장음표시 사용
211쪽
rro AN T. ROM. AD INsTIT. erant. De Decemvirivsane id clarissimum est ex Livio IlI, 33. qui eos decimo quovis die ius populo reddidisse testatur. IV. Aede. lU. Postremo iuris dicundi potestas in ur--imi rae-be ad Praetorem delata est , qui anno U. C.
2 CCCLXXXIX. primum creari coepit. Inva
luit postea , ubi duo Praetores creari coepe runt , Vt Praetorum alius civibus, alius peregrinis, ille ex iure Romano hic ex iure gentium, uterque ex edicto suo ius diceret. Erant quoque Provinciales Praetores tutelares, Meicommissarii, Sc. Sed de eorum origine, ac iurisdictione
iam supra abunde dictum est ad Lib. I. Tu. H. g. XVIII. XXIII. Attamen & quamdam iurisdictionis partem sibi vindicabant Aediles. Hi
vero de paucis rebus ius dicebant, inprimis autem de venditione mancipiorum, de mensuris, de soro venalium, de iis, quae in viis urbis publicis contigerant, de quibus etiam edicta proponebant, ut supra l. c. l. XXIV.sequ. ostendimus. Et in Pro- In Provinciis Proconsules, Praetores . Praesides vincii eadem iuris dicundi potestate gaudebant. Mu-P sidς niet palibus Magistratibus iurisdictio; non item Imperium competebat. L. 32. D. de iniur.
V. Quid V. Magistratibus ergo , qui iudiciis prae-Ιmpprium' erant, lURISDICTIO tribuebatur S IMPERIUM, quae etsi nonnumquam idem significare videntur, ut proli Xe Ostendit Ger. Noodi. de Drisd I. a. distingui tamen solebant ab accuratioribus . non quidem ab eo demum tempore. quo edictum perpetuum Magistratibus municipalibus notionem quamdam, id est , iurisdictionem sine Imperio, dedit: ut eidem visum est Ger. No t.
212쪽
LIB. IV. ΤIT. VI. III odi. de Iurisd. I, 3. p. I 23. sed S temporibus antiquissimis. Scilicet quum iurisdictio cuivis iure Magistratus competeret: Imperium proprie sic uictum non nisi lege curiata, adhibitis auspiciis, dari poterat. Liv. U. 46. Unde nec Dictatori , nisi praemissa lege curiata, equum adinstendere licebat. Liv. XXIlI, Ia. Aliud vero erat Imperium Magistratuum; aliud militare. Illo accepto pro diversitate Imperii, Dictatores,
Coss. Praetores; hoc vero dato, etiam Imperat res Vocabantur. Magistratuum quatuor iura erant apud Romanos, quorum unum in imperando; alterum in iure dicando, tertium in referendo, quartum in auspicando positum erat. Duo
posteriora iura, quum in curia S comitiis se
exseruerint, huc non pertinent. Ad Imperiam quod attinet, illud ius edicendi, vocandi, prehen
dendique complectebatur. Eictis vel iurisdicti nis suae formulam initio Magistratus proponebant, vel ea, qua pollebant, auctoritate, quod visum erat, imperabant, id quod saepius factum esse a Consulibus, Praetoribus, Dietatoribus, Censoribus, reliquisque Magistratibus novimus. Vocatio ius vocandi prehendendique absentes, prehenso denique ius abducendi praesentes comis plectebatur. Vnde qui vocatione gaudebant, lictoribus, viatoribus. servisque publicis; qui prehensione duntaxat, ut Tribuni plebis, viatoribus tantum cum servis publicis utebantur.
Geli. MII. Att. XIII, I 2. Qui neutro iure seue bantur, veluti Quaestores , ii servis tantum
publicis stipati prodibant in publicum , &tum non Imperium, sed potestatem habereo a dieain
213쪽
II1 AN T. ROM. AD INsTIT. dicebantur. Car. Sigon. de antiquo iure civ. Rom. I, 2 O p. 22 .
vi. Quid VI. IURISDICTIO vero duabus consta-
Iurisdi- bat partibus, decreto scilicet S iudicis datione. ψ' Nam Praetores aut ipsi, caussa cognita, decernebant , aut iudices, qui cognoscerent, dabant, iisque certam praescribebant iudicandi formulam, cuius moris originem ab ipsis Regum temporibus repetit Ger. NOodi. de Iura d. I, 6.p. I 27. N eque vero, quod multi ex istimant, in Praetoris positum erat arbitrio, velletne iudicem dare ordinario iure, an mallet ipse extra ordinem
cognoscere: sed edicti habenda erat ratio, &ipsius, de quo disceptabatur, negotii. Si enim de iure disceptabatur: ipse Praetor ius dicebat extra ordinem , sin de facto : iudex dabatur.
Vnde formula: SI PARET. CONDEMNA.
Cons. Seneca de Benef. III, 7. Ger. Noodi. de Iurisd. I, 8. p. I 3Ο. seqv. VII. Lo- VII. Ad Praetorem ergo veniendum erat
ς' , by v eis, qui ius suum persequi cupiebant, S qui- μμ ' dem in locum iuri dicundo destinatum, qui Sipse ius dicebatur. a L. I. D. de iustista b iure.
la) ol m omne. I tes agitatae in comitio: Plaut. Poen. III, 6. v. t r. Cras mane quaeso incomitio estote oboiam . Postea privata quidem iudicia instituebantur sub te elo in Basilieis, quales erant Opimia, Iulia, Poreia: pu. . bliea vel in comitio, Vel in foro. POllet. Foν. Rom. I, M6equ. Quod ut eo commodius fieret, Marcellus, Octaviae Augusti sororis filius, totum forum velis obiaumhraverat, ut scilicet tanto salubrius litigantes conisssterent. Quanto orudentius Cato ille Censorius forum muricibus sternendum censuerati Vid. Broidae Corall. ad Pollet. Eor. Rom. p. I 8.
214쪽
Lia. IV. TIT. VI. 2I3 Hic vero locus vel superior erat, vel planus. E superiore loco ius dicere dicebatur Praetor, qu ties pro Tribunali sedebat. I ribunal O erat Th;butio locus amplissimus S spectabilis in comitio . fere hemi cli specie introrsum curvatus, in quo sella curuli praesidens Ρraetor, posita hasta,
caussas cognoscebat. Vitruv. Archisen. V, t. V de latera, vel extrema huius curvaturae, cornua
adpellantur Tacito Ann. I, 7s. Hinc Martialis
Epigramm. XI, 99. v. IO. legu. Non Ie cuculus adseret caput tectum, Lectica nec te tuta pelle, Teloque,
Nec vindicabit Iesia saepius clausa. Rimas per omnes basator intrabIt: Non Consulatus ipse, non Tribunatus, Senive fasces, nec superba clamos Lictoris abiget virga basiatorem :Sedeas in alto tu licet Tribunali, Et e Curuli iura gentibus reddas. Adscendet illa ba sator atqur illa. Idque Tribunal adeo proprium erat Magistratibus
Q Tribunal iam Romulum terroria incutiendi eaun
e Augustum assem valetudine in lectiea e Tribunali
ius dixisse , testatur Suet. Aug. XXXIII. Forma sel-Iae curulia in numis innumeris conspicitur. Erat eaeommunia Magistratibus maioribus , praeterquam quod Praesectua Praetorio carpento pro sella curu-Ii uteretur. Vopi . Aurelian. . Cons. Petri Fabri Seis ms. I, 3. p. rς. lam ante Messalinae permiserat Seis natus , ut carpento uteretur. Suet. Claud. XL XUIL& Agrippinae, teste Dione. Olim&virginibua vest Iibus id ius erat , teste Lipsi da Ues. XI.
215쪽
EM AN T. ROM. AD INsTIT hus Romanis maioribus, ut ab eo plane abstinendum esset Magistratibus municipiorum, quin & minoribus Magistratibus Romanorum, veluti Tribunis plebis Triumviris, quippe qui in subselliis tantum ius dicere solebant, Plu
tarch. Praecepi. Reip. gerend. p. 8I3. Tom. II. undes municipales Magistratus pedanei iudices vocantur a Paullo L 38. l. ro. D. de poen. Ex quo simul adparet, pro subselliis accipiendum esse Tribunal, ubicumque illud municipiorum Ma
lH Suet. de eων. Rhet. VI. c. Anneius Si us, Nova Densis, quum Aedilitat e in patria fungeretur, quum foro
te ius diceret, ab iis, contra quos pronunci.3b.rt, pedi
bus A TRIBUNALI defractus es. Lapis apud Reiis nec Inser. cI f. II, 89.
MELANTHUS P. DECII. ET COLLEGA MAG. NE. TRIBUNAL NOvvM A SOLO FECERE.ut & alius, Ct L VL. - . HONORI
M. GAVI. Μ. F. POB. SQUILLI ANIE Q. PUB. li II. VIR. I. D. IIII. UIR . AP. VB.
omnia haee abusive diei videntur, & muniet palibus Magistrati hus simili ambitione tribui, qua Curia eorum Sanatus, Decuriones Senatores, Duumviri, Dictatores, Coss Praetores subinde appellati sunt. Conf. Ger. Noodi. de Iurisd. I, t. p. ia 3 V. C. Ev. Otto de Aed M. inumcip. δι dus de consulibus extra Romam.
216쪽
VIII. Tribunali opponebatur planus, Vel vi N. Lois ut Cicero vocat, aequus locus t Cic. Epist. ad Fam. eus pla- III, 8. Senec. de Clement. I, 5. Saepe enim Prae4RVtor e Tribunali descendens, in plano retinebatur, saepe ei domi, aut in via, desiderium exinponebant cives. Dum ergo in aequo consistens solo, procedensve audiebat, dicebatur de plano cog Iolcere. L. I. D de Const. Princ. L. 9. l. 3. D. de oscio Proco . L. 6. D. de accusat. Et talis est planaria illa interpellatio, cuius mentio fit L. 4. C. de dilat. editionis Haloandrinae ,
quum in vulgatis falso legatur plenaria. Qui de plano postulabant. Magistratum per libellum adibant, S Praetor pollulanti respondebat per
subscriptionem. L. I S. D. de in ius voc L. 29.
D. ad. L. Corn. de sals At, quae decretum S caussae cognitionem desiderabant, nec libello, nec alibi, quam pro Tribunali, poterant expediri. L. 9. f. I. D. de ossici Procons L. 3. g. 8. D. de bon. Fosse . L. I. g 8. D ad SC. Turpili. Quae vero caussae pro Tribunali definienda fuerint, passim exponere solent Iure- consulti. e IX. Pro Tribunali quoties cognoscebat i X. Pr, e
leὶ Cave tamen existimes t idem Romanis fuisse, de
plano & summatim cogno ere Multa sane, quae summatim cognoscebantur, pro Tribunali tamen erant expedienda, ceu patet exemplo decretalia bonorum possessionis ex Carboniano edicto, vel eius exemplo datae , quae quum fuerit summaria, L. 1. L. 3. q. 4. D. de Carbon. eLcto, alibi tamen, quam pro Tribunali da.ri non poterat. L. 3. 6.8. D. debon. posse . L. a. β. I. D.
' is ordo in pses . servetur. Cons. Ger. Noodi. de Iurisd. I, IO. p. 13s.
217쪽
H6 AN T. ROM. AD INsTIT Praetor, in consilium adhibendi erant Adsessi
XXXID. Adsessores isti Praetoris a tergo sedebant. Ammian. Marcell. XXIII. extremo: quamvis ipsi non ius dicerent, Praetorem tamen ius dicentem instruebant. Et ita intelligendus Plinius Dis. I, 2o. Frequenter egi, frequenter iudicavi, frequenter in coiissilio fui. Saepe tamen S ipsi Adsessores iudices dicuntur in iure nostro, vel uti L. I 6. D. de manuuiissvind L. 2. C. de vindicta d, apud consil. manum. Vid Sava ron. Annor. ad Sidon. Apollin. Dis IV, 3. Ger. Noodi. de Iurisdiei. I, D. p. I 37 Adsessores Praetoris in urbe erant Equites quinque totidemque Senatores, Ulpian. Fragm. I, 33. qui iidem erant cum Decemviris litibus iudicandis, quOrum meminit Pompon. L. 2. f. 29. D. de orig. iur. ceu ostendunt Iac. Raevard. Protribun. XVIII. NXIX S Ger. Noodi. de Iurisdict. I, 2. p. I 37.Sed
hi non confundendi cum Adsessoribus, de quibus in D. de me. AGesserum agitur. Hi enim non erant Magistratus, sed iuris studiosi, qui
in Magistratuum consilio erant, eosdemque Instruebant de iure. L. I. D. d. tit. Iis ordinarium
stipendium primus decrevit Alexander Imp. Lamprid. Alex. cap. XLVI. Erat S Centumvirale iudicium, cui ipsi quoque Praetor una cum De cemviris praeerat. Dio CasI OV.p. o. Hi ne
hastae iudicium idem est ac Centumvirale, apud Valer. Max. VII, 8. 4 quia duabus defixis hastis exercebantur. Quinctilian. IV. V, 2. Vnde &hastae iudicium vocant Pomponius L. a. g. 29. D. de
218쪽
Hunc miratur adhuc centum gravis hasta via
Iam ergo in proclivi est, intelligere, cur centumviralem Basam eogere dicantur Decemviri apud Sueton. Aug. XXXVI. S cur Plin. Dis. V. vlt.
seribat: Sedebant iudices: Decemvirs venerant, observabantur Advocati , silentium longum, tandem a Praetore nuncius, dimiIIuntur Decemviri. Ex quibus locis patet, ct Decemviros Sipsum Praerorem centumviralibus iudiciis praefuisse. Caunias centumvirales recenset Cicero de Orat. I, 38. eoque refert usucapionum, tutelarum, gentilitatum, agnationum, alluvionum, circumluvio. num, nexorum, mancipiorum, parietum, luminum, stillicidiorum, testamentorum ruptorum , aliaque huius generis iura. Ipsum vero centumvirale iudicium in Basilica Iulia haberi consuevit, is & quidem publice, ut densari cumstantium corona latissimum iudicium multiplici circulo ambiret, uti loquitur Plin. Epist. m. 33. quumque illud initio ex XXXV. tribubus &quidem terni ex singulis legerentur, cFest. voce centumvirii adeoque CU. postea centum octoginta viris constaret, ita Adsetarum frequentia
sfi In hae Basiliea quatuor consilia eentumviralia e nisiunctim sedebant, adeoque plures ibi caussae eodem tempore non sne strepitu audiebantur. Vid. Quinctis Inst. Orat. XILHPlin. Epip. II, t . Conferri etiam de hoe eentumvirali iudicio meretur Sibrandus Te- . tardus Siccama libro singulari, quem Tomo M. Antiq. Rom. inseruit Jo. Georg. Graevius.
219쪽
x 18 AN T. ROM. AD INsTIT. in quatuor consilia, vel iudicia distribuebatur, unde & quidruplex iudicium adpellabatur.
Briston. de Lerb. Idv. voce Centumviri. e quibus Praetor pro caussae dignitate modo unum, modo plura consilia adhibebat. Immo nonnum quam quatuor Illa iudicia coniungebantur, si caussa digna videretur tanta iudicii maiestate. Exempla sunt apud Valer. Μag. VIII, 7. I.
X. Solebant etiam Magistratus iurisdicti nem nonnumquam aliis mandare: id quod fieri consueverat iam a Regum temporibus, qui domo profecti, ne urbs sine imperio esset, deligebant, qui ct ius redderet, S subitis medere. tur: ceu accurate ex historia antiqua docet Tacit. Annal. IV, II. Liv. Hist. I, AI. Ita & saepe postea Procosi Praetores Provinciarum, Praesides , iurisdictionem mandabant Legatis suis. Postea S collegis. S ipsis privatis aliquando mandatam iurisdictonem legimus, dummodo
essent idonei. L. vlt. f. I.D. deo . eius, cuι man . iurisd. Is vero, cui mandata erat iurisdictio, licet
nihil proprii haberet, sed aliena, id est eius, qui
mandarat, iurisdictione fungeretur: L. I. g. I. D. de osse eiu ,cuι mandat . tur1sae L. s. D. de ιuris . Omnia tamen, quae Magistratus erant, expediebat, si scilicet universa mandata esset iurisdictio, secus si pars tantum mandata. L. I 6. D. de iurisd. Exemplum mandatae iurisdictionis universae est apud Livium XXIV, 44. qui Μ. Aemilium Praetorem, cuius peregrina sors erat, iurisdictionem suam Atilio collegae, Praeto
ri urbano, mandasse refert. Tunc vero man
datarius, non secus ac ipse Praetor, pro Tribu-
220쪽
LIA. IV. TIT. VI. a Isnali cognoscebat, ceu accurate demonstrat Ger. Noodi. de Iurisd. II, 9. p. I 63. consilium etiam exercebat, iudicesque, non secus ac Praetor. dabat. Idem i. c. cv. a. Ei M. XI. Sed S tempus certum erant dies, quo XI. Dies,
Praetores ius dicebant. Alii enim erant dies fa- thv si, alii nefasti, alii intercisi. Istis Praetori licebat fari tria illa verba: DO. DICO. ADDICO: illis omnia haec effari nefas habebatur. His non nisi post operam sacris datam litibus vaca re licebat. Varro de Lingu. Lat. V, 4 p. 3 S. Dies fasti, per quos Praeroribus omnia verbasine piaculo liacet fari. Dies nefasi, per quos dies nefas, fari Praetorem DO, DICO, ADDICO. Ovid. Fast M. 47. Ille nefastas eris, per quem tria verba silentur, Fabius erit, per quem lege licebit agi. Cons. Macrob. MIum. I, I 6. Solis ergo diebus fastis integris, S intercisis pomeridie, Praetor sui faciebat copiam, unde S dies siessionum vocantur Ulpiano L. S. I. I9. D. Ut in possess legat ubi perperam legi videtur possessionum pro sessionum. Vid. Iac. Raevard. Prorribun. I. Ad dies nefastos pertinebant feriae, u) q uae vel flatae erant &DLIemnes, vel re minae. Illarum exempla sunt apud Varron. de Lingua Lat. V. p. 35. S accuratior re eensus fieri solet in Kalendariis Romanis, qualia Gruterus, Lambecius S Graevius ediderun r.
υὶ Cum seriis dies nefastos confundunt plur mi. Sed multi dies erant nefasti, non quod feriae tune essent, sed quod Pontifices, vel ominis vel religionia caussa, indixerant iustitium. Quales dies dicti atri, relimosi, ominos, moesi, Iugubres. Vid. Geli. Noct. Atι. V. II. Pollet. For. Rom. I. 3. p. 8O.