장음표시 사용
261쪽
RE OPORTERE. Car. Sigon. de Iudic. L LI. p. 484. III. Actio III. Quemadmodum vero institoria actio Exercit a servo institore nomen acceperat: ita ΕXER-
ν -- CITORIA ab ipso domino EXERCITORE
cognominabatur. Ex quo mare tentaverant Romani, multis illi privilegiis invitarunt homines ad nauticam negotiationem. Quin Ssaepe in corpora S societates coaluerunt ne gotiatores , navigationem communi consilio sumtuque promoturi. Sic apud Gruterum Inlcristi. p. ccLIi X. I. mentio fit SCAPHARID.
laudantur QUINQUE CORPORATI NAVIGANTES, vel NEGOTIANTES, nimirum
Ararici, Ligerici, Rhodanici, Druentici S Pericorii. a) Quicunque ergo vel in eiusmodi societate navali, vel suo periculo naves vel fluminibus, vel mari ipsi immittebant, sive suas. si ve conductas, ii EXERCITORES vocabantur.
Unde exercitor est, ad quem obventiones omnes S reditus navis perveniunt, sive is dominus navis sit, sive a domino per aversionem conduxerit. L. r. l. I S. D. de exercit. act. L. I .D. furi .am mersnaut. Sic apud Gruter.IGMPt.p. ccccXLII. Iz.
Cons. Reines. Not. ad L eripi. p. CCCVII, gr.
262쪽
LIB. IV. T T. VII. 26roecurrunt EXERCITORES RATIUM VLPIANARVΜ. Et apud Reines Inser. p. lax Uri, Io. SCAPHARII EXERCITORES ARARICI. Iidem aliquando domini dicti, veluti L. I. L. 2. C. Theod. de naυ. non excus S in Marmore apud Reines. Dur. Class. III, 21. vhi memorantur
DOMINI NAVIUM CARTHAGINENSIUM EX AFRICA. Diversi ab his erant MAGISTRI NAUIUΜ, qui navi praeerant squibusque totius navis cura suerat demandata. L. I. I. I. D. Naut. caupon.fabul. L. I. g. I. D.de exercit. a I. L. a. princ. ω l. vlt. D. ad L. Rhodiam ,
iique saepe servilis erant conditionis, ceu ex iisdem locis adparet. b Quicumque ergo cum magistro navis contraxerat, ei actio in ipsum exercitorem dabatur, eaque Intendi solebat hunc in modum: AIO. ME STICHO SERVO . OVEM MALUIUS DOMINUS EI NAVI, QUAM EXERCET. MAGISTRUM PRAEFECERAT . CENTVΜ AUREOS EIUS REI CAUSSA . CUI PRAEFECTUS ERAT . CREDIDISSE , EUMQUE EIUS REI NOMINE CENTUM MIHI DARE
OPORTERE. Car. Sigon. de Ludic. I, 2I. p. 48 . IV. DE TRIBUTORIA actione praeterea, IV. Actio quae a Iureconsultis dicuntur, nihil est, quod Tribui addamus, nisi quod ea hunc in modum intendi h
COn- bὶ Nonnumquam plures Μagistri divisia omelia praeis ponebantur, veluti alter Iocandis, alter exigendis vecturis. Plerique sie duos uni navi praeficiebant, ne alis ter sine altero quid ageret. L. r. l. I 3. D. de exercit. 'ct.
263쪽
REs STICHI SERVI MERCES EX EDI CTO NON DISTRIBUISSE , ET OVANTO MINUS TRIBUTUM SIT , QUANTVM DEBUERIT, TANTUM MIHI EUM
DARE OPORTERE. Car. Sigon. de Ludis. L
V. Reliquae sunt actiones QUOD IUSSU, IN REM VERSO S de PECVLIO.& de peeur quarum ista instituebatur, si filiusfamilias vel ser-lio. vus iussu patris vel Domini contraxerat; illa, quoties ex contractu illo pater vel Dominus factus fuerat locupletior; haec, si alienae potestati subiecti, quibuscum quis contraXerat, pe cultum profectitium haberent. Tale, ut supra
uidimus, ct filii familias, S servi, S ipsae matres familias habere solebant. Quod si ergo etiam
sine voluntate mariti, domini patrisve cum V-xore , servo filiove contractum fuerat: tun maritus, ct dominus, ct pater conveniri pote rant. Et quidem, si non versum, tantum prae stare tenebantur, quantum patiebatur peculium. Si partem tantum in rem versam esse constaret, partem praestabant iidem, reliqua ex peculio, quantum fieri poterat, petebantur. Adeoque tum utraque actio cumulabatur hoc
modo : AIO, ME STICHO MAEUII SER. VO C. CREDIDISSE , VT MALVII DOMUM CADENTEM FULCIRET, ET MAE. VIVM, UATENUS ET IN REM VERSUΜ, ET IN PECULIO STICHI ESSRCONSTABIT, DARE MIHI OPORTERE.
264쪽
LIR. IV. TIT. VII. 26 VI. At quum securi hac actione foenerato. VI. s C. res filiis familias plurima solerent credere , eo-Μ ςςdo que res rediret, ut filii ad praematurum atque δ'μ 'improbum successionis votum impellerentur rSC. MACEDONIANO cautum est ab Am-lsissimo Ordine , Vt ne eis , qui pecuniam fi
iis familias crediderint, etiam post mortem 'patrum actio petitioque daretur. Nam ipso quidem iure erat actio , sed ea elidebatur exceptione SC. Macedoniani. L. II. D. ad SC.
VII. Quando conditum sit istud Senatus VII. De
consultum, non adeo liquido constat. Latam huius SC. esse de mutuo legem a Claudio Imperatore, anno V.C. IIcce, eaque cautum, ne id a filiis keisita. familias umquam repetere possent creditores,
docet Tacit. Annal. XI, I 3. Sed existimant plerique, saluberrimam hanc legem corruptis. simis sub Nerone temporibus obsolevisse. Nam de eadem re iterum ad Senatum retulit Vespasianus. Suet. Vespas XL. Auctor Senatui fuit Vespasanus, decernendi, ne suorum familias foeneratoribus exigendi crediti ius umquam esset, hoc est, ne post patris quidem mortem. Hoc sane credere mainlunt Torrentius ad Suet. S Ant. Schultingius Iurispr. Anteiust .p. 27 8. quam, quod vulgo eXistimant, memoriae errorem in re tam parumaotiqua obrepsisse Suetonio. accuratissimo scriptori. Neque enim rarum esse aiunt, ut iura illis tanquam auctoribus adscribantur, qui ea ab inlita desuetudine restituerint, idque exemplis demonstrat Frid. Brum me r. ad Leg. Cine. ILL
265쪽
primo Vespasiani Consulatu certius consta
vii 1 1 VIII. Id vero singulare habuit hoe S C.
quo deno- quod non ab auctore vel Cos. nomen adeptum
minatum 3 est, sed a Macedone quodam, sive improbo foeneratore, uti vulgo existimant, sive filiosa- milias, uti Theophilo videtur, id nomen habuerit. Et sane quamvis plerisque vapulet Theophilus, ct ipsi in prioribus editionibus eum notaverimus: iam tamen veritatis studio adduinctus ingenue moneo, probabiliorem S ipsius S C. Verbis convenientiorem esse Theophili sententiam. Aiunt enim Patres: Muum inrer ceteras Iceleris cauissas, Macedo, quas illi natura administrabat, etiam aes alienum o ouisset: Haec prima Caussa, quae Senatum movit, quod Macedo aes alienum adhibuisseι inter steseris caussas. Atqui
aes alienum non ratione creditorum dicitur, sed Tatione debitorum. L. 2I3. g. I. D. de V. S. Sequitur altera: ω laepe materiam peccandi malis moribus praesarn, qui pecuniam, ne quid amplius diceretur, incertis nomιnibus crederet. Haec demum Sc.
ver se Ingeniosa nimirum Taeiti & Suetonii sententIas conis ciliavit Petr. Fabr. Semestr. I, 2s. p. I 2. Claudius Taeito huius SC. auctor fuisse dicitur, sub eodem vero Cos. fuit Uespasianus, isque Consulatus Vespasimi vetus adpellatur a Sueton. Vesp. VIII. Claudio erga eribuitur ea lex, tanquam Principi, Vespasiano tanis quam Consuli. Nam G Consulibus, immo & Senato-libus tum adhuc ius fuisse reserendi ad Senatum , relationemve postulandi, discimus ex Geli. Noct. Att. IV, O. Sed is primus ae vetus Vespasiani Consulatus non deo certus est.
266쪽
Lia. IV. TIT. VII. assverba ad foeneratorem pertinent. L. I. D. ad SC. Macta. Incertis vero nominibus credere, non est, suppressa caussa mutui, celatoque tit lo crediti, S tacito laenore credere, ut rem ex
plicant Paraeus in Lexico Crit. Cuiac. ad C. de SC. Maced. N in Parat. D. eod. Ian. Uine. Gravina de Leg. N Senatuscons. LXIX. p. 629 Sed nominibus non bonis sub usuris immodicis credere.Τales foeneratores erant Scaptius S Matinius, de quibus Cicero ad istis. Dist. V. vlt. nec non F fidius, de quo Horatius Serm. I, 2. v. I a. Fufidius vappae famam timet ac nebulonis , Dives agris, dives postis in foenore numis, uinas hic capiti mercedes exsecat, atque uanto perditior quisque est, tanto acrius urget. Nomina sectatur, modo sumta veste virili, Sub patribus duris tironum. Maxime, quis non
Iuppiter, exclamat, simul atque audivit φCons. Ger. Noodi. de Foen. N VIur. II, 13. p.
asI. qui totam hanc foeneratorum artem egre
se exposuit. Eiusdem ergo furfuris erat sceleus ille, qui huic SC. occasionem dedit, Maceo doni , tanquam incerto nomini, sub usuris mordacissimis credendo. Inscriptiones Gruteri ρ.
LXXX. meminere C. MODESTII MACKDONIS, qui an eiusdem cum nostro familiae fuerit, alii videant.
267쪽
AN T. ROM. AD INITITTIT. VIII. D ENOXALIBUS ACTIONIBUS. EX delictis eorum, qui in potestate erant,
dabantur actiones noxales , quarum Origo erit paullo altius repetenda. I. Iam in XII. Tabulis cautum fuerat, de noxae datione ob furtum, ceu docet Vlpianus L. 2. I. I. D. de noxal. an. Ex quo colligimus, actiones illas noxales non aliunde, quam eXipso illo vetere iure Decemvirali, descendere, in quibus etiam horum vocabulorum prima mentio fit, de quibus dispiciendum accuratius. ΙΙ. A nocendo & noxam ct noxiam dici, nemo dubitaverit. Vtrumque vocabulum ita distinguit Iustinianus, quod mina ipsum, quod no-Cuit, corpus; noxia delictum, quod quis commisit, denotet. prisc. Ast. h. t. eademque legimus L. I . pr. Do uadrup. pavp. fecis Nec abnuit usus
veterum auctorum. Nam Ter. Eun. V, 2. v. I 3.
Vnam hane noxiam omitte, si aliam admisero, occidia ro. Plaut. Mosteli. g. v. s6. uid gravarisy quas non cras iam aliam commeream noxiam. Et ita pansm alibi. Sed tamen non raro neglectum istud discrimen animadvertimus. Noxa enim plane etiam maleficium S peccatum qualecumque denotat, non modo in iure nostro; L. 45. f. T. D. de Leg. I. L. 4. ω L. 32. D. de noxal. an. sed Sin duodecim Tabulis, ut testatur L. 238.fn. D. de Verb. Sign. quam is eo loco multae editiones noxae s Florentina noxiae praelarat. III.
268쪽
III. Noxae vero dedere, vel in noXam da-III. Quidre, erat hominem, potestati suae subiectum, ani- noxae da malve vivum tradere ei, cui delicto quodam vel 4: facto illius suerat damnum illatum. L. I. 3 I4. D. ti Si quadrupes pauperiem fecis. Quinctilian. Declam. n. Noxae ergo olim dabantur non solum animalia, non solum servi, sed & filii familias. L. S. pen. D. de oblig. N action. L. 3. f. q. D.-uberis hominib. exhibenae immo ct filiae familias.grare. Inst. de noxal. act. Μagnum tamen hac in re inter servos liberosque intercedebat discrimen. Liberi enim homines noxae dati serviebant quidem, sed non erant servi. Quinctilian. D it. orat. VII. 3. & Declam. CCCXI. Cuia . observ. XIII, p. Hinc si tantum adquisitum per eos esset, quantum damni dederant, manumittendi erant, quamvis nulla interposita esset, uti in emancipatione, fiducia. Papianus apud Auctor.
Collat. Leg. MV. N Rom. II, 3. Manum isti quoque non erant libertinae conditionis, sed ingenuitatem recuperabant, non secus ac filii, a parente
venumdati. Quinctilian. Ins. V, Io. Quae omnia in servis secus se habebant, qui vere erant servi,& omnia adquirebant domino illi novo, cui fuerant dediti. Si tamen tantum corrasissent pecuniae, ut huic satisfacere possent .manumittendi omnino erant. Cuia c. Obs XIII, Q. Sed quamvis satis diu haec vigeret consuetudo, siquidem S Paullus adhuc illius meminit Recepti Sent. II, 3I. 9. postea tamen sensim obsolevit noxae deditio filiorum familias, eaque graviter improbatur ab Imperatore g. vit. Inst. de nox. 4Ilion. L. vlt. C. de suri. Ei serv. corrupi.
269쪽
a68 AN T. Rou. AD INSTIT. v. Acti, IU. Non Vero proprium S speciale hoenum no- erat actionis cuiusdam nomen , sed qualitas hἡbi., quaedam duntaXat, quae actionibus ex delictis, R*' R ' vel quasi delictis adiungebatur. Hinc alia actio noxalis erat furti , de qua in legibus XII. Tabularum fuerat cautum: SI SERUUS, SCIENTE
DOMINO, FURTUM FAXIT. NOXIAMVE NOXIT, NOXAE DEDITOR. L. a. f. I.
D. de noxal. action. Gothosted. de Leg. XII. Tab. Tab. XII. Alia actio noxalis de dolo, alia noxatis de damno iniuria alia noxalis arborum furtιm caesarum. L. 6. D. ad exbib. L.9.g. q. D.de dolo malo. L. I9. N
de furi . L. T. f. pen. D. Arb. furi. caesar. Eodem modo ex Edicto Praetoris, de vi bonorum raptorum S ceteris delictis noxales instituebantur actiones. Huber. Prael. ad Ins. h. t. p. 396. v. Quo V, Ea porro huius actionis vis erat ac po- modo in testas, ut dominus paterve vel aestimationem stitutac' litis sufferre, vel servum filiumve familias noxae dedere cogeretur. Vnde hac similive soris mula intendebantur actiones noxales : AIO,
STICHUM MAEVII SERUUM FURTO. RAPINA . ARBORIBUS FURTIM CALSIS, NOXIAM MIHI NOCUISSE, ET MAEUIUM AUT AESTIMATIONEM SUFFERRE, AUT STICHUM NOXAE MIHI DEDERE OPORTERE. Ita enim
hanc altionis formulam sese habuisse, magis crediderim, quam quomodo eam concipit Si-gonius de Iadic. Lar. p. 8 . I IT.
270쪽
FECISSE DICATUR. Nox alis quoque est Actio de Pauperis: siquiisdem S is, cuius quadrupes damnum d derat praeter naturam generis sui, vel aestimationem sufferre, vel quadrupedem noxae dedere iubebatur. Vnde non mirum, Imperatorem de hac quoque actione proxime post nox ales agere. I. Haec quoque actio ex Legibus XII. Ta-I. Actio bularum descendit, in quibus cautum fuisse le-Quadrum
gimus: Si QUADRUPES PAUPERIEM FAXIT, DOMINUS NOXIAE AESTIMI-buit. Est. AM OFFERTO, SI NOLIT, QUOD NO
XIT, DATO. L. I. prisc. f. I. N A. D. B. t. De quadrupedibus ergo lex agit, adeoque aliquanto latius patet, quam lex Aquilia. Quum enim haec pecudes tantum quadrupedes commemoret , quales sunt , quae gregatim pascuntur: Vide supra Lib. IV. Tit. III. l. VII. Lex illa XII. Tabularum damnum etiam ab aliis quadrupedibus datum vindicat, non tamen a feris bestiis, etiamsi essent in dominio. Hie enim
requirebatur damnum contra naturam animalis datum: L. I. f. 7. D. b. t. bestiarum vero genitalis erat feritas. L. I. g. I . D. eod. Damnum . vero a quadrupede datum V atur Pauperies. L. I. I. D. eod. Fest. voce Pauperiesp. 368. Di Corale