장음표시 사용
191쪽
: INIURIIS.wartum delictum privatum erat iniuria, id
. est, contumelia, quae aut pugatione corpus ἱaut convicio aures; aut turpιIudine vitam cuis
iuspiam alicuius violat. a Ita enim iniuriam defi. nit Auctor ad Herennium Lib. IV. Cap. XXV. xii. m. Iδ' leg β XII, Tabularum vicistendas hui, ut Putabant iniuria b) quas Decemviri in leviose iniuria res
Distinguunt alias iniurIam a contumelia Veteres, veluti Augustin. Confer. III, 8. & explicatius Sene ea de consant. pient. ves, auod in sapientem non cadat μων. X. Contumelia , inquit, minor es iniuria, quam queri magis, quam exsequi ps -s, quam Ieges quoin qua nMIIa dignam vindicta put verunt. Hune ad actum movet Bum,litas animi, contrarintissa obfactum dictωmiae inhonoriscum. Eodem libro Cap. XUII. exemplum addit Senatoris, oui a Corbulone in Senati appellatus struthiocamelus .aepilatus, amare severit. Sed Philosophica magis, quam Iuridica , videtur ea diis stinctio. Siquidem etiam ex quaVis contumelia, dois Io malo illata , nascitur iniuriae actio, L. f. F. r. D. L. Aquil. sD Unde Paullus apud A uctorem Collat. Leg. Mos. Θ Rom. II, s. Iniuriarum actio aut lexitima es , aut h noraria. Legitima ex Lege XII. Tabula m. Et in Sentent. Recepi. V. 4. 6. Iniuriarum actio aut Lege, aut more, aut mixto rure instraducta est. Ubi per Ierem XII. Tabulas; per mores Praetotis edictum, per ius mixtum legem Corneliam intelligit, quum in priore loco etiam actionem ex lege Cornelia legitima comprehendat.
192쪽
Lta. IV. TIT. IV. Iurres & atrociores divisisse videntur. De levi
ribus prodiderant legem: SI OVI INIURI AM ALTERI FAXIT. XXV. AERIS POM
caput non de iniuria tantum Petulantis convicti agit, sed de omni iniuria etiam reali, quae non cum membri cuiusdam fractura aut ruptura erat coniuncta. Ιidque luculenter discimus
ex illo L. Veratii, vel Neratii exemplo, qui etiam depalmationem liberorum hominum, qua inprimis delectabatur, luebat XXV. assibus, teste Gellio No I. Att. XV I. eumque in finem pedissequum, assibus onnustum, sequi se iubebat, ut statim solvi possent XXV. asses:
Poena vero illa, ut in magna veterum paupertate satis grandis, postea Crescentibus Romanorirum opibus admodum levis fuit. Asses tum erant totius librae, sive librales, ut observat Plin. Hist. Nat. XXX, 3. Vnde imminuto assum pondere vocabantur aes grave. Postea enim ob aeris alieni multitudinem ex singulis assibus libralibus sextantarii, deinde unciales, ac denique lege Papiria semiunciales facti. Plin. ibid. Hi in stipem dari solebant, ct non multo plus Ualebant quam tres numos Mimicos. Decem asses constituere denarium, quatuor sestertium. Fefellit ergo Paullum memoria, dum loco supra ex auctore Collationis Legum Mosaicarum &Romanarum allegato pro XXV. aeris posuit XXV. sestertiorum Quamvis enim vulgo existiment eruditi, auctis Romanorum facultatibus,
assibus substitutos esse sestertios: iUid. Cuiac. Observa
193쪽
92 AN T. ROM. AD IN3TIT. Observ. XIX, 3I. Salmas de mod. Uur. VI. NXVII. Gotholaed. ad Leg. XII. Tab. p. 2I9. nec id tamen fert veteris pecuniae ratio. Si enim intelligas XX U. sestertios: lumina non aucta, sed imminuta est, siquidem asses, ut iam dictum, eo tempore fuere librales ; sestertius vero non nisi quartam partem denarii valuit. Sin Paulum accipias de XXV. sestertium: immodica erit summa, id est DCXXV. Philippicorum, qua vindicatam esse levissimam iniuriam nemo sibi temere persuaserit. Cons Schulting. Iuris . Anteius. p. 7ψO . II. Iisdem XII. Tabulis fuerat de atrociore
iniuria cautum: SI Qv I PIPVLO CENTA SIT, c A RHENUE CONDISIT, QUOD INFAMIAH FAXIT FLAGITIUΜvE ALTERI, FUSTE FERITO. Cic. apud August. de
Civit. Dei. IL, 9. θ' 12. Horat. Serm. IL, I. D. IK 1. S ibi PorpbFrion in Scholiis. Cornut. Schol. in Pers Sat. L. Pipatum est convicium , a pipitu pullorum dictum, idemque denotat, quod in Praetoris edicto convicium adversus Minnos mores, item convicium cum vociferatione. L. IS
3. 2. N ii. D. de iniur. Pipulo itaque occentare, Erat convicium alteri facere Publice. Carmen Vero iniuriosum est quaelibet scripta iniuria. Iuaelibet satyra, vel epigramma, quo alicuius ama nominatim arroditur. Pauli. Sent. V, 4. I s. Nolebant enim Romani, honestorum civium famam poetarum licentiae petulantiaeque esse obnoxiam, neque probrum quemquam audire,
nisi ea lege, Ut respondere liceret, ct in iudicio
194쪽
LIB. IV. TIT. IV. 193 defendere. o Cicero de Rep. IV. apud Augustin. Ee Civit. Dei II, I 2. Si quis ergo tam insignem iniuriam cuiquam intulisset: fuste seriebatur. Qua de re Horatius Epist. II, i.
Poenaque lata, MALO quae nolles CARMI-NΕ quemquam Describi: vertere modum, formidine FUSTIS Ad bene dicendum delectandumque redacti. Ad quae Horatii verba Porphyrion: Fustuarium
supplicium constitutum erat in auctorem carminum
infamium. Et Cornutus ad Pers. Sat. I. Lege XII. Tabularum cautam est. vlfusibus feriretur, qui publice inveberetur. Fustigatio vero facile ad necem usque procedere poterat. L. 7. g. I. D. ad L. Aquin L. I. g. I7. D. ad SC. SI an. quamvis id improbent leges nostrae. L. 8. g. I. D. de poen. Vnde non mirum, quod capitis damnatos iniuriosos eiusmoὸi homines resert Cicero apud Augustin. de Civ. Dei L e. III. Ad atrociorem iniuriam pertinebant II. Nje etiam leges de membro rupto, vel osse fracto ' non de in. quae tau s fuerunt: SI MEMBRUM RU iuria reali.
PSIT, NI CUM EO PACIT; TALIO ESTO. QUI OS EX GENEIALI FUDIT LIBERO , CCC. SERUO CL. AERIS POENAL
SUNTO. Ita verba legum exhibet Gotho lac
s.) Secus ad apud Graeeos, ubi & honestissimi τἰri,ipssisque Rei p. proceres, durante adhue comoedia antiqua, in scenam protrahebantur , & carminibus iniuriosis differebantur apud populum. Vid. Scalig. de Arta poet. I. 8. p. IO. seou.
195쪽
rupti talionem fuisse diserte testantur Festus voce Tationis p. 46 I. Tribonianus f. 7. IV. B. t. Geli. MLI. Att. XX, I. qui tamen talionem istam, ipsis Divinis Legibus admissam, exagitat paullo acerbius. At, quae de osse ex genitali fracto agit, lex paullo obscurior est, nec levis est dubi-.tandi caussa. an το GENETALI, quod post Pithoeum hic posuit Gothostedus , genuinum sit. Id certum videtur, ob hactum os liberi hominis CCC. servi CL. aeris poenam fuisse. Collar. Leg. Mos. ω Rom. IL, S. IV. Cur 1U. Hae sunt leges , quas in XII. Tabulis hae logς. latas fuisse de iniuriis accepimus. Sed mirum .su' 'fhees Profecto non si illae omnes sensim ab usu serint recesserunt. XXU. asses erant paullo levioris iniuriae poena. Quantilla haec mulcta erat divitibus t An impediisset, quaeso, illos ab ins rendis iniuriis y Cui ignotus est paullo ante in scenam productus L. Veratius , homo egregie improbus, cui ea lex adeo erat ludibrio,
ut ObViorum os palma percuteret animi caussa, Oblatis continuo XXV. assibus per servum, quem pecunia onustum ideo secum circumducebat ΤGeli. Met. Att. XX, I. Idem de ultima lege, quae ossis fracti vindicavit iniuriam, sentiendum est. Nec sustuarium supplicium, quo convicium carmenque iniuriosum ulciscenodum putabant Decemviri, locum amplius habere videbatur in civibus Romanis. postquam
lex Porcia a Verberum fustiumque contumelia Corpora eorum exemerat. Denique S talio ita erat comparata, ut in irroganda illa poena faci-
196쪽
facilius posset, quam in exsequenda, aequili brium observari. vid. Geli. Nov. isti. XX, T. V. Vnde de emendandis mutandisque istis V. Quadlegibus non semel cogitatum est. Et primo Pr*ς ψ quidem Praetor, teste Labeone apud Gellium 4. V MI. c. ob insignem illius Ueratii petulantiam le- viorem XII. Tabularum poenam abolevit, Saestimationem iniuriae induxit edicto suo. Proin terea. inquit, Praetores postea hanc poenam abolescere. N relinqui censuerunt. iniuriisque AESTIMANDIS recuperatores se daturos, edixerunt. Et haec est actionis aestimatoriae origo, quam Praevioris iurisdictio invexit. Edixerat Praetor: QUI
AGIT INIVRIARUM, CERTUM DICAΤ, ID INIURIARUM FACTUM SIT. L. 7.
prane. D. h t. Iniuria scilicet vel verbalis erat, vel realis, ad quarum illam Steripta, ad hanc piacta quoque iniuria referri potest. Verbalis erat, quae fiebat convicio , omnique dicto, contra honos mores in alterius invidiam sparso. Realis,
s quis verberibus, vel alio quovis facto, vel gesta indigne esset adfectus, si cuius bona tanquam debitoris essent possessa, qui nihil debebat, si
quis puero praetextato praetextataeve puellae, abducto comite vel corrupto, stuprum persua
sisset, si quis in alterius invidiam veste lugu-
to Est hoe exemplum, . Inst. h. l. Solebant prae textati & praetextatae non nisi cum comite vel custode prodire in publicum, ut tuti essent adversus illorum insidias, qui pudori illorum volebant illudere. Casaub. ad Pers. Mor. V. v. 3o. Hos custodes impudici via . vi vel pecunia amovebant, & tunc dicebantur abduis xi e comitσε. Vlpian. L. I s. s. II. 13. D. h. t.
197쪽
bri usus , barbam promisisset, vel capillum submisisset. e Litteratis vel scripta iniuria, si quis carmen famosum in alterius iniuriam, vel alia quaelibet cantica , vel psalteria composuisset cantassetque , immo ct proposuisset. Picta denique , si quis pictura obscena vel infami alteri illusisset. Deinde iniuriae vel corpori inferri dicebantur , vel dignitati , vel famae. L. I. l. 2. D. b. t. Corpori
quidem, Veluti quum quis pulsatus; dignitati,
quum comes matronae abductus; famae, quum attentata esset pudicitia. Porro vel levior erat iniuria, vel atrocior. Haec vel persona, Uel tempore , vel re ipsa aestimabatur. Persona, ut quum
Magistratui: tempore , ut si ludis ; g re , ut
quum vulnus illatum, os percussum, Se . L. 7. f. 8. D. b. t. Paullus tamen recte addit locum, veluti si quis in theatro intulisset iniuriam, Reci Sent. V, . Io. Ad atroces quoque iniurias pertine- εὶ Sordidum habitum sumebant eognati reorum ea pilis , ad movendam miserieordiam. Cuia c. OU. VI, p.
D. Gothoised. ad L. tr. f. 17. D. B. t. Videntur ergo cognati cognatis aegre facturi lugubrem hunc habiis tum sumsisse. Μ. Seneca Dinam. X, I. si Psalterium instrumentum musicum erat , quod scurrae urbicarii proferebant in scenam, proludiiquo loco eo canebant ridicula , quae , vel dicteria adpellata. Vnde & icterium pro maledicto, & IsaiareVimm pro ipso Leiterio accipitur. Ios. Scalig. ad Μanil. U. te In d. I. 7. q. 8. Verba sunt: Nam in Praetoris conis spectu , an in solitudine iniuria factasit, multum interest. Sed legendum : in Populi Romani conspectu. Solebant veterea sigiis uti P. R. unde Pristorem exsculpserunt scribae. Cuiae. O . IX. IS
198쪽
LIB. IV. TIT. IV. Itinebant Diuriae contra bonos mores, quae exintraordinarie puniri solebant. De his Paullus, Rec.
Sent. V. 4. I 3. & L. I. I. D. de extr. cri min. Fit iniuria contra bonos mores, veluti, si
quis fimo corrupto aliquem perfuderit , coeno luto obliniverit , b) aquas Durcaverit, Astulas , lacus , quidve aliud, ad iniuriam publicam contaminaverit. iJ Denique vel per semetipsum alicui, vel per alterius latus fiebat iniuria. Unde &pater liberorum, quos in potestate habebat; vir uxoris; socer nurus nomine agere iniuriarum poterat. l. 2. IV. h. t. Et licet servis quoque nulla fieri intelligeretur iniuria: tamen atrox iniuria servis illata in domini vergere contumeliam videbatur, adeoque a domino poterat vindicari. g. 3. sies. IV. b. t. Quum ergo tam varia sint iniuriarum genera: actionem ita institui iussit Praetor, ut species illatae iniuriae accurate e X primeretur.
VI. De iniuria verbali aliud exstat Edicti Vl. ymba Praetorii fragmentum: QUI ADUERSUS 'Bo Nos MORES CONVICIUM CUI tu laeum FECISSE, CUIUSVE OPERA FACTUM speciebua.
lh . Est haec singularis iniuriae speetes, quam Graeciv. πινλακίζειν, vel πeεπηλακίζειν adpellarunt. Vid. Salmas. ad rus Attis. IX. iii Dictum hoc delictum aquae per iniuriam eo ruispiae, apud Senecam ouaestion. III, 2o. iniuria fluoii, apud Tertuli. usi. Prax. XXIX. Veteribus eiusmodi homines dicebantur otitare aquam. Vnde lex vetus
199쪽
ANIMADVERI AM. L. t S. l. D. de iniur. Nec non de servo iniuriam passo: QUI SERVUM ALIENUM ADUERSUS BONOS NORES VERBERAVlSSE , DEVE EO INIUSSU DOMINI QUAESTIONEM HABUISSE DICETUR, IN EUM IUDIC1VΜDABΟ. ITEM SI QUID ALIUD FACTUM ESSE DICETUR , CAUSSA COGNITA, IUDICIUM DABO. L. IS. I 34.
D. eod. Porro de filio familias: SI EI, QUI INALΤRRIUS POTESTATE ERIT, INlURIA FACTA ESSE DICETUR, ET NE Vi. IS, CUIUS i N POTESTATE EST, PRAESENS ERIT, NEQUE PROCURATORQUISQVAM EXSISTAT . QUI EO NO-MlNE AGAT. CAUSSA COGNITA, IPSI, QUI INIURIAM ACCEPISSE DICEIUR.
IUDICIUM DABO. L 1 . 3 1 o D eod. Reliqua huius Edicti de iniuriis fragmenta deside
Tantur, inprimis caput illud de atroci iniuria, de quo Arnobius adfers gentes V. Ne vestas aures convicio petulantiore quis pulsaret, de atrociobus FORMULAS eostituistis iniuriis. vII. Poe. VII. Poena ergo iniuriis omnibus a Praena iniuria-tore statuitur aestimatio, et , qui iniuriam fuerat . l. y passus, inferenda arbitrio Iudicis. l. 7. IV. Et in hac aestimatione partim ad personae dignitatem et partim ad ipsam iniuriae naturam atque
indolem respiciebatur. Si plures iniuriae simul
200쪽
Lia. IU. TIT. IV. I99 illatae fuerant, agi non poterat ob singulas, sed
ob omnes coniunctim. Alias iterum acturo obstabat exceptio iniuriae una factae. Cuiae. OU. XXVI, 18. Praeter hanc vero pecuniariam mulctam etiam infamiae nota inurebatur ei, qui iniuriarum fuerat condemnatus. Pauli. ReceFt. Sent. V, 4. 9. Vnde CIcero Verrin. II,
8. Homo omnium ex ιllo conventu quadruplatorum deterrimus, C. Sacerdote Praetore damnatus imiuriarum.. VIII. Verum & Praetoria illa actio civilis VIII. Lex impar cohibendae hominum petulantiae visa ξψ 'li . est L. Cornelio Sullae Dictatori. Unde is no dς δη-v in vam tulit legem Corneliam de iniuriis, qua S criminale iudicium constitutum est ob certas iniurias, ob quas alias etiam civiliter agere licebat. Factum id esse anno V. C. DCLXXII. suspicatur Steph. Vin. Pigh. Annal. III. p. 263. &occasio sorsan Sullae subnata est e nimia illa licentia ac petulantia, quae per bella civilia invaluerat. Ea vero lege in eos dabatur actio, qui pulsassent aliquem, Vel verberassent, aut in domum alienam vi introissent. Pulsare S verberare ita di Disrunt in hac lege, ut illud sine dolore, hoc
cum dolore fieri dicatur. L. S. g I. oh. t. Cons. Car. Andri Dukeri opus. de Latinit. vet. Iurein confult. p. S.Ieq. Immo tantopere haec differre videbantur, ut, qui fuerat verberatus, si diceret, se
εὶ Settieet lex Cornelia quidem eriminalis animadis
verilonis caussa repertar tamen & civiliter, aestimatiore ossicio iudicis facienda, poterat agi. L. 37. 1. D. de iniuν. dummodo iniuria eius generis, quam haec