장음표시 사용
201쪽
mnum capit, per os effluit, et quidem copiosius, quando ulcus eruris non abundanter serum ulcer sum fundit, indicio, ex copia seri alicubi retenti, saliuam abundare. Hoc incommodum, quando simplex est, nec cum ulcere, etc. colludit, leuatur roborantibus, vinosis, raromaticis, amaris, Corta aurant. et peruv. vino rubro infusis: salsa autem, tam
in diaeta, quam in medicina, parci sint, quia saliua hoc stimulo maais agitatur. Alius sexagenarius, in oris latere dextro primo dolorem, mox tumorem experiebatur, quem saliuatio diurna et nocturna soquebatur, tanta, quanta ope mercurii excitari possit.
F. LXXII. Dentium vitia in senibus nune veniunt perlustranda. Primum est vacillatio, post illorum lapsus,
quo edentuli fiunt. Molestia et incommodum non leve. Perit enim voluptas alacriter manducandi,
et edendi cisos solidiores, saridos, quid i quod haec non absque. passionibus et doloribus quibusdam
contingant. Nascuntur enim communiter ante lapsum dentium, parulides, pus generantes, imo interdum fistulosae. Distinguendae autem' hae parulides sunt a laxitate gingiuarum continua, inprimis post motum corporis, lympham inspissatam ad dentes secernente. In parulide enim tumor, isque liuiadus adest, qui non adest in simpliciter laxis gingiuis. -Sciendum autem est, his incommodis, et easui dentium plus obnoxios esse homines habitus laxi, vel fibrarum teneriorum, quam qui sunt strim: hinc est, quod prioribus, saepe diu ante senium haec dentium vitia veniant: eademque ex causa seminae plus laborant dentium vitiis et citius edentulae fiunt, quam mares. Parulides selicitet interdam refou
202쪽
aoa Car. II. DE MORBIs SENILIos, uuntur, quando excretio muci naris, eiusdem late, . Tis, per calorem et errhina, copiosior obtinetur;
alias facile ipIam maxillam grauius infestat. Quibus fibra gingiuarum est robusta, et sanguinis bona crasis, illis post casum dentium gingiuae fiunt est sae, dentium sat bene vicariae; de qua re vetula in Ephem. Cc allegatur, quae duras panis crustasoLeis quasi gingiuis confregit. Infausta sorte damnata fuit octogenaria, circa hoc manducationis o
ganon, secundum Eph. N. C. D. I. A. II. Obs. 279. ipsi enim dextra pars maxillae inferioris, nullatenus
Cariosa, una cum dentibus, a musculo temporali et
lingiuis ipsis, post diuturnam defluxionem separata
iit, nullo inde redundante incommodo, nisi quod in ea parte difficulter audierit. ψ LXXm.
Primarium, 'quod ad demium construationem a
tinet, est illorum et .ingiuarum stibio, cum pane
adusto et rad. ireos florent. vel cum cubebis putu risatis, gingiuas eximie simul roborantibus. Ex lent dentifricia ex duris partibus, nitorem dentium laedentibus, constantia.' Os post mostulam collua. tur cum vino rubro puro, vel lymphato, adstringente. Parulides, si nasci incipiunt, non solum earumdem, sed omnis relaxatae gingiuae modesta, repetuta tamen, scarificatio necessaria est, euacuatur enim hae mediante, sanguis in torpidis vasculis stagnans, ipse torpidus et foetidus; qua euacuatione vasculaeonstringuntur, nec se postea a vappido sanguine facile extendi patiuntur. Opus praeterea est, in tali aentium scortatica conditione, herbis aciduli 4 am r aromaticis, antiscorbuticis uti. Cibi valde pim sues, oua, et finiata non edantur. Bonum vinuli rubrum,
203쪽
EORVMπE CURATIONE. ' , sto rubrum, Rhenanum, Mosellanum, aqua, si opus est, temperatum, plus conuenit, quam cereuisia fortis rpraestat potius acidula, secundaria. Si ceciderint nihilominus dentes, gingiuarum induratio, ope collutionis cum vino rubro, et austerorum fructilum frequenti manducatione promouenda est, Vt, quatis
tum possibile, manducationi inserviant. Evulsio nem dentium, ob enata quaedam incommoda, illam suadentia, in grandaevis, minime suademus, ob dubiam maxillae firmitatem, et in senibus frangibilitatem, inprimis si a parulidibus tentata suerit: terrere enim potest haemorrhagia, quam octogenaria, in Commerc. liter. Norimb. I 742, post evulsionem
dentis canini passa est, per biduum; quam non semper aequo cum successu, allegata ibi fortis cae compressio, digitorum ope facta, stadig. LXXIV. Pertinent ad affectus capitis seniles, adhuc duo, quorum iam ante meminisse fas misset, Vigiliae nempe, et soporos. Vigiliae sunt morbus senum
molestissimus, simulque vires admodum depascens: cam enim non solum totum corpus, sed et sensus externi et interni per usum diurnum fatigati, m diante somno refici debeant, vigiliae hanc necessariam refectionem impediunt. Senes enim tanto magis illa resectione indigent, quanto magis vireseorporis et sensuum vigor, ex solo senio labuntur. 3. LXXV. iVt vigiliarum causa eo magis elucescat, quae in Cap. I. f. LXIX. de natura somni diximus, breuibus repetamus. Somnus est remissio placida tori totius
corporis, quo sub illa motus intemus sanguissmPat pro hamorum viaim te inausiam intu
204쪽
ma secretione. Redditur seb hac secretione seniabus et reliquo corpori illud utile et necessarium, quod usus diurnus illis subtraxit. Cognoscitur autem remissio toni maxime ex pulsu, durante somno, rariore et pleniore, nec non ex faciei, et partium musculosarum succulento rubore, et blanda inflatione, quae . remissio in plurimis placide et insensibilia ter fit, in aliquibus autem, eodem, quo obdormiunt, momento, subsultu spataodico totius corporis. Motus itaque intestinus sanguinis in cerebro auctus d mulcendo illud, somnum efficit, et sub sonino secretionem liquidi neruei spirituo -vaporose perficit. His positis, Vigiliae sunt absentia remissionis tota placidi naturalis corporis, et motus intestini sanguianis nullum factum placidum augmentum, nec fiens tanta, in cerebro, liquidi neruei secretio, sed sen
suum, tam internorum, quam externorum perdurans t fio et actio.
g. LXXVI. Quemadmodum itaque motus placidus intestinus semniserus absque remissione toni esse nequit ; ita reciproce haec remissio toni a placido motu intes no allici et imitari potest, ad somnum capiendum et vigilias sugandas. Dantur quidem impedimenta
quaedam vigilias nutrientia, e. g. aerumnaej et curae animum edentes, ipse saoguis. minus elasticus,
et ad placidi motus intestini eleuationem ineptus 3 ne dicam de morbis quibusdam, . tussi, flatulentia, stranguria, senibus familiaribus, somnum interrum pendo vigilias causantibus. Aerumnarum reme dium raro in manu Medici est, ergo aliunde quaerendum. . Qui remedium palliatiuum, potum ii ebriamin, in usum vocare amant, eoue cura: J
205쪽
eant, et sepeliunt, illi vires vitae simul fugant, et
sepeliunt. Flatulentia est saepe saepius causa vigi- harum, quae vel ex ventriculi et intestin'rum inanitione oritur, ves ex cibis flatulentis in coena semiis. Vti ventriculi et intestinorum oneratio cum cibis, . ex pondetre, molestias creat, et motum peris alticum retardat 3 ita inanitio illorum motum perissalticum celeriorem, simul vero inordinatum et praecipitantem generat, qui vapores mox includit; mox emitistit, eoque ipso intestina, varia gyratione, sonora faeit, quae omnia neruorum systema in placidam et somniseram remissionem componi non sinunt. D tur autem praeter hoc adhuc aliud flatulentiae genus, somnum impediens, quod in intestinorum spe- ciali tensione, nata a sanguine, vasa viscerum distendente et urente haeret, sub corporis inquieta tectigatione, et plantarum pedum, coopertionem rec santium eximio calore: malo haemorrhoidariis si
Quo his vigiliarum impedimentis obex ponatu eurae, omni possibili ratione, rectoque modo ex ani- mo eliminentur. Fiatulentia evitetur, coena fit parca, et constet ex cibis ratis, et pro constitutione '
gratis. Supra ubi de re mine vitae senum egimus, obseruauimus, illos magis cibos solidos, salitos, et aromate conditos, prae liquidis sumere; et insequentis inde somni rationem, ex blanda oscillatione, quam tales cibi in neruis ventriculi excitant, et his mediantibus systemati neruoso communicant, st tuere annisi sumus t inhaeremus itaque huic sententiae, et cibos tales salitos vel tales supra denomina- O , in cogna parca, multis commendamus. Miram. λ saepe
206쪽
etcs CAP. II. DE MORBIs SENILIB , saepe deprehendimus salis culinaris,. in coena, estis debite mixti, virtutem hypnoticam.
Licet autem talis diaeta non conueniat senibu omnibus, inprimis longaeuis' et grandaevis, et limquendum sit multum naturae initinctui, consuetudini et viribus, hocque modo non sit remedium vnia uersale contra vigilias; attanien certum est, parcu . ciborum salitorum, sumatorumve ciborum superin-
gesto modico haustu vini generosi, vel pro regionum consuetudine, bona cereuisa lupulata, modice sepe bibita, saepius eximium fructum contra vigilias praebere: nulla ex his oritur flatulentia, sed ventriculi et intestinorum nerui, ita roborati et resecti, sile tio suauissimo somnunt profundum inducere tuu bunt. Noui senes non paucos, qui ita Vigilias a cent, et quidem, quando, cereuisa bona, vel vinum , vinosum, elasticum ipsis deest,' c phlear modicum spiritus cereuisae addunt, et pro haustu hypnotico, post coenam, cum optato euentu hauriunt: qui autem ipsi spiritui vini adsueti sunt, illo ad eundem pum modice utuntur. Sunt etiam, qui ex pota frigida in coena, auxilium contra flatulentias, vigu lias impedientes habent; et hoc auxilii genus maxime illis prodest, quibus sanguis in vasis intestin rum haeret urens, uti iam iam illos notauimus. Credibile est, populos orientales, qui nec supra n latos cibos, nec potum sermentatum spirituosum, sed unice aquam pro potu, et varios fructus pro cibo, Vtuntur, ex tali victu natas vigilias, narcotic rum usum in solamen vocasse. '
207쪽
Ilabent eontra vigilias etiam'amara suum usum. vinum absinthites egregium in vigiliis senum pra stat officium: et cum flatulentia primum sit sym- - . . 'ploma mali hypochondriaci, cui facillime iungun- tur vigiliae, ex virtute amarorum variorum, illud ingredientium, hypochondriacis magnum est selamen in vi this. Cum iucunda recordatione memi- ' :ni, saepe pertinaces vigilias hypochondriacorum 'uno ivel altero grano aloes hepaticae, tartaro vitriolato , ,
acuatae, quasi experimento, si non totas fugasse, t men interualliae somniseris fregisse, idque tanto certatius, ubi sextam vel septimam partem grani laudaui aoptati addidi, vel guttulam unam et alteram olei absinthii veri.
Interim sciendum, vigilias , quae, ut sipra monui - mus, ex sanguine in visceribus abdominalibus infar ' , cto, et vasa sanguifera distendente oriuntur, hisce remediis non cedere, quin ex illis noxam potius ca- 'pere. Conueniunt magis nitrosa, et multae alui modestae subductiones, ex ri barbaro et senna: clysteres nitros, oscula excretoria intestinorum emollientes, et aperientes, quo sanguinis massa, hoc modo, a viscido, quod stagnationes generat, libere sur. Cum etiam haec stagnatio optime per excretionem ipsius sanguinis, per venas arteriasque intestinorum haemorrhoidales tolli possit, aloeticis, interdum, eo allaborandum, vel insessibus, vel ad ligne finem, applicatio repetita hirudinum ad anum, et venaesecti . nes in pedibus, ambobus simul, in auxilium vocandae. Novi equidem duos casus, ubi methodo apis parenter coutraria, excrςtio 1anguitus obtenta fuit.
208쪽
a 8 CAP. II. DE MORBIS SENILIBVs, in senibus vegetis, a flatulentia et inquietudine sumisma nocturna vexatis, nempe in uno, largo potu vini Hungarici, versus noctem, .suasu Medici, exhiabito ; in altero vero, bono haustu spiritus vini, ex aromate, oleosi; quibus, excretione sanguinis peranum in larga quantitate obtenta, noctes postea habuerunt somniferas. Verum, uti tentamina talia non semper seliciter cedunt, ita non sunt secure
Quod tandem attinet vigilias, ex crasi sanguinis vappescente oriundas, certe illae senio sunt maxime naturales, Vtpote non immodicae, et a senibus, a reliquis morbis liberis facile serendae. . Et licet sanguinem, in Vappescentiam ruentem, in totum corrugere nequeamus, tamen per adhibita aromatico amara, diaetam conuenientem et potum spirituosum se mentatum, ultra modum necessitatis non adhibitum, excessum eius cohibere studeamus.
Senes coniugio fruentes, et illius quodammodo potentes, habent ex illo remedium clinicum contra vigilias: dicunt ex illo caput et faciem sibi incal scere, et tunc sequi somnum placidissimum, cum imsequente maiore alacritate mentis et corporis, quam a somno sp*nte et tarde irrepente, vel alio modo
Cum iam aliquoties meminerim aloes hepaticae, opus esse videtur, ut rationem reddam eius usus, cum apud Practicos hodiernos maxime ab leuerit; m lunt enim aloen optimam succolorinam, cariorem, lucidam, secundum .EDgLivM, aliosque, in Vsum' trali
209쪽
erahere. et nihilominus lotionibus, et inspissationi bus corrigere, quam hepaticam non corresstam, nee correetione indigentem adhibere. Nec, quod murum, ipsam correctam aloen, securi usus esse proclamant. Mihi ab initio praxeos medicae aloe lis patica, pura, nec arena et quisquiliis inquinata, visa est sussicere, tam scopo aluum subducendi, quam per subtilem, et magis penetrantem suam gummo- iam amaritiem, humorum visciditatem corrigendi; reputans, illam minus efficacem esse se uinem e aestuandi, cum in illa minor quantitas resinae has reat, quam in succoterina, nobiliore iudicata. Gauisus etiam valde sum, cum 'tam HERMANNvM in nosti a muriar medicae, quam HOMBERGIvh in Comment. Mad. Scient. Paris. a meis partibus st re inuenerim, quod hepaticam siccolorinae ad usum medicum praetulerint. Multas liberat aloes hepa ticae consumsi, eX quo tempore praxi medicae me dedi, nunquam tamen ultra tria grana,' saepius ad duo grana, et non raro ad granum unicum pro do- si dando, semper tamen in connubio tartari vitri lati, scrupulo dimidio vel ultra, et magnesiae albae aliquot granorum, ubi intentio fuit aluum certo subducendi; nam ultra myriades exemplorum , non memini ter vel quater intentionem laxatiuam seselialisse, sed semper eum, optato aegri commodo effectum dedisse. Ideo, ipsi, si iosissimae memoriae Imperatrici, ANNAL cuius valetudini, nunc pod
gra, vel csiragra, nunc renum, vel capitis dolore, vel taeniae molestiis fractae, per septennium solus praesui, exceptis ultimis vitae eius sex mensibus) se pus , hunc pulverem laxatiuum propinaui, quae, eius amaritiem sat benisne serens, talacia subito, Ο unum
210쪽
stro cAp. Π. DE MORE Is sENILIllus, unum vel alterum cochlear vini Hungarici superbibere solita erat. Erat quidem plurimis delicatulis hic puluis, ob salinam amaritiem, nauseosus, lenissima tamen, et certissima eius operatio, non solum illum, prae pitulis aloeticis, segnius operantibus, i commendauit 3 sed cum ob euitanduis, pro quouis aegro, nouum dispensandi laborem, formulam eius sub titulo: pulueris ροθchresti laxatisti pharmacopolio traderem, Practici quidam illegitimi, bonis ver- his, vel alis modo; a pharmacopolii ministris, eius compositionem ex piscati sunt, et ipsi domi, aegris suis, dispensaverunt hunc puluerem, cuius usum polychrestum adeo laudabilem, sub praxi mea, obse
Inductus autem sui hunc aloeticum puluerem concinnandi, ob taedia, quae multi aegri ex pilui rum aloeticarum usualium, ob ingredientium multiplicem farraginem, multoties segnium, diu suspensam, imo saepius fallentem operationem, capiebant. Elegi itaque aloen hepaticam, dacile solubilem, sale aperitiuo acuatam, nec huc Vsque eius rei me po nituit; licet bonis pitulis aio sticis, in quibus subi . ctis illae intentioni satisfaciunt, uti, non selum non noxium, sed et utile duco. . Aloen hanc hepaticam melius cruditates ventriculi non solum re luere, sed 'et euacuare, postea autem, vel simul, ventriculum et bilis crasin roborare, et magis . corrigere, quam Teliqua amara, certum est: hinc asseuerare possum, quosdam aegros, post interpositam mψrulam a sumto isto puluere, sese quasi ex languore resectos sensisse. Taceo eius virtutem somniseram, quando versus noctem sumitur, licet laxantibus, prae vigi-