amplecti, quando dicit: probabile est, quo videtur omnibus. veIpluribus, vel sapientioribue. quis
847쪽
eri implures coniungat cum apientibus y idem esset ac si quis de vita pie instituenda consulere Christum & Belial iuberet, si quidem plures affectibus dediti longe absunt a sapientia,Vt adeo mens nihil probabile possit adsequi, si plures ruid assirmant; sapientes autem negant. quandio autem Aristoteles opiniones sapientum probabile quid essicere censet; error hic ipli. communis ruit cum Stoicis, quos lepide per stringit CICERO: quod dicunt, omnia se cre-
ere ei, quem iudicent fuisse sapientem; probarem, si idipsium rudes s indocti iudieare ρο tuissent: statuere enim, quijd si sapiens, ve
maxime videtur este sapientisv I ceterum cor-Tuptae eloquentiae cultoribun qui id in summa laude ponunt, quando m utramque partemtasserere aliisque lacum facere possunt, haec Aristotelis placita uon possimi non placere. - 1 6. XXXV. Μerito igitur recentiores non
nulli philoismi , quibus inerat summa iudicii
vis studiumque veritatis, peripateticam doctrinam hanc examini suo submiserunt, inter
gotio hoc iunctus est feliciter. primum Observat, libris topicorum Aristotelis omnia magmConfusione esse perturbata; d deinde 3 dicit: nugas, quibus libri topici scatent, commema rare quis valeat i obseeruari dumtaxat velim doctrinam vani mam, quae libris xpraesertim IV. V. n. per negationes tradunturi tertium notat multa erronea & in illis praecepta duo, quorum alterum est, ut in di1putatione loquis
848쪽
mur ambigue; ut potius quidquid obuenerie
animo, ematiamus, quam Vt Cedamus aduer-
serio nobis. in eodem quoque censu habet, quod doceat disputationem cum plebe instituendam esse non per syllogismos; sed inductionem, quasit homo plebeius ac rudis vim
syllogismorum haud capere possit; item quod
orationem, quae concludat additis detractisque quibusdam , vitiosam pronuntiet, quasienthymema sit vitiosum, cuius tamen longα
frequentior sit vius, quam integri syllogismi. tandem ostendit, multa hisce libris contineri, quae fibi sint repugnantia & Contraria, Cuiusmodi centina satis est iusta & firma, quamuis ad rem ipsam 3 probabilitatis speciatim haud spectet, nec significet, quam ieiuna & arida, etiam falsiaheic sint praecepta Aristotelis. . g. XXXVI. Qua cura & industria RAMusti ipsius assectae locos topicos, veluti sedes argumentorum tradiderint, satis notum &iams pra a nobis obseruatum est. recentiori tempestate philosophi magnis quidem studiis logicae artem emendare, illamquenitidiore ornatam facie exhihere elaborarunt; sed pars haec de probabilitate aut a plerisque logica. rum scriptoribus minus exposita; aut leuiori industria neopro rei dignitate tradita. atqui omnino est; quod talem miremur negligentiam. probabilitas est species veritatis, ex ius praestantia de illius quoque excellentia debemus iudicare, praecipue quum Plurium Torum, quae ad cognitionem nostram possunt venire, probabilis tantum sit notitia, adeo ut ope eius neque homo doctris , nequq rudis lib
849쪽
DE PROGREggV AC FATu LOGIeAE. 79Iterarum carere possiti sic doctrina, quae res naturales explicat, quaeue praecepta de consi- ,
Iiis & prudentia vivendi tradit, probabilitate nititur, quod celeberrimi ac grauissimi physicae doctores professi sunt ingenue. nec histo- ,riarum studia felicius possunt coli, aut intemPretationes scriptorum prospere institui, nisi doctrina haec de probabilitate lucem praeserati suam, ut multa alia taceamus momenta, in quibus illius utilitas maxime est insignis ac ce Ricua. pauci igitur sunt, qui accurate copioseque disputarunt de probabilitate. PETR s.
ram probabilitatis, quod plus habeat euidentiae, quam obscuritatis: siquidem dicit: i, gimus suasorius, probabilis, opinabilisque talis. dicitur proptex notitiam confusionis, quam ita,' persuadet, probatque, ut tametsplus evidentiae. quam obscuritatis habeat, relinquat nihilominus haesitationis aliquid s)ideirco dici opinio mereatur. opinis quippe, quatenuου volunt eam inferre a fetentia, nihil aliud est, quam notitia non plane certa, sed cum quadam formidine. Bnbeciliitateve assensus. heine ὐπuιψις etiam
i grace dicitur, quasi Ait suspicio, ne forte falla
bile quidem distinguit ab eo, quod haud pro-
habile est; minus vero a demonstrative vero, de quo etiam dicere possumus, quod plus haheat euidentiae, quam obscuritatis. IO. Lois CKIvs duobus fundamentis probabilitatem niti, adfirmauit, quod alterum sit rei cuiusuis ἀonuenientia cum cognitione, obseruatione ta
850쪽
experientia nostra in alterum tesimonium asiorum, quo ea confirmant, quae obseruarunt atque . experti sunt ; quae principia LOCRII vera idem sunt; mimas vero adaequata. etenim iexperientia pertinet tantum ad probabilitatem medicam, & testimonium ad probabilitatem historicam, praeter quas adhuc aliae sunt species, quae haec principia haud admittunt. Ceterum quum testimonium, velut principiaum generale probabilitatis posuerit, videtur procliuis ad sententiam Aristotelis, qui vult, is in studiis probabilitatis consulamus omnes,
plures &sapientes. CHRISTIANUS TH
AMR S I V s censet, quod probabilitas fit μεα- sis affertionis periconnexionem non necessariam; & alio loco duo criteria probabilitatis
Commendat, alienam quippe experientiam probam; & propriam notionem mentis accidentium. Io. CLERICUS 3 putat, quod pro- habilitas nitatur aliena auctoritate, rei natura, Cognitione ac eXperientia nostra suevera, si- vetitia, animique nostri adsectione & ratiocia. nationibus, quem sequitur IO. FRANCISCvs
disserit quoque de hoc veritatis genere ac pu'tat, ea, quae cognitionem reddant verosim, lem, retiari vel circa propositiones singulares, vel Hrca uniuersalos ι ac singulares emei parti m per experientiam, partim per testimonium , quae est vulgaris doctrina. i XXXVII. Nemo autem ex omnibus philosophis tam solide, accurate ac diligenter ex.