장음표시 사용
141쪽
x o AN T. RoΗ. AD INsTIT. dum, si litis tempore solvendo non essent. Pauli. Sent. Rec. I, 4. 3. Isque iuris rigor etiam Contra patrem sese exserebat, si filii emancipati gessisset negotium. L. 37. f. vlt. D. den .ges. Reliqua, quae huc pertinent, Doctores satis diligenter inculcant. IV. Tu- IV. Tutela quoque quasi contractus est, ex
ς .. eaque nascitur adtio tutelae cum directa, ad reddendas rationes S praestanda damna, etiam levi culpa data; L. 3 3. pr. D. dea . Iul. tum contraria , ad impensas repetendas, impetrandamque indemnitatem. Vbi denuo observandum,
infamiam mansisse tutorem, si quid dolo malo admisisse iudicaretur. Cic. pro Caecin. III. U. Com- U. Communio rerum ipsa non est quasi MVψ contractus, sed status, in quo plures dominium vel ius indivisum in rebus habent, ct in quem statum devenitur S per conventionem S sine
conventione. L. 3I. L. 33. D. prosoc. ac proinde non tantum dissert a contractu societatis, quod ostendit Culac. Parariti. ID. C. pro sec. Verum
etiam a quasi contractibus. A societate differt, quia ea per contractum seu conventionem inibatur, unde societatem Tullio pro P. Quinctio voluntariam dictam . Observat laudatus Culae. Obs X, 2S. A quasi contractu autem vel ideo diversa est, quod rei communio est ius in re, id est, commune dominium. At rerum communium administratio , fructuum perceptio , damni illatio S similia obligationem
quasi e contractu producunt. Schulling. advi. Lex Pauli. Rec. Sent. I, I 8. S. p. 238. XII. Tab. UI. Idem sentiendum de hereditatis cometeistutidi munὲQRς , ex qua actio familiae erciscundaenas
142쪽
Lia. III. TIT. XXVIII. I rnascebatur. Eius fundamentum fuit in X H. Tabulis, in quibus cautum fuerat: NOMINA
INTER HEREDES PRO PORTIONIBUS HEREDITARIIS ERCTA CITA SUNTO, CETERARUM FAMILIAE RERUM ERCTO NON. CITO , SI VOLENT HEREDES , ERCΤUM CITVM FACIUNTO. PRAETOR AD ERCTUM CIENDUM
ARBITROS TRIS DATO. Ita enim leges
has ex Festo, Donato variisque iuris antiqui reliquiis restituit Iac. Gothostedus Fragm. XILTab. V. UII. Lex plana ac perspicua erit, dummO-VII. Explido, quid ERCTUM CITUM sit, intelligi. catur.
mus. Sed hic quidem in diversa abeunt a ctores. Salmasius Exercitat. Plinian. p. I 262. erinum idem esse putat, ac hereditatem , simul que reprehendit Tribonianum, qui saeculi deceptus barbarie phrasin famili4m herciscere excogitarit. Ianus vero Uinc. Gravina de Leg. XII. Tab. p. 327. erctum idem esse contendit ae horis ctum, quod veteribus bonum significarit. Sed quemadmodum neuter coniecturam suam veterum auctoritate probat: ita mihi omnibus coniecturis anteponenda videtur Festi auctori.
Ias, qui in voce rectum: Erctum, inquit, citumquest inter coheredes, ut in libris legum Romanarum legiarur. ErcIam a coercendo diseum, unde erciscandae
Y ercisci. Erctum ergo est quasi coercitum, id est, integrum, indivisum, ut recte iudicat Iaz. Gothosted. Not. ad XII. Tab. p. gop. S ante eum Ios Scaliger, cuius egregia haec est p. LV. ad Festum annotatio: Erctum citam es hereditas divisa.
143쪽
dimissa. GAssae: Herctus , citus διαιρεσις των ὐπαρχον των. Donatus apud Servium P Εrcitum non cisum , hoc es, patrimonium non divisum. Erctum ciendum, hereditas dividunda. Glossarium 2 Ciendae διαιρουμένης .Lem mchcundae δι ρε ως, fortasse, διαιρετεας.
CIO vero antiquis idem fuit, ae divido. Unde apud Servium Donatus, interpretaturus illa Virgilii Aeneid. VIII. ad fn.
- - citae Metium in diversa quadrigae Disulerant.
addit: citae, id est, divisa, ut es in iure ERCTO NON CITO, id ess, patrimonio, vel hereditate NON DIVISA. Qua in interpretatione licet fallatur Donatus, quum. vi Servius Observat, CITUM, quoties idem est ac divisum, syllabam priorem producat: res ipsa tamen certa est, cirum idem esse ac divisum. Unde familiam restans ciere idem erit ae hereditatem integram ct indivisam dividere. Et ex illis antiquis atque Obsoletis vocibus nata est postea phrasis FAMI LIAM ERCISCERE, quae iam apud Cicero
nem de orat. 436. Apulei. Metam. m. sub extrem.& Festum l. e. occurrit, tantum abest, ut Tribo nianus. quod Salmasius putabat, eam ex male
intellectis vocibus ERCTUM CITUM con
VIII. Iu- VIII. His praemissis facilis erit legis Deeem dicium fa-viralis interpretatio. Vult eius prior pars, Vt ei seundi. nomina, id est, Omnes obligationes &actiones,' ipso iure inter coheredes pro portionibus hereditariis ita sint divisa, ut non nisi pro rata alios convenire, aut possent ab aliis conveniri. Ex quo consequebatur, ut legatarii nec obligatio
144쪽
Lra. III. TIT. XXVIII. I anum nee actionum deiuncti fierent participes , sed S illarum onere S harum beneficio eximerentur. Ad ceteras res hereditarias quod attine bat , adita hereditate inter ipsos coheredes comis munionem quamdam esse, volebant Decemviri, ct tacitam veluti societatem. Quum tamen nemo teneatur invitus in communione perseverate: necesse erat, ut cuivis coheredum licerete communione ista discedere, eaque de caussa prodita erat actio erciscundae familiae, quai stituta, Praetoris erat, tres arbitros dare, res portiones facerent, Ssubortas inter coheredes controversias ex aequo bonoque componerent. Cons. Ian. Vinc. Gravina de xu. Tab. p. 326. IX. Inter heredem quoque S legatarium IX. Qu.si quasi contractus esse videbatur. Quamvis enim contractua hic illum cogere non posset ad adeundam he- uer hero
reditatem: L. S . D. ad SC. Trebellian. adita: Σ- tamen hereditate videbatur se heres ad exsolvenda legata implendamque defuncti voluntatem Obligasse. L.59.2. D. de Oblig. N M. S hine legata petere poterant legatarii actione ex testa mento. Si legatum per damnationem relictum inficiaretur heres, dupli condemnandus erat. Pauli. Ree. Sent. I, I9. X. Denique quasi contractus intercedebat in-X. Qitanter eum, qui solvisset indebitum; S eum, cui contractus erat solutum. Illi ergo competebat condictio φη .s lud 'indebiti, de qua integer titulus in Digestis ex. ' μ'μφὴ 'stat. Cessabat tamen ea condictio, non modo si quid naturaliter debebatur, vel si errore i uris solutum erat, de quibus casibus prolixe Doctores, verum etiam in Omnibus caussis, e quibus
145쪽
i 4 AN T. RO . AD INsTIT.bus lis inficiando crescebat , veluti ex lege Aquilia, ex legato per damnationem, nec non in transactione, aliisque pluribus, in quibus siquid per errorem fuerat solutum, illud repeti condicique non poterat. g. T. Iasi. h. t. L. 6S. I. I. D. de condict. indeb. Nec ea condictio ei competebat, qui integram hereditatem, non detracta quarta Pegasiana, restituerat. Testis est Paullus Rec. Sent. IV, 4 4. unde mirum, id negare Merillium Observ. VIII, I . At quae ratio' Procul dubio, quia leges praesumebant trans actionem. Cui sententiae non obstare L. vis. C. de condici. indebiti ostendit Celeb. Thomas in Schol. ad IIuber. Praesere. Insi. h. t. At Iustinianus quidem discrimen inter legata per damnationem S reliquas eorumdem species sustulit: solis tamen legatis, quae sacrosanctis ecclesiis ceterisque venerabilibus locis relicta fuerant, id dedit privilegium, ut indebite etiam soluta repeti condicique non possent. Exstat ea Iustiniani Constitutio L. 2. C. Comm. de Leg.
NIhil in hoc titulo, saltim quod ad Antiqui
tates attinet, dicitur, quod non iam Tit. II. Lib. II. occupatum sit, ad quem nos iure reserimus.
146쪽
OBLIGATIO. VT multi variique contrahendarum, ita &distrahendarum obligationum non Pau- Ciores modi sunt, quorum alii ipso iure liberant, ut solutio, accepIilatio, novatio, delegatio, confusio, obfgnatio, compensatio, reique debitae citra moram a debitore factam contingens inI ratus: alii per exceptionem tollunt obligationem , veluti pactum, senrentia, tempus N smilia. Imperator de prioribus tantum modis, iisque non omnibus agit. Ι. Solutione distrahebatur obligatio, quin I. Toli turties debitor creditori ea, quae debuerat, in soli. obligatio dum solverat. De eo, quod circa solutionem solvit Πη. iustum veteribus visum eu, praeclare agit Barn. Brison. de Solut..Liberat. Lib. I. Quum vero olim in solutum datio, multoque magis bono rum cessio ignota fuerit: nos hic de beneficiorum illorum origine S proprietate nonnulla addemus. II. Antiquissimis temporibus maximus erat II. OMNiuris rigor adversus debitores. Poterant enim talorum illi in nervum duci a creditoribus , quibus a Praetore addicebantur , si condemnati iustoma. tempore non solvissent, neque vindex fuisset, qui , adprobante creditore, debitum in se susciperet. Salmas. de Mod. usurar. XI, I 8. Et tune debitores dicebantur nexistobaei atι. propter nervum, quo nectebantur, statumque
147쪽
miserum, quem ex aere alieno subierant. Cie. pro Muraen. Dicebantur etiam addicti, non quod in servilem inciderint conditionem, ut vulgo existimant, sane enim ingenuitas non erat in commercio, S tantum abest, ut quis pro aere alieno in servitutem rapi potuerit, ut ne ipse quidem , si voluisset, voluntariam adire potuisset servitutem, sed quod creditoribus a Praetore fuerant adiudicati, ad operas serviles quas Cumque praestandas. Serviebant ergo hi obaerati creditoribus, sed non erant servi, inter quae magnum discrimen erat. I. I. Inst. de Ingo. Hine S addicti illi, soluto debito, recuperat que libertate, non erant libertinae conditionis, sed ingenui. Poterant etiam invito creditore liberari, habebant legem, utebantur praenomine, Cognomine, tribu , Sc. Quae omnia a servorum conditione absunt quam longissime.
Vid. Quinctilian. Inst. V, Io. VII, 4. 'Declam. CCCXL. Cons. Cui ac. OU. XIII, 9.
III. Obae. III. Id vero ius rigidum, sive ex antiquo 'ς iure Attico, quod ante Solonem, teste Petro Pe- ei suui tito de istic. p. 4I2. receptum fuerit, sive creditori. aliunde profectum, iam sub Regibus servatum bu iam legimus. Quum vero iam tum Nobiles in in- sub Rςgi' isenua debitorum corpora saevire coepissent: sustulit Primus SerVIus Tullius, quo erat populari in- Servius. genio, cessionis bonorum indulsit beneficium. Tulliu . I em paucis compertam memoriae prodidit Dionys Halic. V. p. 2IS. qui Regem inducit
ita concionantem: ο σοι δ' - δανείσωνται,τουτους ου Κ εάσω πρου τα χρεα απανσΘαι,αλλα νομονΘi; σω, μηδένα δοινείζειν επι σωμασιν ἐλευθεροις, ικανον
148쪽
κρατεῖ . Si quidam aurem in posterum a Deneratoriabus matuam sumserint, eos ob aes in nervam duci non stram, caveboque lege, nefoeneratoribus iussit in tib
ra corpora, sed contenti sint debitoris facultatibas. Nee dubitare licet, quin steterit promissis, quum extremis temporibus exagitatus a Patriciis in altera concione conqueratur, ideo se Patriciolum adpeti insidiis, quod pauperum libertatem contra foeneratores servarit incolumem. Dionys Halic. IV. p. 2 o. IU. Enimvero non diu admodum huma-IU. Rest nius illud Servii Tullii institutum viguit. Prae. tuerunt terquam enim quod Tarquinius Superbus p*st ς' Omnes eius leges abolevit , ne tabulis quidem quosum 'in foro relictis, Dionys Hai. IV. p. 244 seqv. lex de ob ipsi etiam Decemviri durissimum illum obaera- ς 'tos in nervum ducendi morem veluti postlimi- P' ς- - 'nio restituerunt. Inhumanissimam legem, cuius ipsa legitima verba servavit Gell. Noct. AIt. XX. I. paucis illustrabimus: AERIS CON
XXX. DIES IUSTI SUNTO. Non enim
aequum visum est Decemviris, debitores, quamquam confessos S iudicatos, tam dira sententiaitatim opprimere, sed XXX. dies iis praefinire placuit, intra quos pecuniam conquirerent, qua satisfieret creditoribus. Et hi dies vocantur sa) Quum haee verba vix sensum idoneum furi dant i alii legendum monent AERIS CONFESSO. Ampl. Bynkerah. autem Obsem. I. I. p. a. REis
149쪽
343 AN T. RoΗ. AD INITIT.tur iusti, id est, ut ait apud Gellium l. e. caecisus, quoddam veluti iustιtium, o iuris inter eos quasi in rer siliis quaedam , cessatio, quibus diebus nihil cum eis agi iurepo . hJ Postea hi XXX. dies ad duos
menses redacti sunt. L. vn. C. eod. de Usur. rei iudicat. postremo ad quatuor menses a Iustiniano L. pen. 2 vlt. C. dev*r. rei rudis. Pergunt De
cemviri , POST DEINDE MANUS lNIECTIO ESTO, IN IUS DUCITO. In ius er
go iam rapi poterat debitor, circumactis iustis triginta diebus, non quidem, ut de debito denuo cognosceretur, nam iam antea res iudicata erat ) sed ut addiceretur creditori. Sic enim
porro Decemviri: NI IUDICATUM FAClT,
AUT QVl LOCUPLES ENDO EO IN IURE VINDICIT. SECUM EDUCITO. VINCITO AUT NERVO AUT COMPEDIBUS XU. PONDO NE MAIORE. AUT, SI U LET , MINORE VINCITO. In ius ergo
raptis duae erant elabendi viae, aut iudicatum faciendum, aut inveniendus vindex, vel e pro
missor, qui pecuniam pro addicto dependeret, ce
b) Iusti dies uocabantur , intra quos quodcumque negotium erat suspendendum. Hi ne Festus voce iusi. ies p. to 3. etiam eos dies vocat iustos, quum exeriacitus esset imperatus , & vexillum in arce positum staret. Cons. Macrob. Saturnal. I, Iis. se) Solebant enim viri nobiles plebem nonnumquam hae insigni munificentia demereri. Quale exemplum imitari se simulabat nebulo ille apud Naevium , de quo Cicero de Orat. I L6 . Quae genera ridiculi percurrum equidem : sed stitis, esse notissimιιm ridicuIi genus, quumatiud exspectamus, aliud dicitur. Hie nobfsmet ip*s nos er error risum movet. Quod si admixturix est ambi-- guum
150쪽
L 13. III. TIT. XXX. 149 ut ait Seneca de Benes III, 8. Nec soluto debito,
nec dato vindice, addicebatur obaeratus creditori, nervis compedibusque ab hoc constringendus, quorum tamen onus XU. pondo non debebat esse maius. Saepius ad hunc morem alludunt Comici, veluti Plautus Bac Id. V, 24 v. 87. Menaechm. I, I. v. 2 o. Terent. Phorm. II, 2. v. 2 o. ubi lepide Phormio Parasitus:
- - - Dices, damnatum ducent domum:
flere nolunt hominem edacem sapiunt mea quidem sententia, Pro malescis,s benescium summum nolunt reri
Ad quae verba intelligenda consuluisse iuvabit Donatum in Scholiis. Exempla quoque exstant apud Liv. VI. Ir. I 4 S alibi passim. Pergunt
Decemviri: SI UOLET, SUO UIUITO, NI SUO UIUIT, QUI EM VINCTUM H A. BEBIT, LIBRAS FARRIS ENDO DIES DATO, SI UOLET PLUS DATO. Innexi ergo positum erat arbitrio, suone vivere, an ab creditore ali mallet. Si hoc eligeret, tum in quotidianum vietum dari ei oportebat libram farris, id est, non panem tanti ponderis, )guum , si falsius: ut apud Maeotam oldetur esse misericors ille qui iudicatum duci Oidens percunctatur ita :Quanti addiciat mille nummum. se addidi et tantummods , ducas licet: esset illud genus ridiculi praeter exspectationem : sed quia addit: Nihil addo: ducas licet. adssito ambiguo , altero genere ridiculi fuit, Ot mihi midetur, falsismus. γὶ Hinc non est, quod sumectam eruditi habeant hine