장음표시 사용
111쪽
potest terminare omnem dependentiam, S c. Dico quod haec propositio est fessa: Unde notandae sunt quatuor pro positiones,quae ponuntur a Doctore Subtili quaest. 19. γο- Scotus. lib. art. a. quarum duae primae sunt salsae, & reliquae duae verpPrima falsa est ista. In pendens tali dependentia, puta causati ad causam, vel accidentis ad subiectum; potest quaIe cumque dependentiam terminare: patet instantia: quia lapis est independens dependentia accidentis ad subiectum ,δί tamen non potest terminare dependentiam cuiuscumque accidentis quia non accidentis spiritualis o Secunda falsa, est ista. Independens taIi dependentia potest talem dependentiam cuiuscumque dependentis terminare; patet per instantiam immediate adductam. Tertia propositio vera est ista. Independens taIi dependentia potest alicuius dependentis dependentiam terminare;vel priorem,S hoc vel immediate , vel saltem mediate: hoc patet: quia Iapis est inderendens dependentia accidentis ad subiectum , M licet non possit terminare dependentiam cuiuscumque accidentis :quia non spi ritualis, potest tamen dependentiam alicuius Corporalis, ut coIoris, vel quantitatis terminare: Similiter Deus est independens independentia accidentis ad subiectum; licet non possit terminare dependentiam alicuius accidentis, nec corporalis, nec spiritualis: quia non potest esse isubiectum accidentis: potest tamen terminare mediate deIendentiam accidentis; quia terminat dependentiam subantiae, ut causatae ad causam; quae substantia potest immediate terminare dependentiam accidentis 3 quae dependentia causati ad causam est prior dependetia accidentis ad subiectum: potest etiam terminare dependentiam priorem dependentia accidentis ad subiectum, ut illa, quae est mensurati ad mensuram dependentia enim mensurati ad mensuram est prior dependentia causati ad causam, & dependentia causati ad causam est prior dependentia accidentis ad subi ctum o Et ita terminans immediate dependentiam mensu-xati ad mensuram terminat mediate dependentiam causati ad causam undecumque causetur, & terminans immediatd , vel mediate dependetiam causati ad causam, terminat etiam mediate dependentiam accidentis ad subiectum . Quarta
propositio vera, est ista; simpliciter independens po test cuius, vel saltem alicuius dependentis de- cumgi defendentis
112쪽
pendentiam terminare; quae propositio vera est quo ad se cundam, non quoad primam partem : ex quibus omnibus patet,quod Deus secundum mentem Doctoris Subtilis non potest terminare dependentiam relationis ad fundamentu, dc maxime cum illam relatione finita nunquam separetur ab eius actuali inhaerentia ad subiectum; tum etiam,quia habitudo relationis ad fundamentum, dc terminum est ipsa quidditas, & essentia ipsius relationis, a qua implicat contradictionem ipsam absolui; sequeretur enim ipsam relati in nem esse,& non esse,& sic patet quantum Canonicus deuiauerit a Doctoris Subtilis doctrina. An extro Ad secundam dissicultate respondent Franciscus de Ma ma relati ronibus in primo dist.28. quaest. 8. dc Canonicus ubi supra,
mi omi es quod sic, sicque probant: quia in essentialiter ordinatis, Mse actualiter realiter distinctis Deus potest facere prius sine posteriori,
sene relatio' ut patet ex Scoto in I. sentadist. I.quaest. S in a. dist. I 2.q. a.
m. dc in A. dist. 8. quaest. 2.& dist. o. sed asta sunt huiusmodi,er Franc cae go,&c. Secundo si Deus non posset producere duo alba si tam, ne similitudine, ergo necessario produceret similitudinem, consequens est falsum; tum quia Deus extra se nihil producit necessario; tum quia agens necessitatum ad aliquem effectum, eadem necessitate producit id, quod requiritur ad ipsem effectuin, sicut Sc ipsum effectum, ergo si necessario
producit relationem, necessario producit & extrema relationis. Item si necessario produceret, necessario conserua ret, sed consequens est falsum,ergo & antecedens. Praeterea
agens de necessitate, agit effectum persectio rem,quem possit; ergo si necessario produceres similitudinem, produceret eam semper perfectissimam,quod est falsum. Tandem. De necessitate agens, agit quam cito potest,ergo si Deus ne utra Fran cessario produceret, ab aeterno eam produceret, quod estes. tacu- Omnino absurdum; Sed ista positio est etiam contra Doctinrem Subtilem expresse: ideo dico, quod ista propositio . Motus. Omne absolutum potest Deus sacere sine posteriori, velut Extrema re- adducitur a Francisco, in essentialiter ordinatis, Sc realiter lati is non distinctis 5 c. non sic ponitur a Doctore Subtili: nam in a. possunt ese sciat. dist. I a. quaest. a. ubi praecipue declaratur ista proposi- uel ualiter se tio) sic dicit, quod omne absolutum prius alio absoluto, Mne relatisne realiter distinctum ab ipso,potest esse sine tali posteriori, M. Hudy Sω. hoc idem in dist. I. quaest. i. habet contra Henricum de
113쪽
Gandauo, & hoc modo semper est concedenda propositio.
Dico etiam, quod ista propositio duplicem potest habere
Primum est, quod unum absolutum sui comparatur ad posterius realiter distinctum potest facere illud fine poste
riori, destruendo illud posterius, sicut patet in omnibusa. Secundus sensus est , quod fiat comparatio duorum absolutorum ad aliqua posteriora realiter distincta,& tunc non semper sequitur, quod possit facere talia duo absoluta sine posterioribus , quia illis duobus absolutis possitis fic de necesitate naturae praecise , & adaequare oritur posterius ; quia est simplicitet impossibile, ipsis manentibus, posterius nCneste: licet ergo Deus possit facere unum album sine similitust ne, &po siet etiam destru ere similitudinem fundatam in albo, albo remanente: quia destruendo terminum similitudinis, puta aliud album, destruitur similitudo albo rem γnente , si tamen ponerentur duo alba simul, esset impossibile esse sine similitudine, etiam realiter distincta ab illis,& sic propositio Doctoris Subtilis erit semper vera in primo sen' 1b, non autem semper vera in secundo sensu. Dico adhuc, quod aliud est considerare absolutum, ut aliquod prius rea liter distinctum, quo posito, non sequitur necessario neces state absoluta, illud aliud a quo realiter distinguitur, de aliud est loqui de absoluto priori de c. ad quod positum de necessitate absoluta sequitur aliud in esse, & conteruari,
primo modo propositio Doctoris est vera ; sed secundo modo forte propositio non est vera, & sic est in proposito de extremi S, dc relatione, quia ipsis positis sic, necessario sequiatur relatio, quod impossibile est, ipsam non sequi. Dico tandem quod aliud est considerare absolutum, prius in se respectu posterioris absolute sumpti, S: aliud est ipsum considerare ut causam simpliciter necessariam in esse, & conseruari respectu alicuius effectus , dc si primo modo non repugnat posse existere sine posteriora , secundo tamen modo sibi repugnat esse sine posteriori; quia ut sic ponitur causa simpliciter necessaria respectu posterioris, sicut est in proposito de extremis respectu relationis, & sic patet, quomo do auctoritas Scoti male intelligatur. Ad secundum concedo, quod Deus necessario necessitate suppolitionis Producit relationem,
114쪽
Αd primum contra hoc negatur maior, ubi est necessaria concomitantia secundi ad primum. Ad secundum dico, quod verum est, quando producit nocessario absolute, sed non quando producit illud necessario' aliquo praesupposito: δc per hoc inuiter soluitur tertium nec alia solutione indiget, Si sic patet ad dissicultatem, quid sit dicendum secundum mentem Doctoris Subtilis, &naec
de relatione intrinsecus adueniente.
' Relatio vero extrinsecus adueniens sui dicit Author) est,t ιυ quae non necess ario sequitur extrema posita in actu & c. 'u i m qμ μ depto intelligentia huius literae sciendum est, quod agens 1μ' creatum habet respectum ad terminum primum, si ueto talem, qui dicitur productum,SI ad terminum, qu.ae est somnia producta, S ad subiectum illius formae,quod est passim,
seu transmutatum, quod autem isti tres respectus sint alii, probatur, quia sunt ad alios terminos : tum quia respectus correspondentes econuerso sunt omnino alis e respectus
enim producti ad producens,est sicut dependentis ad illud, ad quod dependet,& hoc simpliciter secundum esse suum ,
sicut simpliciter accipit esse: Respectus autem transmutabis lis ad transmutantem non est respectus simpliciter dependentis secnndum esse: transmutabile namq; secundum esse sui simpliciter, concurrit cum agente ut concausa, Sc non accipit esse simpliciter ab ipso; sed tantum accipit esse secun dum sormam , quae inducitur. Respectus autem producti,
Minducti patet,quod sunt alij,& si uterque sit dependentis ab ipso producente; quia illud primo dependet, quodam,pit primo esse,& hoc est productum, illud autem secundario dependet, quod secundario accipit esse ,& hoc est edinctum, vel inductum. Horum trium respectuum ex parte agentis, duo primi non sunt extrinsecus aduenientes: quia uel agens non habet relationem ad productum , vel inductum , ut patet de Deo producente creaturam,uel aliquid in creatura, vel si habet relationem, necessario consequitur fundamentum posito termino, ille autem tertius respectus,
qui est ad passum est extrinsecus adueniens: quia bene possibile est activum, & passivum, ut subicctum esse, etiam
approximata, & tamen no habere illum respectum,ut agens sit illud, 1 quo passum transmutetur, nec illud transmutetur
ab ipso, ut rote si est aliquod Orediens actionem, ut patet
115쪽
de tribus pueris ici camino ignis ardentis , ut dicit ipse Au thor in litera. Et si quaeratur qualem ordinem inter i. habeant isti tres respectus. Dicitur, quod primo est respectus
agentis ad passum. Secundo educentis ad eductum, vel in ducentis ad inductum: quando enim sorina educitu r de pintentia materiae, tunc est respectus educentis ad eductum: uando vero forma non sic edueitur, sed virtute agentis in-ucitur , dicitur respectus inducentis ad inductum : formae enim sunt duplices quaedam eductae, ut calor In aquam,quia scilicet educitur de potentia materiς id est de potentia agentis naturalis, quaedam inductae, ut anima rationalis, charbias, S coeteri habitus infusi. Inductio est respectus agentis
ad pastum, id est, est actio, qua agens inducit formam in pastum: Eductio est respectus formae ad subiectum, qui dicitur informatio, vel inhaerentia. Tertio loco est rei pectus producentis ad productnm: pa' tet ergo quomodo actio,& passio sunt respectus extrinsecus aduenientes. Sed dubium est de ubi, quando, sicia, & habbtu . Nam ubi ponitur rei pectus extrinsecus adueniens, S tamen posito corpore,& loco, necessario ponitur ubi, nam mens non capit, quod corpus possit manere sine loco. Secundo , idem videtur de quando, nam posito tempore, M motu, quae sunt extrema quando, necessario est esse motum in tempore, & per consequens respectum, quem importat quando. Tertio per idem de situ, nam posito corpore & eius partibus, ponitur situs. Quarto idem apparet de habitu : posito enim corpore, M aliquo circa corpus,statim limascitur habitus N ita istae relationes erunt intrinsecus as
Ad primum de ubi, Dico, quod ubi non innascitur posito termino, & sundamento: nam si stante corpore,& loco, staret ubi, sequeretur, quod nullum corpus possiet motaeri, cum maneat idem corpus, & idem locus, dc sic semper maneret idem ubi: motus autem non potest fieri nisi propter variationem ubi, ergo si stat semper idem ubi, x nullum acquiritur, impossibile est, quod sit motus. Dico etian quod non includit contradictionem corpus esse sine aliquo corpore continente, & per consequens sine ubi simo ita est de Primo coelo, quod non habet corpus continens. Vltra di-
, quod quando dicitur,quod corpus potest esse sine loco,
Dabium. Solutio. Formae suns duplices. Indiaritagd. quidve ed aio. Dubium
116쪽
intelligitur sine aliquo loco determinato, sed non sine omni loco. Item Doctor Subtilis in quolibetis quςst. Ir. docet , quod Deus potest conseruare idem locabile, dc eundem locum, id tamen non manebit eadem circumscriptio, quia corpus abiens ab illo loco & hoc etiam potest natura fac re ponendo aliud corpus praesens illi loco: non ergo ista eratrema locum, locabilem necessario consequitur ipsum ubi. ideo est respectus extrinsecus aduenien F. Similiter dico adsecundum de quando: quia manente eadem re temporali, de eodem tempore, transit res de quam do in quando, Sc cum in statur de tempore, motu; Dico secundum Aristotelem physicorum, si esset aliud coelum. esset aliud tempus: ex quo concludo, quod posset esse moltus in alio coelo, vel uniuerso; qui non mensuraretur termpore huius coeli. Similiter si Deus extra coelum crearet la' pidem, & ipium per nouum spacium moueret ; ille motus tempore hoc nostro non mensuraretur: Similiter loque do de quando possibile est poni tempus, S motum, octa. me motum non mensurari tempore, per conlequens rumhabere quando. . Ad tertium dico, quod manentibus eisdem in terra locante, variatur suus I similiter si arma circa corpus ponantur. non necessario consurgit habitus, nisi sit cir cumscriptum
Aduertendum est tamen, quod secundum communeri Cursum naturae, positis extremis cuiuscunque relationis mue intrinsecus adueniant, siue non, semper insurgit relatio; tamen de potentia Dei absoluta, relatio extrinsecus adue niens potest non insurgere etiam possitis exitemis, ut patet de igne, & tribus pueris, ubi erant extrema actionis, Sc pabsonis, dc tamen nulla suit actio uel pallio,& hoc quia Deus non concurrebat ad illam actionem, de secunda cauta non causat, nisi prima coagat: ex hoc corrollarie colligitur,quod differentia est inter philosophos, S Theologos: nam apud Tnaologos: relationes extrinsecus aduenientes non neces .fario insurgunt positis extremis ; apud philosophos autem insurgunt necessario, ex quo sequitur, quod in uia peripate sica alia ratione distinguitur praedicamentum relationis ab
illis sex generibus, quam per hoc, quod est necessario insus gere: quoniam diceret Philosophus: quod ideo dicit r ro latio
117쪽
latio extrinsecus aduenire; quia no aduenit nisi per approximationem extremorum, quae approximatio ab extrinseco fit, ut patet inducendo per illa sex praedicamenta: sed de rotatione intrinsecus adueniente non oportet, quod extrema approximentur; sed posita albedine in isto,&in illo, siue sint approximata, siue non; n Giri insessunt similia secundum Libedinem, sed igne ipsi ligno non approximato non sequi. tur actio, hoc de mente Aristotelis: posset etiam secundum Aris tilis ipsum alia assignari differentia inter relationem intrinsecus. alia disserem&extrinsecus aduenientem. Nam philosophus quinto phy- tia inter re- sicorum negat motum esse ad relationem proprie dictam, lationem ea quae pertinet ad quartum genus, non autem negat motum laus esse ad quemcumque respectum pertinentem ad aliquod sex intrinsecusta
generum, imo concedit motum esse ad via; qui communi- venientem. ter non conceditur esse motus ad sormam ablolutam, quin P dicamenniam ubi non est forma absoluta, sed respectus corporis con tμ tenti ad continens o ratio, quare ad relationem intrinse. IV cus aduenientem non sit motus, assignatur a Doctore Subtili quaest. I o. quolib. quia cum insurgat necessario positrs ex tremis, non oportet eam eme nouam propria nouitate; sed V ς cum ponitur albedo in Platone in ultimo instanti acquisitio ςY qet 'nis termini, uel fundamenti, necessari rit similis Sorti Se moideo ad similitudinem non oportet esse motum , nec muta- 'tionem , quibus ponatur in esse simul itudo, sed sufficit motus ad albedinem in Platone ; sed non est sic de respectu e trinsecus adueniente; quia sic sunt extrema sine respectu, Myotest de nouo respecta: s aduenire, & ita motus, vel muta tio erit ad solum respectum, sicut patet de via, quod potest esse nouum propria nouitate, acquiri nullo absoluto a quisito,nec corpori,nec ipsi loco.
Sed circa hanc literam sunt adhuc duae difficultate , qu , in cillia j, rum prima est talis: videtur, quod actio, S passio sintentitates sormaliter absolutae,& probatur de actione sic: Nullus P a. respectus est prior naturaliter suis terminis; sed actio est Vidistabprior natura suis termini s,ergo &c. Maior patet, sunt enim Gpossissimi
relativa simul natura ex Aristotele in praedicamenti S:Minor fomae a probatur: quia terminus ad quem lut dicitur refertur;agens LM. autem est producens per actionem; sed omne productum Ar Lest posterius natura producente, ergo & α Item nullus respectius est ultimus finis, de ultima persectio potentiae acti uς, sed
118쪽
actio est ultimus finis, de ultima persectio ipsi is potentiae. Dis. acti me secundum Philosophum 9. Metaphvi. non enim v. demus, ut habeamus vistina, sed econfreno, uleo habemu visum,ut videamu : Plaeterea: Nullus idem respectus potest habere plures terminos immediatos essenti litur distinctos sed actio multos tales habet, quia passionem,& sormam pruRefectus est dactam,ergo &c. Sed huiusmodi rationes non cogunt. Ideo Opis , ad primam dico, quod duplex est respectus; quidam per modum actus primi, ut productio, &actio,quidam per modum actus lecundi, ut filiatio& c. tunc dico, quod licet omnis rinspectus per modum actus secundi sit posterior ordine naturrae suo termino, de fundamento, respectus autem per modi, actus primi, dc si posterior sit ordine naturae suo flandam eii to; quia hoc est commune omni respectui, cst tamen ordine naturae ipso termino prior, non quod terminus sequarun ordine naturae ipsum, sicut ipsum sequitur suurn sundament. . . 'Itum; sed quia talis respectus est quaedam causalitas, siue cauV ta aliquo modo sui termini. Aliter etiam posset dici, &sos' te meliu , quod duplex est principium scilicet quod,& quo: P ' Pq' prinei piumqtiod est ipsum luppositum agens, principium
quo est duplex, sormale, δί sundamentale: formale est, quo' ' producens dicitur producens, fundametale est natura i plia ' producentis mel forma: exemplum . Ignis calefacit.lignum, principium quod calefaciens est uplemet ignis: igni fi cium calefacit : principiti in quo formale est cateiastio ipsa , uam calefactione formaliter dicitur ignis calefacere, principium quo sundamentale est calor nam ignis calore calciacit,quasido ergo dicatur, qaod principium est prius tuma ino producto ; Dico,quod verui est de principio quod , S quo su nevmentali, non autem de principio quo bima j. I spe diuti r Ad secundam cuin dieitur, quod respectus non est viti-oriam stimi mus finis dec. Dic quod rei pectus sumitur dupliciter, uno
modo secundum se ι.εί formaliter, sci Iicet ut eaecludit terminum. ut calefactio potest accipi, ut excludit calorem De nitum; aliis modo potest sumi,non uti eludit ; sed via liquomodo terminam inchidit . tunc dico, quod licet actio non fit perfectio:vlaima, nec finis alicuius potentiae, ut ex clirdit . . , . t mitium, secat nee alti Juis allius respectu est tamen perlectio ultima ratione ritimi termini,quem attingit. Ad tertiam cum dicitur, quod idem respectus non potest
119쪽
habere plures terminos immediatos a Dico quod verum est
per se,&primo, sic quod unus illorum non lit terminus rassione alterius, non est autem inconueniens, quod idem re- -vi, spectus habeat plures, S distinctos terminos, . non aeque pri mo, S immediate, sed unum perie,& primo,& alium ratio- .. N. R. Une illius,& sic est de actione: Ad minorem: quando dicitui, quod actio attingit passiim,& terminum immediate; Dico, quod non attingit illa aeque primo,de immediate, non enim attingit, siue res picit pastum, nisi ratione formae in i pso in-ipoductae , it taud primo attingit passum, non autem sor niam nisi mediante passb.&ita siue attingat passum median
Ie termino, sive cconuerso , ici Iicet terminum mediante
passo, actio non habet plures terminos per i e primo, nisi unum, ii cet secu adatio ratione illius respiciat aliud, dc sic patet ad istas rationes 4 si ta n iSecunda difficultas est. An intellecti ovi volitio,& uniuer Di ustat stfaliter operationes potentiarum .suit actiones, &per conse- unda. quens respectus, uel sint entitates absolutae, & quod sint Vtru opor actiones probatur auctoritate Aristodelis. o. Metaphysicin nove poteη ruiri t. c. I S. ubi ista habet verba: quorum non est aliud opus turm si praeteractionem, in istis existit actio, ut visio in vidente, & α - - speculatio in speculante: ubi de mente Aristotelis apparet, quod visio,& speculatio sunt actiones. Intentio enim sua ibi est distinguere inter actionem immanentem, &transeuntem, S vult, quod aliqua actio sit immanens, sicut exempli , ficat de visione, & speculatione,deuita, S scelicitate, per vis . tam intelligit actum secundum,nimirum opera uitae, Sc tamen constat, quod illς sunt operationes, ergo operatio est actio immanens, ergo est actio, a parte in modo ad totum sine determinatione distrahente . Praeterea quaelibet entitas ι. ram
absoluta potest intelligi non intellecto aliquo in ratione termini, haec propositio est manifesta ex ratione formali abs luti; sed nullus actus cognoscendi potest intelligi non intellecto termino: quia non potest intelligi, quod sit visio, nisi a
siti alicuius visibilis, ut obiecti : ergo &c. Sed oppositum ri thuius tenet Doctor Subtilis quaest. I.3.quolibetali. Nam nul P.M. Ia relatio, S: ut sic nulla actio est perfectio ultima agenti S, uel operantis, intellectio autem, de volitio sunt persectiones vltimatς agentis,uel operatis, scintelligentis, & voletis, ergo non possunt esse relationes,& per consequens nec actiones,
120쪽
otio immanens ab actione transium redisseri , ta
vel passiones. Pro huius dissicultatis dissolutione sunt non nulla obseruanda. Primo obseruandum est, quod duplex est actio, scilicet transiens,&immanens. Actio transiens secundum Scotum in quaest. I 3. quolib. art. 3. est illa , secundum quam aliquid producitur in esse reali,vel est terminus actionis de genere actionis receptus extra suppositum agens, quae actio transiens duas habet conditiones, quarum una est, quod transit in aliquid extra subiective, M temii native: exempli gratia, ςdificatio transit i ni aliquid extra scilicet in domum,ut in tellminum,dc etiam transit in ipsarredomum , ut in iubiectum . quia odificatio recipitur subiecti velivdomoedulaata. Actio immanens quantum ad propositium spectat) est illa, pee quam nihil producitur ad extra in estu reali; sed benem ei-ie intentionali,quae licet transeat in aliquid extra,ut in terminum, non tamen transit in aliquid extra , ut in subiectu nuexemplum. Voliti transit in obiectum vi litum, ut in ter minum , quia volitio circa volitate habet fieri, non tamen transit subiective in obiectum volitum, sed manet in voluntate, aut ii , supposito volente per volitionem, & licet obiectum producatur in aliquo esse fecundundi quid c nimirum inesse volito in per iplam, tamen nihil producitur in. est erea li, sicut fit per actionem transeamem, S quoddixi de uvii, tion dico de speculatione , de visione, de de omnibus illis operationibus, quae imanent in ipso operante. Πυ Secundo obteruandum est, quod ista actio immanens ab ipsa actione trant eunte distinguitur, de quae est sermo, quia ista actio immanens est de genere qualitatis, actio transiens est de genere actionis, vel est terminus actionis talis, qui reflcipitur, uel potest recipi extra agens: similiter ista actio im manens est glatia sui, deest ultimus finis potentiae operanstiis, non gratia alicuius alterius producibilis per i piam in esse realis ut dictum est j sed actio transiens est gratia alterius , vel est aliquid productilin per ipsam extra agens ue Et haec divisio actionis in transeuntem Mimmanentem, non est diuisio' alicuius communis univoci; led totius vocis in significationes,Vel aequivoci in aequi uocata, nam sola actio tral siens est vera actio de genere actionis, actio autem imma nens est qualitas. Vnde pro ampliori huius notitia est tertio obteruandum 3- α quod