Iusti Cnutii Compendium vniuersae medicinae iuxta doctrinam Hippocratis, & Galeni

71쪽

σε s v x et M v et x et temperamenti sunt valde calidi , & sicci, quies

confert. Nam , t exercitium calefacia,& desiecat, sic quies refrigerat, atque humectat: hine etiam hyeme exercitium, aestate otium praeciapiendum est. Obserua quoque, ut ante exercitium alui, & vesi cae excrementa exoneresa fieri enim posset, ut horum putredine ad superficiem prouocata, morbi, & praesertim culanei

nascerentur. Te Somno. cap. a .

CVm ex continuo laboris diuturni tenore

virium resolutionem animal l imminere snatura videret, salutare lassitudinis remedium adinvenit, cui somno nomen. Quo vires lab re collapsae, ingenti foenore restaurantur: quo inquam, eatore ad ima retracto, melius perficitur non solum stomachi, & hepatis, sed omniuquoque partium concoctio i quo denique, c Aionis vaporibus intus reseruatis, qui alias diDsipantur, totus corporis habitus blande calefit,& humectatur. Fit enim somnus calore,& spum tu intus recondito unde extremorum qui dam languor, & tremor: vidi quendam, ex auto sopore excitatum,ita trementem,ut de inorbo suspicaretur, cum tamen nihil se timere diaceret : at ego accersitus, eum hono, ut esset antimo admonui,& tandem, me adhuc praesente, actiore ad externa regresso, sponte tremor

72쪽

git: porisque cu tis occlusis ita Vt V apores victriplici coctione eleuati, per illos exhalare ne queant , quare continuo ad caput aieςndunti, ubi a frigiditate cerebri in soporiferum humo' rem coguntur, quo cerebrum aggravainx, in ovi, facultate animali oppressa, ac ligat , semumotuque priuemur, &in dulcem somnum rapiamur. Ex his facile est colligere,quare nocte, quam die; hyeme, quam aestate; somnolenti res simus : siquidem hyemale nocturnumqueis frigus ita cutem condensat, ut nullus fere vapor discuti possit; ideoque omnes caput petere coguntur. Unde etiam hyeme catarrhi, ninxiones frequentiores,quam aestat

De dormiendi tempore,in modo. cap. 1 L.

T Empua dormiendi opportunum est, non

diurnum, sed nocturnum: siquidem ita silentia noctis, somnum conciliant; diurnae v ro turbae, impediunt: nocturnum frigus, poris occlusis, intro spiritus repellit ; calor diurnus, ijsdem reseratis, extra prolectat: nocturnae t nebrae, spiritus,quia luminosi sunt,& tenebras fugiunt, in ima recondunt , diurnum lumenis, quia aetherei sunt,& lumen amant, eos euocat ztenebrae obiecta sensibus eripiunt,unde facilis ;lumen, ea sensibus repraesentat , unde difficilis est somnus. Quam igitur naturae aduersetur,

miridiari, ac laxurdiu dormire, quisque yi

73쪽

ntrita ut nemini, nisi nocturnis vigilijs laeessLetus,aut immodico aestu ex haustus,aut alia las audinis Occasione coactus fuerit, interdiu dommiendum sit; pueris, ac senibus,& qui id fac Te coniueuerunt, exceptis. Decumbat dormiturus,in dextrum, vel sinistrum latus cruribus, ceruice,& brach ijs, paululu reductis: hic enim plaerumque decubitus sanorum est. Porro m derate somno utendum; ad necessitatem stiliacet, non ad fouendam inertiam: si enim tantuviuimus, quantum vigilamus: si inquam somnus nihil est nisi mortis imago: quis non qua tum,citra animalis iacturam, fieri ρotest; ab eo abstineat λ.omitto quod sicu t vigil iae,sic quo

que somnus,si modum excesserit,infinitos propemodum morbos gignant: siquidem calorem intus occlusum iussocat, atque vaporibus, qui in omni coctione continuo eleuantur, ita corpus humectat, ut membra flaccescant; ijsdem denique ad caput transmissis, catarrhOS, para- . Usin, & similes assectus, causat: adde quod digestionem impediat,& excrementa detineat;

somnus enim omnem excretionem , praeter sudores,sistit. Tantu igitur somno indulgendu, quantum,pro cibi cofectione,necessariu est: ad quod, licet aliqui plus,aliqui minus teporis r quirant,tamen omnibus fere septem horaru spatium susscere videtur. Uerum pro diuersa te

Peramenti ratione,aetate,atque anni temporeia,

minuere,aut prolongare hoc tempus possumu z

74쪽

animaduertentes longas vigilias calefacere, desiccare; somnum vero immodicum refrigerare,& humectare. Quare pituitosis, ac obesis, vigiliae; biliosis, ac macilentis,somnus longior conducit: hye me multum vigilandum, ut i temperies teporis corrigatur; aestate vero multum dormiendum , , tum ut siccitas tempori, emendetur, tum ut caloris innati effluuiu im

pediatur. Pueris etiam,ac senibus longior λ-nus praecipiendus est: pueris, quia propter i xum,in mollem habitum, immodica fieret e lidi natiui dissipati nisi frequenti somno intro retraheretur: 1enibus,ut siccitas eorum mode. retur, imbecillesque operationes iuuentur.

I excernendis. cap. 22. . . a

c Iborum multum nutrientium usus inter Adum in causa est, quod ultra modum humorum quantitas excrescat: quod si autem omnes pariter ex aequo augeantur, fit plethora ; si Veria unus tantum prae caeteris luxuriat, cam chymia vocatur. Plethora, seu plenitudo duinplea est,tensiua,& grauatim . Tensiva est, ut adeo vasa tendit, ut periculum sit ne rumpan tur; talis est Athletarum: haec nisi soluatur,eX temporaneae morti obnoxia est. Grauatiua est quando, licet vasa non tendantur, tamen cor pus,plus quam vires serunt , repletione graua rur. Cognoscitur tensiu ex venarum tumores

75쪽

S molesta tensiione: grauatiua,ex totius corpo eas grauedine,pigritia, & spontanea lassitudine. Mu ais quoque generis est sanguis menstruus. ει in men genitale si quia sola quantitate infestini: attamen si plus iusto retineantur, putr si unt,aciveneni virulentam naturam induunt . Nam quo quid perfectius est, secundum naturam se habens, eo deterius, quando ab eo degmnerat ali quidem mutatio fit,a contrario incontrarium, ab optimo in pessimum. Quare ex me-sibus retentis , omnia fere morborum genera pullulant,quae omnia utero debentur : at ex nimis fluentibus, solum hoc, quod nimis fluant . Sic etiam ex semine retento suffocationes; sed immoderata eius effusio,plus nocet,quam si eo plus sanguinis centies etauxisset hinc passeres, quod sint admodum salaces,vix duos annos excedunt corpus eneruat, Visum hebetat,&nihil est, quod aeque cerebrum, ae neruos, Offendit. Sunt denique alia, non sola quantitate, sed etiaqualitate excrementitia: ut faeces,urina,sud res bilis,melancholia,sputum,&muccus. Haec

si assumptis probe respondeant,nihil incommod vero plus, minutue, quam assumptor iaquatitas fert, excernantur,morb, causant. At etiam flatus his annumerandos esse, colicasm des intolerabiles assectus docent I vridem

rito Claudius Imperator ut est apud Suetoniu)eum ex flatu rae pudore retento,aliquenaveriacitaturi in tellexicti, edicto publico vema - -υ P a ' dedit,

76쪽

- COMP. in D. LIB. II. dedit,erepi tum ventris inter conuiuia mi itendi. Neque etiam haemorrboides hic reticendet siquidem eae suppressae, hydropem, vel tabem, inducere possunt, ut est 5. aphor. I a.

De perturbationibus animi. cap.23. a

S ici omnem animi perturbationem dam

nabant; hominemque tranquillum , 6 απια ην,esse volebant: at ego rigidam illam tranquillitatem, atque -αδειαν, non modo imposissibilem natura enim animalibus bile ingenuit sed inutilem quoque esse existimo. Nam ad sanitatem conseruandam, quidam animi motus , Plurimum conferunt: quantum enim gaudio mens animus'; refician tur, nemo ignorat: qua utile sit frigidos, ac pituitosos ad iram prouocare,quis dubitat E siquidem notum est iracu dia calorem natiuum accendi, concitari, & v lido impetu ab intimis ad externa moueri; v de iratorum feruor, rubor, & ad omnem actionem expedita promptitudo. Sunt autem animi motus varij, ut gaudium, tristitia, ira, timor , amor, odium, verecundia, spes, inuidia, & similes. Dicunturque motus animae irrationalis ; qui nisi rationis stoeao,intra mediocritatis

fines contineantur, aliquando ita ferociunt, Vt

subitaneae mortis causa sint. Η nc aliqui ga dio, spiritibus instar fulminis extra discussis, et1spirarunt: nonnulli Luceminati , propter 'i , c . A et

77쪽

τ1 Ι v s et I C N v Y I lmorem, sanguine, spiritu repente ad ima retra unde timidorum pallor, ac tremor) suffo- cati sunt: illi scilice quorum debilis, tenella, pusilla, ac mollis,anim uia, graui,validoque anfectui,succumbuit. Quod cum ne brutis quide eueniat se unquam enim brutum vituri gaudio,aut timore extinctum legitur ratione vi lentos hosce animi motus coprimere debemus ne brutis inferiores simus, atque ut morterii. aliaque mala,ex iis nascentia,euitemus. Nam amore etiam multos paulatim colampi multos in furorem redactos, vidimus: & ira, licet

neminem unquam enecauerit, multiS tamen Mfebrem ingenerauit: moeror denique,& timor si longo tempore perseuerantes, non solum meqlancholiam significant, sed etiam gignunt , au egentque. Quare praecipue cauendu, ne huiuia modi aliquid aegris eueniat: quod si vero dea morte timeant,ut plqrumque accidit, Medicus 'hlanda exhortatione metum excutiat; malum scilicet non esse quod timetur,aut si malum fuerit, formidabile non esse; certam salutis spem ipsis comiter persuadens. ι P

78쪽

Liber TertiuS.

Pathologia , seu de affectibus

U De disserentia rerum prater naturam. ruVO , quae circa subiectum mN dicinae consideranda esse dicebamus ,absoluimus: res sese licet naturales,& non natur les. Reliquum est igitur vi ad res praeter naturam desce damus: quae quidem praeter naturam, vel voquibusdam placet contra naturam esse dicun- Iur , eo quod sanitatem euertentes, corpus no

79쪽

primui de earum cognitione, quem nunc a gredimur; pathologiam, quasi ' ρῖτω rati νω γιαν, vocant z es ter de earum curatione, quem therapeutica absolvemus. Priusquam autem

ulterius progrediamus , recte inter hos praeter naturam affectus distinguere oportet: siquidem morbus est in partibus; causa in contentis habitat ; symptoma sequitur morbum, tanquam umbra corpus, es versatur circa actionem . Ut

in phrenitide, causa est humor biliosus; mombus est intemperies in cerebro; symptoma est delirium, seu laesa actio cerebri; & sic de alijs .

Quid siu morbus. cap. 2.

M Orbus itaque est assectus praeter naturi

ram, primo, & per se laedens actionem: causa unim oon offendit actionem, nisi mediante morbo. Vt non humor biliosus delirium in cerebro facit, sed intemperiem; intemperies vero actionem cerebri laedit, unde symptoma, seu laesa actio, ut det rium sequitur. Mirum quid hic Argenterius garriat, uaquiens, mor bum non pruno actionem, sed facultatem, i dere: an ignorat facultatem, quoad effectiam , ab anima non differre Θ & propterea passionis expertem esse λ alias enim anima corruptibilis

foret. At inquit , si a facultate proceditae io i

80쪽

r MN Ms n. LIB. III stanquam a propria cauta, quare non, illaesa facultate, illaesa, quoque est actio λ Scire debebat argutus Argenterius, Omnem actionem ab aliquo organo perfici; culus duae sunt partes, una formalis, altera vero materialis . Formalis, est facultas , quae ad actionem principaliter, di effective concyrrit. Materialis, sunt partes nostri corporis, quae non quidem efficiunt actι nem, sed sunt causa sine qua non potest fieri ulla actio . Quare si hae vitiatae fuerint, laesa quoque editur actio, illaesa manente facul tale. Uts brachium luxetur,offenditur eius actio quod tamen facultas illaesa remaneat, vel inde patet, quia loco suo repositum, perfecta denuo acti nem peragit: unde patet, ad laedendam aeti nem, sufficere ut vitium sit in organi materia , salua existente eius forma. Morbus itaque recte actionem laedere dicitur; eoquod partium smilarium temperiem,& organicarum conforminationem,sine qua actio fieri nequit,euertat .

De morti similaris disserenti'. cap. 3. P

DVo sunt morbi partibuς nostri corporis

proprii, ut similaris, & organicus; unus vero communis, ut solutio continui o Morbus similaris est affectus praeter naturam, partium smilarium actionem laedens; diei turque intemperies; sicut enim earum actio procedit 1 bonax perie, sic ab intemperie, hoc est a vitiose