장음표시 사용
41쪽
impotens sui est, decoris oblita , neces situdinum immemor, in quod coetu petr-tinax & intenta, rationi consiliitq; iraeclusa , vanis agitata causis, ad dispecium
aequi verique inhabilis , ruinis simillima, quae super id quod Qppressere, franguntur . Vt autem scias non esse sanos,
quos ira possedis , ipsum illorum hab
tum intuere . Nam ut furentium certa
indicia suin , audax & minax vultus, tristis frons, torna facies, citatus gradus , inquietae manus, color versus, crebra ,& vehementius acta suspiria e ita irascentium eadem signa sunt. Flagrant,& micant oculi, multus ore toto rubor, exaestuante ab imis praecordijs sanguine ;Iabia quatiunturi gentes comprimuntur, horrent ac stbriguntur capilli, spiritus coactus ac stridens, articulorum 1eipsoatorquentium sonus, gem tus mussitus que , S parum explanatis vocibus larino praeruptus , & complosae cupius manus , & pullata humus pedibus, & totum concitum corpus, magnasque minas agens , foeda visu & horrenda facies depratiantium se, atque limi mescentium. Nescias, utrum magis detestabile vitium sit; an deforme . Cetera licet abscondere , dc in abdito alere : Ira se prostri, de in faciem v xit: quantoque maior est, hoc esse ruescit mani sestius. Non vides, ut omnium animalium, simul ad nocendum insurrexerunt, procurrant notς, ac tota corpora Disjtiroo by Corale
42쪽
ra solitum quietumque egrediantur habitum , Sc feritatem suam exasperent
Spumant apris ora, dentes acuuntur a tritu et taurorum cornua iactantur in vacuum , & arena pulsu pedum spar 'itur: leones fremunt, inflantur iratis colla sempentibus, rabidarum canum tristis aspectus est . Nullum est animal tam horrem dum, tamque perniciosum natura,vi non appareat in illo,ubi ira inuast, noua seritat is accessio . Nec i noro, ceteros quoque affectus vix occultari; libidinem,m
tumque , & audaciam dare sui signa , M posse praenosci. neque enim ulla veheia mentior intra cogitatio est , quae nihil moueat in vultu . Quid ergo interest Quod alij affectiis apparent, hic eminet. C A P. II. Iam vero si essectus eius damnaque intueri velis, nulla pestis humano generi pluris stetit. Videbis caedes ac venena, & reorum mutuas rdes ,& urbium clades , & rotarum exitia gentium , & principum sub ciuili hasta capita venalia , & subiectas tectis faces, nec intra moenia coercitos ignes , sed ingentia spatia regionum hostili flamma re- Iucentia . Aspice nobilissimarum ciuitatum fundamenta vix notabilia : sas ira deiecit. asbice solitudines per multa millia sine habitatione desertas : has ira exhausit. aspice tot memoriae proditos duces , mali exempla fili. alium ira in cu
43쪽
sae ira percussit ; alium inter leges celebrisque spectaculum seri lancinauit et alium filii patricidio dare sanguinem
iussiti alium seruili manu regalem aperI- in tuo ulum , alium in cruces membra diuidere. Et adhuc singulorum supplicia narro. quin si tibi libuerit , relictis in quos ira viritim exarsit, aspicere caesas gladio conciones , & plebem immibia milite contrucidatam , & n perniciem promiscuam totos populos Capitis damna passos, tanquam aut curam nostram deserentibus , aut auctoritatem contemnentibus . Quid gladiatoribus , quare populus irascitur ,& tam inique, ut iniuriam putet , quod non libenter pereunt comtemni se iudicat, & vultu. oestu, ardore, de spectatore in aduersarium vertitur. Quidquid est, certe non est ira, sed quasi ira: sicut puerorum, quIsi ceciderunt, terram verberari volunt, &saepe nesciunt quidem, cui irascantur,sed tantum irascuntur sine causa & sine iniuria, non tamen sine aliqua iniuriae speeie,nec sine aliqua pqnς cupiditate. Deluduntur itaq; imitatione plagarum ,νli mulatis deprecantium lacrymis p acantur ,& falsa ultione salsus dolor tollitur.
CAP. LII. Irascimur, inquit, saepe non illis qui inserunt, sed his qui sunsunt: ut scias iram non tantum eX iniuria
uasti . Verum est, irasti nos laesuris: 1ed ipsa cogitatione nos laedunt, & iniuriam
44쪽
qui facturus est, iam facit. Vt scias, inquit,non esse iram poenς cupiditatem,in-nrmissimi stpe potentissimis irascuntur:
nec poenam concupiscunt,quam non sperant. Primum diximus,iram cupiditatem esse poenς exigendς,non facultate m:concupiscunt autem homines, & quae non possunt. Deinde nemo tam humilis est, qui poenam vel summi hominis sperare non possit. ad nocendum potentes sumus . Aristotelis finitio non multum a nostra abest. ait enim , Iram esse cupiditatem doloris reponendi Q md inter no stram & hanc finitionem intersit, exsequi longum est. contra utramque dicitur, feras irasci, nec iniuria irritatas, nec poena dolorisve alieni caussa . Nam etiamsi hoc efficiunt, non hoc petunt. Sed dicendum est, seras ira carere , & omnia praeter hinminem . Nam cum sit inimica rationi, nusquam tamen nascitur, nisi ubi rationi Iocus est . Impetus habent serae, rabiems seritatem, incursum di iram quidem no magis, quam luxuriam . Et in quasdam voluptates intemperantiores homine
sivit. Non est quod credas illi qui dicit:
Non aper irasci memimr. non si aer e cursu
Irasci dicit , incitari, impingi'. Irasci quidem non magis sciunt, quam no-1cere . Muta animalia humanis afte stibus carent : habent autem similes illis
'tioidam impulsus. Alioqui si amor la
45쪽
illis estit, & od tum esset a si amicitia, &simultas ; si diuerilio, & concordia , quorum aliqua in illis quoquc exstaut vestigia r ceterum , L mauoTum pectorum Hopria bona malaque sunt. Nulli nisi homini concessa prudentia est, dilige tia, cogizatio: nec vantum virtutibus h n nisi animalia, sed et in viiijs prohibita sunt. Tota illorum ut exua, ica iuir forma Eumanae diisimilis est. Regnina illud M principale parum subtile, parum exactum: ut vox est quidem, sed non e s abilis 3 pemimata , M inefficax et relingua. sed deuincta, nec in motus varios Outa. Capit eago visus speciesque re nam , quibus ad impetus. euocetur seia turbidas, & co uias. Ex eo promissis, uiarum tumultusque vehementes sunt lmetu. autem, solicitudine tae, & tristicia, Mira non sunt ; sed his quaedam Gmilia. Ideo cito cadunt , mutantur in contrarium , & cum acerrime Leuierunt, expaueruntque, pascuntum & ex fremitu
46쪽
yron habent, praeteribo: etiam si amarum nos, aceIbumque dicimus, nec minus stomachosum,rabiosum,clamosum,di calem, asperum:qtiae omnia irarum disserentiae sunt. Inter hos morosum ponas Iicet,delicatum iracundiae genus . Quindam enim sunt irae, quae intra clamorem confidanti quaedam non minus pertinamees, quam frequentes; quaedam tauq m nu , verbis parciores; quaedam in verbineum maledictorumq; amaritudinem es fisae; quaedam ultra querelas & auersati nes non exeunt; quaedam altae grauesque
sunt, & introrsus versae. Mille aliae sp cies s uni mali multiplicis. C A P. V. Quid esse Ira, quaesitum est: an in ullum aliud animal, quam in
hominem caderet: quo ab iracundia dis rei,dc quae eius species sint: nune quae ramus , au Ira secundum naturam sit, aean utilis que ex aliqua parte retinenda . An secundum naturam sit, manifestum erit, si hominem inspexerimus: quo quid in miluis,dum in recto animi habitu est quia autem ira crudelius est Homine id aliorum amantius quid ira inso1ti Homo in adiutorium mutuum g ueratus est: ira in exitium ..Hic congregari vult,illa viscedere: hic prodesse, illa
nocere: hic etiam ignotis succurrere,illa etiam carissimos petere : hic aliorum commodis vel impendere se paratus est aua in periculum dummodo deducat, de
47쪽
scendere. Quis ergo magis naturam r rum ignorat,nilum qui optimo eius Ope ri & commendatissimo,hoc serum ac perniciosum vitium assignatZIra,vt diximus, auida poenae est et cuius cupidinem inesse paeat i lsimo hominis merori, minime s cundum eius naturam est . Beneficiis enim hi mana vita consistit,& concordia:
nec terrore, sed mutuo amore , an foedas auxiliumque commune constringitur .
Quid ergo non aliquando castigatio ne eestaria est Quidni sed haec sincera,eum
ratione. non enim nocet, sed medetur
specie nocendi. Quemadmodum quaedam hastilia detorta,ut corrigamus, ad rimus, Sc adactis euneis, non ut frangamus, sed ut explicemus, elidimus: sic ingenia vitio praua, dolore corporis animique corrigimus. Nempe Medicus primo in leuibus vitiis tentat, non multum ex quotidiana consuetudine inflectere,& e
bis ,potionibus, exercitationibus ordinem ponere, ac valetudinem tantum mutata
vitae dispositione firmare: proximum est, ut modus proficiat: si modus & ordo non proficit; subducit aliqua , & circumcidit rii ne adhuc quidem respondet; interdicit cibis, & abstinentia corpus exonerat . si frustra molliora cesserunt; ferit venam , membrisque , si adhaerentia nocent , &morbum diffundunt, manus affert: nec ulla dura videtur curatio , cuius salutaris effectus est. Ita legum praesidem,ciuitar
a . . F tisque Diuili do by Corale
48쪽
liscitie rectorem decet, quamdiu potest , verbis, & his mollioribus,ingenia curare, ut facienda suadeat, cupiditatemque honesti & aequi eonciliet animis, faciatque
vitiorum odium, pretium riuutum transeat deinde ad triuiorem orationem,qua moneat adhuc & exprobreti nouissime ad
poenas, & has adhuc leues & reuocabiles decurrat: ultima supplicia sceleribus vltimis ponat,ut nemo pereat, nisi quem pellire etiam pereuntis intersit. C A P. VI. Hoc uno medentibus
erit dissimilis, quod illi , quibus vitam
non potuerunt largiri, facilem exitum praestant: hic, damnatum cum dedecore& traductione, vita exigit: non , qrita
delecteti ir vllius poena l procul est enim a sapiente tam inhumana feritas J sed urdocumentum omnium sint;& qui viui noluerunt prodesse, morte certε eorum respublica utatur. Non est ergo natura hominis poenae alpetens: & ideo nec ira quidem secundum naturam hominis , quia poenae appetens est. Et Platonis a gumentum auferam: qiud enim prohi-set alienis uti, ex parte qua nostra sunt 3 Vir bonus, inquit, non laedita poena laedit. bono ergo poena non conuenit e Ob hoc nec ira: quia poena irae conuenit. Si vir bonus poena non Daudet; non gaudebit nec eo quidem affectu, cui poena voluptati est: ergo non est naturalis ira.
49쪽
non sit naturalis ira, assumenda est, quia utilis saepe fuit Extollit animos , & incitat et nee quicquam sine illa magnificum
in bello fortitudo gerit , nisi hinc flamma subdita est , & hie stimulus peras:ir
int,misitque in pericula audaces . op .mum itaquet quidam putant, temperare iram, non tollere: eoque detracto quod ex tantat,ad saltitatem modum emere: id vero retinere, sine quo languebit actio cvis,ac vigor animi restaintur. Primum,
saetilius est excludere pemiciosa, quam xegerer & non admittere, quam admisi, moderari . Nam cum se tu possessione
possierum , potentiora rectore sunt, nec Dreidi seminuive patiuntur. Deinde ratio ipsa, cui fraeni traduntux , tamdiu po-eens est, quamdiu diducta est ab esseαibus: si mucuit se illis, & inquinauit, non
potest continere,quos iubmouere potuisset. Commota enim semel δc eo utamens , ei sexuit, a quo Impellitur. Qua rumdam re in initia in nostra potere. te sunt et riteriora nos sua vi rapiunt, nec
regressam selinquunt . Vt in praeceps datis corporibus nullum sui amittium est, nec resistere morarim deiecta potu runt sed consilium omne&pα nitentiam irrevocabitri praecipitatio abscidit, & non licet eo non peruenire, quo non ire li- euisset a ita animus, si in iram, amorem a alio ite se proieeit assectus,non permis utar regrimere impetum . rapiat illumi OPO γ
50쪽
oportet, dc ad imum agat suum pondusae vitiorum natura procliuis . .
C A P. V I I L Optimum. est primum irritamentum ira:)protinus spernere, ipsisque repugnare seminibris,& dare operam ne incidamus in Om. nm:.ucoeperit serre transuerso s,di uis ad 1 lutem recursus est. Quoniam . nιhIl IMtionis est , ubi semel aDctus inductus est, iustiue illi aliquod voluntate nostra datum est . Faciet de cetero quantum volet, non quantum permiseria . In primis, inquam, finibus hostis arcendus est: nam cum uitiauit,& ponis se uuiau , modum a captiuis non accipit. Neque enim sepositus est animus, 3c extrinsecus speculatur assectus, ut illos non patiatur ultra quitari oportet procedere, fed in at-fectum ipse mutatur: ideoque non potest utilem illam vim 8c ialutarem, proditam iam infirmatamque , Teuocare.. Nonnium, ut dixi, separatas ista isedes suas diduci asque habent 1 sed affectus & ratio in melius peiusque mutatio anum est. Quomodo ergo ratiotoccupata δc Op- pr illa viri js rei ged ,.quae irae cessit aut quemadmodum a confusione se liber bit , in qua peiorum mixtura praeualuit Sed quidam, inquit, in ira se. continent ἔVtrum ergo ita, nihil ut quae Ira dictat, an ut aliquid Si nihil faciunt , apparet non esse ad actiones rerum necessatiam iram: quam vos, q' - Λ ε sorti λ