장음표시 사용
401쪽
CAP. XXIII. Praeterea videbis ea se,pe committi, quae saepe vindicantur. P ter tuus plures intra quinquennium culleo insuit, quam omnibus saeculis insutos a cepimus . Multo minus audebant liberi nefas ultimum admittere, quandiu sine lege crimen fuit. Summa enim prudemtia altissimi viri, & rerum naturae peritissis mi maluerunt, velut incredibile scelus, &vltra audaciam positum praeterire, quam dum vindicant, ostendere posse fieri. Itaque parricidae cum lege coeperunt, & illis facinus poena monstrauit. pessimo loco pietas fuit, postquam siepius culleos ubdimus , quam cruces. In qua ciuitate r
ro homines puniuntur, in ea consensus fit innocentiae, & indulgetur velut publico bono . Putet se innocentem esse ciuitas , erit. magis irascitur a communi fiugat, tale desciicentibus, si paucos eos esse ubderit. Periculosum est, mihi crede, ostem de re ciuitati, quanto plures mali sint. CAP. XXIV. In Senatu dicta est albquando sententia, ut seruos a liberis cultus distingueret: deinde apparuit, quantum periculum immineret, si serui nostri
numerare nos coepissent. Idem scito m
tuendum esse, si nulli ignoscitur: cito apparebit , pars ciuitatis deterior quanto praegravet. Non minus Principi turpia 1hnt multa supplicia, quam medico multa funera. Remissius imperanti, melius pa-
Ietur. Natura contumax est humanus ani
402쪽
mus, & in contrarium atque arduum nistens, sequiturque facilius, quam ducitur. Et ut generosi atque nobiles equi, melius facili fraeno reguntur ita clementiam v Iuniaria innocentia impetu suo sequitur , & dignam putat ciuitas,quam seruet sibi. plus itaque hac via proficitur. Crudelitas minime humanum malum est, indignum tam miti animo. Ferina ista rabies est, sanguine gaudere ac vulneribus:& a lecto homine,in siluestre animal transire., CAP. XXV. Quid enim interest, oro te Alexander, leoni Lysimachum obiiciat, an ipse laceres dentibus tuis 3 tuum illudos est, tua illa seritas. O quam cuperes tibi potius ungues esse, tibi rictum illum
edendorum nominum capacemlNon ex bgimus a te,ut manus ista,exitium famili
rium certissimum, ulli salutaris sit: ut iste animus ferox, insatiabile getium malum, citra sanguinem caedemque satietur: cleis mentia vocetur, si ad occidendum amiscum , carnifex inter homines eligitur. Hoc est, quam vel maxim E abominandast saeuitia quod excedit fines,primum solitos, deinde humanos . Noua supplicia
conquirit,ingenium aduocat,instrumenta excogitat, per quae varietur atque extemdatur dolor, & delectatur malis homi-Mum. Tunc ille dirus animi morbus ad insaniam peruenit ultimam, cum crudelitas versia est in voluptatem : & iam occidere hominem iuuat. Nam talem virum 2 a tergo
403쪽
a tergo sequitur euersio, odia, venena , gladij. tam multis periculis petitur, quam multorum ipse periculum est: priuatisque nonnunquam consiliis, alias vero conster natione publica circumuenitur. Leuis enim & priuata pernicies, non totas urbes mouet: quod late furere coepit, & omnes appetit, undique configitur. Serpentes paruulae fallunt, nec publice consequunturi ubi aliqua solitam mensuram transiit,& in monstrum excreuit, ubi fontes potu insecit,& sufflatu deurit, obteritque, quacunque incessit, ballistis petitur. Possunt verba dare , & euadere pusilla mala: ii gentibus obuiam itur. Sic unus aeger nec domum quidem perturbat: at ubi crebris mortibus pestilentiam esse apparuit, conclamatio ciuitatis, ac suga est, & diis ipsis manus intenduntur. Sub uno aliquot Eto flamma apparuit: familia vicinique aquam ingerunt:at incendium vastum, &multas iam domos depastum, parte urbis obruitur. CAP. XXVI. Crudelitatem priuato-1um seruiles quoq; manus, sub certo crucis periculo, vitae sunt: tyrannorum, gentes populique , & quorum erat malum, &hi quibus imminebat,exscindere aggressi sunt. Aliquando sua praesidia in ipsos consurrexerui,perfidiamque, & impietatem,
α feritatem, & quidquid ab illis didicerant, in ipsos exercuerunt. Quid enim po-xest ab eo quisquam sperare,quem malum esse
404쪽
esse docuit non diu parer nequitia, nec quantum iubetur, peccat. Sed puta tutam esse crudelitatem: quale eius regnum est non aliud,quam captarum urbium serma,& terribiles facies publici metus . Omnia moest turbida, & consuta:voluptates ipsae
timentur. Non conuiuia secura ineunt,
in quibus lingua solicite etiam ebriis ci stodienda est: non spectacula, ex quibus materiae criminis ac periculi quaeritur. Apparentur licet magna impensa,& regiis opibus, & artificum exquisitis nominibus: quem tame e ludo in carcerem ire iuuet Quod istud,dij boni,malum est, occidere, saeuire, delectari sono catenarum , & cbuium capita decidere;quocunque Ventum est multu sanguinis fundere, aspectu 1uo terrere ac fugare ξ Quae alia vita esset, si leones ursique regnarentisi serpentibus in nos,ac noxiissimo cuique animali daretur potestas Illa rationis expertia, & a nobis immanitatis crimine damnata, abstinent suis, & tuta est etiam inter seras similitudor apud. homines tantum, nec necessariis quidem rabies temperat sibi, sed externa suaque in aequo habet, quo possie exercitatior a singulorum caedibus, dei de in exitia gentium serpere. Et iniicerct
tectis ignem, aratrum vetustis urbibus inducere ,. potentiam putat: & unum occidi iubere aud alterum, parum imperatorium credit: nisi eodem tempore grex misero tum subiectus stetit,crudelitatem suam iua 3 otab
405쪽
Ordinem coactam putat. Felicitas illa, multis salutem dare , & ad vitam ab ipsa
morte reuocare,& mereri clementia ciuissam . Nullum ornamentum Principis s
stigio dignius pulchriusque est, quam illa corona GB . CIVES. SERVATOS . non
hostilia arma detracta victis , non currus barbarorum sanguine cruenti, non parta bello spolia. Haec diuina potentia est , gregatim ac publice seruare : multoS a rem occidere, & indiscretos , incendij ac ruinae potentia est.
T de clementia scriberem, Nero Caesar, una me vox tua maxime compulit: quam ego non sine admiratione,&, cum diceretur, audisse meminr, & deinde aliis narrasse . Vocem generosam,magni animi, magnae lenitatis: quae non composita, nec alienis auribus data, subit5 erupit; sed bonitatem ruam cum sertuna tua litigantem in modium adduxit. Animaduersurus in latrones duos Burrus praestistus tuus, vir eFremgius, & tibi Principi natus, exigebat, a te, Iriberes, in quos & ex qua caussa animaduerti velles. hoc saepe dilatum, tali, quando fieret, instabat. Liuitus inuitacum
406쪽
cum chartam protuli siet,traderetque, exclamasti: Vellem nescire litteras. O dignam vocem,quam audirent omnes gentes, quae Romanum imperium incolunt , quaeque iuxta iacent dubiae libertatis, quaeque se contra viribus aut animis attollunt i O vocem, lix concionem Om nium mortalium mittendam , in cuius
verba Principes regesque iurent i O v cem publica generis humani innocentia dignam cui redderetur antiquum illud iacillum i Nunc profecto consentire decebat ad aequum bonumque, expulsa ali ni cupiditate, ex qua omne animi malum oritur: pietatem integritatemque, cum fide ac modestia , surgere di & vitia diutu no abusa regno tandem felici ac puro saeculo dare locum iaCAIU II. Futurum huc, Caesar, exma na parte sperare & confiteri libet. tradetur ista animi tui mansuetudo, dis fundeturque paullatim per omne imperii corpus, & cuncta in simillaudinem tui
formabuntur. A capite bona valetudo. inde omnia vegeta sundatque erecta , aut. languore demissa:. prout animus eorum viget, aut marcet. Εd erunt ciueS,. erunt
secij digni hac bonitate .' & in totum Orbem recti mores reuertentur .. parcetur ubique manibus. Diutius me morari hic patere , non ut blandiar auribus tuis: nec enim mihi hic mos est. maluerim veris
407쪽
ergo est, propter quod bene factis dicti Dque tuis quam familiarissimum esse te cupio λ ut quod nunc natura & impetus est , fiat iudicium. Illud mecum considero, multas Voces magnas, sed derellabiles, invitam humanam peruenisse, celebresque vulgo ferri r ut illam, Oderint, dum metuant . Cui Graecus versus similis est, qui se mortuo terram misceri ignibus iubet:& alia huius notae. Ac nescio quomodo , ingenia immania & inuisa materia foe .cundiori expresserunt sensus vehementes& concitatos. Nullam, adhuc vocem audiui ex bono lenique animosam . Quid
ergo est Θ ut raro, inuitus, & cum magna ciuictatione, ita aliquando scribas neces.se est istud, quod tibi in odium litteras
adduxi sed, sicut facis, cum magna cuia ctatione, cia Tὲ m ,lζἱῖ d;lationibus. CAP. III. Et ne sorte decipiat nos speciosum clementiae nomen aliquando,& in contrarium abducat: videamus quid sit clementia , qualisque sit,& quos fines habeat. Clementia est temperantia animi,. in potestate victurendi. vel, lenitas superioris aduersus inferiorem in constitue dis poenis . Plures proponere , est tutius; ne una definitio parsim rem comprehen dat ut ita dicam, formula excidat. Itaque dici potest &, Inclinatio ani mi ad lenitatem in poena exigenda. Illa sinitio contradictiones inueniet, quamuis maxime ad verum accedat, si dixerimus i.
408쪽
elementiam esse moderationem aliquid ex merita ac debita poena remittentem, xeclamabitur nullam virtutem quicquam minus debito facere . Atqui hoc omnes intelligunt, clementiam esse, quae se flectit citra id, quod merito constitui posiet. - Huic contrariam imperiti putant seueritatem s. sed nulla virtus virtuti con-hraria est.
CAP. IV. Quid ergo opponitur clementiae Crudelitas ; quae nihil aliud est sequam atrocitas animi in exigendis poenis . Sed quidam non exigunt poenas, crudeles tamen sunt:tamquam, qui igno tos homines & obuios non in compendium, sed occidendi caussa occidunt. Ne linterficere contenti, saeuiunt; vi Sinis ille & Procrustes, & piratae, qui captoSVerberant,& in ignem vivos imponunt: Haec
erudelitas quidem: sed quia nec ultionem sequitur non enim laesa est in nec peccato
alicui irascitur si nullum enim antecessit crimen) extra finitionem nostram cadit aquae finitio continebat in exigendis p nis intemperantiam animi. Possiimus dicere, noni esse hanc crudelitatem, sed feritatem, cui voluptati saeuitia est : pos
minus insaniam vocare. nam varia Lim genera eius, & nullum certius, quam
quod in caedes hominum & laniationesi peruenit. Illos ergo crudeles vocabo, qui . puniendi caussam habent, modum nomhabent. Sicut in Phalari, quem aiunt noua
409쪽
quidem in homines innocentes, sed si per humanum ac probabilem modum s uisse . Possimus effugere cauillationem,& ita finire, ut sit crudelitas, inclinatio animi ad asperiora. Hanc clementia Te- pellit longius a se : nam seueritatem illi
conuenire, certum est. Ad rem pertinet,
Raerere hoc loco , quid sit misericordia.
lerique enim ut virtutem eam laudanti& bonum hominem vocant misericosedem e haec autem vitium animi est. Vtram circa seueritatem, circaque clementiam positassint: quae vitare debemus, ne per speciem seueritatis in crudelitatem, neve per speciem clementiae in misericordiam incidamus. In hoc, leuiore pericula err.tur,sed par error est 1 vero recedentium CAP. V. Ergo quemadmodum relis gio deos colit, uiperstitio violate Ita clementiam mansuetudinemque omneS ni praestabunt s misericord1am autem Vistabunt . Est enim vitium pusilli animi, ad speciem alienorum malorum succidentis. Itaque pessimo cuique semiliarisisima est. Anus & mulierculae sunt, quae
lacrimis nocentissimorum mouentur, quae si liceret, carcerem effringerent. Misericordia non caussam,sed fortunam spectat ; clementia rationi accedit. Scio ma-
IE audire apud imperitos sectam Stoico- Tum, tamquam nimis duram , & minime principibus regibusque bonum daturam consilium. Obiicitur enim illi, quod si
410쪽
ptentem ne at misereri, negat ignoscere.. Haec si per se ponantur inuisa 1unt. videntur enim nullam spem relinquere humanis erroribus, sed omnia delicta ad poenam deducere. Quod si est, quid hae secta durius, quae dediscere humanit tem iubet portumque aduersus sortunam certissimum mutuo auxilio cludit Sed nulla secta benignior leniorque est , nulIa amantior hominum , & communiabus bonis attentior: ut propositum sievsu i esse aut auxilio, nec sibi tantum , sed uniuersis singuliQue considere .. Misericordia est aegritudo animi, ob alienarum miseriarum speciemzaut, tristitia ex alienis malis concepta quae accidere imm rentibus credit. AEgritudo autem- in s pientem virum non: cadit: serena eius
mens est , nec quidquam incidere potest quod illam obducat. Nihil aeque hominem , quam magnuS animus decet non potest autem magnus esse idem, si metus& moeror confundit, si mentem obducie& contrahit . Hoc sapientD ne in suis quidem accidet calamitatibus sed omnem sertunae iram reuerberabit, & ante se franget. eamdem semper faciem serii bit, placidam & inconcussam: quod facere non posset , si tristitiam reciperet .. Ad-ijce,. quod sapiens prouidet,& in expiatio consilium habet nunquam autem liquidum sincerumque ex turbido venit. Tri