장음표시 사용
351쪽
te de contingenti plerumet bene potest sequi conclusio necessariami in proposito, sed sorte dici potest syllogismum haberat non dc reformari sic mistim ex una neces Lari,ckaltera de cotin
genti.sed ut diximus in littera ad secundum dici potest cycausa dicausatu in aeternis di gene. rabilibus sunt esu clem rationis univoce in ratione marthaphysica non autem in ratione physi ea ratio enim mella aqhysica est ratio cauta ut causa ratio Physica est ratio cauta ut per transemutationem causat evsic ordo potest esse univocus in causa ex causato aeternis: c genere rabili ιbus.dico unluocus in ratione methaphvsica non autem in ratione physica Haec pro Aueroes.
Perspicuum igitur est id quod omni ex parte similiae ad medium fertur Similem
necessario omni ex parte molem ha re nam si undiqi 'ue fiat additio aditue ex, tremum a natato distare neccssarium est Haec autem spura rotunda est.
Aueroes uelle uidetur st cum Aristoteles probasset partes terrare e rotundas: nunc idem pre Expositio. bat de tota crea Quod non placamec textui conuenit. Melitis igitur uidetur nune Aristoteles probare maiorem crat enim malor haec omne corpus cultis partes aequaliter tendunt ad mediuest rotundum diu, ita sit: para: inquit enim perspLuum igitur est id quod omni ex parte ad medium serturi similem omni ex parte necessario molem habere est ho maior.probat hanc maiorem .d. nam si undiq aeque fiat adduiolaeque extremum a medio distare necesse est Haec autem figura rotiinda est Dicitur enim figura rotunda a cuius medio ad circumstrentiam omnia ex. trema sunt aequalia:& sic parci malor.& Haec expositio conuenit uerbis.
Dit fert autem ad rationcm nihil ex spartes ipsus non undi similiter ad ipsum medium concurrant maioriniam semper minorem quae ante se si ad usq; medium propcllat necessirium est:ambabus ad usq; medium momcntum habentibus ecgrauiore minus graue ad illud trudente.
Velle uidetur Aueroes Aristotcles soluere cauillum dictumidicebatur enim rationem illa non Expositio. Iiabere locumlnisi ponendo terram generari cu ita uult Aueroes nihil referre ad rationem si ter, ra non sit genital modo parie malores propellant minores ad piictum medium.Sed haec expoιstio non conuenit uerbis Aristotelisi ut intelligenti patet:propterea Arilli teles uidetur luere alium cauillum:qua molam prius erigi raptim uidelica in non itale dicta ratio: quia suppo nil partes terr omni ex parte esse aequales aequaliter pulsas posset enim dici Q non sunt, quales nam esset possibile intelligae plures esse ex parte ortus u ex parte occasius cuilii rosisse cxparte culminis: a lini teriae culta non aequaliter undia concurraent. Respondα differt alitem ad rationem nihilicus partes ipsius non undiq similito ad pilim medium concurrant: sed Guna parre plures lex alia pauciores cuius causam inponit d. Malor enim empa minorem quae ante se est adusq; medium propellat necesse est: ambabus adust medium habentibus momen tum quod grem stropest latine inclinatio:&grauiore trudente iis cra meditim minus graueriis enim duobus stantibus inon resert ad rationem.Siue enim plures siue paticiores rerrat paries sint ex una parte coeli u ex alia:ad rationem refert nihil modo malus graued minus graue ha/beant inclinationem ad medium:& maius tradunt minus.
Quod enim quispiam addubitauerit:eandem habet cum iis solutioncm . Si enim cum terra pia est in medio aren rotuda:sibi ex altero hemispliatio multiplex adii
ciatur pondus monerit idcm totius S terrae mestum . quare aut non manebit in medio:aut si quiescit:cum de medium non optineat-apta crit etiam nunc moueri.
Dubitat Aristoteles contra dicta:dlmim est enim terram esse rotundam o in medio contra m Ap ula natur re terra sit rotunda cuillo modo stuata curoe casum sibi ex altero hemisphaerio siue subterraneo sue superimaneo adiiciatur multiplex pondus: tunc certum est medium tertiae prodii ne non esse praxise medium mundi . erit igitur dubium utrum terra quiescet secundum illam simationemraut non si sic: tunc non ciit in medio situatarquod est contra dαlarata si non quiescite igitur mouebituricu ita non erit naturallire immobilis.quo uero ad uerba attinet dixit multi ιplex pondusiad dit scientiam montium: qui licet essent plures ex parte unius hemisphaerii galterismon tollities haec propositum. quia sunt patui cu paruum pondus addunt
Quod io itur addubitatur hoc est .at tamen non est difficile vidcre si parum consid raueriminatis distini erim' quomodo censemus quantamuis magnitudinem
352쪽
DE COE ET MUNDO.pondus habentem ad ipsum medium ferri perspicuum eniam est non quous,em tremum centrum ipsum tangat:Sed maior pars exuperat quousq; sio medio mo
dium stimat hucusq; cnim momcntum ha L.
Ex fit so. Soluit dubitationem cuconcedit erram moueri non simplicita secundum totum uideli et latendo centrum secundum se di quodlibet ui sed secundum quid tam diu idiu medium ter m esti itur medium mundi, c, hoc inquit quod igitur addubitatur: loc cs .at non est difficile
uidere si parum considerauerimus:atapdin Xaimu S: quomodo Priastinus quantamuis magni,
tudinem pondus habentem ad plum medium ferri curunc respondeici inquit perspicuum. n. est non quous* extremum centrum ipsum tangarisuppleis eri: quia sic mOucretur extra me, dium: sed quous. maior pars exuperat minorem:quod fit quotan tuo medio meduina mundi sumat .hoe est sed quoust medium terrae esticitur medium mundi huc scpcnim in Orn cntum ae inclinationem habet: stu uero medium terrae est medium mundi: tunc mox'tile cit.
Differt igitur hoc nihil degle avi quavis parte:an de tota terra dicatur no n. ob paruitatem aut magnitudinem illud accidens dictium est sed de omni eo quod ad medium momentum habet Quare siue tota sue per partes alicunde ipsa se tur:eatenus ferti necesse cmquatenus similiter undiss inclum occupaueritata, quatis minoribus a maioribus momcnti perpulsione.
Expositio . Uosses sorte ere dictam lolutionem beneualare de partibus terretetnsi autem de tota terra eus responda.d.dissert igitur hoc nihil de glebaet quavis parte lande tota terra dicatur. non enim ob parultatem aut magnitudinem illud accidens dictum est quia licet disserunt quo ad molem non tamen disserunt quoad naturam intrinsecam curropterea de omni eo intelligitur: qdiso, mentum siue inclinationem habet propterea concludit:quare liue tota siue per partes alicunde ipsa seraturieatenus serri nectile est:quatenus simillic undi* medium mundi occupauerit: qu at profecto quando maiora minoribus propulsione momenticu inclinationis aequantur: hoe Demo uter enim facto:mox quiescit. Ex iis colligitur non elicimpossibile terram moueri . Sed occurres u . terram emtarunc caesum quiesceret tomnem quod mouaur indiget quiescente:&proptes rea si terra mouetur coelum non potest moueri nullum enim esset quiescens:quo e re praeter terram Sedundo dictuis est terram Ie simpliciter in mobilem dici potest terram esse mobilem saeundum partesinon autem secundum totum momenta tota crin relinquit medium mundia secundum partes quaelibet pars potest relinquere medium mundit nundiamen tota escule sufficit ad motum coeli salvandum imo dicunt Iuniores continuo terram moueri ecundu par test quoniam continuo terra ex una parte cretia seu alia decrescit: sic continuo medium eius se facit in medio mundi Praeterea partes centrales appetunt corrumpi igitur oportet terram mo/Qunt Auero ueri ut partes illae uentant ad locum corruptionis Sed circa haec quaeres quo modo si ter adde com culi retur aliquid ponderis magni: ipsa et Meretur in medio mundi . Respondet Aueroes ex uerbis textus: cui est hoc fieri quatenus pars malor expellit minorem donec centrii maccius aggre/gati fiat centrum mundi. 5 tota terra sphaerica relinquatur cv haec uidetur Aristoteles intentior inquit enim Sed maior pars exuperariquousu suo medio medium stimat . Et sic uidetur et terra sit rotunda propterea quia partes maiores circumscientiales comprimunt partes minoreSccntrales.Vnde Aueroes perlibrando uerba Aristotelis ait eum dixit Ie hoc lid est maiores comprimeι re minores tamdiu st diu medium terrae sit mundi medium diu diu figura eme fit sphamo: quia erant duae dubitationes altera dei e sphae mitate Altera de medio terra quomodo est in millo auindi has igitur ambas Aristoteles perloluit uno uerboldicens fieri terram sphaerica Dubi opti cu eius medium medium mundi:quia maiores partes compellunt minores ad centrum Ses
curres quia si partes maiores compellunt minores: tunc terra in via regione grauitare: pricterca partes centrales non mouerentii rad centrum nisi compulle:& ita non naturali rationednsuper central partes lunt grauiores: igitur ad centrum naturaliae mouentur esu cireumferentialest AuerOcssol. Ylta non compulsemovebuntur: Auer scut mihi uidctur induit Solutionc quandat illud
scri ad imaginationem ait enim quoniam cum imaginati fuerim q. additum sui supra pixeram terrae quasi elus medietas: tunc figura timenon erit phaericam eua medium elus erit medici mundi Cum ergo positum suerit cymalo pars constringit medici ou minorem quoun congre/gario duarum partium perueniat ad mediuimus:&dclacndat superior pars magnitudinis congregatae ad locum Malorina: necesse est ut illudqtrod congregatur ex duabus partibus sit in
353쪽
iras arua:& medium uelle ut, detur compraelIionem illam non esse realem: sed ad imaginationem: dato Φ maior pars terraeponaturaupra minore hoc enim non est in re:quia nun malor pars posita est lupra minori φι ita uidetur imaginarium totum illud:quibus patet sol ad dubitatiora. Haet sel si est bona uel nomcontaria Ego dic uod istu compellent ita: lim non potest esse in casu ut rariones cogunt. Alia est compulsio per accides: quo modo dicimus bracilium compesti ad motum corporis quia animali ipis moto:brachium quod est illius pars motariur:o sic brachium compellitur a corpore animalis: Phoc pacto est in pro sito
maior enim pars terrae si addera :compellerct minorem prae iaci ermquia illa nator pars moueretur ad medium perse:& minor moueretur per accides ad motum illius:o, hoc pacto illa mi nor compelli diceretur resertasse hoc senti Aueroes cum inquit ponatu ereo et supra crram lit additum quasi eius medicia ex aliqua partium orbis ues mundi. Verbi causa ex parte ortinatis sit addita una:c ex parte occidentis sit addita altera: cessi est enim tunc ut illud quod congregatur ex medietate orientali cu medietate occidcntali vincat medietatem praeiacentem utaut totum aggregatum ex tribus illis partibus locetur in medio mundiso sit spharicum Iuue.
Sive igitur facta est: necessatium est factam esse hoc modo . Quare manii stu est
sphalicam esse generationem ipsus Sive ingenita semper manens eodem modo se habere:quo quidem quis si orta esset:ptimum orta tuisset. Et secudum hanc totitur rationem:necessarium est esse sphaericam eius figuram.
Sed rem et aliam dubitation lut recte expositor ait:quia posset dici rationem tactam habes Expositis. re loculup ita gne terrae quam Aristo non tenet in toro . sed n partesim Rfidet Arist. siue igit tacta est erraturantia arbitrant mecessariu est ipsem esse facta hoc mo quo diximus . a partes pulla a partibus mussi maiores compestut minores ad centru.o merea cocludit: quare manifestu est est sphinica esse gnatione iplius tagit aliud mcbs smil amicos ueno: Plaut si/ue ingenita sempinam est:et nec sic est eoic se hietquoqdem suis storia ElIct:primu orta Hilla.l. necesse est eodemosthre ac si oriatisset. meo mos hrexluo se hi et si esset natu:e e n mo album di restaret ultim si ecet sactute, si esset aeternu quiarprium no gnatione:sed intia cosequit.Modo sphaericu esse ui quas i, prium te me:&ita siue terr hanc inrone necessariu est esse spha esus si ra. Dubitari tibile habere easdem affectiones Nam ubi aiat cistet aeternutale:est aegrotabile. -ca ubi aia etsi aeternu:nd esset augumctabile nuc a tua ouuptibiletest augumcetabile ovaliis roibus p--ssaeternis morticini miniones quae non indiuiduas secunt conditiones sed spei.Tu uero te uobael Aue ditati siletererrano iuste Quae AuOcopicia ellitisielsa gnara:manifes si s
ae iovcausas.Nam siue terra sit aeterna:siue sim:sempnecessario sequi ipsem esse sphaericam. eum: est *-ltatis, uou adure attinetiali Aristo. Necessarium Vreb Icciest tile factah mo. Hoc mo:ut Aue aliqacu gnatio tenae cratio, ipsareit spha rica uel allio in lintelligilut dicit Aue.Hoemo.Vide tit copleta: ipsa fuerit mota hoc mo usq, partes malores co Iani minoresume terra ipsa relinquet sphamca sipharicus Auero flocu:lntestis c&ausi aquaero iue expoliduplir ureba illa.Si ita sie: primo modo i ita sit *Jerra generetur:nam si terraeeneratur:sequitur concauum aquae:quod est locus terrae:elle siphaericum Secundo modo si ita sit chmalmes partes compellant minores: sequitur enim maiores minores compellant concauum aquae uel eius sumficiem octuam ctiam ut teream continincile spha ricum Ha Au .Quae suntlut mihi uidetur superfluama hae uba non labentur in graxis codicibus:ldeo consideratio hara nulla est.
Et quoniam omnia prauia similes ad angulos sed non aquidistantia seruntur. Hoc autem aptum est ad id quod natura sphaericum est.Autioitur est sphaerica. A diem ii ii x PMallesia Dis tiro b Cooste
354쪽
aut natura sphaerica Vnumquodi aute tale esse dicere oportet uale natura uult et di quod est:sed non quod uiolenti,dc praeter naturam est.
EX filio Nunc ponit aliam rationein syllculmus cst zon;nco Tusculus parris ad consimiles angu los serunturricu non parallellan est sphaticum terra emorpus cuius patio graues omne seruntur ad limi es angulos:& non parallella igitur eli sphaerica continuetur igitur sic extus ici cicundum hanc igitur rationem rete quaeprocedit per hoc maiores partes comprimunt mi/nores:necessarium est dicere elus figuram esse phaeticam: cx etiam supple quoniam omnia pra uia similes ad angulos di non aequialitantia serunt quae sunt partes terra: haec est minor in inde tangit malorem cultiquit hoc autem aptum et ad id quod natura sipha rictim est est igitur maioricorpusculus parte periintur ad similes angulos:est sphaericum per naturam concludit conclusionem: cuinquit aut 1gitur in sipha rica:aut natura phaerica apposuit autem' tute ι possitor recte sentit: opter rumorositates montiumc uallium concauitates quae uidentur O. tunditatem tena impedire sed huiusmodi sente aliis causis accidentalibus ues uiolentis:&Jiιeet ita sit: amen unumquodqitale esse dicere oportet ac denominare:quale uel quod natura uult esse:&quod est supple pro malori parte: nam rumorositates montium c concavitates vallium non habent aliquam quantitatem notabilem in comparatione ad totam terram.Sic igitur denominanda est terra proco quo est secundum naturam lc pro malori parte:& non pro eo quod est uiolentia ΔΕ aeter naturam:uel pro minori parte: nasse enim I umor tates montium cuco
cauitates vallium lcrrae non insunt per naturam:sed ex uiolentis caulis c&praeter naturam ut
docuit Aristoteles in libris metcororum igitur terra est dicenda spliserica:quatenus est talis pro maiori panciue quatenus est talis magis per natura me, haae est conclusio. o uero ad uerbas attinet: r smilcs angulos Aristoteles intelligit angulos rectos quos Craula seciunticum descendunt ad centri cvhoe uidetur uelle Aucroes quum inquit ipropter causam quam di
Qua Auem ximus stili et q. omnes uesterra descendunt conumiliter cotii. vlli ad medium id est quia apud ccntrum faciunt angulos tua
uiscum linea contingenti terram . Vnde angulus bis crectus consimilis est angulo his oricvca ictisomnibus: Omnes enim sunt recti ad centrum o quoniam grauiano stant firmiter stiper terram nisi secundum lineam perpendicue larem. Alliter etiam Aueroes expositioncs sublcribit cum do endunt a locis in ut ori circiamferentia: Inter quae sunt arcus a cluales: Sira per angulos si miles intelligit angulos respicientes arcus numiles circulorum:quorumcent melia cntriam νmudl. Nam arcus a b est similis arculis circv caeterlsiqui causantur ex hoc grauia mouentura circumferentia ab ede fgh Circa centriim o . cu utro benedi citur Praeterea dicitur in textu arabico Propter sermonem qua m diximus . Et in coalcibus graecis diciturita secundum hanc igitur rationem.Et hoc Aueroes dii pliciter intestigit luno modo propter sermonem quam diximus de motu grauium nam omnia grauia 'tunt unum pun etiam igitur tota terra est siphinica cuper uerba illa in quibus dicit. Et lacorpora grauia in suo textu: cuin nostro. Et quoniam omnia grauia:Intelligit quia mouentur ad medium conlimilli
ter: I sic sintdilae traulae Iplaaer citatis terrae: alteraqilla omnia grauia petunt unum punctum
Altera quia mouentiar ad consimiles angulos Aliter exponit intelligens per sermonemquAEm diximus idest rationem proximam quae proces It per alias conditiones minus grauium quas dedit in descensu carum ad mediiim absq; descensis etiam eorum secundum angulos aequa ita ratio enim proxima ut recte diuus exprator ait processit ex specie partium eius:quia per hoc maiores compellunt minores. Haet secunda ratio accipimrex figura motus partium terra: cvaddit Aueroes hanc secundam rationem esse firn,illimam qii iam praxedens supponi generatione terra uel secundum ueritatem mel iccundum imaginationem.Hax aurem ratio procedit simpliciter notis. In translationibus arabicis legitur. p hoc est signum . Et reliqua et Aueroes ait no signum esse potissimam rationem:quia conuenitur cum causa.graula enim mouentur ad si miles angulos:quia terra est suapprenatura sphaerica: cv quia terra est bapte nati rea sphaericae
grauia mouentur ad similes angulos r haec enim conuinio est quia spharica figura est ter/Dubi ne naturalis. Sed occurres quoniam figurari lementis inest accidentaliter: ut docuit Aucro
355쪽
In hoc secundo comeniti Axii. I xxvs At hie Aristoteles uoluit sphaerlaam figuram in esse σ e naturaliter Praeterea tento huius comento.lxvii.dicitur, lemcnta nullam sibi limitare h. gura hie autem dicitur siphaericam figuram es me terrae' naturalem . Respondet Aueroes cx in Sol Auero. quit sed non oportet accipere hanc figuram lut sit inseperabilis ab eius substantia: cla nccessaria in ea:& sic per naturale non intelligit inseperabile. ius causam allat Aucroes dicens quoniasiliatilemon seperaretur ab ea ista figura sed seperata spI rla figura a terra corrumperenit terra per corruptionem ibam laesi ad corruptionem figurae sphallax, sic igitur uultiplucticam figuram esse terrae naturalem lsed non inseperabilem Sed obicit sibi: quia alibi uideliuet tertio huius comtarto lxvli,ck in tenue comento dicitur alementa ni illam sibi limitare figuram naturaliter:& tamen hie dierum est siphaericam figuram tile naturalem terticesses seperabilem Responda cuinquit cucum ita sit:aequivoce diuimus terra habet figuram sphaericam:&', aliter habet terra figuram naturalem: u habeant corpus coeleste . Nam accidentium naturalium quaedam sunt seperabilia:quaedam inseperabilia.Coelum igitur habet figuram spha Mamia
turaliter inseperabiliter.aelementa uero naturaliter seperabiliter . est enim accidcntale duplex naturalesquia seperabilelut sanitas animali ev inseperabile it nubile homini. utrunc enim accidens est naturale .sed sanitas seperabile accidens. risibile autem inseperabile.Coelo igitur inest figura siphaerica naturaliteiticu terrae etiam naturaliter uerum coelo inest naturaliter clientialiterlatu inseperabiliteriterrae naturaliter accidentaliter o seperabiliter. Ex his sequitur accidotale aliquando accipi proiit distinguitur contra essentiale.aliquando contra naturaler quali desit quod uiolentiam Sed dubitabis contra Gl:Auerois:quoniam quod per accidens competit ali Dubitatiocul:competit ab extrinseco figura aurem competit terra ab intrinsecolquia propter eliis Drma. Mi Auero. quare non per accidens, Praeterea quod est naturale emanat a principiis intrinsecis Qv quod emanat a principiis intrinsecistin essentiale. igitur fi ura est accidens es lentiale ex ita non seperabile Solebamus diuere Igura potest accipi in actulo in potentia. Primo modo est accidens o naturalel cxscperabile:ut risius hominis.Secundo modo est ellentiale tela proprium ut risibilitas elusdem ultimo Aueroes exponit illa uerba Vnumqucecpautem tale elle dicere oportet:quale natura uult elle. Et dicit primo ha uerba elle dicta contra opinionem aliqliorum: qui dixeriit causam spha ivitatis terrae esse motum partium rarie ad medium cst enlmpotius oppositum. Ianes enim mouentur ad medium:quia terra est naturaliter sphaerica dicit secundo in Aristote es per hax uerba induit hanc figuram ellererra: naturalem cui' causam ait:quia omnis res uel semper uel pro malori parte reperitur in sua dispostione naturali et quia terra pro maior parte
supple reperitur in hac figura uel semperiideo naec figura est sibi naturalis. Vnde ait sonalle es,
se ita de hac sistura retrictu terrae:uelut degeneratione nam ut de generarioe dicitur Q terra est generabilis secundum partem:& non secundum totum cita terra pro malori parte est sphaerica: non autem quelibet pars:sunt enim montes&ualics quae a causis non naturalibus toeram non sic lunt totam sphinicam: sunt enim montes diualles in terra ut Aristoteles docet in libris meteorologicis propter terraemotus linundatione aquarum lcv propterea ruinas Q ad genus: quae
sunt accidentalia terrae te non naturalia Haec comento.
356쪽
Expositio . Nunc rationibus Mathematiciis probat terram sphaericam esse:& primo per signum sempisi ab
exclusibus. nam in eclipsis lunae obseruationibus patet diuisiones no fieri nisi circulares uocat diuisiones Pax apotomas latine decisones est autem deciso siue diuisio linea arcuatis secans partem lunae claram a parte obscura sui:ut linea a b. Cum enim eclipsis cospicitur in luna: uidetur linea illa arcuatis: cvsemper eclipsim delitescere per lineam arcualcm hoc autem fit pro quanto umbra terrae piramidalis e Cestroeunda Non autem siet rotunda: nisi opacium: qd est terra esset sphamicum quare hoc signo patet terram esse sphaericam ev syllogismus est omne corpus quod umbram efficit pyramidalem sphaericam: est simpilalter sphinicum terra efficit umbram pyramidalem plux ricam . igitur est sphaerica ev si dicas planum rotundum efficere umbram iphaericam dicas uerum esse ex quadam parte .non autem ex omni parte posito lumi nari:ubicunq; enim Sol ponitur: umbra terrae est sphaerica pyramidails,c propterea terra est
limpliciter siphaerica inquit praeterea , perealquae secundum sensum uidentur: ut sunt male matica lunae nam defcctus tales non Daherent diuisiones arcuales supple nisi umbra terrae esset simpliciter pyramidalis prictrica o umbra non esset simpliciter pyramidalis sphaerica: nisi terra esset simpliciter sphaerica .Quare ex desectibus lunae colligitur ut asgno terram esse sphaericam hiTc est primar.ltio, Debes scire q. luminare ad opacum umbrosum trifariam esse potest: aut maius umbrosoraut minus: aut aequatae . si luminare est maius umbroso ex umbrosum est rotundum simpliciter:umbra causata ab eo erit pyramidalis simpliciter rotunda. Si luminare inciminus umbroso rotundo:adhuc umbra esset pyramidalis simpliciter rotunda. est tame haec disserenuatqui,si sol esset maior terra: spis pyramidis esset uersus terram, sin autem set esset mi nor terra, cuspis pyramidis esset uersu, blem at si Bresset, qualis terrae: umbra esset columna ris patet 1gitur umbrosum rotundum semper rotundam efficere umbram.Sed dices uidctur Aristotelem transire ad alterum genus:quia conclusionem naturalem demostrat per mathematica Quae Aucro. Induit Aueroes:Solutionem dicens cum compicuit significationes naturales idest demonstra coni cuilii. tiones acceptas a signo natural uult dlacie mathemat L as. non supple ad simpliciter demon/strandum Ised ad confirmandium: non quia innatae sint dici in hac scientia: sed per accidens: claue patet blutio. Aristoteles enim transuit ad mathematical non petieiquasi illa demonstrat per se coclusiones naturales:sed per accidens:quatenus sunt uicina physicis rebus. Quo uero ad uer/ba attinet Auer es uult decisiones arcuales fieri tam in particularibus a uniuersalibus eri ipsi/bus.& per particulares ecliptes intelligit quibus Iuna non obscuratur in toto uniue salem auterquibus luna obscuratur secundum totum in utrini enim patet eclipses fieri secundum arcuato
Amphycyrii Nam in his quidem figuris quae nunc per mensem sunt:omnes acespit differen,
s. de enim recta fit:α amphicyrtica:dc uacuadn destatibus autem semper lineam quae distinguit: curuam habet Quare cum dcficiat propter terra inae ostio/oibborosa nenuterrae utim circumferentia:quae sphatica est figurae causa est.
Expositio . Rem et questionem:quia dicet quis nanc circularem ascisionem lunae non esici propter ro/tunditatem terra :sed propter rotunditatem lunae: uelut fit in mutationibus lunae mestrius:ubi patet lanax decisiones fieri nullo interueniente umbrose siluit e inquit nil hi, quidem figulris:quae nunc per mensem sunt:luna ipsa omnes accipit disserentias:& non tantum arcus di. ulsiones. est igitur differata st decisiones menstruar Rinthis generis.eclipticae uero arcuales titum hoc dcclarat dicens:&Juna ipsa rectavit . uel melius c enim deciso in Iuna recta fies ut quando est partiliter dimidia:ut circa vi l. vel xxi. diem, Illic enim decisio non arcuatis: stares eta apparet .c amphycyrtica:est enim decisio amphycyrtica idest utra ex parte curua utputequando est plena:ut accidit circa xiiii di .est uacua hoc est ob mulcvmnc est arcuatis ut circa.M.diem.ues xvii quare in menstruis figuris decisio est omn1s genetis at in eclipticis docisio non nisi arcuatis cernitur, causa differentia est quia men strua figurae fiunt propter situm lunaeas Iem diuersum lut in astronomicis nostris scripsimus. In desectibus autem tigura decisonis fit semper obiectu terra :culus umbra est sphaerica propter terrae spha ricitatem. Em GH
dit quare cum deficiat propter terrae interpositiones hina ipsa: terrae utiet circumstrenua quae
sphaerica est figurae indefectibus arcuatis causa erit: cvssic constat terram se rotundam . Addit Quae Meti Aueroes di hoc suit necesse scilicet lineam decisionis esse arcitatem:qula ex quo haec figura terra:
com . clx . est circularis: etiam umbram suassipemci
357쪽
dalis aut cessinaris cupyramidalis dupIlciter ut dictum fuit:.quia uel insipite directa uerius ire iam:uel uersus selem:cvita tripliciter. Hax ex comento.
Praxerea etiam per sicliarum apparentiam patre non solum rotundam esse:sed etiam mole non esse magnam Parua enim migratione facta nobis ad meridiem at visam orizon circulus manifeste alius fit:ut stellae quae sunt supc caput:magnam
habrant mutationem:&non iacm uideantur ad ursam-atq; meridiem migrantibus . nonnulla enim sicliarum in aegypto quidem uidentur:&circa prum:in regionibus autem quae ad ursam senimo uidentur xstellarum ea, qua semper in his apparent. quae ad ursam sunt in locis:in illis faciunt occultationem Quare pcrspicuum est cxm sectauram quae est terravnon solum rotundam csse: sed etiam magne sphaere non esse: non enim hic cito mutationem faceret transsatis sic br
uiter . Mutationem secundo probat terram et sphaericam re apparentia stellarum sacra per pergressiim nostrum, s friVerum obiter cum eadem probatione probat terrae magnitudinem elis modicam ex hoc pro ponit dicensi pra terra etiam per stellarum apparentiam pati non selum terram rotudam essersed etiam mole non est magnam. Quo uero modo mistellarum apparentiam iam duo probenturiostendit ex hoc:quia modica progressione facta a polo ad polum apparet alia: atet alia stella, progressus enim arolo ad polum ut paruus:ostendit magnitudinem terra esse paruam tituero alias stellas occultant:& alias pandit: indicat terram esse spIi ricam parua enim migratior ne facta nobis ad meridiem atq; ursam orizon circillus manifeste alius fit trita uidelicet alius ut stella quae sunt super caput:magnam labeant mutationcm: non eaedem uideantur lad ursam atq maidiem migrantibus nonnulla enim stellarum in aegypto quidem uidentiae:& circa πprum.In regionibus autem quae ad uriam suntmon uidenturizo stellarum se quae semper in his apparentiquae ad unam sunt locis in illis faciunt occultationem ita ut illic oriantur c occidat rcvnon habitantibus meridiem. Animaduertest quidam uolunt Aristotclem probasse terrampaniam essecvrotundam per hoc ch parua mutatione acta de polo ad polum orizon allus atet alius sit:orizontem uero fieri allum atq allum probauit thoch, stella aliae atq; aliae apparcet scdh non rescit:sumcltenim adprobandum terram esse pamam quia perparuam migratioι nem fit hax occultatiore manifestati rotundam autem:qi:la facta migratione de polo ad polunt occultatio stellarum aliquarumcvmanifestatio aliarum quare migratio circa terram lut parua demonstrat paruitatem terrata ut de polo ad potumdemonstrat rotunditatem estis ubi enim terra esset plana orizon esset unus:& stellae eaedem omnibus uiderim ubi esset concaua stella oriens cicius apparet occidentalibus:& si dices per hoc haberi sesum terram esu roisidam ex polo ad polum dic* codcm modo fit de ortu ad occasum:cicius enim eclipsis oritur orientali In ἐς occidentalibus:quod non esset nis terra esset siphaerica parua uero uidet ab ortu ad occasum quia differentia apparitionum eclipsis non est maior Xli horarum. Quo uero ad uerba attinet: orizon praxe est uisus finitor est autem circulus diuidens partem cicu uisam a non uisa sculus polum est ad apicem nostrorum capitum hunc circulum Aueroes' appellat circillum super con nexum tertie ex hoc patet orizontem fieri alium per nostram progressionem: quia nobis tranatis a polo ad polum:ue ab ortu ad occasum sit alius aret alius apex in coelorigini alius aret polus orizontis:& per consequens alius atq; alius orizon circulus uria uero est globbus septὴ stel/larum:quae sunt ad septentrionem de his uao dirismus ineruditionibus astronomicis. Vltimo inseri conclusionem c inquit quare perspicuum est ex hisce figuram qua est terrari non BIumroeundam esse zsed etiam mannae spham non esse:cuius causam repellaret inquit non enim sic cito mutationem faceret infestis nobis transsatis sic breuiter. igitur migratio circa terra ut bre/nis indicat terrae paruitatem ut occultans stellas& alias pandens signitica terra rotunditate. Quo uero ad uerba attinet Aristoteles generatim locutus est de tora: molerquoniam mensura terra particularis spectat ad cosmimetras:& nos dicemus in libris meteororum postea uero so/Ium narrando de mensura terrae apponet quae iam secundum opinionem aliorsi Dubitat Aue Qua Auero. rorato inquit sed sorte aliquis qua re crudicet quam paruitatem intendebat dixi tenim Aristo com.cx. reles terram esse paruam: paruum enim cumagnum dicuntur in respectu: ut dicitur in pnaedicas mentis.quare emergit q respectu cuius terra dicarur parua uel magna. Respondet terram posse
358쪽
barris. coniectantes argumctates.
dicipamam respestu mundi: cvre intendit st ter ra est parua respectu orbis uel respectu occli cuius ipsa est centrum:non est stilum ex hoc modocv ex physicis rationibus: ex aliis.& explicat istud: nam scitur raram ole uelut punctum tilinii firmamenthe conuenientia motuum qui sunt in instrumetis uidelicet astra labis ad motus qui sunt incoeso. In astrolabo enim unus gradus eleuarionis solis resipondet uni gradui elouationis in coelo:uidetur enim arcus quos secant stes laesin astrolabis:ue aliis instrumentis capti di motus lint similes arcubus:quos secant in orbo ex hoc esse non potest nisi quia terra non habet sensibilem quantitatem apud ccclum litast centrum astralabi ues alterius instrument dicentrum spruinae caelestis sint idem punctum secundum sensum Praeterea etiam idem accipi potest ex caselovortastellarum lcvmediatione si secundum quantitatem aqualem apud scnι sum quicquid enim oritur in astrolabororitur in coelo: cv quicquid occidit in astrolabo etiam occidit in coelo: ok quicquid in coelo mediati mediat in astrolabo:& omnia hax significat in terra respectu coeli est ut punctum ou centrum in occlo:sic igitur patet terram polle dici paruam respectu totius mundi Secundo ostendit terram pol se dici paruam resipectu stes larum ut po/stea dicetur . Scitur autem ut dicit terror quantitas quia diui intorbem mccclx gradu sic sciuerunt perambulationem uersus polum articum quantum capit una portio terrae ex istis partibus siue gradibus coellic inuenerunt arcum similem in terra arcui qui est gradus orbis quasi. Ix. miliaria:hoe est silucrunt cuilibet gradui eleuationis poli respondere. lx miliaria: cv inde extinerunt terra mensuram.Scita quantirate terrae per eclipses acceperunt quantitatem solis c lunae in respectu terr ovae inuenerunt illam respectu coeli per rationes dictas este ualde parum:&per hanc aliam rationem Q sit paruacuminor solet v maior ipsa lunare enim ut dicit ptolemaeus in libro magnae compositionis luna una pars de xxx partibus terrae. sol uero est. lxvi,quantum terra: Icrcurius est minus a una pars de XXuli partibus terrae Mars quantum
terra Iupitci. x .Saturnus Xc.quantum terra Sed circa haec occiirres uidetur enim primo
terra respectu firmamenti non sit ut punctus' quia luna respectu firmament est aliquantalu patet tu terra est maior luna.lstitur terra respectu firmamenti non est ut punctus potest scin tetiram esse punctumr pectu sirmamenti potest dupliciter in lighuno modo et sit absolute punctus respectu firmanti ut ex ipsi multotiens sempta nulla pars coeli resultet Allo modon, terra nullam uariationem faciat respectu caeli Primo modo terra non est punctus quo am aliquo/ties sumpta redaci coelumlut to Secundo modo comedit Aucto terram esse puctum quia respectu coeli nullam facit uariationem nam per astrolabum oculo existente ubiq; semper uidetur medietas coeli:siue enim oculus sit in centro terra:siue in si perscicis precoeli medium apparet nobis:etiam quia ubica oculo posito nulla colligitur in stellis fixis diuersitas Tunc patet ad rationem:luna enim ponitur prope nos:& ideo apparet maior stellis fixis: sed si poneretur infirmamento:non uidereturi sicut nec terra Secundo dubitatur quia non uidetur', cuilibet grai dul in coelo correspondeant lx.miliaria ambulanti uersus articum nam secundum ptolemaeuue cuilibre gradui coelicon sponda. . cosmimetrat inuenerunt ter quantitatem hoc pacto sumendo astrolabum in nocte clarat cum soramina acceperunt gradum eleuationis poli articiiqua notata imouebantur uersus polum directe donee in attrea noste eleuetur polus unus gradus: postea mensurarunt sipatium terrae peragratum de nocte ad n inem:&muenerunt misi gradui respondo miliaria. IvI. cv duas tertias unius. Multiplicabant demum lui.' ccclx.cv res inquebatur quantitas terrae Ad uerba Meroes: rtasse illa sunt corrupta .quia alibi legitur cuilibet gradu respondere.lvi. miliaria sere uel fortasse miliare est diuersimode acceptu ab Auero cx attolem sed ham nullius sunt utilitatis ut dicit
hermes in libro de natura locorum
Qua propter ii qui eum locum:qui circa columnas herculem est oniunctum esse es qui est circa indicum:Aren hoc modo mare esse unum non uidentur incredibilia ualde extimare Dicunt autem ex clephantibus etiam conlactantes:Nam cur ca utraq; loca:quae extrema sunt:genus ipsorum est uelut extremorum hoc passo
run,propter coniunctionem Ex parultate terraelostendit cosmographia aliquorum esse rationabilem,ovinquit qua propterii qui eum locum:qui circa columnas nerculeas esti coniunctum esssiecit qui est circa indicum marelat hoc modo mare esse unum:quod est interdios terminos:non uidetur incredibilla ual/de
359쪽
de extimare. ueroes autem coIumnas has appellat doli quorum unum ait positum esse in id. Quae Aue
timo occidentis hispania quod dicebatur cona. 1. tumideinde corruprum in pratio inter barbarost hispanos anno mach metiri. cccccxxx. Alterum est positum in orienterquae hercules potuit in signum uictoriae, inter I c mare politum putarii reste uni inacu continuum de columnis herculis te de maribus illarum in libro cosmogra phiae multa scripsit piolenuxus munc uero hoc colligatur tantum hos terminos non fuisse se κυtos: nisi quia terra paruaestici ab uno homine mobilis:ur ab heri Die. Dcinde adiicit signum: quo utebantiirgeographi id anquit dicunt autem hoc sippie conicetantes etiam ex elephanti, blasmam circa utracp loca quiae extremisiandi genus esepirantum est uestit extremorum: id stuelephantes sint exti emi cupaciuntur hoc id est cile in extremis locis propter coniunctionem Iocoriim:quia igitur Elephantes extremalltc distcrentes sunt in utroc loco columnaruniuarquerunt illa loca elle coniuncta:&non ualde distantia: I ita terra est paruarcum animalia eiusdem generis specie differretia extremaliter sint utro in loco Sed occurres:qula medium est propinqu ius extremisi extremum extremo igitur si escphantes sint in locis extremis propter loco' Dubitus, lilqrum propinquitatem: magis erunt in locis into illa mediis Hoc autem non uideturisiunt.n. elephantes orientales evoccidentales tantum tui Pilatus inquiri oblematio docet. Vnde tris nius lib. viii capite.xi. Inquit elepitantes stria
Feriint inhiopesicvtroglodyta lut dictum est.Vbi apparet elephantes gigni in extremla locis. Et dicuntur elephantes orientales extremaliter diuerti ab elcphantibus oeciditur quia disteriit moribus cumbiistitate ut Plinius dicit.At elephantes phrsci non sunt uc extrema liter disti rotes inter se. Aueroes Diuere uidetur in commento intestigens per coniunctionem locorum similitudinem. locus orientalis ubi oritur genus elephantum licet sit distans situ adi co occiduo: ubi elephantes sunt ramen est illi similis in qualitatibus:c ideo animalia consit nilia ponere parisit. Media loca licet sint sini propinquiora extremis:affectionibus sitnt distantiora: idco limidi, is non sunt et liantes. Haec colligi possunt ab Auα .alssierit etiam se uidisse ceran phen in do/mo regis marochiae:quam annomachomedai cccccxiiii tulit quidam qui dicebatur aliunde de atheno:&s nec elephantes nec ccrapha generatur in locis mediis Sed pace Auercis dicerem:ii Consularis. per coniunctionem omnim Aristoteles intestigeret propinquitatem qualitatum id non dista/uae: non luberat melle paruam propima mihi uidetur Aristoteles hanc rationem ab elephantibus sumptam non dicat ad mentem propriam:sed geographorum .quos non curat corrigere:quia licet ratio eorum non ualeat:ut in dubitatione demonstrauit tamen dicunt ucrum de paruitate Gra t&hoc siissicit pro ueritate proposita:c sic addubitationem patet solutio.
Mathematicorum etiam quicunci quantitat inlacumferreti aeri infiti conantur rad quadriginta milia stadiorum dicunt esse cx quibus conicetantibus molem in qu*titatem
sus terrae non solum sphaericam sic:sed etiam ad caeterarum stellarum magnitu diης
dinem magnam non est necesse est myriadas
Vltimo idcin probat per rationem mathematicorum lcv inquit mathematicorum etiam quicuri Expositio quantitatem citet 1imserentiae supplererra metiti conantur: dicunt illam esse ad quadragenta myrrades dest ad quadrigenta milia stadiorum ex quibus conlectantibus molem ipsiust enon blum spluvricam et leucoctiam ad caeterarum stellariim non omnium sed aliquammis,gnitudinem magnam non elsemecesse est, Aueroes aurem ait abstrahi inimcseram mammiciti Quae Auer, culi terrae per uia iniqtiam narrauimus:ut per conrespondentiam gradus in astrolobo ct in cae com .ultimolo. ex ex mensura mammicirculi invenit mensuram sphaerar: quia circuli ad eius diametruc. . proportio tripla sex qui septima sere quantitalcm uero rarae respectu talio luna accipiunt ab eclipsibiis lunaribus ut nunc stippono respcctu autem caterariim stellarum colligitur mensura te x per astrolabumiquod habet duas regulas Nam per hoc astrolabum scitur diameter cuiuslibet stellat modo per scientiam diametri scitur quantitas orbis,quibus omnibus depraehensis cognitum ' terram esse paniam curespectu cali: cum ma aliquarum stellariim . Addit auteAues oes alia ratronem' terra sit parua:quae non est in nostro textu uidelicet qilla terra contisnet quantum contineret supersicies non circulatis igitur est spIaa ricaret, ita parua Iest enim re tulis duae siperficies continent aequalerex altera est circulatis: illa est parua Uaec est to Aue ribi Rose tame nulla est: vita in textu nostro. Sed circa calcem huius secundi occurrit questio calculatoris contra Aristotelem in tractatu dealementis. Aristoteles nim probauit sphaericitatem terrae ex eo maiores partes minore comprimuntlox minores resistunt maloribus . Nam
360쪽
data hae Aristotelisamastinatione sequeretur in infinitum tarde moueri aliquod conpus graue.
etum e per o centrum disitsoramen d o e cem ma l/nidinislut uides.Secu uolo ut spatium d o tulitatur perpar/tes proportionales minoribus terminatis uersus O centrum . his stanti sipono unum bolum gravis longum x.cubuoriunt quod descendat perforamen d ne quaero uel pars is rerustu parti a uel n ut non resistit: tune tollitur ratio Aristotelis
facta per parti compraestionem,un autem resistit tunc arguo per quantum destendit molare a b uerius o centrum: per tantus V t uitiastentia ipsius b partis ad a sed in quaelibet parte pro portionali spati destenditi itur in quaelibet parte pro/e portionali destendit tardius sed cum illic infinita sint paries pro portionales terminatae uersus o centrum.Relinquetur aliquod grauem infinitum inde moueri Aliqui concedunt in infinitum tarde moueri aliquod grauet nullum tamen graue in infinitum moueri.mii concedunt continue tale molare tardius moueri:& tamenec in hac parte nec in illa tardius moueri peripatetici autem facillus csponderent dicentes diuisionem pati in ' finitas partes proportionales esse in potentiale non actu similirer infinitum sipatium luisse Natentia pertranstrum non autem a .V m de hac ratione diximus supra.