장음표시 사용
351쪽
inueniri. Non fingimus istud humani ingenij vanum decus, nec ingentem imaginem falsis rei concipimus, sed qualem
confirmamus, exhibuimus, & exhibebimus . Raro forsitan,magnisq; aetatum interuallis inuenitur. neque enim magna,&excedentia solitum ac vulgarem modum, crebro gignuntur: ceterum hic ipse M. Cato, a cuius mentione haec disputatio processit, vereor ne supra nostrum exemplar sit. Denique validius debet esse quod
Iaedit,eo quod laeditur: non est autem se tior nequitia virtute. non potest ergo laedi sapiens. Iniuria in honos non tentatur
nisi a malis: bonis inter se pax est . Quod si laedi nisi infirmior non potestimatus autem bono infirmior est:nec iniuria bonis, nisi a dispari,verenda est:iniuria in sapientem virum non cadit. Illud enim iam non es admonendus,neminem bonum esse, nisi sapientem . Sed iniuste, inquis,Socrates damnatus est, iniuriam accepit. Hoc loco intelligere nos oportet, posse euenire , ut faciat aliquis iniuriam mihi, & ego non accipia tamquam si quis rem cum e villa mea sumpuit, in domo mea ponat: ille lutum secerit,ego nihil perdidevim . P test aliquis nocens fieri, quamuis non nocuerit. Si quis cum uxore, tanquam cum aliena concumbati, adulter erit, quamuis
illa adultera non sit. Aliquis mini venenum dedit, sed vim suam remixtum cibo perdidit: venenum illud dando, scelere se obliga-
352쪽
obligauit, etiam si non nocuit. Non minus latro est , cuius telum opposita veste elusum est. Omnia scelera etiam ante es sectum operis, quantum culpae satis est, perfecta sunt. Quaedam eius conditionis sunt, & hac vice copulantur, ut alterum sne altero esse non possit. Quod dico, cinnabor facere manifestum . Possiim pedes
mouere Vt non curram: ciu rere non pos
sum , Ut pedes non moueam . positim . quamuis in aqua sim , non natare: si nato, non Positim in aqua non esse. Ex hac sorte & laoc est,de quo agitur. si iniuriam accepi , necesse est factam esse : si est faci a , nou est necessc accepisse me. Multa enim incidere possimi, quae submolleant iniuriam. Vt,intentam manum dei j cere casus
potest,& emissa tela declinare: ita iniurias qualescunque potest aliqua res depellere , Min medio intercipere, ut & factae sint,
C, AP.,VIII. Praeterea , nihil iniustum iustitia pati potest: quia non coeunt
contraria: iniuria autem non pol st fie-gi non iniuste: ergo sapienti iniuria non
potest fieri. Nec est quod mireris, si nemo potest illi iniuriam facere, nec prodesse quidem quisquam potest. & sapienti nihil deest, quod accipere possit loco muneris: & malus nihil potest tribuere sapienti . Habere enim prius debet, quam dare mihil autem habet, quod ad se transiferri sapiens gavisurus sit . Non potesto ergo
353쪽
ergo quisdam aut inocere sapienti, aut prodeste: quemadmodum diuina nec i uari desiderant, nec laedi possitiat. sapiens autem vicinus proximusque diis consistit, excepta mortalitate, similis Deo. Ad illa nitens pergensque excelsa, ordInata,intropida , aequali & concordi cursu fluentia , secura,benigna,bono publico natus, & si bi & aliis salutaris, nihil humile concupi- siet, nihil flebit, qui rationi innixus, per
humanos casus diuino incedet animo. Non habet unde accipiat iniuriam ab ho-m1ne me tantum dicere putas 3 nec a for tuna quidem et quae quotiens cum Virtute
congressa est , nunquam par recessit. Si maximum illud, vltra quod nihil habent iratae leges , aut saeuissimi domini, quod minenturun quo imperium suum sertuna consumit 3 aequo placidoque animo accipimus , & scimus mortem malum non es.se, ob hoc ne iniuriam quidem: multo facilios alia tolerabimus, damna, dolores,
tonominias,locorum commutationes, or
diates , discidia. quae sapientem , etiam si
uniuersa circumueniant,non mergunt;nedum ad singulorum impulsus moereat . Et si sertunς iniurias moderath seriequanis to magis hominum potentium , quos icit
sertunae manus esse CAP. IX. omnia itaque sic patitur,ut hiemis rigorem, ut intemperantiam coeli, ut feruores morbosque, & cetera serte accidentia . Nec de quoquam tam beia i dicata
354쪽
dieat, ut illum quicquam putet consilio fecisse: quod in uno sapiente est . alio
rum omnium non consilia, sed fraudes s& insidiae , & motus animorum incondi ii sunt et quos casibus adnumerat. Omne autem sertuitum citra nos saeuit, & iniuririatur . Illud quoque cogita , iniuriarum latissime patere materiam illis, per quae
periculum nobis quaesitum est: vi accusatore submissb,aut criminatione falsa, aut irritatis in nos potentiorum motibus
quςque alia inter rogatos latrocinia sunt. Est & illa iniuria frequens, si lucrum alicui excussum est, aut praemium diu capta tum ; si magno labore affectata hereditas aversa est;& quantitosς domus gratia erepta. haec effugit sapiens, qui nescit nec in
spe,nec in metu Viuere. Adijce nunc,quod i muriam nemo.immota mente accipiis sed ad sensum eius perturbatur : caret au tem perturbatione vir eremis: moderator
sui, altae quietis & placidae. Nam si illum
tangit iniuria; δt moti et, & impedit. Caret autem ira sapiens, quam excitat iniuriae species: nec aliter careret ira, nisi & initi
ria , quam scit sibi non posse fieri. Inde
tam erectus laetusque est, inde continuo gaudio clatus, adeo ad offensiones rerum nominumque non contrahitur, ut ipsa illa iniuria usui sit, per quam experimen tum sui capit, & virtutem tentat. Fallea mus, obsecro Vos, huic proposito, aequisque & animis & auribus auimus, dum sa-
355쪽
siens iniuriae excipitur: nec quicquam ideo petulantiae nostrae, aut rapaci stimis cupiditatibus, aut temeritati superbiaeque detrahitur. Saluis vitiis vestris , haec sapienti libertas quaeritur . non ut vobis facere non liceat iniuriam,agimus: sed ut ible omnes iniurias in altum dimittat, patientiaque se ac magnitudine animi de sentit. Sic in certaminibus sacris , pler, que vicere, e entium manus obstinata patientia fatigando. Ex hoc puta genere Iapientem eorum , qui exercitatione longa ac fidelibrobur perpetiendi lassandique Umnem inimicam vim consecuti sunt. CAP. X. Quoniam priorem partem percurrimus, a salteram transeamus: in
qua quibusdam propriis , plerisque vero
communibus contumeliam refutabimus.
Contumelia est minor iniuria,quam qu ri magis quam exsequi possumus, quam leges quoque nulla dignam vindicta putauerunt. Hunc affectum mouet humili tas animi, contrahentis se, ob factum dictumque inhonorificum . Ille me hodie non admisit,ciam alios admitteret: sermonem meum aut superbὸ auersatiis est, aut palam risit: & non in medio me loco, sed amo collocauit: & alia huius notae. Quae quid vocem, nisi querelas nauseantis animmi, in quas sere delicati & felices incidunt non vacat enim haec notare, cui peiora instant. Nimio otio, ingenia natura infirma & muliebria, & ii pia verae iniu-
356쪽
riae lasciuientia , his commouentur: quo rum parS maior constat Vitio inperpretantis . Itaque nec prudentiae quicquam in se esse,nec fiduciae ostendit, qui contumelia afficitur. non dubiὰ enim contem pium se iudicat: & hic morsus non sine quadam humilitate animi euenit, supprimentis se ac descendentis. Sapiens autem a nullo colemnitur, magnitudinem suam nouit: nullique tantum de se licere , re nunciat sibi: & omnes has quas non miserias animorum , sed molestias dixerim , non vincit, sed ne sentit quidem. Alia sene quae sapientem feriunt, etiam si non peruertunt i ut dolor corporis, & debilitas , aut amicorum liberolumqzz amimo, Sepatriae bello flagrantis calamitas. Haec
non nego sentire sapientem . nec enim la ridis illi duritiam ferrive asserimus . nuba virtus est, quae non sentias, perpeti.
CAP. XI. Quid ergo est λ Quosdam
ictus recipit: sed receptos euincit,sanat, dccomprimit. haec vero minora ne sentie quidem, nec aduersus ea solita illa virtute utitur dura tolerandi : sed aut non anno tat , aut digna Iisu putat. Praeterea, cum
magnam fartem contumeliarum superbi insolentesque faciant, & male felicitatem, ferentes: habet quo illum affectuin inflatum respuat, pulcherrimam virtutem omnium , animi sanitatem , magnitudineminque. illa , quicquid huiusmocii est, trans, currit, ut vanas somniorum species, visus ι . V a quς
357쪽
338 L. ANNAEI SENECAE - τque nocturnos, nihil habentes solidi , nemque veri. Simul illud cogitat, omnes imseriores esse, quam ut illis audacia sit, tanto exeelsiora despicere. Contumelia a contemptu dicta eaequia nemo,nisi quem
eontempsit, tali iniuria notat. nemo a tem maiorem melioxemque contemnit,
etiam si iacit aliquid quod contemnentes solent. Nam & puera os parentum riuiar, & crines matris turbauit laceravi que insens , & siputo aspersit, aut nudavit in eonspectu suorum tegenda, & verbis obsecenioribus non peperciti & nihil horiatum eontumeliam aici mus. quare t Quia qui fecit, contemnere non potest. Eademe Ulia ατ 3 cur nou mancipiorum nolo rum urbanitas, in dominos contumelioia, delectet: quorum audacia ita demum sibi in conuiuas ius Κcit, si coepit a domino. Vt quisque contemptissimus, &vt maxime ludibrio est, ita sblutissimae lingitet est. Pueros quidem in hoc mercantuz proca ces,& eorum impudentiam acuunt. & sub magistro habent , qui probra meditatς effundant: nec has contumelias vocamus, sed argutiaS. CAP. XII. Quanta autem dementia est, iisdem modo delectari, modo offendi: Mrem ab amico dictam , maledictum vocarea seruulo, ioculare conuicium ὶ Quem animum nos aduersus pueros habemus , hunc sapiens aduersus omnes, quibus etiam post iuuentam canosq; puerilitas estc
358쪽
An quicquam isti profecerunt,quibus animi mala sunt, auctique ui maius errores, 'ui a pueris magnitudine tantlim forminque corporum aisserunt:ceteium non minus vagi incertique, voluptatem sine dilectu appetentes, trepidi, Sc non ingenio ssed sermidine quieti Non ideo quicquam
inter illos puerosque, intereste quis dixerit , quod illis talorum nucumque & aeris minuti auariria est;his auri argentique Murbium: quod illi inter ipsos magistratus gerunt, & praetextam fascesque ac tribunal imitantur ; hi eadem in campo foroq;& in curia ludunt. illi in littoribus arena congesta fimulacra domum excitant;hi ut
maδnum aliquid agente: , in lapidiba; ae
parietibus , &tactiς moliendis occupati, ad tutelam corporum inuenta, in pericumlum Verterunt. Ergo par pueris, longius que progressis , sed in alia maioraque error est. Non immerito itaque horum contumelias sapiens, ut iocos, accipit: & aliquando illos, tanquam pueros, malo poemnaque admonet, ec allicit et non quia accinpit uiuitiam, sed quia fecerunt, de ut desinant facere. Sic enim dc pecora verbere domantur: nec irascimur illis , cum sessorem recusauerint: sed compescimus, ut dolor contumaciam vincat. Ergo Sc illud solutum scies, quod nobis opponitur, Quare si non accepit iniuriam nec contumeliam sapiens, punit eos qui fecerunt Edon enim se ulciscitur, sed illos emendat.
359쪽
CAP. XIII. Quid est autem, quam
hanc animi firmitatem non credas in virum sapientem cadere , cum tibi in aliis idem notare, sed non ex eadem caussa liceat Quis enim phrenetico medicus irais
scitur quis febrieitantis, & frigida prohibiti maledicta, in malam partem accipit Hunc affectum aduersus omnes haoet sapiens, quem aduersus aegrou suos mediiscus: quorum nec obscoena, si remedio egent, contractare, nec reliquias & effusa intueri dedignatur, nec per furorem sinulentium excipere conuicia. Scit sapiens, omnes hos qui toSati purpuratique incedunt, valentes coloratosque, malὸ sanos
ester quos non aliter ridet, quam aegros intemperantes . Itaque ne succenset quidem, si quid in morbo petulantius ausi sunt aduersus medentem e & quo animo honores eorum nihilo qstimat, eodem parum honorifice facta. Quemadmodum non placet sibi, si illum mendicus coluerit, nec contumeliam iudicabit, si illi homo plebis ultimae salutanti mutuam sali rationem non reddiderit: sic nec se suspiciet quidem, si illum multi diuites si* xerilita scit enim illos nihil a mendicis
differre,imo miseriores esse. illi enim exseguo, hi multo egent. Et rursum non tan getur , si illum rex Medorum, Attalusve Asiae, salutantem silentio ac vultu ara ganti transierit. scit statum eius non m DSis habere quicquam inuidendum, quam
360쪽
eius, cui in magna familia cura obtigit, aegros insanosque compescere. Num moleste seram, si mihi non reddiderit Ilomeli aliquis ex his, qui ad Castoris negotiantur , nequam mancipia ementes venden tesque, quorum tabernae pessimorum seruorum turba resertae sunt non, ut puto .
quid enim is boni habet, sub quo nemo nisi malus est 3 Ergo vi huius humanita tem inhumanitatemq, negligit, ita &.regis. Habes sub te Parthos, Medos, & Bactrianos:sed quos metu contines, sed pro
pter quos remittere arcum tibi non contingit, sed postremos, sed vaenales, sed iiorium aucupantes dominum. Nullius ergo mouebitur contumelia . Omnes enim inter se disserunt et sapiens quidem pares illos, ob aequalem stultitiam,omnes putat. . Iam si semel se demiserit eo,ut aut iniuria
moueatur, aut contumelia;non poterit unquam esse securus: securitas autem pro prium bonum sapientis est. Nec committet, ut vindicando sibi contumeliam factam , honorem habeat ei qui fecit. ne cesse est enim , a quo quisque contemni moleste fert, suspici gaudeat. CAP. XIV. Tanta quosdam dementia tenet, Vt contumeliam sibi posse fieri putent a muliere. Quid refert, quantum habeat, quot lecticarios, quam oneratas au Ies,quam laxam sellam aeque impudens, animal est, & nisi scientia accessit ac multa eruditio, ferum, cupiditatum inconis O nenia.