Io. Georgii Walchii ... Parerga academica ex historiarum atque antiquitatum monimentis collecta

851쪽

DE PROGRESSU Ae FATIS LOGICAE. 93 posuit hanc doctrinam, ac ANDREAS RUDI-G E R ; qui non solum indolem ac genuinum probabilitatis fundamentum indicauit; sed diuersias ipsus species distincte quoque posiait. scilicet δ ab ipso definitur probabilitas,quo Astratiocinatio, qua ex eo, quod plures se sones in

stippofitione aliqua seu opothesi sensui imm

diate haud obuia, conueniunt, concludamus ad veritatem Θpotheseos, ea certitudine, quae omni

exceptione haud sit maior ; qua definitione bene ac perspicue probabile distinguit ab eo, quod fieri potest, a fuco oratorio, a Proue biis, auctoritate. similitudinibus. diuidit pro habilitatem in theoreticam & practicam; theoreticae duas: constiruit species, quarum abitera spectet ad memoriam, quie sit probabilitas hi orica; altera vero ad iudicium, quae sit vel phdifica ; vel politica a vel hermeneutica; peppracticam autem eam intelligit, qua ex concuresis plurium caussarum futurum aliqum prae ineamus euentum, quae sit vel physica, vel mo'ralis. atqui haec Omnia copiose explanat, eXemplis illustrat& aliorum praecipue Peripate- icorum ac CARTE fis errores laIiciter omniano non solum obseruat, sed quoque in resurandis illis singularem ostendit industriam. cuius expositae doctrinae praestantiam posthae in physica demonstrauit, ac partim generatim istam esse doctrinam probabilitatis, tirmis coi firmauit argumentis; partim speciatim argumentationes erroneas Cartesii eiusque asseci rum, qui saepius id, quod fieri potest, velutilprobabile amplectuntur, coarguit grauiter.

852쪽

νς 'pllo GREssu Ac PATII LOGICAE. I. XXXVIII. Pervenimus ad doctrinam meditatione, ac speciatim de praeiudiciis, uti dicuntur, & dubitatione, ex quibus illa sunt elicienda; haec vero legitime instimenda, si meditatio suos serre debeat fructus. priamum igitur dispiciamus de praeiudiciis,ta quiabus philosophi Priecipue a tempore BACom de vERvLAMIo Vsque ad nostram aetatem multum ac copiose disseruerunt, siue ad illorum adpellationes; sive indolem, siue ad dia versas species, sue ad originem &occasiones, suo denique ad effectus, qui inde gignantur, respiciamus. quod ad adpellationem adtinet, obteruarunt primum Varias significationes v eis praeiudisti. etenim preiudicia interdum notant principia generalia & propositiones uniuersales. quas gallica voce str iuges adpel- Iare lolent, siquidem plures iuerunt e X eccle- saeroma me doctoribus, qui methodo quadam generali placita protestantium, uti dicuntur, refutaro atque argumentis generalibus illorum religionem euellere sunt conati, de quo instituto&scriptis ad id pertinentibus disserit

apud interpretes iuris ciuilis praeiudicium notat vel eiusmodi iudicium,quot institui debet. antequam ad aliud procedamus; vel rem quamdam iudicatam, cuiusmodi lata sententia posthac iudicibus in pari caussa exemplum

praebet ad consequentia Π, Vide As CONIUM PEDIANVM apud DIONYSIVM GOTH ip REDUM. quodsi vocem hane ratione oriaginis consideramus, significat iudicium, quod

ante

853쪽

ante legitime institutam meditationem sertu siue si verum, siue falsum, quae significatio autem in philosophorum scholis haud recepta est. illi enim intelligunt per priuiudicia principia maxime generalia eaque erronea ,eX quihus alia iudicia erronea gignantur, quae quamuis a plerisque dicantur praeiudicia; aliae tamen adhuc illorum sunt adpellationes. se appellantur opiniones praeiudicatae , praeconcepta, Vide IOH. CLAVBERGIVM ; idolamentis a VERVLAMIO; opiniones praesumine a GuND LINGIO, 3 ut de aliis taceamus.

quamuis haec praeiudicia a philosophis varia

oesiniantur ratione; re ipsa tamen, quod sinterrores generales, eX quibus alia iudicia erro-Mea veluti conclusiones proueniant, unius sunt fententiae, nisi quod alter altero accuratius dederit definitionem. varia praeiudiciorumge, mera a philosophis numerantur. CHRISTI Nus THOMAs ' duo principalia ponit praeiudicia, alterum, auctoritatis ; alterum

praecipitantia; IOH. FRANCISCUS B vDD E v s in tribus vitiis voluntatis quaerit ori-Winem praeiudiciorum, ita Vt Oriantur eX VO'

baptate & ignauia voluptatis .filia praeiudicia sauctoritatis & praeeipitantiae ex ambitione praesudicium electae aut receptae θpotheseos ι

ex avaritia obsequiositat. IOACHIMVs L A Mcius si ista derivatex intellectu& voluntate, vi adeo sint vel intesiectus, vel volumatis: prava Vero voluntas respiciat vel personas, quia

854쪽

hus homo vel nimium confidat, vel di at; vel res ipsas & sic regatur a tribus illis vitiis Ordinalibus, cupiditate honoris, opum & vo'hiptatum. hinc quatuor classes constituit prae iudiciorum, ignorantia, nimiae confidentiae, .imiae in entiae s prauarum curritatum, ANDREAS RV DIGER, y praeiudiciis illia auctoritatis & praecipitantia addit adhuc duualia, planitatis & subtilitatis ratione obiecti, de cuius natura duplex detur persuasio 3 Co de vERULAMIO R in quatuor classes distribuit idola mentis siue praeiudicia, quum alia sint tribus, alia specus, alia fori, alia thea

minori industria philosophiae doctores elaborarunt, caussas & Occasiones praeiudiciorum ostendere, & quum inde magna impedimenta, quo minus studia veritatis possint promoueri, proficiscantur, viam commonstrare, qua ista sint euellenda hisque morbis adserenda medi-

g. X XXVIIII. Scriptores, qui huc pertinent, sunt vel gruemus . Nel Aperiales : illi argumentum hoc de praeiudiciis generatio exposuerunt modo ex instituto; modo verosmul in scriptis logicis. prioris generis sunt

v HoΜAs RROvNE pseudodoxia epide crico. de HIs PANIA, siue Danae Euagne libro gallico de erroribus popularibus ἔ ABRAHA MVs MEIDA Nus de Origine erroris; HEMBER T v s de cavis errorum, de quibus iudi

855쪽

PIvM, inter cuius scripta germanica extat quoque opus de hisce falsis opinionibus. nec non huc reserri possisnt, qui peculiares dissertationes de hoc argumento conseripserunt,

LE R de praeiudiciis ex ignoratione sui ortis;

v E R de principiis N remediis praeiudiciorum; ΣwINGE Rus de praeiudiciis ; s CHROEDE-RVs de praeiudieiis merito re falso suspectis. Posterioris generis sunt, qui in scriptis 1liis logices disseruerunt de hoc argumento, quo ino

ciatim vero nonnulli explicarunt praeiudicia ac falsas opiniones, quibus homines de rebus sacris ducuntur, siue ad doctrinas, siue vitae

856쪽

actiones spectent, cuiusmodi labore functi sunt

in primis Io. HEN RIUUS BARTHIVS, qui

disputationes theologicas edidit de praeiudi-

vr Appius duabus dissertationibus de praeim dictis theologicis, quippe quae multa Praeclara continent di cultoribus sacrarum litterarum, praecipue hac tempestate commendandae sunt diligentissime. XL. Recte ac vere sentiunt philosophi, quod animus ad veritatis cognitionem possit praeparari per dubitationem, si modo legitima Instituatur ratione. namque duplex dubitandi modus est, quorum alter, quando sine caussa aliquid vocamus in dubitationem, nee tam de probationibus, quam de ipsa re sine rationibus dubitamus,id quod sceptici fecerunt; alter vero est, quum dubitandi caussae nobis sunt, qualis dubitatio dicitur sobria & duplici modo fit. primum enim in rationes, quae inprobationem rei cuiusdam proseruntur, inquirimus, num sint solidae, nec ne Θ deinde vero si deprehendimus, rationes productas haud esse firmas, de melioribus ac vere solidis excogitandis sumus solliciti, quorum prius si facimus , dubitamus de probationibus; posterius autem ipsa re. Vetustiores philosophi exercuerunt quidem dubitationem modo sobrie ac continenter; modo Vero licentius, quam par erat. Prioris generis sunt, qui philos phiae rationem eclecticam, uti dicitur, siant sectati, in quibus principem locum tenet meriatoque Occupat SOCRATEs, qui a scriptoribus antiquae aetatis singulari adficitur laude &

dicitur philosophia parens, rex Philosiphorum,

857쪽

DE PROGRESSU AC FATIS LOE CAE. 799

doctissimω omnium philosophorum. celebre quidem habuit hoc prouerbium: SE NIHIL

SCIRE, NISI HOC UNUM, QUOD NIHIL

sci AT, y quod nonnulli ea sententia intellexerunt , ut ipsum inde insimulauerint opinio nis, quasi nullam dari scientiam humanam, e istimasset. sic LACTANT Ius da effato hoc Socratis ita disserit: Socrates ut ceterorum

argueret inscitiam, qui se aliquid tenere amisitrantur, ait, se nisi scire, nisi unum, quod nihil sciret. intel&xst enim doctrinam rigam nihil habere in se certi, nisu veri. quam se

tentiam autem LACTANTII doctrinae Socratis ex XENOPHONTE, PLATONE, STO-BAEo aliisque scriptoribus a THOMA STA LE1o 3 collectae haud probabilem esse, confirmant. ut itaque ab accusatione scepticismi Socratem absoluerent, existimarunt nonnulli, ipsum hoc prouerbio per ironiam usum fuisse, id quod obseruat MO RHOFIus; ' quam coniecturam cum ipsius satis celebrata modestia haud conuenire, alii monent, ac credunt, Socratem effatum hoc adhibuisse, ut tumorem sophistarum, qui se omnia scire gloriabantur, redargueret. Ceterum saepius euenit, Vt Vem ha ab hominibus bona mente prolata ab aliis modo prauis affectibus, modo inscitia, modo imprudentia adductis in malam transserantur Partem. quod non modo eXemplum Socratis, ted & Epicuri, nec non secta Sadducaeorum testantur. namque quum Antigonus Sochaeus

858쪽

doceret, Deo non ita Obediendum esse, vi se vi dominis, spe mercedis commoti praestant obedientiam; Sadoli pariter & Baithus haec ita intellexerunt, ac si dixisset, Deo esse seruien dum sine spe retributionis, & hinc porro collegerunt, nullas Pinnas,nulla praemia post hanc

vitam esse exspectanda, animas hominum Cum corpore interire, Vide IO. FRANCISCvMBvDDE v M. δ praeter Socratem dubitationes adhibuerunt PLATO, ARISTOTELES, E PDc v R v s, aliique, quoniam alias nihil inuenire

nec quidquam diiudicare potuissent; sed remota penitus dubitatione, omnes Praecept eum doctrinas sancte conseruare ac propagare

habuissent necesse. Posterioris generis sunt; qui licentius iusto de rebus praeter necessitatem dubitationes instituerunt, aut, Vt rectius iudicemus, ea quae in aperto fuerunt posita. negarunt, id quod solemne erat scepticis, de quibus paullo post disseramus. aduersus quos alii quidem disputarunt. Veritatem eiusque certitudinem defendentes ideoque adpellati dogmatici; ipsam autem dubitationis genuinam indolem, aut modum, quo in salutem de gratiam sensus veri &falsi debeat ista fieri rite, minus demonstrarunt. g. XLI. Recentiori tempestate praecipuec ARTE fius doctrina de dubitatione largiscsimam disputandi dedit occasionem, etiam apud nonnullos excitauit suspicionem athei sis mi aut scepticismi. de p iudiciis cognoscendis atque eliciendis leuiore egit industria, nee grauiter atque accurate de illorum indole, ve-

859쪽

DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE. 8oI

ra origine ac modo, quo illis medicina possit adhiberi, disseruit. praecipue vero docti inam de dubitatione, in qua multum momenti positum est, si rem iptam accurate inspiciamus, omnino corrupit, atque ea tradidit, quae cum genuina dubitandi ratione ac cognOlcenda veritate nihil habent commune. nam commendauit cultoribus philosophiae talem dubitationem, quae non est dubitatio, sed negatio: hine dicendi genera dubitare, reiicere, habere falsa, euertere & alia usurpat promiscue, quasi linteiusdem significationis; quin etiam aperte indicat, quid per dubitationem intellexerit, quando dicit: quin s illa etiam, is quibus dubitabimus, utιle erit habere pro falsis, ut tanto clarius, quidnam certi simum ct cognitu factissimum fit, Dueniamus; & alio loco :

ida omnia, quae prius ut vera quam maxime credideram, propter hoc unum , quod de iis

aliquo modo sto se dubitari, deprehendissem, plane falsa esse supposui. at Vero quum C AR-ΥEs I vs certitudinem sensuum negaret, quid mirum, quod dubitationem ad eiusmodi quoiaque res traXerit, quae per sensus & vere & clarissime percipiuntur, ut de illis dubitandi no- his neutiquam relicta sit facultas. quapropter dicit: facile si ponimus, nullam esse Deum, nudum caelum, nulta corpora, nosque etiam ipsos non habere manus, nec pedes, nec denique vitam corpus. eX quibus patet, quod etiam de Deo dubitationem institui posse, existimauerit, quod & aliis locis confirmat, siquidem ' supponam, ait, non optimum Deum ton-

860쪽

tem veritaris; sed genium aliquem mali vim, eumdemque summe potentem cadidum omnem fisam industriam in eo posivisse, ut me fulgeret: item: δ num quid es aliquis Deus, vel quocunque nomine ilium vocem, qui mihi has ipsas cogitationes immittit δ quare vero hoc putem, quum forsan ipsemet iliarum auctore1se possim. praecipue dubitationem iis de

caussis commendauit, ut hoc medio falsae op niones generales eiicerentur mente, etiam animus posset praeparari ad puriores cogit, tiones & notiones concipiendas.

g. XLII. Propter hanc doctrinam de du-hitatione RENATVs CARTEs Ius varias

censuras eXpertus est. alii ipsum adcusarunt meismi, quod fecit LOENIvs eX ea ratiOne, quoniam Cartesus de omnibus dubitauexit, etiam, ut expresse ipsius verba adhuc testentur, de existentia Dei; quum autem ipsus dubitatio nihil aliud fuerit, quam negatio, sequeretur inde, illum negasse Dei existentiam. MARTINUS SCHO OCRI Vs, professor phi- Iosophiae Groeningensis, eandem instituit ad sationem, quamuis posthac coram magistratu, se Cartes o fecisse iniuriam, profiteri coa- cius fuerit, id quod commemorat ADRIANV s

vo ETIVs huiusmodi grauioris censurae e titit auctor, ex cuius discipulis quidam edidit admirandam methodum nouae philosophiae Remoti des Cartes, qua Cartesium non solum occulti atheismi accusat; sed etiam comparatio-