장음표시 사용
61쪽
est smisI-- gento is, Ues dirucitur B stlatui, quia stylus eius est metaphoricus, & sigurativus,& ideo ad intelligendum obscurus. Daniel cap. 12. vers '. C . sum gnatique sermones. Et Isaiae cap.
29. vers II. Erit nobis visio omnium
quasi verba tibia Pasi . a. I. Quarta conditio est eius intelligibilitast, quae notatur cum dicitur : expandit illum coram me, idest mihi eius mysteria aperuit,& me ipsum intelligere fecit. Expandit, inquit S. Gregorius, Dum
22. Quinta conditio est sensus
duplicitas , quia erat sera ur intus,
o furis: Intus scilicet per sensum stiritualem, Foris vero per sensum Literalem. Vel -ndum
Diuum Gregorium ibidem ) Imui Scriptus est, quia instruit nos de rebus inuisiuilibus, idest, de m sterijs, caelestibus, Foris vero inquantum instruit nos de rebus visibilibus, scilicet, de rebus terrenis disponendis , & de exterioriabus actionibus. Prima Mriptura pertinet ad contemplativos, secunda ad activos, hinc Ioannis cap. Iα vers 9. dicitur: Ingredi
tur, θ' egredietur , ct Pascua inueniet.
13. Sexta conditio est Scriptu
rae varietas, quia erant scripta δε- νυ rationes in eo, o carmen, o va .
Continet enim lamentationes Scriptura. & tristitias poenitentium . Ioel cap. 2. vers. I 2. legitur: conuertimini ad me in Ieiunio, ct sutrio plancta. Et continet etiam carmen laudis. & laetitiae: Beati, qaιhasisans in domo ιaa in saecula saeuissem laadriant ια Psal. 83. vers. I. Vel continet vae tristitiae , & poenae .amnatorum, Luo caP. I 3. Vers. x8. IA 'it Deius, ct stridor densium. Et Isaiae cap. 3. vers. II. impio
24. Via ex pluribus amba- gibiis Sacra Scriptura obscurior aliquibus in locis redditur ; idcirco eas ordine alphabetico ponam hic, ad mai
rem Sacrae Scripturae claritatem , & explicabo, nem se.
Abstractis saepe lapids Witur Scriptura' Sacra pro concretis, sed quasi abstractis pro concretis. Ut nati eatio pro sanctificatore, Cireamelis pro circumcise , R demptis pro Redemptore. Et in xime videtur haec ambago, tunc quando abstractum ponitur in Gestiuo pro concreto abstracti-uo . Vt Deus maiestatis , pro Deus Magnus ; Spiritus veritatis , pro Spiritus Verax IMare Salis , pro mare Salsum. 13. Aternam non semper significat durationem illam , quae est sine fine i sed frequenter significat quodvis longum tempus, iiusmodi est a lege Moysi data, vLque ad Christum , S: nouam lo
In s Am , nunc l nitur pro ternitate, nunc pro longo te
pore , etsi non longissimo, ut pro Iubileo, seu annis quinquaginta . In faculum so i, frequentius pro ternitate, etsi etiam pro longissimo aliquo tempore . In μαδε μαίνrum , Semper pro
26. Casum pro casu Interprotes ner Antimosin usurpant , quia Hebr i casibus carent, & inuari
to eodem nomine per omnes casus utuntur; ut in 1. ad Corintha cap.8. vers.23. Sive pro τὰ He st tres nostra, pro fratribus nostris .
62쪽
credo, propter quod loquor; nam Hebraei carentes indicativo, prinsenti, &imperfecto, utuntur pH-
D 1 7. Dubitationum particulis utitur Spiritus Sanctiis, in Sacra Scriptura ι non quod ipse dubitet, vel ignoret, quid futurum sit; vel ad indicandam humani arbitrii libertatem, quae ex se est indeterminata , &potest alterutrum facere; vel ad indicandam paucitatem eorum, qui rem, .de Qua parastulis. agitur, facturi iunt; ut videndum est Ieremiae cap. . vers.3. Sisorum liant, er-- quiseis avia sua maiar er His utime masi , regiso facere eis Ariner matutiam di rame rem . Et Eacch. cap. 2. verss. Et dicentem , sui hominis, mirato ego te ad Aios Israel, ad genter a satrices , qua recessσιμι a -- i ,er
E 18. spitasi utitur aliquando Scriptura; idest Uerbum vivrIU, D. κνα quia minus significat, quam imro. tendit significare, ut Levitici cap.
22. vers I. OFerent s raram Domino ignem Hienam, auod eis praereptam non erat. Pro quoa eis vetitum erat.
F xy. A figura ad figuratum stfrequens Saltus, ut a Salomone ada, Christum: A Sion, de Ierusalem Fa, Hω- ad Ecclesiam ι'ab Iliael carnali ad Israel Spiritualem A seu Christianum populum, de id sub nomine eodem , quasi de eadem re esset
3.. Fibui, de Aia dissicilem habent persaepὸ significationem ,
nam tales vocat quidquid ex ali- λα- - qua re extrahitur, & quasi ab eam bur Filii, paritur. Sic Threni cap. 3.versa 3. Q Sagypta has pharetrae appellat . Frumenti grana excussas4 area et vocantur Isaiae cap.2. vers. ID. H
. Prophetaris hoc est Discipuli
Prophetarum . 3I. Fornicationis nomine U- Der. TMat. Bibl. I m. I.
sam Idolatriam frequentissime D. h. ἰProphetae designantiquia idolatria Μvero relicto Deo idolis adhaereat; '&velut adultera relicto marito
per honestis scriptura exponit . Sic uxorem cogi saere dicit, in
gredi uxorem, reuelare alterius turpitudinem. Menstrui fluxum, o sordia riem fuetudissem seminarum vocat, Ac Malisbria. Pollutio nocturna me is arei sensin HAraeorum textu ampellatur.
33. Nomen proprium vel genti litium ex more similitudinem solet dare ..Sic Prophetae Israelitas impios, Chananaeos, Amorrhaeos, De nomia nominant. Christias Dominus Iu-
dam, Diabolum appellat; & Ieri
solima Babylon Apocalypsu di- ,
citur cap. trovercε. l 34. Pro nomine proprio inter prelationem eius ponit. Ut Psal 73. verss. dicitur. Et DEI.i in inpare locare eiu/ , Pro pace in Hebraeo
enim est d, Sebasem quam omnino vocem verisimilius ibi Dii, ficare Ierusalem,indicat vox Sion, quae in eodem versu sequitur . 33. AOlet etiam numerum minorem negligere, de maiorem accipere- Vt Haicum in libro longitur Septuaginta filios Ieroboam De Nis. ab Abimelecho intersectos esse cum ad hunc numerum duo de
essent, idest ipse Abimelech qui
interfecerat, de Ioatham natu mittamus , qui euaserat. 36. Ordo temporum in rebus Ogestis narrandis non semper siem tur in Sacra Scriptura, quae prius acciderunt, Posterius nase D. 6-rantur , 5e hoc a S. P. N. Augistino,& ab alijs Recapitulatio nominatur. Hunisce rei exemplam Genesim plura ςritantur, de in Evangelio. 37. Potentia, vel potentiae amis e pro obiecto apnoni asset et, Vt
63쪽
custoditur, vel custodiri debet .
re, quae concupikitur,&desid intur. Sap. 36. vers 3- Psal. ros. vers et IMis, & praestolatio prore, quae expeditur Prouerb. cap. I nvers8. raristas pro eo quod inebriat Isa. cap. s. vers ar. Et similia 38. Postium pro comparativo utitur &superlativo, nam his carent Hebraei. Sic in Psal. 117.
, substantivum geminatur ised semel in gestitiuo plurali positum , excellentiam quandam eo
in genere significat, &vim habet
iuperlativi ut Mincia Sancturam , idest, sanistissima. cantisum ea MMaiis, idest Canti m excellen. insinum . Vanitus Hostatum, hoc
est , vanissima res. sed quando vox ipsa substantiva in eodem --, segeminatur, interposita suE sit, mi ... aut non sit particiisa copulatilia multitudinem, vel 'niuersitatemctis rei significat. Sic Psal.86.vers
F. Tomo, et homo natus ess in ea , hoc
est , multi homines nati sint i Melasia per Baptismum . Gemitiatio autem interposita particula D, solam duplicitatem, vel diue statem significad. Ut Psal. i. vers
sunt, hocest duplici corde. V Verba neutra aliquandoaetiuἡexplicantur sicut, & verba activa per actionem duplicem more Hebreς coniugationis inu.
Vt α. ad Corinth. cap. 1. vers 1η. D. Dor triumphat nos, hoc est, trium- --tris. phare facit. Oseae cap. g. vers.
rranauerimi, hoc est, Regem sibi constituerunt. Seu Ps . si . ver 7. Emeruit te, idest, emigrare faciet. AsBlet etiam h e verba neutra geminari semel in parricipio vel gerundio, de semel in alio tempore positum, ut exaggerationem , seu empsium insinuet. Sic in L.
Regum cap. 9.vers.7.Faciens faria in in re miμνιωκἀ- , hoc est certissime faciam Sic etiam extra gerun-dium , & participium , n ue mo--ii, hoc est hertissime morie
r. Vrbes, quasi mulieres allo. quitur Sacra Scriptura apud Prophetas, eas passim filias, meretri ces, vel Viriinex vocando. Filias, quia dileetas . Meretrices , quia
idololatras , Virgines quia Dei
cultum retinent, vel quis a Desamentur 1 s eu quod nunquam in n. captiuitatem fierint adductς, siue bar. obearum opus, ac pulchritudinem. Aliquando etiam non vineat eas asi lute filias, sed alicuius
I seph inj Israel: Qua locuti ne significatur, oppida illa esse, alteri subiecta.
Apud , vel coram in Sacra Scriptura usur- P-patur. Sic Ezecsiclis cap.- r. vers xi. Eransito ὸ Patre, or Μυre, idest. Coram Patre ac Matre erubescite.
43. Au idem valet quod De . sic
64쪽
Sic in Regum 2. cap. 3. vers. I 8. Dominus Deatas est ad Dauiri idest de David, dicens e in manu serui mei David Ialua popuIam meum Israel demana nil lim, O omnium inimicorum
. In, Hebraice 2. belli exempli gratia, in Domino, in Chrso, passim significationem omnium ali rum praepositionum ,' vicem induit. s. Et Latinum. & Hebraeum,
ve, nunc pro copulativa, nunc prodisiunctiva, , auri, nunc Pro Cau . sali. Enim, quia; nunc pro aduers, tiua, Sed, autem ι nunc pro, Hr, Sis Sicut, ides, Etiam tamen, Mia , Ergo', Pr terea, ctuin etiam sumi solet. 4s. Tamen,de sed, pro Immo Dianimmo sumuntur. En mi Pro autem; Eo quod, quoniam, saepe volentidem quod saamaii,vel, etsi,ut Psal.
. vers. I9. Numquidpoterit Deaνρ,-γare 'insis mensam in Deserto, quoniam
ftaxerunt aqua. Item Isaiae cap. Id. vers. t .confitebor tibi Domine quoniam
idest o A iratur ei mihi . Vt, quia , prvter Do , propterea saepe non causam, sed solum euentum,seu consecutionem significant. 7. Si , vox est admirantis, seu stupentis; alibi est negantis . Vt Iudicum cap. s. vers 8. Si Waru rint , idest non apparuerunt. Est etiam nota iurantis i Vt in 3. Regum cap. II. Vers I. Vivit Dominus,
s erit ploia, idest iuro quod non pluet, adeoque si pluat non habeat Deus vivus,& Uerax. Si post
verba iurandi sequitur vox Si tunc orationem affirmantem in negantem vertit. Sic Psal. M. vers ri. Sicut iuros in ira mea , si introibu, in requiem meam , idest quod non introibunt. Si oratio vero sit ne gans in assirmantem vertit . Sic Isaiae cap. I . versi . Iuravit Domis nur ,s non ut sat i, ita erit, idest ,
iurauit, quod in ipse putauit, ita
est iuramenti execratorij . Isaiae cap. 1. vers'. Nisi minas aedisertae, se rint , subaudi per Aposiopesim 3,
non talear Deus,aut verax; Sicut Latini dicunt i Nisebre stereo,d sperea m. Quam imprecationem tacent H braei utpote horrendam auditu,&inatu.
4'. Non amphiar, non vlara, Satalum, Generatio generationis, Dernam.
Passim non indicant' absolutam aeternitatem, seu durationem interminabilem, sed solum longum lcmpus, cuius finis ab homine vitiente iam non videtur'. --rum exempla habentur Isaiae cap.
23. vers. II. . EZech. cap. 26. vers
De Metaphoris Tropis , allegorijs S.
so ν Requentissime Scriptura Sacra Hieroglyphicis', Symbolis, & AEnigm tibus utitur': De quibus habes exempla pastina, In Ieremia ha
quae designant iram, & gladium
Chaldaeorum in quorum vexillo , erat columba argentea pennis ina- uratis , semiramidem repraesultans. Per ςnigma arboris imperium Nabuchodonosoris exprimitur . Dan. cap. q. per quatuor bestiar quo tuor Monarchiς representantur.
Similia Moysen in suis legibita
usurpasse declarat S. Clemens Ale-lxandrinus ii, 6. Stromatum .s i Multis alijs innumeris vi tur Scriptura figuris quas Uc in- sero cum exemplis , & loco ubi inueniri solent. g α Pro
65쪽
Pro Antiphras, poni solet Sanctificari pro pollui Deuteron. cap.
I se ieere Iob cap. r. vers II. Ix Catachresi figuram ha re in cap. .& VςrsΣr. S. Matthaei,idest Caeci curati Dioma rerum Chri-- stum Dominum in tota te ilia , idest , famam eius cum magna laude celebrarunt . Vide etiam
33 En in i quintupliciter, gnoscitur usurpata a Stacra Scri tura; idest Generis , & suppositi, Personae ubi a prima, vel secunda transitur ad tertiam; Tem ris
misi. Vbi praeteritum ponitur pro itu iage Gene- ro, vel futurum pro praeterito .
ν' i, ην bi vel participii pro adverbio . Detas, i, ' prima vide luti cap 27. veris . F. dcc. de secunda , &' tertia Abacuc
cap. .c. . s. II. de quarta Deuter.
14 De perlate vide Gen. cap. ΑΙ .vers. 4'. ubi frumentum aro maris coaequatur 3. Re m. p. ' Ti. . Io. verica. 7. Argentam lapidibus, &
D. ra qua unum in duo diuidunt: im - cui Virgilius AEneid. I cecinit
idest molem altorum montium imposuit. Et alibi.
ideli frenos aureos. Sic Gen. Cay I. vers i . de Sole, & Iama dicitur, S rus migra , ct iramara, ct dies, ct a nai, idest,sint in signa temp. rum, dierum, de annorum. 16 II a Mem habes in Isaiae cap-I . vers 3. OP uit Asprasepe D misi idest Dominum praes pis siti , seu dominum alentem se n. in praelapio, Sic Psal I 8, vers 1. In sole posuit Tabernaculumseum , idest, solem posuit in Tabernaculo suo
vel ut est in hebraeo, soli posuit
tabernaculum suum in caelis . Extant alia exempla in Exod, cap. 3. uers2.IudicCap.i vers. 3.& alibi. 37 De Ironia , & Saraasnis , uide Gen. cap.3.Vers. 22, ubi dicitur, Ecee Ada saasi unai ex nobis Fui messe ens s vim , O mesam. ic de Ponia. Zach.cap. ii. vers I 3. de trigintais argenteis dixit Dominus per Pr
phetam. Deearampretium , t sttiatur sum ab eis.
quentissime utitur Sacra Script ra . Sic in ea cox est sors cuiusque seu bona, seu mala . Gadius
est quidquid pungit, torquet, Vescruciat. SMitta quidquid nocet , aut laedit. lam si Turbo tempestas ρυ- cella, grando est quodvis tormem . tum, clades, vel strage. . Lupi , aula ἡ .serpentes , Dracones , Leones , sunt barbarae ac fece nationes . Sic homines uirtuosi, uel uitiosi deserto arido, campis, arboribus, uincis, montibus , fluminibus , urbibus comparantur. Videlis.
alicuius aures, est, aliquid alicui
praedicere, aduertere, praemonere. Solitum etiam est qu Pr phetet ab una metaphora immediate ad aliam transeant.Sicut Zach cap uers 8 et '. Christus nunc Oriens, nunc .Lvir uocatur. Oses cap x. synagoga nunc Maltis,nunc a appellatur. Isis cap 27. Diabolus nunc Lemathan, idest balena, nunc Vectis, et mox Praxo dicitur ;
pla cdm Samariam pro Samaritis n. Sacra Scriptura capit, idolum pro Metonymia
Idololatris, Templum pro sacerdotibus
66쪽
dotibus se Caere aliquando carnis corruptionem, aliquando concupiscentiam , aliquando homines carni deditos significat . Aliquando exteriorem nominem, vel e ternam speciem, et Statiam. ρος spiritui opponitur, idest, intemς gratiς , et interiori homini . Vein et ad Corinth cap. Io.uers L. R o autem vor ne prasens muria per ea oo Mentiam , qua existimare odere tua Mitrantum nor tamq a secundum earnem ambulemur.
co De Dneeri . . Non solum utitur scriptura. Synecdoche in - , Persenis , nempe nomine Philhilcorum, AEgyptiorum, Idum rum , et barbaricarum aliarum gentium Iudςis uitanarum, ad n ta 'das omnes gentes impias α Medoctis. Cfristo subigendast sed etiam innumeris annorum uel dierum ex primendis totum ponendo pro rete, uel contra Sic caput pro
idest Diper te. Sic dicitur Christus tres dier in sepulchro extitisse, e quibus tamen pri mus, ac tartius fuere incompleti aut similia.
De Multiplici Sacrae Scripturae Seni se .
ci. Ensus sacrae Scripturae, est ille , quem Spiritus Sanctus intendit in eius impositione , qualis est , quem Salicta Mater Ecclesia tenet,et d cet suos fideles, instructa ab eodem Spiritu Sancto, qui omnem raris. docet veritatem , illuminata immediate , in summo Pontifice, et ab eodem denendenter in Patri. x, in Concili, generalibus, vel aliter congregatis in nomine D mini , sic ait tardon. Sacti: b. cap. .num. Io. de summa scriptu
si sensus autem sacrae scripturae communiter assignantur a doctoribus quatuor, kilicet, Litera-ρ, Allegoricus , Anssogicus, et
Moralis; unde vulgariter illisiis Litera gesta duere: γid credas , Aze-
Haec diuisio silmpta est ex D. P. Augustino in i . superGenesim ad
ei untur.Primum pertinet ad sensum Anagogicum. Secundum ad Historicum, et Literalem , Tertium ad Allegoricum,et quartum ad moralem.
63 Sensus Literatis, qui ab alijs dicitur historicus, est lignificatio qua voces significant res. Sed quia voces Mnificant aliquid proprie, scilicet. illud ad quod sunt impinsitae adsignificandum. et aliquid
metaphorim, et transumptiue , propter aliquam similitudinem proprietatis, vel conuenientiae ,
ideo sensus, sue significatio significans, siue secundum proprieta- Ο
tem locutionis , sue secundum meta oram, in sacris scripturis dicitur Literatis , utroqVe enim modo scriptura utitur, Exemplum primi, cum ἡicitur Marci
o in eoelum. Exemplum itandi cum sequitur: Et sedet a dextris Dei, Deus enim non habet dextram neque sui stram, cum non .st cor
poralis : Sed quia dextra manus est potiori transumptiue significat. tWra bona Dei. in quibus Christus sedet, hoc est requiescit. Ec ziis licum sensui LiteratiSacrae Scrip xvrae non positi subi jci falsum, si cui nec fidei, sequitur quod quan
67쪽
do ; veritas locutionis non po-- test saluari secundu propriam significationem terminorum, ut in exemplo dato, tune illa significatio, qua voces significant res, non
est jensiis Literalissed dicitur sensus Literae, & sensus grammatic lis , qui & si sit congruus, tamen aliquando est falsus , quando repugnat veritati, sententiae, vel alijs passibus Sacrae Scripturae , aut etiam his,quae per Ecclesiam sunt determinata esse de fide. 6 Ex his apparet,quω siib sensu Literati continentur sensus Meta-D-2 phoricus, qui est circa dictiones ; .M. & Parabolicus , qui est circa sententias, frequens in Sacris Literis, quae saepe utuntur Metaphoris, &t.... Parabolis ; Christus enim Meta- f., phoris uretatur, & in Parabolis Io
N' 33 non tantum delectandi gratia, ut Poetae, sed propter utilitatem, uel necessitatem conditionatam, stilicet,ut ficilius intelligerent, &retinerent i quia cum omnis no
stra cognitio ortum habeat a sensu , necesse est homini, ut per sensibilia ad intelligibilia ducatur. Usus est etiam parabolis, ut tolleretur superbiendi occasio, dum
homo dissiculter veritatem capere potest . Praeterea, ad excitandum attentionem : Ad ea enim quae sunt difficilia, maior requiritur intentio Insuper ad occultationem Sacrorum Mysteriorum ipsis incredulis: unde Christias Dominus Matthaei cap. II. Vers. 1 I. dixit: risus duram es nosse
mysteria regin ecturam , 'bus' autem non
Ne quando conuertantur, & dbmittantur ris peccata, ut pradixerat Esaias cap. 6. Vers. '. Vlteritas
occultatio parabolarum, & figurarum etiam utilis est ad tollendum fastidium , de ad exercitium studiosorum , & euitandum irri
siones infidelium , & ideo dicia
tur Matth. cap. 7. Vers. 6. sit Sodium dare eantias. Et ob eam camsam omnes formς Sacrament
rum ut dicit S. Dionysus in lib.
de util. prccep. non fuerunt scriptet in Sacris Literis, sed per tradiationem Apostolorum, & maiorum ad nos deuenerunt. S. Dionysius monebat Titum, ut sancta ab immundis incontaminata lem
ις ς Parabolae autem non sunt intelligendae secundum sensum ilia terae siue grammaticalem, sed secundiam sensum, quem authes pa-- μιει- rabolae intendit . Nec est necesse in quo ad omnia secunddm rigorem terminorum, similitudinem accipere , ut dicit S. Ioannes Chrysos. tomus; alias Parabola de filio prodigo ueritatem non contineret.
quod Sacra Scriptura , quae Vetus testamentum vocatur, quadrifariam traditur, scilicet, secundum Historiam , secundum Ethimo logiam, secundum Analogiam & secundum Allegoriam. Ex quisus tria prima pertinent ad sensum Literalem. Historia est,ut idem exponit cum simpliciter aliquid propo-ἰnitur . Historia Ionae in ventre
ii significat id,quod gestum est. Ethi mologia verὁ , cum dicti
causa assignatur, Sicut cum Dominus assignauit causam quare Moyses permisit facultatem repu- diandi uxores, scilicet propter duritiam cordis ipsorum . Sic legitur Matthaei cap. I9. verss. Ait ιι bi: moniam Muses ad duritiam eor dii vestri permisi vobis dimittere in
Analogia autem est cum veritas unius Scripturς ostenditur u titati alterius non repugnare. Sola ' autem Allegoria interistia quatuor
pro trisus Diritualibus sensibus
68쪽
diuisio sensum bimembris , sensuum Sacret Scripturae quidam est literatis, quidam spiritualis, ure que subdiuiditiir, Literatis inquatuor, quia ouidam est historicus, alius ethi mologicus, alius anal
gicus , de alius Parabolicus. Spiritualis subdiuiditur in tres, scilicet, in Allegoricum, Analogicum, demoralem . Quantum ad sensum Literalem, dicit S. Thomas post S. P- N. Augustinum, quod non
est inconueniens eandem Scripturam , seu eandem sententia
Scripturae habere plures sensus Literales , Quia sensus Literatu es , quem auisor Scripturae intendit, sed author Scripturae Sacrae est Spiritus Sanctus,ut habetur L. P tri cap. r. Spiritus autem Sane cum sit Deus omnia simul sto ii tellectu comprehendit , & per consequent in una Scriptura γ' test, simul multa intenderet quπnos unico sensu, seu sententia non Possumus explicare. Et sic erunt Plu s sensus, quo ad obiecta, de quoad nos qui non possumus plurira intellisere . Nec pluralitas tam rum sensuum siue Literalium , si ue Spiritualium facit aequi uocationem, aut aliam speciem multiplicitatis , quae pariat confusio nem, fallaciam, aut deceptionem
siue quae impediat efficaciam OLeendendi veritatam,quia sunt sub ordinati, de virus qb alio pendet ive S. P. N. Augustinus it contrae. Vincentnim Donatistam , oes.
Dion sus in pist ad Titum dicit, quod Diniboli a Graiugia hoc est , quae ex similibus procedit) Nos
argumentativa, hoc est non effociter concludit. Nec per hoc aliquid deperit sacrae Scripturae, quia nihil necessarium continetur sub aliquo Spirituali sensu, quod Sacra Scriptura alicubi non manifeste tradat
per sensiim literalem. Ideo Spiritualis expositio dicit habere latebmentum ab aliqua literati. 68 Nee obstat quod Apostoliis
Galat, Vers L . argumentatura sensu allegorico, quia strusus Aulmoricus est Literatis, cum intemditur ab Authore Scripturae, prinui in eodem loco D. Paulus , qui habebat spiritum auctoris scri turae declarauit, & Christus D
ris . Lapidem quem reprobauerunt arasi canter, his factus est in caput a MV ase
mit sensu Allegorico. 69 Et licet omnes sensis sacraescripturae tam Literales, quam spirituales, sint a Deo intenti, non tamen principaliter', sicut sensus
Literati super quo sui di stum est fundantur alij. Ideo ordine quo dam sunt intenti. Si inferaturgo ex alijs sensibus potest tralii Abi
ficax argumentum,ex quo intentι
sunt a Deo . Dicenὸum est hoc, iocum habere quando fulciuntur
ex alio loco Scripturae sensu Lite-irali, vel quando coincidunt cum ςo, ut in Canticis.
ο Si quaeratur quando aliqua scriptura habG plures sensus Literales, qui eorum erit principalixerintantus Potest dici quod uterque. vςl quod ille sensus est principaliti intentus, qui est de neces.sariWibus, & propinquioribus fini Eipturae, qui est salus animarum iuxta A stoli ad Romanos
1 Sed difficultas non modica est. Quomodo cognoscemus de aliquo modoi sensu, seu ex positi ne Scripturae quod ut sensus Lite-
ralis i inta quilibet dicerς poterit
expositionem suam esse sensum Literalem, suς germanum ut Z is, iberus temere dixit, & alii blas phemantra H rexici assirmant Respondetur, quod hoc faciliter cognosci poterit ex compatibilitate, quia com isensus Literatis sit aspiritu Sancto, qui non est Deus disien c
69쪽
dissensionis : Suidhissionis, sed
Pacis, de unitatis, consequens est,
quod si diuerit expositiones si
compatiantur ad inuicem possunt dici sensus Literales, & talis multitudo expositionum utilis est ad exercitium studiosoriam . Si vero diuerset expositiones non se compatiantur ad inuicem , vel repugnant , aut altera illarum repugnat alijs passibus Sacrae Scripturae , vel determinationi Ecclesiae, non est sensiis Literatis , sue germanus . sed Diabolicus , qui potest refelli ex alijs passibus Sacrς
Scripturae , de praecipue per determinationem Ecclesii Catholi-cς', quq errare non potest in fide aut bonis moribus, hoc est, in iudicio, & determinatione fidei, de
credendorum , nec etiam in iudicio, &determinatione bonorum morum, cum regatur a Spiritu Sancto , quando de fide agi
r. Allegoria ut ex pr dictis in dupliciter accipi potest ,
-ἰpitiar. Vno modo communiter pro quo
libet misino. seu spirituali sensit, aut intellectu Scripturς . Et sic Allegoria est tropus, siue modus loquendi, quo aliquid dicitur, &' s. dictis aliud intelligitur. Et dicitur ab ALDr, quod est alienum, & Gum di- . Go,quasi in alienum intellectumi ducens. Secundo specialiter, pro uno tantum sensu ex tribus letabus spiritualibus siue mysticis,qui venὸent ex sensu literati ; Giavi dicit Apostolus i. ad Corinth
tingebant tibi; ideo lex vetus erat figura nous , de eorum quae debe-Dant esse in noua : Et secundum
S. Dionusium in lib. de cilesti
Hierarch. Lex Maa est at, is , - , θηηgesta sunt a ea te, tr mem- Dis eius t exempla eorum qua not f eere deben ι . maeumsue enim scripta fant is nostram doctrinam scripta sunt. Ea verὰ-m nefarie in Hesesia , sunt repraesentastis praeseritorum , bAmra eorum, Da erant, vel feni in patria
τ3 Ex praemissis faciliter potest haberi definitio omnium sensuum spiritualium : Sensus enim Allegoricus dicitur, cum ea quae sunt veteris legis, significant , de applicantur ad ea, quae sunt nouae legis, scilicet ad Christum, de Ecclesiam. 74 Sensius Anagogicus dicitur, cum ea,quae in Christo , vel quae per Christum , & Ecclesiam militantem, sue per nouam legem facta sunt, significant, Zc applia
cantur ad ea,quae erunt in patria siue in aeterna gloria.
,logicus est. cesim ea quae a Chri-
γ,vel per Christum facta sunt ,
significant, seu repraesentant, de applicantur ad ea, quae nos agere debemus.76 Notandum tamen est,qu omnes pr dicti quatuor sensus in eadem sententia Scripturς inueniri possunt, vi in his verbis vers. 2. p. I. Genesis Fiat Lux , si intelligantur de Luce corporali est sensus Literatis, si vero de Christo, dc exponatur , Fiat Lux, hoc est nascatur Christus, qui est Lux v ra , quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum , est sensus Allegoricus ; Si vero significet lumen aeternae gloriae,& lucem inaccessibilem , Ac exponatur , Fiat Lux, hoc est, per Christum introducamur ad cael stem gloriam, est sensus Anag incus; sed si exponatur, Fiat IAM
noeeli per Christum illuminemur in intellectu , de inflammemur in affectia, de voluntate, est sensus moralis, siue Tropologicus. Non est tamen necesset omnibus sententiis sacret Scripturς hos quatuor sensus inueniri, seu omnes sententias secundum quemlibet quatuor sensuum exponere , & interpretari , sed aliquando secundum unum tanturi haliquando, secundum duos, ali
70쪽
quando sectandum tresae aliquando secundum omnes.
77Ochabet mullar Levitica ex Amram viro Leuitico
in AEgyptia captiuitate ἐlium peperit anno bis millesimo quadringentesimo tertio ab initio mundi, eumque contra Phara nis regis edictum tres menses cultum habuit; sed cum amplius occultare non posset, cistae i-ceae, bitumine, & pice oblitae impostum, in papyro ad ripam suminis exposuit. At Pharaonis Filia Thermutis, qui in flumen ad lauandum descenderat, cista aper,ia, S infantis , vagitibus mota, eum educandum suscepit; &iam
nutricem quaereret, diuinitus pueri matrem mercede conduxit. .Et se in patris aedibus educatus, iamque grandiusculus factus, Moyses. appellatus seir , eo quod ex aqD quam AegyptiJ AD' vocant 'is set extractus , se Ioseph. lib. tacontra Appionem. Anno UOg simo vitae suae suscepit iussa Dei'Principatum hebraeorum . idest anno mundi Vixit annis centum viginti. Obsit anno mundi 1113. Fuit vir doestissimus non solum in omni sipientia Aegyptiorum, ut dicitur, a Sancto Ste-iphano Act. Apost. cap. I. Verf22. Et eraditus est Ir fer omni memtia Aega ιον- . Sed etiam in arte
Historica , Poetica , Oratoria
Berescit, idest in principio Secum dum R. elis δε- math, idest, liqc sunt nomina Tertium In erat, idest,
Quartum 'ma TLeddater, id- est Locutusque est Quintum IN EAM liriis, idest, haec sunt verba'. Hoc est Primus Liber, Genesis , Secundus Exodus , Tertius Leviticus , Quartus, Numeri .
Poeta insignis, testantur duo Cantica ipsus.Vnum, Exod. cap. II. vers r. quod incipit. Cante sDσ-mino : gloriose emin magni casus est , M. Alterum, Deuter Om cap. 32. Vers. r. Quod incipit. . Audite Coeli , qua tiquor , audiat terra versaorii mei. De arte ipsius Oratoriae
testatur oratio, quam scribit sub nomine Iudaei ad Ioseph,Genesis cap. 44 & alia ipsius Moysis ad
tationes , vel reprehensionta ad populum. De scientia morali, &peritia legum condendarum, non 'ram proprio ingenio, quam inspiratione diuina, testis est magna pars Exodi, Levitici; & Deuter nomij . Denique de mysterijs Theologit, sub figura Arcae lideris, oe vestium Sacerdotalium, &totius tabernaculit, testis Philo hebrgus, qui has Allegorias subtilissime explanavit. Ja Vitam Moysis scripserunt PhitaexI 6s , & S. Gregorius Nylienus ex Christianis , insuper, &vitae compendium Robe tus Cardinalis Bellarminus in lib.
Morali, & Theologica, hinc scrip- lide Scriptoribus Ecclesiasticis imst Pentateuchum, idest quinque t pressi. Colon. Agripp. pag. I. Sed
Volumina , quorum notatis ab hebraeis sumuntur a primis verbis librorum. Itaque