장음표시 사용
181쪽
a8o ANT: Ro I. An INsTIT. san consultum suisset Magistratibus Romanis, ct maxime qui in Provincias quotannas miri bantur, si severius vindicari rapinas placuisset.
TErtium delictum privatum est damnum iniuria datum, quod ex lege Aquilia vindicabatur . de qua hoc titulo erit agendum. I. Quid . I. Vocatur id delictum veteribus damnum inis 'myum datum. Quintilian. Declam. CCCLXXXV. dii utit item damnum iniuria. L. I. D. ad L. Aquil. N L. I. D. de imur. nec non damnum iniuriae. L 9. g. vlt. D. derui . V rat . di tr. L. 3o. D. ad L. Fale Cic pro P . uinct. Cons. Barn. Brision. de Verb.signis hac cep. m. 6 I. Aιuria autem fieri dicitur, quod cum damno iniuriam adfert. L 49. I. I. D. adleg. uri. Vel, quod eodem recidit, damnum non iure, id est, dolo vel culpa facientis. datum. S. f I. D. eod Glossae nomicae: Δαμνι πιουρία
II. Leges it. De damno hoc iniuria dato iam ante le-ι,6 ἱζὸ ζm Muniam multas alias exstitiste leges, satis io Aquili, do paret CT loco Ulpian. L. I. D. ad L. Aquit. Lex antiquio- Asuitia omnibus legιbus, quae ante is de DAMNO rua. IN IVRIA D uiae sunt. derosavit ,sive XII. δε- IlI. Lex buus, sive quae alia lex I it.
a 'ὸ es.. iii in legibus XII. Tabularum quid eauis diib. tum sterii de damno iniuria, hodie vix constat.
182쪽
Festus in voce Rupitias p. m. 4is. Rupitias, ait id XII. Anificat, damnum dederis. Et Paullus ibidem: Rupitiat damnum dederitsigniscat. Ex quibus locis colligere quidem licet, fuisse in XII. 'Γabuistis legem de damno dato proditam, in eaque Decemviros usos esse voce RUPIT lAT : nisi forte cum Scaligero in Annot. hoc vocabulum plane explodere S pro RUPΓΓΙAS rupsit rescribere malis. Ast quid cautum ea lege fuerit, ex his testimoniis non adparet. Alio vero lo- co idem Festus, explicaturus Vocem Sarrito p. m. 423. Sarcito, inquit, in daodecim Servius Sulpirius aitAniscare damnum solvito, praestato. Vero- lsimile itaque est, a iuris naturae simplicitate hic non recessisse Decemviros, adeoque nudam damni dati restitutionem exegisse. Quare ita conceptum fuisse arbitror illud Legum XII.
Tab. caput: QUI RUPITIAT , SARCITO.
a) Quemadmodum eamdem legem restitu. Endam etiam arbitratur Iac. Rae vard. ad Leg. XII. Tab. Cap. XXIV. IV. Quae post XII. Tabulas usque ad la-1V. ori otam legem Aquiliam de damno dato vel Praeto- legis Aquires edixerint, vel populus sciverit, nos quidem 'sci
ga) Equidem Gothosredus Tragm. XII. τιό. Tib. VII. distinxisse putat Decemviros damnum iniuria datum ab eo , quod casu illatum sit, adeoque ita concipit leges.
ed huius distinctionis nec in Festo, nee apud alium auctorem ulla fit mentio , & casum quemquam praestare debuisse, vix verosimile est.
183쪽
ipsa LEX AQUILIA , cuius de auctore non
eadem est omnium sententia. Ulpianus L. r. I. I. D. ad L. Aquil. ita eius historiam verbis paucissimis complexus est: suae lex Aquilia plebisscitum es, quum eam Aquilius, Tribunus plebis, a plebero
gaverit. Sed quis sit ille Aquilius, adhuc sub iudice lis est. C. Aquilio Gallo, celeberrimo illi Iu .risconsulto , stipulationis Aquilianae invento . . ri, eam tribuunt nonnulli, S in his etiam Ian. Uinc. Gravina de Orig. iur. civ. LX.p. 97. b Sed praeterquam, quod an Aquilius hic unis quam Tribunus plebis fuerit, non adeo expeditum est ; ne temporum quidem ratio cono dit, ut eum huius legis auctorem fuisse existimemus. Sane eius legis iam meminere Q. Mucius Scaevola L. 39 pr. bi Brutus , L 27.I 22. D. ad L. Aquil. quos C. Aquilio Gallo antiquiores fuisse , certissimum est. Io. Bertrand. klit. Ictor. II, 9. 9. Accedit quod Cicero in Bruto XXXIV. scribit ,se L. Caefulenum, accusatorem δε plebe, iamsenem audivi e , quum ab L. Sabellio muL
ctam lege Aquilia de iustita o petivis ei. Quae
quum ita sint, verosimillima videtur Steph.
dubitare videtur, incertusque haeret , halene Iuris eoilis
sulto, an alii Aquilio adscribenda sit lex Aquilia so Hotomanus de Lex. p. 63. Lambinus & P. Manutius& alii Iegunt de damno iniuria , sed invitis Cod. MSS.
qui testionem vulgatam semper praeferunt. Cons. Ian. Grut. Not. ad h. I. Nec tamen adsentior viro eruditissi- Antonio Augustino, qui in libro de Nom. propr. xand. p. 3or. Thef. Iur. Tom. I. hanc legem, cuius Licero meminit, a nostra diversam fuisse statuit.
184쪽
Lia. IU. TIT. III. I 83 Uin. Pighii sententia, qui in Annal. Rom. Tom. II. p. 33o. legem hanc latam putat a L. Aquilio P. F. L. N. Gallo, qui A. U. C. DLXXII.Tribunus plebis. A DLXXVII. Praetor Siciliae fuit: ut adeo haec lex antiquissimis videatur adnumeranda.
V. Ceterum huius legis tria capita comme- v. Quot morantur. sd Primo cavebatur de Occisis quo t. ζ' ἡ- , cumque modo servis aut animalibus, quae dorso S collo domantur, quaeque gregatim Pa scuntur, ut actio daretur adversus eum, qui
damnum dederit iniuria, ad id, quanti res intra annum proximum plurimi suit. Uerba legitima capitis haec fuerunt: QUI SERVUM Caput SERUAMUE. ALIENUM ALIENAMVE. primun
QUADRUPEDEM UEL PECUDEM INIVRIA OCCIDERIT, OUANTI ID IN EO ANNO PLURIMI FUIT. TANTUM AES DARE DOMINO DAMNAS ESTO.L. a. pr. D. ad L. Aquit.
VI. Vindicatur ergo hoc primo capite ae UI. Quidque ac reliquis, damnum INIURIA datum, id damnum, est, dolo vel culpa nocentis admisium. Vnde h's
ld plura eapῖta fuisse non immerito existimat Geris N odi. ad Leg. Aquit. eap. I. quod & ante eum suspica tus est Balduin. ad L. Aquil. p. a. Sane de poen dupli adversus inficiantem nihil in verbis legia Aquiliae proditum est , nec de noxali actione, de qua g. . Inst. de nox. actis e Hic quoque Hotomanus I. e. legere mavult. agna.d-pedemve pecudem , quam coniecturam probat Ger. Noodi. ad L. Aquit. II. p. 177.
185쪽
I84. AN T. ROM. AD INsTIT.debatur, lege Aquilia non tenebantur. L. S . l. r D. h. t. Hinc S qui occiderat adgressorem, adversus quem se telo defenderat, nee iustae defen- sonis modum excesserat, incidisse haut videbatur in Aquiliam, quia non iniuria, sed indulgente iure naturae, occiderat. L. 45. 3. 4. D. est . Nec magis damnum casu datum hac lege vindicabatur. l. 4. S. Ast. h. t. dummodo se quis inter officii limites continuerit, nec in re illicita locoque inconsueto sit versatus. Quo perti net casus mirabilis L. II. D. b. r. fὶ Culpa vero hic praestabatur omnis, etiam levissima, quod secus in aliis delictis, quae non nisi concurrente dolo vindicantur. 3. 3. Ins h. r. VII. Qua VII. Damnum porro hoc caput vindicat,
f) Casus est de servo , cuius gula, dum tondetur, α novacula super gulam est, adiecta pila praeciditur. Solebant enim tonsores artem suam in publico exercere, quod primus inhibuit Domitianus. Martiat. Epigr. VII, 6 r.
Abstulerat totam temerarius instuor urbem , Inque suo nullum limine limen erat. Dis ii tenues, Germanice , crescere vicos,
Et modo quae fuerat siemita, facta via est. Nulla catenatis pila es praecincta lagenis,
Nec Praetor medio cogitur ire luto. Stringitur in densia nec caeca novacula turba: Occupat aut totas nigra popina vias. D sior , caupo , coquus, lanius, sua limina servant, Nunc Roma est, nuper magna taberna
186쪽
quod domino uin insertur, SERUO SERUAVE, ALIENO ALIENA UL occisis. Nam &
fervi tanquam res cadebant sub dominium, adeoque iis occisis quaedam fiebat patrimonii deminutio. Servis autem S QUADRVΡΕ-DES PECUDES adiungit Lex Aquilia, ct eas quidem, quae gregatim pascuntur. C. I. Inst. B. i. QUADRUPEDES enim sunt, quae dorso
S collo domantur, id est, quae sarcinas vehunt ct trahunt. Vip. Fragm. XIV I. PECUS autem, ut ait Varro, ab eo dicitur, quod perpasicat. Cons. S Serv. as Virgil. Aeneid. IV. v. I s8. Rein liqua animantia vocabantur BESTIAE. Isidor Orig. XII, 2. Add. V. Ampl. Corn. van Bynhers h. de Reb. mane. nec mancip. Cop. m. p. D 9.sequ. Inter quadrupedes an sues habendae essent, duabitasse oportet Romanos Iureconsultos, quia alias tanto molimine argumenta testimoniaque ex ipso Homero non corrasissent Marcianus. L. 6S. g. 4. D. leg. 3. & Imperator I. I . Inst. h. t. Forsan Romae non gregatim pascebantui sues; ut alibi locorum, sed includebantur stabulis, ceu suspicatur Huber. Praelect. ad Inst. h. t. p. 34o. Immo si gregatim pascebantur, dubitari potuit, an sint quadrupedes pecudes, quia dorso ct collo non domantur. Vid. Elem. nostra Iur.
VIII. Occiso autem servo vel pecude, da- VIII. Poeninum aestimabatur, quanti res eo anno pluri-nδ pix
θὶ Tamsn etiam libero homini vulnerato, item fructuario , creditori, ut & bonae fidei possetari dabatur actio utilis ex hac lege. L. II. 3. IO. D. θ. tu.
187쪽
186 AN T. RoΗ. AD INsTIT mi fuerat, quantumque adeo domini reserebat
res illas intra annum non periisse. Is vero annus retrorsum computabatur ex tempore, quo quis fuerat occisus. L. a. I. I. I. D ad L. Aquit. Quamobrem si eo anno servus heres institutus aliena culpa vitam amiserat: etiam hereditatis commodum in aestimationem veniebat. L. 23. princ. D. eod. Observandum quoque, poenam huius legis inficiando crevisse in duplum. L. a. f. I. D. eod. Pauli. Rec. Sent. I, I9. I. h
IX. Se- IX. Secundum Legis Aquiliae caput in usu 1in . Α esse negat imperator , I 2. Inst. b. t. idque iam quiliae tempore Vlpiani in desuetudinem abiisse opor- Put, tet, si genuina sunt verba L. VI. I D. b. t. Hinc nusquam eius ullum exstat vestigium. Cui acius Parat. D. V C. ad L. Aquil. egisse illud existimat de intercepta nobis utilitate quadam, re nostra illaesa, veluti si quis, nullo iure 1ervitutis imposito sshὶ Mirum In modum fallitur Anianui, qui omnes poeinnas, quae per inficiationem duplicabantur, e lege Aquilia esse existimat. Ita enim ille in interpretatione ad loeum Paulli citatum p. m. 2s9. Aliqua, quae cum ab his , quibus sunt debita , repetuntur , si a debitoribus negata fuerint, dupli satisfactione redduntur , id est , Fes iudicata legati per damnationem relicti, id est, δε quid heres legati titulo dare iussus est, Θ petitum negaverit e vel si damnum alicui per iniuriam factum
quis sarrire noluerit: -I da modo agri, eum a vendiis rore emtor Derit circumscript s, ut minus inveniatur, quam prabatur scriptum. aEuae omnia superius eomprehensa secundum legem squiliam duplicantur. Quem errorem iam animadvertit laudatissimus Bynhers-hoech. Obs I, ε 3. Eundem tamen errorem eum Aniatio errat Papian. Respons XV. p. m. 337.
188쪽
sto, vicini luminibus contra formam veterum aedificiorum offecisset, quale est exemplum Petronae, damnati ob hanc rem a Theophilo Imperatore. ranar. Tom. III. Ann. p. ras. vel si quis anthiam , piscem conciliatorem aliorum capiendorum, fraude intercepisset, cuius rei exaemplum exstat apud Plin. His. Nat. LX, 19. Locus ipse ita se habet: Ferunt , discordem s
eiam duci infriatum pulcre noto, cepisseque ma lesica voluntate; agnitum in macello a Iocio, cuias iniuria erat:/damni formulam editam, condemnatumque addidit Mucianus, aestimata lite.
0 Claud. Chimetius, Eor. quae de sute partis a. p. ΑΑr. eq. putat , de servo corrupto fuisse actum hoc capite , idque ideo esse abrogatum . quia postea simpliciter Praetor de servo corrupto agenti duplum promisisset, quum in lege Aquilia in duplum non nisi post improbam inficiationem fieret condemnatio. Voet. ad s. 22. Inst. B. t. Schili. Exere. XIX, so. seqv. Et sane non parum verosimilis est haec coniectura Chimetii. Nam I. Praetor in actione de servo corrupto constituenda iisdem paene verbis usus est, quibus uti solet auctor legis Aquiliae:
VE QUID EI DICATUR DOLO MALO. Ο
i) Sed illum Plinii Ioeum liue non pertinere, Iuculena ter ostendit Ger. Noodi. de L. Aquit. t. p. 176. &Byn kerahoech. Obs L i . p.r8. Id enim damnum ex ea pite III. & I. legis Aquiliae satia eommode vindicari Potuit. L. 27. g. s. L. al. s. vlt. di L. 13. pr. D.
189쪽
FACERET, IN EUM, OUANTI EA RES ERIT . lN DUPLUM IUDICI UΜ DABO.
L. T. princ. D. de ferv. corr. Ut fere inde colligas , Praetorem legem Aquiliam ante oculos habuisse, eiusque caput voluisse emendare. II. Ex lege Aquilia quoque actionem datam de servo corrupto, luculenter patet ex L. 4. θ' L. f.,2. D. eo . ubi digna notatu videntur Ulpiani verba: mee actio praetoria de servo corrupto etiam adversus fatentem in duplum est, quamvis Aquilia insciantem duntaxat coerisceat. Ubi Ulpianus discrimen, quod inter actionem ex L. Aquilia S actionem de servo
corrupto praetoriam intercedit, e X ponere voluisse videtur. III. Diserte Anianus Inter ρ ad Paulli Recepi. Sent. I, I 3. 2I. Hae duae secundum legem Aquiliam smilem poenam habent, Ut
cum his, qui animo via corpore corruperunt, alia mancipia huiusmodi praesumiores exsereant. Vbi
quidem in deseribenda legis Aquiliae poena errat Anianus: sed id tamen procul dubio ex Paullo suo hausit, quod L. Aquilia non modo eum, qui corpore, sed S qui animo servum corruperit, mulctarit.
X εὶ Ab utroque discedit V. A. Corn. Bynhershoech. Obs L 13. qui secundum caput legis Aquiliae de deiectis & effusia egisse putat, ob L. 3I. D. ad L. Aqui . Sed quamvis res clara sit, legem Aquiliam etiam de deiectis & effusis egisse: plura tamen fuisse Iegis Α- quiliae capita, iam a Ger. Noodi. ad L. Aquit. I. observatum est. Adeoque posteriores istas sententias e n iungi posse arbitror.
190쪽
Lra. IV. TIT. III. IgyX. Dupliciter ergo differebat actio legis x D;
Aquiliae ab actione de servo corrupto. Illa feritia in culpam; haee dolum malum vindicabat. L. 4. ter caput D. de strv. corr. Lex Aquilia non nisi infician 2.δ tem; praetor etiam fatentem, servum a se cor actionem ruptum esse, dupli damnabat. L. S. I. E. D. eod. de servo Quum ergo pinguior fuerit praetoria Laetio, sorruptu. maXime quum non anno exspiraret, sed instar aliarum aAionum, esset perpetua: L. 13. pr. D. de Iem. corrupi. haut prosecto mirandum , ex illo legis Aquiliae capite neminem amplius agere voluisse, adeoque illud abiisse in desuetudi
XI. Tertium caput Conceptum erat in eos, XI. Ter qui non occidissent servum , aut gregalem rium legia quadrupedem , sed eum eamve aliquo mocto Aquiliaalaesissent, aut occidissent, vulnerassentve ani---PR 'mal, quod pecudum numero non erat, aliaveratione rem alienum reddidissent deteriorem urendo. frangendo, rumpendo. Ipsa legis ver ba servavit Vlpi inus, L. 27. 3. S. D. ad L. Aquil.
CETERARUM RERUM PRAETER HOMINEM ET PE UDEM OCCISOS. SI UlS ALTERI DAMNUM FAXIT . Q ι DVSSERlT . FREGER l T. RUPERIT s Ni RIA, QUANTl EA RES ERIT IN DIΚ-BUS IRIGINTA PROXIMIS. TANTUM ARS DOMINO DARE DAMNAS ESTO.
Ad quod caput quum commen ari soleant Doctores: nobis iam actum agere non vacat.