장음표시 사용
641쪽
mandaret, bona priori domino restitue rei. ceterum improbillimo militi, ingratissimo hospiti,auidissimo naufrago, stigmata inscrtoeret, ingratum hospitem testantia . Dignus quidem fuit, cui non inscriberentur illae litterae, sed insculperentur, qui hospitem suum, nudo & naufrago similem, in id in quo iacuerat ipse
littus expulerat. Sed videbimus, quis modus poena: seruandus fuerit: auferendum utique fuit, quod summo scelere inuaserat. Q js autem poena erus moueretur,
qui id commiserat, propter quod nemo miserari miseros post et C A P. XXXVIII. Dabit tibi Philippus quia promisit, etiam si non debet ,,etiam si iniuriam , etiam si scelus facturus est, etiam si uno secto praeclusurus est naufragis litora Non est leuitas, a cognito & damnato errore discedere et & ingenue fatendum est: Aliud putaui: deceptus sum. Haec ver Mupe bae itiittitiae perseuerantia est: Quod semel dixi, qualecunque est, fixum ratumque sit. Non est turpe, cum re mutare consilium .. Age, si Philippus pollesso-xem illum eorum littorum reliquisset,
quae naufragio ceperat, nonne omnibus
miseris aqua & igni interdixerat Potius est, inquit, intra fines regni mei, te litteras i itas oculis inscribendas , duristima fronte circumserre . Ostende quam sacraxes sit mense hospitalis . praebe in facie .. tua
642쪽
tria legendum istud decretum, quo cauetur , ne miseros tecto iuuare capitale sit. Magis ista constitutio sic erit rata , quarusi illam inars incidissem. C A P. XXXIX. Quare ergo, in quit, Zeno vester, cum quingentos denarios mutuos cuidam promisisset, & illum parum idoneum comperisset, amicis suadentibus ne daret, perseuerauit credere squia promiserat Z Primum alia conditio est in credito,alia in beneficio. Pecuniς etiam male creditae, exactio est. & appel- Iare debitorem ad diem posthm si foro cesserit, portionem seram. beneficium M totum perit ,& statim. Praeterea hoc mali viri est , illud mali patri Umniliae . Deinde ne Zeno quidem , li maior fuisset summa,credere perseuerasset. Quingenti denarii sunt. Illud quod dici solet, in
morbo consumat. fuit tanti, non revoca
re promissiim suum. Ad coenam quia promisi , ibo , etiam si frigus erit; non qu sedem, si nives cadent. Surgam ad sponsalia , quia promisi , quamuis non concoxerim : sed non , si febricitauero. Sponsum descendam , quia promisi : sed non si spondere in incertum iubebis , si fisco obligabis . Subest, inquam , tacita exceptio, si potero, si debebo, si haec ita erunt. Essice, vi idem status sit , cum exigitur, qui fuit cum promitterem. destituere t Mitas non erit, si aliquid interuenit noui. Quid miraris, cum conditio promittentis
643쪽
mutata sit, mutatum esse consilium 3 eadem mihi omnia praesta : & idem sum . Vadimonium promittimus, tamen deleritur. Non in omnes datur actio. dese-
C A P. X L. Idem etiam illa in quaesione responsum existima, an omnim do referenda sit gratia, & an beneficium utique reddendum sit. Animum praestare gratum debeo: ceterum aliquando me referre gratiam non patitur mea infelicitas, aliquando felicitas eius cui debeo .
Quid enim regi, quid pauper diuiti reddam utique cuin quidam recipere beneficium , iniuriam iudicent , & beneficia subinde alijs beneficijs onerent . Quid amplius in horum personam possum , quam velle nec enim ideo beneficium nouum rei j cere debeo , quia nondum prius reddidi. Accipiam tam libenter, quam dabitur : & praebebo me amico
meo exercendae bonitatis suae capacem materiam . Qui noua accipere non vult, acceptis offenditur . Non refero gratiam. quid ad rem non est per me mora, si aut occasio mihi deest, aut facultas. Ille prςstitit mihi. nempe cum occasionem haberet, cum facultatem. Virum bonus vir est, an malus apud bonum virum, bonam causam habeo: apud malum , non ago. Ne illud quidem existimo faciendum , ut referre gratiam, etiam inuitis bis quibus refertur,properemus, & inste-
644쪽
mus cedentibus . Non est referre gratiam , quod volens acceperii, nolenti res
dere . Quidam,cum aliquod illis missum est munuiculum, subinde aliud intempestiue remittunt, & nihil se debere testantur. Reijciendi genus est, protinus aliud
inuicem mittere , & munus munere expungere . Aliquando & non reddam beneficium cum possim, quando plus mihi detracturus ero, quam illi collaturus : si ille non erit sensurus vllam accessionem recepto eo , quo reddito, mihi multum abscessurum erit. Qui festinat utique reddere , non habet animum grati hominis , sed debitoris . Et breuiter dicam, qui nismis cito cupit soluere, inuitus debet: qui inuitiis debet, ingratus est.
IN prioribus libris videbar consum
ν massie propositum, eum tractas.sem , quemadmodum dandum esset beneficium , & quemas modum accipiendum . hi enim sunt huius officij fines. Quidquid ultra moror, non seruio materiae, sed indulgeo : qua quo ducit, sequendum est, non quo imuitat . Subinde enim nascetur , quod lacessat aliqua dulcedine animum, magis non necessarium, quam superuacuum ;Ve um quia ita vis, perseueremus, Dera
645쪽
ciis quae rem continebant , scrutari etiarre ea quae sunt his connexa,verum non cohς-Ientia : quae quisquis diligenter inspicit, nec facit operae pretium , nec tamen per dit operam. Tibi autem homini natura optimo, de ad beneficia propenso, Libera Iis IEbuci, nulla eorum laudatio satissa Cit. Neminem umquam vidi tam benignum , etiam leuissimorum officiorum aestimatorentii. Iam bonitas tuaequsque prolapsa est, ut tibi dari putes beneficium, quod ulli datur . paratus es, ne quem be ne sic ij paeniteat, pro ingratis dependere . Ipse vique eo abes ab omni iactatione,vsque eo statim exonerare cupis quos obligas , ut quidquid in aliquem confers, velis videri non praestare , scd reddere . Ideoque plenius ad te sic data reuertuntur . nam stae sequuntur beneficia non repΟ-scentem: & ut gloria fugientes masis ac magis sequitur, ita fructus beneficiorum gratius respondet illis , per quos etiam esse ingratis licet . Per te vero non est moras quo Ininus beneficia qui accelerunt, ultro repetanti: nec recusabis consesere alia, & supprellis dissimulatisque plura ac maiora adijcere. Propositum optimi viri, & ingentis animi est, tam diu sesere ingratum, donec seceris gratum . Nec re ista ratio decipiet. succumbunt vitia virtutibus, si illa non cito odi sie prope
- CAP. II. Illud utique unice tibi placet m
646쪽
cet, vehat magnifice dictum: Turpe esthenefici js vinci . quod an sit verum, non immetito quaeri solet : longeque aliud
est , quam mente concipis . Nunquam enim in rerum honestarum certamine si perari turpe est et dummodo arma non pro ijcias , & victus quoque velis vinc re . Non omnes ad bonum propositum easdem afferunt vires , easdem facultates , eandem sortunam : quae optimorum quoque consiliorum , dumtaxat exitus, temperat . Voluntas ipsa rectum petens, laudanda est, etiam si illam alius gradu velociori antecessit . non ut in certaminibus , ad spectaculum editis, meliorem palma declarat: quamquam in illis quo- rue saepε deteriorem praetulit casus. Vbie officio agitur , quod uterque a sua parie esse quam plenissimum cupit, si alter plus potuic, & ad manu habuit mate- .ria sufficiente animo suo, si illi, quantum
conatus est, fortuna permisit ; alter autem voluntate par est, etia si minora qua accepit reddidit, aut omnino non reddidit, sed vult reddere , & toto in hoc intentus est animo: hic non magis victus est , qua qu. in armis moritur. quem occidere facilius hostis potuit, quam auertere . Quod tu pe existimas, id accidere viro bono non,
potest , ut vincatur . numquam enim suc cum t. nunquam renunciabit . ad ultimum usque clieni vitae stabit paratus, in hac statione morietur: magna se ac
647쪽
DE BENEFICIIS, Iib. V. Dεheneficiis: si scit debere, si vult reserre, si
quod rebus non potest, animo aequat Hic , quam diu in hoc permanet, quam
diti tenet voluntatem, gratum animum
signis approbat: quid interest, ab utra par
te munuΙcula plura numerentur3Tu inibia dare potes et at ego tantum accipere possum. tecum stat fortuna: mecum bona voluntas. tamen tam par tibi sum, quam multis armatissimis nudi, aut leuiter a
mali. Nemo itaque beneficijs vincitur rqilia tam gratus est quisque,quam voluit. Nam si turpe est beneficiis vinci , non oportet a praepotentibus viris accipere beneficium, quibus gratiam reserre non possis . A principibus dico, a regibus rquos eo loco sertuna posuit, ex quo largiri multa possent, pauca admodum &1mparia datis recepturi. Reges & principes dixi, quibus tamen potest opera nauari, & quorum illa excellens potentia
per animorum consensum ministeriumque constat. Sunt quidam extra omnem
lubducti cupiditarem , qui vix ullis h manis desiderijs continguntur e quibus nihil potest praestare ipsa sertuna . Neiseesse est a Socrate beneficio vincare necesse est a Diogene, qui per medias Macedonum gazas nudus incessit, calcatis regijs opibus. Nonne ille tunc meritore tibi & ceteris, quibus ad dispiciendam veritatem non erat offusa caligo, supra eum eminere visus est, infra quem omnia
648쪽
iacebant 'Multo potentior, multo IOCupletior firit, omnia tunc possidente Ale-Iandro. phis enim erat , quod hic nollet accipere,quam quod ille posset dare. CAP. V. Non est turpe, ab his vinci . neque enim minus sortis sum , si cum in-Mulnerabili me hoste committis: nec ideo ignis minus urere potest, si in materiam incidit inuiolabilem flammis : nec ideo Ferrum secandi vim perdidit, si non recipiens ictum lapidis solidus , inuictaeque
aduersus dura naturae, diuidendus est. Idem tibi de homine grato respondeo. Non turpiter vincitur benefici js, si ab his
obligatus est , ad quos aut fortunae magnitudo , aut eximia virtus aditum redituris ad se beneficiis clausit. A parentiobus fere vincimur . nam tam diu illos odio habemus , quam diu graues iudicast mus, & quam diu beneficia illorum non intelligimus . Cum iam aetas aliquid prurdentiae collegit, & apparere coepit, propter illa ipsa eos amari a nobis debere,
propter quae nota amabantur , admoniditiones, seueritatem, & inconsultae adole scentiae diligentem custodiam, rapiuntur nobis . Paucos usque ad verum fructum a liberis percipieudum perduxit aetas: cete i liberos onere senserunt. Non est tam n turpe , vinci benefici js a parente. quidni non sit turpe, cum a nullo turpast3 Quibusdam enim & pares, & imparessumua. pares animo, quem solum illi exi, eunta
649쪽
gunt, quem nos ibi um piomittimus: i pares sertuna, quae si citi obstitit quo misnus referret gratiam , non ideo illi tamquam vieto erubescendum est. Non est turpe, non consequi, dummodo sequaris . Sae pe necesse est, autὸ alia beneficia pet naris,quam priora reddidimus . Nec ideo nora petimus, aut turpiter petimus, quia non reddituri debebimus et quia non peruos erit mora , quo mimis giatissimi mus . Sed interueniet aliquid extrin
cus , quod prohibeat. nos tamen nec vinc mur animo, nec turpiter his rebus superabimur, quae non sciat in nostra pod
C A P. VI, Alexander Macedonii in
xex gloriari solebat, a millo se beneficiis victum . Non est quod nimius animi
Maccdonas , & Graecos , & Caias, αPersas , & nationes districtas siue exercitu suspiciat e ne hoc sibi praestitisse regnum , a Thraciae angulo porrectum vGque ad litus incogniti maris. iudicet. E. dem re gloriari Socrates potuit , eadem Diogenos, a quo victus est. Quid ni victus sit illo die, quo homo supra mensi ram humanae inperbiae tumens , vidit aliquem , cui nec tarc quidquam posset',
nec eripere t Archelaus rex Socratem I gauit , ut ad se veniret . dixisse Socrates traditur, Nolle se ad eum venire , a quo acciperet beneficia, cum teddere illa pse
aia non posset Primum, in ipsius pol
650쪽
state erat, non accipere : deinde ipse dore beneficium prior incipiebat . Veniebat enim rogatus , & id dabat, quod utique ille non erat Socrati redditurus . Etiamnum Archelaus daturus erat aurum & argentum , recepturus contem
pium auri & argenti. Non poterat ergo Archelao referre Socrates gratiam &ruid tantum erat accepturus , quantumabat , si ostendisset hominem vitae ac mortis peritum, utriusque fines tenentem Si regem, in luce media errantem, ad rerum naturam admisisset, usque eo
eius ignarum, ut quo die solis defectio fuit, regiam cluderet; & filium I quod
in luctu ac rebus aduersis moris e si in tonderet Quantum fuisset beneficium, si timentem e latebris sitis extraxi flet, & bonum animum habere iussisset, dicens :Non est ista solis desectio ; sed duorum siderum coitus , cum luna humiliore currens via, infra ipsum solem , orbem suum posuit, & illum obiectu sui abscondit: quae modo partes eius exiguas, si in transcursu strinxit , obducit; modo plus tegit, si maiorem partem sui obiecit: modo excludittotius adspeetiim , si recto libramento inter solem terrasque media successit 3 Sed iam ista sidera hue & ill3 diducet velocitas sua . iam recipient diem terrae, & hic ibit ordo per saecula r quae dispositos ac praedictos dies habent, quibus sol intercursu lunae vetetur omnes radios