장음표시 사용
271쪽
arci AN T. ROM. AD IN1TIT. a Ea autem damna haec vox significat, quae quadrupes feritate commota intulit, non, si quid depasta. Nam hoc casu altera dabatur actio de pastu pecoris, quae ex iisdem legibus XII. Tabularum descendit. L. I 4. . D. de Praescript. Derb. sh Ceterum actio de pauperie aeque a de pastu noxalis erat, S adversus dominum competebat, ut aut damni sufferret aestima. tiouem, aut quadrupedem noxae dederet. Il. Idem speciatim de cane cautum esse lege quadam PESVLANIA, tradit Pauli. Recepi. Sent. LIS. I. Sed de ea lege PESULANIA nimium quantum inter se dissentiunt Interpretes. Vir summus, Iac. Cuiacius, qui in vetere quodam Codice legerat PESOLONIA , primum suspicabatur, Paullum scripsisse lege Solonia. Nam de hoc legislatore scribit Plutarchus
τραπ ει δεδεμενον. Scripsi etiam legem de noxia quadrupedum, qua canem mordentem quatuor cubis rum catenae alligatum dedi iussit. Unde non dubitandum existimat Cuiacius, quin ad hanc
ipsam Solonis legem Paullus respeΣerit. Hanc Culaeti
a) Caper in Ostreographia ita distinguendum putat
inter paupertatem dc pauperiem, ut illa ipsam conis ditionem, haec damnum denotet. ιγ Sehultingius ad Pauli. Rec. Sent. I, s. r. recte Dbservat, ob quadrupedes alieno agro immissas non datam actionem de pastu pecudis , sed instituendam tum fuisse actionem ex lege Aquilia. L. OD. C. ad L. AEquit. & hinc Iuvenalem Sat)ν. xΙ . v. is r. hoe deliinctum vociae iniuriam, id est, datanum iniuria da
272쪽
LIB. IV. TIT. IX. 27x laeti coniecturam deinde magnopere probarunt Ant. Augustinus & Conr. Rittershusius, adeo, ut hic eam lectionem in ipsum textum admittere haut dubitarit. Sed sane vocabuli terminatio magis Romanam, quam Atticam legem videtur indicare. Quis unquam Solonis leges vocavit Solonias P Et cur Paullus in libro , quo prima iuris Romani elementa complexus est, Iegem quamdam Graecam adduxisset 8 Si recte se habet scriptura, ac non potius Petilia , vel alio modo scriptum fuit: Verosi milius est, Pesulanum quemdam, quisquis is demum fuerit. Tribunum plebis, speciatim de cane sanxisse, quod lex XII. Tabularum generatim de quadrupedibus sanxerat, adeoque
legem PESVLANIAM Plebiscitum quoddam
esse, cuius tamen auctorem aeque ac aetatem
scimus iuxta cum ignarissimis. Hotomanus de Leg. Rom. p. 88. Sane ob damnum quoque a canibus datum competebat noxa lis actio, si canis solutus fuisset, L. a. l. 2. D. h. t. υ) quod procul dubio Pesulania illa lege primum invectum est.
III. Eodem hoc titulo Imperator meminit m. Edi EDICTI AEDILITII M, quod non licebat ca-ctum A nem di litium
so Fallitur ergo Iac. Cuiaeius Adnot. ad Paulli Recepi. aliisque Sent. p m. 2ς 2. negans, canes his actionibus contine- bestiis. ri, eo quod illi inter pecudes non sint. Hoe enim de actione ex lege Aquilia verum est, non de actionet Quadrupedaria. L. E. D. ad L. Aquit. d) Praetori hoc Edictum tribuit Paullus Ree. Sent. LI6. E. parti m , quod de iisdem rebus, de quibus Aediis es, Praetores quoque ius dicere solebant. Cui ac. Obsνm,id. partim quod Edictum Aedilitium in Praetoris
273쪽
IV. Foris mulae harum actionum.
x a AN T. RoΗ. AD INsrrv nem aliudve animal, sive solutum, sive ligatum in plateis viisque publicis habere. Si adversus ea factum esset, S homo liber ex ea re periisset, solidorum CC. sin alias libero homini nocitum esse diceretur, quod aequum bonumque iudici videretur, tanti condemnabatur dominus: ceterarum vero rerum, quantum damnum datum fuerat, dupli. co f. 3. Inst. h. t. SL. 4o. L. 4I. L. 42. D. de Aedil. Edict. ubi ipsa legitima Aedilia verba habentur. Extra locum publicum fas erat Romanis , quaevis habere animalia, veluti canes, ursos & huius generis alia. Ea solebant interdiu vincta alligataque habere: noctu vero dimittere libera: Varro de Re Rusi. I, M. Hinc canis apud Phaedrum
Fab. III, 7. N. 18.s 'uia videor acer: alligant me interdiu. Nonnumquam etiam epigramma addebant rCAVE CANEM, ne quis praetereuntium propius accederet, S a cane latitante invaderetur. Exemplum exstat apud Petron. Arbitr. Mur. Cap. LXXII. IV. Ex his ergo facile patet, quibus sormulis etiam hae actiones intendi consueverint.
Si quis enim actionem Quadrupedariam instituere vellet, ita intendebat: AIO, BOUEMMAE VII
trans sum videtur. Ian. a Colla ad s. a. In s. ded vis stipulat. ε immo tempore paulli etiam extraordinaria poena habebat locum. Uid. Pauli. Recepi. Sent. I, 2 e. 13. id ς Od nec ex Praetoris, nee ex Λedilitio Edicto est.
274쪽
PORΤERE. Sin ex Aedilitio Edicto esset agendum, formula erat: AIO, VRSUΜ ΜAEVII
Praesentiam, neque omnes tamen promincue ea prudentia atque lacundia esse soleant, ut ipsi pro se agere actionemve excipere possint: inventi sunt a Romanis COGNI
caussas in iudiciis agerent. De his ergo hoc titulo paullo adcuratius agendum. I. Iam a Romulo inventum fuissens Patrona- I. or otus, iussosque esse Patricios, lites pro clientibus Ad ος
flebeiis suspicere, iam supra ostendimus ex or ionys. Hab IIp. 8 . ubi etiam observatum a. P. II. ε nobia
275쪽
alterius nomine agere P . terat
ar AN T. ROM. AD INsTIT. nobis est, sequente aevo, ubi iam istud institutum exoleverat, natum inde esse aliud patronorum genus, quod se totum forensibus Controversiis consecrarit, operamque litigantibus aut commodarit, aut locarit. Rittersitus ad XII. Tab. p. 82. Fridr. Brum mer. ad Leg. Cinc. II. p. a .
Ceterum huic forensi operae dare se solebant adolescentes nobilissimi , quibus primum hoc erat industriae specimen , primum honorum rudimentum. Nec temerario impetu ruebant in forum, sed plerumque a Consulari quodam ducebantur, ceu docet Plin. Dis. II, 34. qui etiam sua aetate hunc morem sensim exolescere dolet, quamvis ipse eum in usum revocare Conatus sit,ceu patet ex eodem, Epist.V 2 3. Est haec origo Advocatorum, qui superesse dicebantur negotiis, Vid. Geli. Νoct. Att. 22. quam istunc nondum fas esset litigantibus , abesse eiudicio. U. Nam ne fieri quidem poterat ex antiqui iuris Romani principiis , ut alterius nomine quisquam ageret. Primo enim generalissima erat regula iuris, PER EXTRANEAM PER.
soNAM NIHIL ADQUIRI POSSE. f. s.
IV. per quas per adquir. L. I 26. I. 2. D. de ver b. obl. L. 73. si vir. D. de Reg Iur. Quum ergo etiam per sententiam iudicis adquiratur: consequens erat, Vt e Xtranea persona alieno nomine agere
haut posset. Deinde paullo ante ad Titulum de Actionibus observavimus, omnes actiones atque exceptiones in stipulationem esse deductas, stipulari vero aliis nemo poterat ex tritissima Romani iuris regula, L. 38. s. II. D. de Nerb.
276쪽
in. Vnde S ob hanc rationem nemo pro alia agere poterat in iudiciis. Denique eodem
loco diximus, actiones omnes certis formulis sollemni husque verbis fuisse conclusas. Iam hae sormulae omnes ita conceptae erant, Ut unusquisque, quod suum esset, petere posiset. Ut vero peteret quis, quod alteri debe, retur, nulla erat prodita iure civili actio. Ger. Noodi. Comm. ad Pand. III, 3. p. 326. Vt paucis dicamus, actiones erant actiores legis. L. g. l. 6. D. de Orig. iur. actiones autem huiusmodi nec diem , nec conditionem, nec pro curatorem admisisse, iuris erat certissimi. L. I 23. pr. D. de Reg. iur. Ex quibus omnibus non poterant non colligere Romani, necessariam esse litigantium praesentiam, nec posse quemquam alieno nomine vel intendere litem,
vel excipere. a III. Enimvero, quum hoc molestissimum Ii I. Quiδ esset illis, qui subtilitates iuris forique ambages Cognit parum intelligebant: inventi demum sunt
COGNITORES S PROCURATORES, qui
aliorum lites susciperent. Quale inter eos discrimen fuerit, quibusdam paullo videtur obisscurius. Vtrosque suisse caussarum ministros S suffragatores, docet Imperator L. Sis. α
a Iam ab antiquissimia tamen temporibust excipiebantur acti ne1 pro populo , pro libertate , pro pupillo.
Quum enim nec totus populus, nee servus, nec pupillus agere ipsi possent: convenientissimum erat, hi casibus admittere procuratores. Excipiebantur etiam absentes Rei p. caussa, aut si apud hostes essent, pro
277쪽
276 ANT Rou. AD INsTIT. Theod. de cognit. N procurat. Ast in eo diversam illorum conditionem fuisse animadvertunt, quod procurator absentis litigatoris ; cognitor praesentis eiusdem caussam egerit, idque colla gunt ex Festo S Asconio Ρaediano. Sed non dicit Festus, cognitores egisse caussas dominis praesentibus, verum caussas illis a dominis praesentibus suisse commissas. Quod ubi fuerat factum, domino deinde licebat abesse, ut patet ex Ciceron. pro S. Rosc. Comoed. II. & Horat. Serm. IL, s. v. 35. Vbi poeta: De domam, atque Pelliculam curare iube: su cognitor 'se.
Quare dicere malim, in eo positam fuisse differentiam : Quod I. cognitores praecipue in status
Controversiis; procuratores in reliquis caussis civilibus locum habuerint. II. Quod cognitores cum sollemnitate aliqua a praesentibus; pro curatores, sine eiusmodi sollemnitate, per mandatum ab absentibus fuerint constituti. Prius docet Donatus ad Terent. Eunuch. IV, 7. N. 3s. ubi, quum dixissiet comicus: Principio eam dico esse liberam, civem Atticam,
addit Donatus: in tria diτst σcium defensionis suae, in R DSE RTO R lS: Pν incipio eam dico esse ILM1am: in COGNITORlS: civem Atticam: in FRATRIS: meam Iororem. Posterius Vero erudite suo more demonstravit Iac. Gotholaedus ad L L. vlt. C. Theod. de cognit. N procurat. Inde est, quod vocantur praesentium cognitores L. Tit. C. Necd. de cunis.'proe. qui litem alterius suscipiunt coram eo, cui dantur. Fest. voce CozηiIνr,
278쪽
Cσηitor, qui praesentium caussam norunt , ct tuisentur, ut suam, Ascon. Paed. ad Cic. Divin. cap. IV. Qui cognitores esse potuerint, disquirit Pauli. Nee. Sent. I, 2. Atque hinc saepe oriebatur disceptatio forensis: Non licet tibi agere mecum, eognitor enim feri non potuisti. Quinctil. Lis. Orat.: III, 6 Ordinarie cognitores permittebantur se nioribus & aegrotantibus, de quibus AucI. ad Herenn. H, I 3. Ex aequo O bono est, quod maior an- . nis LX. cui morbus caussa es, cumrorem det. Sed quum formulae sollemnes sensim ab usu recederent, obsolevit etiam nomen cognitorum, adeo, ut Tribonianus illud ubique expunxerit, b ceu ex L. 28. f. 7. D. de poenis, comparata cum Paulli Ree. Sent. V, et s. IO. ad Oculum patet. . IV. Ne tamen inventis cognitoribus S IV. Cur procuratoribus vetus illud iuris Romani principium, de quo num. H. diximus, plane reii ctum do
ceretur, neque procuratores alieno nomine minium
agere viderentur; finxerunt suo more Icti, im 'DOMINIUM LITIS in procuratorem transi in
re, id est, facultatem quamdam, Ut cuius ac ιο ιta aliqcuius propria videretur, τι illam quasi suo nomine movere posset ac peragere. L. 4. g. 3. D. de alienas. iussimur. causs L. 4. I.sn. D. de a Peli. Boehmer. Diff. de
bὶ Meminit adhue cognitorum Paullus Ree. Sent. 62. s. Meminit Codex Theodosianus, sed Tribonianus ubique eos expunxit, non quia putavit, alioquin derogatum iri dipnitati cognitorum,qui erant iudices a Principe dati , ut existimat Iae. Guther. de Off. dom. Aug. I, 2s. Sed quia lustiniani aevo cogni istorum opera aeque ac ipsum nomen in foro nonmplius audiebatur.
279쪽
Aul. Rou. An INsTIT. de dorein. lit. I, Ist. Id vero dominium litis iaprocuratorem transferebatur per litis contestationem , per quam quippe cum adversario quasi contrahebatur , dummodo antecessisset principalis mandatum. Schilter. Exere. X, 46.
v. ED. V. Varii vero erant huius dominii effectus, ctus domi. veluti I. Quod omnes iudicii actus, ipsaque sen. nu Exi tentia in procuratorem dirigeretur. L. vn. C. de satisdat. II. Quod lite contestata citatus principalis impune emaneret, neque ratum esset, quod invito procuratore in iudicio gessisset. Boehm. L c. II, Io. III Quod procuratore ex actione lain
mola condemnato, nec procurator notaretur, Sprincipalis integrae famae censeretur. L. 6. g. 2.
D. de his qui not. infam. IV. Quod principalis
posset pro procuratore cautionem interpone re. L. 8. I. 3. N L. I S. D. deprecar. V. Quod pr curatoris negligentia S contumacia domino principali noceret. L. 78. g. g. D. delegat. a. VI. Quod procurator sibi adquireret actionem dialectam, tum ex stipulatu, tum rei iudicatae, id que tam active quam passive. o VII. Quod procurator vi huius dominii posset alium ipso sure sibi substituere, L. 8. I. 2 3. C. deprocur. nec non substitutum revocare, dummodo res ad huc esset integra. Boetimer Dufasieg.IL I8. VIII. Quod procurator, nisi caussa cognita, mutari
non posset, L. 17. D. de procur. IX. Quod principalem
e) Neutro tamen east illa esse x est. L. 28. D. de proinein. sed pro rator eonventus, exeeptione doli satueri potest. Boeiner. Dus. vi Domin. lib. II. 1ς.
280쪽
. LIB. IV. TIT. X. i a 7spalem etiam in reconventione defendere teneretur: L. 33. g. 3. sesu. L. 3 S. D. de procurat. X. Quod litem ad heredes transmitteret, quam tamen veteris Iuris prudentiae subtilitatem iamdudum sustulere Theodosius S Valentinianus Imperatores L. An. C. Theod. deprocur. X l Quod procuratoris esset, ct interponere adpellationem, S eamdem prosequi. L. 8. D. de adpellat. L. 2. C. de procurat. XII. Quod procurator, mortuo principali, litem nihilominus prosequi teneretur. L. 23. C. de procur. S quae sunt huius generis alia.
VI. Locum tamen procuratores habebant v I. Pro tantum in iudiciis privatis, non aeque in publi- curatorescis. In his neque accusator per procuratorem tu quibus agere poterat, propter necenitatem inscriptio iodumnis, de qua infra suo loco agemus, neque reus habue-
si ipse praesens, ct crimen ita comparatum esset, rint ut capitis damnari posset. Boelim. D 3Ileg II. I R. VII. A procuratoribus disserebant DEFEN-VII. Quia SORES, qui sine mandato, rei absentis nomine, ' in De interveniebant, litemque suscipiebant, de quibus satis accurate agunt DoctoreS ad tιt. D. de caussarum, procur. γ' absens. Disserunt ergo etiamPATRONI& Aduo.
CAUSSARUM S ADVOCATI, quorum di-ςyti '
scrimen hoc tradit Ascon. Paedian a Cicer. Diavinat. in Verr. p. I 69. tii defendit alterum in rudicio, aut Patronus dicitar,s orator es,aut Advocatus , s autjus suggerit, auι praebentiam suam commodat amico, aut Procurator, s negotium si cipii, aut Cognitor, si praesentis caussam novit,VAc ruetur, ut suam. Sed de gnitoribus paullo ante, deAdvocatis S Patronis caussarum supra satis accurate egi