장음표시 사용
201쪽
uco AN T. ROM. AD INSTIT. se pulsatum esse, non certo rem demonstrasse diceretur , auctore Paullo apud Auctorem GA lat. Leg. Mos tue Rom. II, 6. Domus vero quomodo possit vi introiri in alterius iniuriam , facile patet. Paullus Recepi. Sent. V, 4 8 huc
refert iniuriam a derectariis allatam. Ita enim ille: Mixto iure iniuriarum actio ex lege Cornelia constituitur, quoties quis pulsatur vel verberat μr, vel cuius domus introitur ab his, qui derectarii ampellantur. Sed vereor, ne verba postrema glossema Aniani sapiant. Derectarii enim non adirigendo dicuntur, quod idem veteribus suisseae effingere, sine ulla auctoritate idonea suspi- Cantur Car. du Fresne Glo r. med. bi infim. Latin. voce Directarius, ct Andr. Dacerius a Festum voce dirigere: sed a derigendo, quod idem est ac Mιταθυνειν. Unde Vlpianus L. T. D. de extraorri crim. Rem qui DERECTARII adpellantur, hoc est, ii, qui in aliena coenacula Iederigunt furandi animo, plus, quam fures, pu niendi sunt. Cons. Cuiac. Observ. X, 27. ω 34. Reg. Menag. Amoenit. Iur. Civia. XXXIX. Quum ergo derectarii non iniuriae caussa, sed furandi animo; non vi, sed clam, in aliena se
Caenacula immiserint: eorum crimen ad sur- tum potius, vel ad crimina extraordinaria; quam
ad legem Corneliam de iniuriis pertinuisse, haut immerito dixeris. Uid. Schulting. M Pauli
ix. Poeta IX. Horum vero auctores lacinorum, sitfetia Cor- quid contra hane legem Corneliam admiserant. incliae. criminaliter conventi ita puniebantur, ut vel ad
metalla, Vel in eΣilium, vel in opus publicum
202쪽
LIR. IV. TIT. IV. a Idamnarentur. l Pauli. Recepi. Sent. 4.3. Eum, qui librum, pertinentem ad alterius iniuriam scripserat, composuerat, ediderat . dolove malo fecerat, ut quidquam eorum fieret, intestabilem esse ea lex iubebat. L. S. f. 9. D. eod. X. Inter actionem vero Praetoriam S hanc x. Dige Corneliam permultum intererat. Illa hono- , raria erat, haec ad populum lata: illa annua, haec, si civiliter agebatur, triginta; si criminali- iem & e i. ter, viginti annorum: illa privata, haec quidem minalem. etiamsi aliquando criminalis, non semper publica tamen, im sed pro publica tamen utilitate ex.ercebatur. In illa etiam alieno nomine licebat agere, quod nefas e lege Cornelia, L. s. l. 6. . n. eod. . Praeterea id quoque singulare habebat lex Cornelia, quod liceret actori deferre iusiurandum, quo reus adfirmaret, sese iniuriam non fecisse, ut tunc S actoris existimatio redintegraretur, & reus eximeretur iudicio. L. s. g. 8. D. eod. Denique observandum, ex iisdem
caussis, de quibus lex Cornelia prodita suerat, agi potuisse S criminaliter & civiliter, adeoque actoris fuisse arbitrium, utra vellet actione ex periri. XI.
0 Ita quidem Paullus, & vulgo haee verba ad totam
legem Corneliam reserunt. Sed existimaverim, ea ad os derecta os pertinere ; quorum crimen extraordi narium fuisse , ad paret ex L. 7. D. de extraord. crimis In ipsa lege Cornelia proeul dubio ordinaria quaedam poena in pulsantes, verberantes, & vi domum alie nam introeuntes constituta fuerat.
mὶ Vulgo hanc actionem publicam adpellitant auisetores, sed negat id Vinnius ad . 8. Inst. h. t. ob L. t
6. I. D. de procurat. L. 7. C. h. t.
203쪽
xo1 AN T. ROH. AD INsTIT. XI. Sena. XI. Ceterum Plura ad explicandam hanetus con- legem SC. prodierunt. Sic SC. intestabilem 1.ehes esse etiam eum, 'ui adversus aliquem imCorneliam iuriosum quidquam dixerit, aut epigramma, pertinen. vel inscriptionem, aliudve quid, etiam sine seri- δ' pio S voce, veluti picturam, in alterius iniuriam protulerit, etiamsi nomen illius, in quem factum fuerit, non adiecerit. L. S. 6. I . D. eod. Quin aliud SC. eosdem in insulam vel relegari, vel deportari iussit. Pauli. Sent. Rec. m. IS. NII. Prioris poenae exemplum est apud Tacit. Ann. XLV, 48. 49. Forsan etiam e SC. est, quod si quis a praetextato praetralatave comitem abduxerat, is, qui perfecerat flagitium , capitis damnaretur, qui attentaverit, in insulam deportaretur, comites vero corrupti summo adficerentur supplicio. Pauli. Recepi. Sent. V, 4. Iq. XII. Quid XII. Accessere his legibus nonnulla per Per Con- Constitutiones Principum, veluti quod illustres .dditum Hetiam criminalem Iniuriarum actionem posisent per procuratores suscipere. L. IT. C. de iniur. quod S is, qui libellum famosum circumtulerat , quasi auctor delicti, capitali sententia esset condemnandus. L. Nn. C. de famos
lib. & quae sunt huius generis alia, a Doctoribus explicatius proponi solita.
204쪽
OBLIGATIONIBUS, QUAEQVAsI EX DELICTO NASCUNTUR. QVemadmodum obligationes quaedam qua
si ex contractu nasci dicuntur: ita sunt etiam, quae quas ex delicto descendunt. Est vero quasi delictum factum, quod damnum vel dedit, vel dare posset, non dolo, sed culpa, commissum. Thomas. Diff. de usu pract. actionis adversus iudicem male iudicaηt. II. p. 3. I. Primum huius generis quasi delictum est, I. Iydeas iudex litem suam fecerit et id est, si male iudicando periculo litis se obstrinxerit , caussamque fit teius, secundum quem litem dederat, in se suscipere , S tanquam suam defendere debuerit. Cic. de orat. Π s. uid η quummo altero dicas , brem tuam facias p Fieri autem id poterat dupli- Citer , vel dolo malo, vel imperitia iudicis. Si dolo, a tum verum id erat delictum, quod praeter litis aestimationem etiam famae dispendio
ivi Et hue pertinet L. I s. g. r. D. da iudiriis, intre
quam & pr. LU'. h. t. antinomiam deprehendere sibi visus est Guil. Budaeus Annot. ad L. . t. D. de Aedili δedie . sed frustra. Litem enim suam Reere dicebatur iudex male iudieans ; sive dolo malo, sive imprudentia id feeisiet. Cuiae. Obsem. VIII, Io.
205쪽
go AN T. Rou. AD INsTIT.dio puniebatur, b L. fn. C. de poen. iudie. qui male rudis. immo S repetundarum actione, si iudex corrumpi se passus fuerat, Vindicabatur. L. 3. C. ad L. Iul. repetund. Sin imperitia: quasi e delicto obligatus videbatur iudex: S de hoe iam sermo est. norim i Romani quidem Omnem dabant ope- Iieitudo in ram, Ut iudices essent idonei. Hinc quidam eligendis lege impediebantur, ne essent iudices, quidam ud Ciburi natura, quidam moribus. Natura, ut surdi&muti, ct furiosi S impuberes: lege, ut qui moti
fuerant Senatu: moribus, ut feminae S servi. L. m. g. 2. D. deludis. Immo S iustam exige-hant aetatem, annos scilicet ad minimum viginti quinque, & postea viginti. Suet. Augus XXXII. ac demum octodecim, si Magistratum
gereret. L. D. de re iud. ubi cons. Iac. Cuiae. Obs XX, 32. Praeterea iudices omnes iubebant Romani iurare, ex animi sententia & ex lege iudicaturos. Idque plerumque fiebat ad aram in comitio, quae puteal Libonis se dicebatur. Sigona
δὲ Glossatores id voeant SIndicatum , quae vox ex barbaro syndieare nata, quae Italis, Hispanis , Gallia est, iudicem rationem officii postulare. Vid. Car. duFresne GDF. Lat. voce syndicare. Thomas. DE. alleg. III. p. Io. . τὶ Erat puteaI ara in comitio, saperstructa puteo, in quo Naevii, illius celeberrimi auguris, cotem & no. aculam demersam ferunt , quae quum a Libone quodam fuisset restituta , puteal Libonιι dicebatur. Horat. Epist. I, 19. v. 8.
206쪽
LI 3. IV. TIt. V. 2os Sigon. de Iudic. I. 28. p. so . Denique ut tanto minus esset periculi, ne imperite iudicarent rsolebant aliquando iis unus aut plures iudicii socii iurisperiti adiungi , quorum consilio
omnia agerent. Geli. Noct. Att. XII, I 3. Cons. Sigon. de Antiquo iure ciU. Rom. II, i 8. de Antiq.tur. Prov. II, S. III. Quamvis ergo, quum res ita se haberet, III. Poena haut facile videatur potuisse contingere, ut iu- udisv
dex imperite iudicasse crederetur: tamen si id rarfactum esse adpareret, quasi ex malefica O tene-tium. batur iudex, ct quantum de ea re iudicantis religioni visum ellet, poenam sustinebat, salva tamen existimatione. L. vlt. D. de extraord. c n. Sed quam tum vis aequa Videatur haec poena: adfirmare tamen non dubitarim, eam actionem iam apud Romanos vel nullum, vel exiguum habuisse usum. Vid.Thomas. Disseri . de usu pract. actionis adversus iudicem impet ite iudicantem, XII. p. 3 S.IU. Ad obligationes, quae quasi e delicto IV. Ded nasci dicebantur, pertinent etiam deiecta, est sa, ςD
ct posita, auu pensa, quae si nocui sient, consti- 2 ἰ 'si'
tuta erat a Praetore actio adversus eum, quin, ''ξ ' coenaculum, unde tale quid factum fuerat, inhabitabat. Edictum ita se habuit: UNDE IN
Insigne huῖus arae monimentum exstat in numis genistis Scriboniae, apud Fulv. Ursin. de Famit. Rom. p. 2ψ .edit. Caroli Patιn. Cons. Sigon. vi iudic. I, 18. p. so .
207쪽
ERIT. OVANTVM EA RE DAMNUM DATUM FACTUMUE ERIT, IN EVΜ, OUI IBI HABITAUERIT, IN DUPLUΜIUDICIUM DABO. SI EO ICTU HOMO LlBKR PERISSE DICETUR, L. AH REORVM IVDICIUM DABO, SI VIVET NOCITUMQUE EI ESSE DICETUR . QVANTVM OB EAM REM AEQUUM IUDICI VIDEBITUR, EO, CUM QUO AGETUR, CONDEMNARI, TANTI IVDICIUM DABO. SI SEROS INSCIENTE DOMINO FECISSE DICETUR, IN IUDICIO ADIICIAM : AVT NOXAΜDEDERE, L. I. princ. D. de his quie d. velisis.cerint. Quamvis vero haec ex edicto Praetoris sint: tamen & in lege Aquilia de deiectis SED fusis aliquid cautum fuisse, docet V. A. Bynhersis hoech. OU. LI3. Conf. supra Lib. LV. Ti. III. s. IX. Nec si nocitum tantum re ipsa fuerit, actionem Praetor dabat; sed S siquis ea parte, qua vulgo iter fiebat, id positum aut suspensum hahebat, quod potat, si caderet, nocere. Hoc enim calu poena X. aureorum fuerat a Praetore constituta, eaque actio popularis erat, ct cutis vis e populo concedebatur, adversus dominum
autem, si servus posuisset vel suspendisset, agebatur noxaliter. Edicti verba sunt in L. s. g. 6.
v. Actio- V. In nautam quoque , cauponem S stanes contra bularium dabatur actio de damno aut furto,eauponem, quod in naVi . aut caupona, aut stabulo factum stabula. 'fuerat, etiamsi nullum eius esset maleficium Εorium. vero casu, siquis ex viatoribus, vel vectoribus a
208쪽
LIB. IV. TIT. V. Eophus, nocuerat, actio dabatur ex quasi contractu. Aiebat enim Praetor: NAUTAE, CAV-
PONES, STABULARII, QUOD CUIUSQUE SALUUΜ FORE RECEPERINT , IN
EOS IUDICIUM DABO. L. I. pr. D. Naut. caupon. flabia. Quamvis vero stabulum idem suerit antiquis, quod diversorium, aut m-οχειον, eoque sensu saepius Occurrat apud auctores, inprimis Petronium: in hoc tamen Edicto pro loco, ubi iumenta stabulantur, accipitur, Ceu ex L. S. D. eod. adparet. Omnia autem huiusmodi loca suspecta erant, quia eo sex hosminum confluere solebat. Vigebat inter Romanos S exteros ius hospitii, adeoque viri honestiores non divertebant in cauponis: sed hominum colluvies ibi delicias quaerebat. Ne viri in dignitate constituti navibus publicis utebantur, sed proprias sibi conducebant. Uno de tam insignis erat nautarum, cauponum, stabulariorumque malitia , ut Horatius Sat. I. s. v. q. de iis canat: - α Inde forum Ani, Dissertum Maris , CAUPONIBUS atque main lignis. Interesse ergo videbatur Reip. hos homines pravos non solum ex quasi contractu , sed S ex quasi delicto teneri. Et haec actio locum habebat, si quorum opera de ministerio nautae, caupones.vel stabularii usi essent, damnum furtumve fecissent. Eo enim casu adversus ipsum nautam, cauponem, stabularium actio in duplum competebat. L. S. l. vis. D. A O. N A.
209쪽
puta de personis S rebus: iam de tertio , quod actiones complectitur, disserit Imperator, Totus titulus varias sistit actionum divisionesct disserentias, quae quum intelligi vix pose sint, nisi quis veterum i udiciorum rationem, seu, ut hodie vocant, processum Romanorum, probe intelligat: dabimus operam , ut post Sigonium, Polletum, aliosque, qui de iudiciis Commentati sunt, in quo numero est rarissimus Caroli Breti libellus de Ordine antiquo iudiciorum; recussis a Clarissimo Sallengre Antiga. Rom. Dur. Tom. II. totam litigandi iudicandique ratio nem paullo accuratius ex Antiquitatibus Ra
I. Quemadmodum ius aliud privatum est. aliud publicum: ita & iudicia apud Romanos, alia privata, alia publica erant. Utraque breviter, ast ad curate, hunc in modum distinguit Cicero pro
A. Caecina IL omnia iudicia aut disrahendarum controversarum, aut puniendorum malesciorum caussa reperta sunt. Privatis ergo iudiciis quisque , quod sua intererat, persequebatur: publicis vel ipse populus ea, quae Reipublicae detrimenti quidquam adferre potuissent, vel accusator populi nomine crimitia, publico dedecori futu
210쪽
LIE. IV. TIT. VI. 2osra vindicabat. De publicis infra ad Titulum XIIX. de privatis hoc S sequentibus titulis
II. Privatis iudiciis Magistratus, ct initio qui- iI. olim dem Reges, post Consules. denique Praetores praefuerant. De Regibus Dionys. Hali earn. x bini.
p. 627. TO μὲν ἀρχαῖον οι βασιλεR άυτων ἐτάτ οντο τοῖς δεομενοις τὰς δικας , ὶ το δικαιωΘεν ὐπ' ἐλινων τουτονομος ην. Olim, quamdiu regnatum es in urbe, R gum arbitrio dirimebantur hies . , quod iustum illi iudicassent, id erat pro lege. Idem auctor Libro II. gruiquit. Rom.p. 87. ubi Regum iura muniaque describit, id quoque iis datum esse negotii ait, ut legum patriarumsue consuetudinum haberent custodiam, omnisque iuris, quod vel natura dictat, vel pacta V tabulae sanciunt, curam agerent. III. Eiectis Regibus, iurisdictio haec ad Con-III. Postea sules delata est. Qua de re idem Dionys. Halle. Consul .X. p. 627. ας δε ἐπ σαντο μοναρ μενοι, τοῖς
ini' ἐνιαυτον υ πατευουσιν ἀνεκειτο τά τε ίλλα των βασιλέων εργα, καὶ si τῶ δικαίου διαγνωσις, και τοῖς ἀμφιθβητοῦσι προς αλληλους υ περ οπιδητινος, ἐκεΘοι τί δίκαια
οι διαιροῦντες ησαν, Translato deinde a Regibus ad amnuos Consules imperio, inter cetera incia Regia, iuris quoque dicundi munus ad eos devenit, ita, ut quamcumque de re orta esset inter cives controversa, illi de iure responderent , vel potius, ius dicerent. Idem
docet Livius Π, et . ubi de Appio Claudio: Ampius Consulis pecuniis creditis ius quam asperrime diacere. Eadem iurisdictio etiam penes alios Magistratus fuit, qui Consulari potestate praeerant Reipublicae, quales aliquamdiu Decemviri &Tribuni militum, nonnunquam etiam Dictatores P. II. O eraui.