장음표시 사용
51쪽
34 DE PROVIDENTIA NUMINI sturae ut vocant) operibus artificium, tanta subtilitas, ut nulla ars ea vel millesima ex parte assequi nullum ingenium Comprehendere possit. Et quispiam erit adeo rationis inops , Ut ea quae tam eminenti ratione constant, sine ratione essecta esse putet Sol suapte natura diffundit lumen S Calorem, & per haec uniformi quodam modo omnibus seminibus cooperatur: nimirum terram calefaciendo, semina fouendo, vim& spiritum seminalem excitando, humores prςparando. Itaque infinita illa rerum diue sitas,&quae in illis cernitur proportio & pulchritudo,non potest esse a sole, cuius operatio circa omnia est uniformis , sed debet reduci ad aliquod principium, quod haec omnia in se distincte eminenti quadam ratione Contineat: quod non potest esse aliud quam
mens aliqua praestantissima , horum omnium inuentrix opifex.3 6 Fiet hoc magis perspicuum si res singularitia considerentur. InspiciamuS animalia: quantum est in illorum structura artifici, quantum ingenij singula innumeris fere particulis constant, tamen hae omnes certam
habent tum inter se, tum ad totum quod ex illis constat, proporrionem,quae in omnibus eiusdem speciei eadem reperitur, nisi aliquid viiij ex abundantia vel defectu materiae, vel
52쪽
li gratia,in corpore humano est ea propor-io,vi longitudo ad latitudinem sit sextupla, id crassitiem squae spectatur a superficie dor-1 secundum lineam rectam ad superficiem ectoris)decupla: ad cubitum quadrupla,ad extensionem utriusque brachi, aequalis, ad aedem exporrectum textupla, ad palmum
vigecupla quadrupla, ad pollicis latitudinem septuagecupla dupla, ad latitudinem ligiti nonagecupla sextupla. Similes stant
proportiones ad oculos, aci nasum, ad fron- em,ad auriculas, ad oris hiatum, ad singulos artus, ad singulas etiam partes internas, id ossa,ad viscera, ad neruOS,arterias, venas, musculos: similes 3c harum omnium par tum inter se,adeo ut plusquam centum millia proportionum in solius hominis fabrica lint consideranda. Non enim tantum in longitudine, sed etiam in crastitie, in conformatione , in distantia dc vicinitate, in ro-oore , in temperamento proportio singulatum partium esse debet. In hac partium in- er se&cum toto si inmetria Contistit totius zorporis pulchritudo: adeo ut si vel una de-ctita proportione caruerit, aliquid de totius ulchritudine detrahatur.
Similem partium symmetriam in Omni- Rιliqua aus animalibus reperiri oportet, ut formam 'iω-iis
53쪽
36 DE PROvIDENΤIA Nu Mi Nisde structuram naturae sim congruentem Obtineant ι adeo ut neque musim, neque culi in
Ces, neque vermiculi ea sint destituti. Quodlibet enim horum adeo iuxta suam speciem est perfectum, adeo pulchfrum & admirabile, ut tota Lapientia hominum, etsi in unum conflata foret , non posset quidquam in his
vel minimum emendare: imo ne cogitando quidem rationem structum assequi. Vnde etiamsi aliquis hominum tanta esset praeditus potentia , ut solo nutu possit exterius facere, quidquid interius animo potest con- Cipere, non tamen posset vel unam muscam formare quia totam structum illius internae dc externae rationem comprehendere nequit) multoque minus animare, Vigorem Psensus de motus tribuere, phantasiam dc in
dolem inserere: quorum singula quid sint, multo minus imaginari potest. 37 Iam quanta est pulchritudo in plantarum
Ptantarum genere Quam decore terra vestiunt Quam 1 M ' miro modo eas ex sinu suo terra sursum protrudit, dc radicibus apprehensas tenet & firmat, ne Ventorum flatu prosternantur ξQuanta in his est varietas, tot arborum, tot virgultorum , tot legetum dc leguminum, , tot herbarum hortensium, campestrium, dc montanaria,tot florum,quibus prata& hortirenident S fragrant ρ Et quidem in ceteris
54쪽
3ultiplex est comoditas vel ad aedificia, Maria instrumenta conficienda: vel ad ali- acnta hominu& animantium;vel ad funes, oreas,indum ta,vela,aliave huiusmodi Neld ignis fometa,& alias vitς Opportunitates. In floribus autem id tantum spectari vide- Furea. ar, ut sua multiplici forma, colore, odore blectent, & nos in admirationem tanti arificis rapiant. Nusquam maior prouidentiae astus , & profusio artis diuinae in materia deo vili mox tabescente. Quae non ibi ormae diuersitast siuat continui,diisecti,pro undi,repandi,in cymbam cauati, in crinem .rrecti, in lanam carminati, alati, rostrati, ornuti, caudati, a pisormes, spicati, in spha - , am radiatim dispositi, racematim stipati,
imbellatim distuli, circinatim digesti, folio implici, triplici, quadruplici, multiplici,
onstipato, in orbem e3trorsiam conuoluto,ntrorsum replicato, falcato, crispante, ex-,lanato, striato, crenato, fimbriato.
Nec minor colorum Variatio, candidis, 38 lauis, gilvis, luteolis, sanguineis, puniceis, yaneis, purpureis, ianthinis, colore simpli-:i, miscello, multiplici, saturo, diluto,ex IV-uo pallescente, ex croceo rubescente, ex liniceo purpurascente; aurato vel purpureonterpuncti, Visgati, stellati,segmentati: fun-lo gemmato, umbone medio, apicibus o
55쪽
centro decorὰ prodeuntibus, quibus varius color, forma 3c dispositio multiplex. Denique singulae species ad miraculum pulchrae. Singulae particulae in tanta varietate ita conformatae & dispositae ad elegantiam formae pro natura & tempore cuiMsque, Ut nulla arte possint melius aut accommodatius. Quis ista considerans non agnoscat artificis sapientiam, eamque admiretur, laudet & veneretur De odoribus', quorum mira quoque V
rietas,Win multis suauitas,nihil dicam. Vix est ullum reperire flosculum, qui non suum odorem vel apertius, vel obscurius habeat. Saepe tamen hic minus gratus Vel etiam grauis , quibus maior formae dignitas, non obscuro mortalium documento : in quibusdam tamen, odoris & formae praestantia copulatur & concertat.
3 9 Ex his luce meridiana clarius est, ista non posse ab aliqua natura causa ratione destituta originem habere, sed ab aliqua mente sapientissima simul & potentissima, quae
haec Omnia ante animo conceperit, quae sin gularum partium mensuras, figuraS,propo tiones, temperame'ta, Vires, colores, Odores constituerit, quae omnia & singula ex ctissime expenderit,& inter se contulerit. Haec suae conceptionis veluti imaginem so, i mini-
56쪽
ninibus rerum , vel elementari miscellae inpressit, per quam ista omnia sic formatu perficit.Vis enim seminibus impressa non iecus operatur, ac si ratione praedita esset inimirum quia est conceptionis diuinae vestiguam,& veluti ac sigillatis impressio. Ab hac igitur mente tamquam prima inuentrice dc formatrice causa , est omnium rerum pulchritudo, proportio, 'perfectio.
Neque solum ista pulchritudo vis bilis, go
quae oculis cerni potest, & omnis eius varie- 2 έ - , . tas in illam causam referenda est, sed etiam lis 'aisima omnis pulchritudo inuisibilis, quae in rebus rη ,
istis visibilibus interius occultatur, & sol ratione deprehendi potest. Ab hac enim illa visibilis oritur. Quidquid enim in rebus istis
corporalibus exterius apparet vel forme vel proportionis, vel coloris vel speciei, id totum prouenit ab interna quadam & inuisibili substantia, quae eo quoque est pulchrior Sc mirabilior, quo sublimius & simplicius
omnium illorum continet rationes. In anima vegetanae, qua arbores, Virgulta,herbae,
flores, singula iuxta speciem suam constant dc vivunt, latet ratio structurae, dc totius formae , quae in illis oculos nostros oblectat. In animalentiente singulorum animalium, laret tota ratio libricae corporis animantis
57쪽
4o DE PROVIDENTIA NUMINI scuiusque. Eadem quoque latet in vi genita ii, qua ista formantur Quanta igitur in animabus istis, quibus singula constant, S in quibus omnia ista simplici modo latent, est pulchritudo Z Quam sunt resistae mirabiles
S stupenda , quae uniformi modo tantam dissimilium formarum & figurarum multis pituitatem continent. I .i porro in anima sentiente continetur non Animn solum tota ratio structurae corporis , sed se ' etiam ratio omnium sensuum , imaginatio , nis, appetitus sensitivi, omniu instinctuum, dc operationum cuiusque: quorum singula adeo sunt mira, ut ea mens hurmqna capere nequeat, Quanta enim est portentia sensuum Z. Quam longe aseectus in momentu pς Isar, omnia lustrans, omnia suo ractio tangens, omnium formas apprehendςns & in se exprimens e Quanta est vis
Odoratps in canibus, vulturibus, multisque aliis8 Iam imaginatrix numquam est otiosa, semper formas rerum, quas pςr sensus externos accepit, secum voluenS,&varie componens. Appetitus ad ea quae imaginatio Concepit ut conuenientia animam trahitti impellit; a contrariis auertito Denique potentia motrix incredibili celeritate appetitui obedit, ut etiam in muscarum cursu &VO- laxu cernitur. Nimis longum esset omnia
58쪽
LIBLR Τ, ΑΙ ersequi. Singulae vires habent su a obiecta, ia instrumenta, suas operationes, suum pe- aliarem operandi modum, adeo occultum mirabilem, ut nullus mortalium possit tum comprehendere : Ss tamen horum mnium ratio, modus, mensura in anima
us latex animantium; adeo ut qui has pleneomprehenderet, illa omnia perspecta si eret. Vnde mihi certo persuadeo si quiserfectam vel unius muscae noxitiam posset dipisci , pluris eum hanc notitiam aestima arum , quam ona nes regum opes, honores c delitias. Si enim Pythagoras inuenta de-aonstratiunculauna mathematica qua qua- ratum lateris longioris in Isosceli probatur quale duobus quadratis crurum , ita ga io exiliit, ut seipsum non caperetiqua cum
audium adferret clara notitia tot & tanta-Im rerum,quae in musca continentur,quas
ullus umquam Philo phorum apprehenere potuit, & quae ad multorum annorum lauistimam speculationem possent suffice-: Sane quod ad me attinet, ego hanc lon e praetulerim: dc quotquot opera Dei at-nte considerarunt, eadem mente fore in dubitem. At omnium istorum animis longe pul- 42irior est anima rationalis, in qua non so-δεν m ratio structurae corporis, omnium 'σεδ
59쪽
sensuum: sed etiam facultas intelligendi, recordandi, Sc libere quidlibet amplectandi vel repudiandi continetur. Per intellectu in conci pi t totu m m v ndu m, & om niu mrerum in se veluti picturas inuisi biles pingit. Per memoriam, omnes illas firmiter retinnet:& cum opus fuerit, in usum profert. Quam vasti sunt illi sinus, tam innumera
bilium formarum, S tot tantarumque re rum capaces ξ Per voluntatem omnibus uti
vel frui, & de omnibus ad suum comm dum disponere, imo sibi ipse scopum Vitae
Neque refert, siue haec omnia possit antrma per simplicem substantiam, siue per facultates distinctas,quia omnium ratio in ipsa simplici essentia continetur. Necesse igitus est animam rationalem esse stubstantiam mirae pulehritudinis perfectionis ci adeo Vt si clare cognosceretur prout est in seipsa, diuinitas quaedam videri possit, oc eius cone templatio incredibili voluptate mente perfunderet. Est enim longe altiorii ordinis, celsioris pulchritudinis, quam Omnia cor
poralia , & omnes animae ceterorum Viventium, siue plantarum, sime animantium.
Sunt igitur quatuor pulchritudinis gradus in mundo. Primus, qui & infimus est, corporum , qui oculis cernitur. Secundus
60쪽
LIBERI. quest animae vegetantis. Tertius, animae senentis. Quartus, animae rationalis. Itaque
ion solum primum , sed etiam ceteros anente aliqua sapientissima esse formatoserspicuum est. Si enim pulchritudo, quaest in corporibus, ad mentem fabricatricemeferenda est, propter partium symmetrias e proportiones,ut ostensum est, multo ma- is pulchritudo , quae est in animis, quae r ionem totius fabricae corporis continet ,&lla longe est mirabilior, ad eamdem menem fabricatricem referri debet. Deinde tuo modo fieri potest, ut causa aliqua abselue mente & sa lentia primitus formaue-it,& instituerit tot animarum vegetantium Ic sentientium diuersitates, Cum quanibet ideo fit mirabilis, & tanti opus ingenij, vitullum humanum ingenium possit Com-irchendere, aut eius conceptum proprium λογον animo informare.
Denique in causa debet contineri omnis,erfectio & pulchritudo effectus. non enim ausa potest dare effectui suo quod non ha-iet. Quare omnis perfectio animalium, , mnis sensitum vigor & industria, debet in ausa illa a qua primitus formata simi, con-ineri; non quidem eodem modo, sed lon-:e eminentiori: nimirum sicut opus conciletur in arte Sc mente artificis. Confirmatura