장음표시 사용
121쪽
quae illius litterarum obligationis natura explicatur
Izo AN T. ROH. AD INsTIT.riorum tabulis inscribebantur nomina debit Tum, qui mutuam acceperant pecuniam: hine
etiam e X emtione. aut conductione, aut societate nasci dicitur litterarum obligatio. Ibi solus debitor, cuius nomen fuerat inscriptum, obligabatur: hic etiam quaedam delegatio, aut certe novatio fiebat. Quod S docet L. pen. G. eod. de denunc. vel edit. refcripi. I Si quid debiti , quod vel ex foevore vel muIuo datae pecuniadsumsι exordium, vel ex alio quolibet IiIulo, tu lit-1erarum obigationem facta cautione translaIum est, uec. Ergo etiamnum obscurum est, quaenam fuerit litterarum obligatio.
I V. Sequendus ergo hac in re videtur Theophilus, Parapbr. Ins. III, 2I. qui unus forsan est, qui nobis huius contractus indolem naturamque luculentissime explicavit. Quamvis enim in quibusdam non semper rem a Cutangere soleat Theophilus, si quando lucem
mutuare iuri antiquo conatur: in hoc tamen titulo eum tanto tutius sequemur, quanto certius ex illo Cati loco colligimus, illum, qua cunque de litterarum obligatione adfert, ex Cati Institutionum libris sinceris ac genuinis, vel certe ex alterius veteris iureconsiliti scrip tis hausita αὶ Iac. Oisel. as Cati Ast. l. c. p. m. I 6 I. Schulting. Lari r. vet. MIeius. F. I 6 R.
a Non ergo est, quod Theophili fidem n dubium
hic vocent Barn. Bri n. de Lorm. I b. VI. p. s3 -& S..imas. de Vo r. VI. Non enim ipsi Theophilo s-dem habemus, sed Cato, aut alii iureconsulto vete. Tri quem ille manifesto exscripsit.
122쪽
LIA. III. TIT. XXII. THIs ergo Theophilus luculentam hanc dedit verisborum Iustiniani παροτρασι, λιτερις ες τοῦ τοπαλαιον χρεος ἐκ καινον δανειον μετασχηειατιζομeνον ρε- μασι, καὶ γραμ λασι τυπικοῖς. LitIerarum obligatio
es veteris nominis in novum creditum, per sollemnia verba , sollemnes litteras, transformaIio. Introducta ergo litterarum obligatio novationis cauta, eaque contracta partiin verbis sollemnibus, partim litteris. De quibus denuo Theophilus in editione Fabroti: Nam si quum quismιθι centum au= eos debiret ex emtione aut locatione , aut mutuo, aut stipulaIione , t multis enim mossis nobis ahquod deberi potest, voluissem, hunc mihi obligatum esse litterarum obligatione: necesse erat, verba haec dicere , scribere ad eum, quem litterarum obligatione obligatum habere volebam. Sunt auiem haec verba, quae dicebantur
θ' scribebantur: CENTUM A U R E O SO UOS MIHI EX CAUSSA LOCATIONIS DEBES, EXPENSOS TIBI T U LI Z 0 Deinde adscribebatur ab eo. qui
b Formulam hane ut & sequentem: EXPENSOS MI Hl ΤVLl STt, Latine exhibet editio Fabroti, ad Codices MSS. exacta, eaque procul dubio genuina illa & antiqua formula est inducendi litterarum obligationem. Ast Dionysii Gotho edi editio loco
tet . Latina illa, quae habet editio Fabroti, omissa
123쪽
ra 1 AN T. ROM. AD INsTIT. qui iam ex locatione obliratus erat, EXPΕΝ-
obligatio exstinguebatur, novaque ex litteris nascebatur obligatio, euge ex eo nomen habet, quod
Iitteris con tat. l laec est sollemnitas, quam in litterarum obligatione veteri observatam esse tradit Theophilus , quamvis eius exemplum tantum ad prius litterarum obligationis genus pertineat, quod Caius a re in personam seri ait. U. Ex hoc ergo quantivis pretii loco disci-V. Locus mus, I) litterarum obligationem factam es Iel viuii i ηρm νψμs. Quicumque enim debebat, eius no . vi. men non modo referebatur in tabulas excepti S expensi, ceu docet Cicero pro Q. Ros. Omoed. V. Expensum tulis non dicit, cum tabulas nou recitat; Sed S in chirographa, adhibitis testibus S parariis. Senec. de Benei. Lib. II. I Lib. IV. csp. I s. Et inde Horatius Epist. II, I. U. IOS.
Scriptos nominibus certis expendere numos.
Inde, qui mutuam pecuniam sumebant, SCRIBERE dicebantur. Loca Plauti Asin. II. q. v. 3 . Curcul. III, v. 4O. Trucul. I, I. U. S 3 Cicer. ad Attis. IX, 2. S alia iam adduxit V. C. Rich. Rent-leius ad Horat. p. 628. stqv. Porphyrion ad Horat Serm. IL, 3. eleganter id explicat hunc in modum: Iuris verba scribere. est mItuum sumere;
inde denique est, quod RESCRIBERE, eodem
ia esse a librariis, Latina illa vel non curantibus, vel non satis intelligentibus , eorumque loco reposita illa Graeca. Vid. Schulting. l. c. p. 16 .
124쪽
Lin. III. TIT. XXII. I 23 dem teste Porphyrione, est restituere, quod S
Ser U. ad Aen. VIL. v. 22. Observat, ct Donatus
ad Terent. Phorm. V, 7. U. 29. Discimus II nomina illa non solum inscripta else in caulla pecuniae numeratae, sed S, 1i quis ex causa emtionis, locationis, foetietatis e c. deberet. Sane enim nominis, Ex causta emtionis venditionis facti, meminit Cicero de usc. IIl, i . Constat porro ex hoc loco theophili, ill) litterarum obligationem novationem debiti induxiste. Immo S delegationem nonnumquam indu Xit, ut ex Cato discimus. Si novationem: litteris obligatio a re in personam ; sin delegationemr a ter Ν-na in tersonam fieri dicebatur. Ita enim distinctionem Caii interpretandam esse res ipsa docet. Et hinc interpretanda loquutio vetus: ab aliquo scribere. ΙIorat. Serm. II, 3. U. 69.
ubi legendus laudatillimus vir Rich. Bent l. p. 620. Denique IU) ex hoc Tlieophili loco discimus, quod litterarum obligationem praecedere debuerit sollemnis stipulatio eaque deinde redigenda fuerit in scripturam. Et haec est illa scripturae
proprietas, cuius meminit L. 2. D. Hobl action. VI. Effectus vero is videtur fuisse, ut aliquis teneretur litteris, quasi ex caulla pecuniae eX- pensae, quando tamen nihil saepe erat numeratum, nec eXceptioni etiam non numeratae
pecuniae locus relinqueretur. Schulting. ad Caii Iasi. IL, 9. I 2. p. I 63. VII. Haec de antiquillima litterarum obligatione. Ceterum alias scriptura nullam proaucebat validam obligationem. L. 2S. D. de
linationis. VII. Seriis plura alias nullam producit obligati a
125쪽
x 24 AN T. Rou. AD INs Tl T. de probat. sed requirebantur verba stipulationi propria, quae si in scripturam redacta fuissent, praesumptio esse videbatur . praecessisse sollemnem stipulationem: S tum non ex his scriptis, sed ex stipulatione, vel ob chirographum
ex stipulatu agebatur , cuius actionis mentio fit L. i7. pr. D. de doli mali S met. excepi. Conf. Schulting. ad Cai. l. c. p. I sq. Vill. Invaluit tamen postea, eX quo anti qua illa litterarum obligatio obsoleverat, nova
obligationis species , quae S ipsa litterarum obligatio dici posse videbatur. Sensim enim sub Imperatoribus fuerat receptum, contra iuris antiqui regulas, Ut CX Chirographis quoque peti posset credita pecunia, sc)S ex ea nasceretur condictio, id est, quamvis non praecessisset stipulatio. pr. Insi. b. t. Sed tum quidem reus
vel querelam non numeratae pecuniae instituere. Uel opponere poterat eXceptionem non numeratae pecuniae, nisi multum temporis effluxisset. Et quum alias quilibet reus suam ex Ceptionem probare debeat, L. I. D. de excepi. hic quidem onus probandi devolvebatur in actorem. L. I 4. g. 2. N L. 3. C. de nonnum .pec.
Multum vero illud tempus in hac exceptione antea ex Principalibus Constitutionibus usque ad quinquennium procedebat: a lustiniano vero ita contractum est, Vt Vltra biennii metas huiusmodi exceptio minime extendatur. d. L. I . C. eod. TIT.
ιὶ Immo dc novae potuere induet obligationes, inoterveniente chirographo , ceu patet ex L. 6. c. eod. de denunc. vel edition. rescript. ubi legendu Iae. Gothosredi commentarius.
126쪽
Lia. III. ΤIT. XXIII-XXVII. 12sTIT. XXIII XXVII.
LIBUS, EMT lON E VENDITIONE, LOCATIONE CONDUCTIONE, SOCIETATE, MAIN. DATO. DE contractibus, qui re, verbis, litteris in eun tur, satis multa hactenus diximus: de iis, qui solo consensu citra verborum scripturaeque
proprietatem, perficiuntur, eo pauciora ex antiquitatibus erunt monenda, quo minus in his contractibus iuris gentium Romani a simplicitate iuris gentium recesserunt. I. Contractus omnes consensuales, Vt eXI. Contra. realibus, depositi, commodati, Pignoris, Exctus con-
in nominatis, do ut des, ex quasi contractibus, ' μ' negotiorum gestio S tutela, erant contractus: seM honae fidei, reliqui fere stricti iuris. Inter quos quaenam fuerit differentia, infra Lib. IV. 2GI VL occasione actionum bonae fidei & stricti
iuris eommodius eXplicabimus. II. Quibus ritibus alienari consueverint res II. Emtici mancipi, S nec mancipi iure Quiritium, suisV Dd xin pra Libro II. Tit. I. Ostendimus. Quamvis er- ronte,cta. go emtioni venditioni aliquando accederet mancipatio, aliquando in iure cesso, aliquando traditio , tanquam modi adquirendi: ipsa tamen emtio venditio, tanquam titulus, persecta videbatur, simul ac depretio inter emtorem
127쪽
116 AN T. ROM. AD INSTI r. torem & venditorem convenerat, quamvis pretium nondum esset numeratum , immo ne arrhae quidem datae, quippe quae non ad inducendam obligationem, sed ad evidentiorem probationem dabantur. priue Inst. h t. Cal. Inst. II, 9. I . L. 3 s. D. de coistr. emt. Dubitari enim non poterat, quin de pretio convenisset, adeoque deberetur reliquum , si1 arrha data esset. Varro de Lingu Lat. IV, 36. p. m. 28 Arrhabo sic dista , ut reliquum reddaIur. Hoc verbum a Graecoάρ αξων, reliquum, ex eo quod debitum reliquit. III. Actio. Ill. Antequam contra itus completus habe.nes Contra retur ' ante omnia rei vendendae natura
.m iEu ct indole dispiciebatur. Iusterat enim Aedilisti eniem. titulos singulorum servorum scribi, Gell. it. Att. IV, 2. quales complures colligit Barn. Bri G
in reliquarum rerum venditionibus observabatur, uti idem laudatissimus auctor p. 496. fefV. de monil rat. Praeterea ne in venditionibus mancipiorum deciperentur emtores, iubebantur illa interea, dum praeconium fiebat, in Gr- hem currere, saltare, sese denudare, ut sanitatem suam probarent spectantibus. De quo ritu elegantur disserit Gron Ovius Pater Diatrib. ad
Stat. Cap. XVI. p. 85. Id ubi fiebat, mancipia
dicebantur produci. TCrent. Etau I, 2. U.Sq. Heaut. I. v. 92. Si in re indicanda mentitus esset venditor, duplum eius, quod in t Crerat, tenebatur praestare. Hinc actio de emto ex modo, quae
locum habebat in duplum, si quis in distrahendo fundo de modo, id est spatio, mentiebatur. Pauli. Recepi. Sent. II, I p. 4. Idem fiebat, si vitia
128쪽
L13. III. TIT. XXIII-XXVII. let quaedam rei venditae salso dicerentur abesse. Cicero de Oc. III, I s. si vero quis servum pluris vendituru&. de eius artificio vel peculio fuisset
mentitus , tenebatur actione aestimatoria exemto, L. D. deare. emti. adeoque emtori, quanti minoris valuisset, praestare compellebatur, nisi paratus esset ille ad redhibitionem. Pauli. Sent. II, II. 6. Cic. pro Plane. XXV. IV. Quum vero solo consensu perficeretur IV. Pericuis emtio venditio: statim periculum rei, etiam silum re nondum traditae, ad emtorem pertinebat adeo, ut si res interim perierit, pretium tamen rem pertiis esset numerandum , tametsi nihil conseque. riebat. retur emtor. Si tamen servus bona fide comparatus fuga se proripuerat ex veteri vitio, scilicet, Ut iam antea apud venditorem fugisset: non tantum pretium dominus, sed S ea, quae perfugam abstulerat, a reddere cogebatur. Pauli. Rec. Sent. II, II. II. Cons. Cuia . Observ. XVIII. Io. Schulting. ad Pauli. l. c. p. 295. V. Quemadmodum vero periculum adem-V. Vt ditorem pertinebat, etiamsi nondum esset do fructu minus: ita S ex die emtionis, si pretium esset numeratum, &fructus, ct operae servorum, &foetus
a) Solebant efiim servi, priusquam se In pedes coniicerent, aliquid convasare. Terent. Phorm. I, φ. v. II. - - - Nam absque eo set,
Recte ego mihi vidigem, o senis essem ultus
Liquid con vasassem, atque hinc me toniicerem protinus in pedes. Cons. cuiae. Paratui. c. de furt. fere . corrupi.
129쪽
1 8 AN T. RoΜ. ADINsTIT. foetus pecorum, S ancillarum partus, reliquaque emolumenta Omnia Cimoris erant. Pauli.
VI. Quid VI. Sequuta traditione , etiam dominium traditiol transferebatur, si venditor esset dominus, Stunc statim solvendum erat pretium, aut certe ex eo tempore usurae debebantur, nisi de eo fides fuisset habita. Pauli. Recepi. Sent LLI7.9.L.6. g. r. D. de ur. Interea tamen salva erat emtori redhibitio ob latens vitium, modo intra sex, modo intra duos menses utiles. Pauli. Recepi. Sent. II, II. S. L. P. I. Ult. L. s s. D. de aedit. edict.vII. Quid VII. Ad evictionem quod attinet, domi-eVictio ' nus, accepto pretio auctoritatis, actioni manebat obnoxius; Pauli. Rec. Sent. IL, IT. I. Sin Partem tantum accepisset pretii, eatenus duntaxat auctoritatis nomine tenebatur. L. I 3. l. 9. de an . emti. Auctoritas vero idem est ac actio de evictione. Vid. L. vlt. D. de evicI. Barn. Brision. de Verb. Sign. voce Auctoritas . p. m. 64. Salmas de ur. VIII. Sed ea evictio non semper promi tebatur: Aliquando enim, pro voluntate con
trahentium , stipulationes in simplum, duplum,
triplum, quadruplum concipiebantur: L. 56. pr. D. deeυι I. aliquando, si res pretiosiores venierant, ex iuris necessitate promittendum erat duplum. L. 37. g. I . D eod. L. 3I. 9 2Ο.D.de Aedil.
edidi. at quoties accedebat mancipatio, illa erat ordinaria. Quod discimus ex Plaut. Per
yuo periculo is emat. qui eam mercabitur.
Mancipio neque promittet, neque quisquam dabit. Ac
130쪽
Ac postea v. I 6. - - - Nihil mihi Opus est Litibus, neque tricis. uamobrem ego argentum numerem foras e Nisi mancipio accipio quid eo mihi opus mercimonis e Cons. Plaut. Curcul. IV, 2. v. 8 ω heyu. Unde SPauli. Rec. Sent. II, I7. 3. Res emta, mancipationeta traditione perfecta .s evincatur: auctoritatis venis ditor duplo tenus obligatur. Quo tamen de loco quum mirae sint Cui acii, Salmasii, aliorumque doctorum virorum altercationes , videndus
omnino Schulting. l. c p. 29 i. ssa. Nihil iam addo de pactis, emtioni venditioni adiici solitis, nisi quod aliquando addita poena prohibereturius retrahendi rem venditam. Sic apud Reines.
Inscr. Cla . XII. 68. l.OCUM EM TU M OUISQUE REUOCARE UOLET, R EI P. FlSCO INFERRE DEBET HS. UICIES.
VIII. Locationes conductiones quid sint, VIII Lo- satis a Doctoribus explicatur. Intercedebat N QR in hoc contractu merces pro Vsu rei, vel opera, gim eaque in locatione praediorum rusticorum pen- publicani so: in locatione habitationis ἐνοίκιον Vel ςεγονομον, in reliquis locationibus reditus vel redactus dicebatur. Cuiae. O . IV, 26. Satis vero constat. locationes apud Romanos vel publicas fuisse, vel privatas. Publicas res qui conducebant, publicani dicebantur, iique plerumque erant Equites Romani. Cic pro Planc. n. Unde eos honestissimos vir os, Ufirmamentum ceterorum ordinum vocat
idem pro lege Manil. II. θ' VII. Quin quanto in
honore fuerint apud Romanos, maxime post Ciceronis aetatem, vel inde patet . quod Veia-