장음표시 사용
301쪽
D Iximus supra Titulo huius libri sexto, alia a litigantibus facta esse IN IURE eoram Praetore, alia in IVDICIO coram Iudice Peda. neo. Illie quid factum, iam illo loco satis explicavimus. Reliquum est, ut & Iudiciorum
Romanorum formam addamus. .. Iudex I. Aetione coram Praetore solenniter insis, uti P tenta, Vel ndices, vel Arbitri, vel Remperato. res dabantur, S quidem cum certa formula:
CATVLUM DAMNATO. Tum ergOΙudicis erat cognoscere, an funduε esset actoris. Nonnumquam reus exceptionem Obiecerat, Stum illa quoque comprehendebatur formula. a Iudieisque erat cogΠOscere, an exceptio illa possit a reo demonstrari. Veluti si Praetor hae
formu tia Iniquuε ergo erat Praetor , si in data formula omitteret exceptionem. Et tunc Tribunorum poterat implorari auxilium. Cic. Aod. Guaest.
302쪽
LIa. I U. TIT. XVII. gor formula dederat Iudicem: C. AQVILII Ex
RET, CATULI ESSE. Hic praecipue Iudex
cognoscebat, an tale exstaret testamentum. Id
quod etiam de replicatione, duplicatione & ceteris est observandum. Sin iudicium esset bonae fidei, talis erat sormula : SI PARET,
MNETVR. Sin arbitrarium denique, talia erat formula: ESΤΟ ARBITER, ET SI P
DAMNΑΤΟ. Sigon. de Iudic. L, 24. p. 497. u. Paucis: Praetor de iurecognoscebat, decernens, quid iure sit pronunciandum, si actor intenationem suam probasset : Iudex deinde de facto dispiciebat, utrum actor actionem suam , an reus exceptionem possit demonstrare. Si iuris tantum esset quaestio . Praetor solus extraordinem cognoscebat. Ger. Noodi. de Iuris dict. N Imper. I, 8. II. Levi
303쪽
1dl AN T. ROM. AD INsTIT. II. Legebantur hi Iudices a Praetoribus invrhe; in Provincia vero a Praeside . Sen. de BenefIII, 7. ita tamen ut discrimen esset inter iudicia publica S privata. In publicis Iudices legebantur ex Decuriis, quae in album mitti solebant. Tales Decuriae Iudicum initio erant binae, deinde tres, postea Augustus quartam ex inferiore censu addebat, quae vocabatur Ducen riorum , iudicabatque de minoribus summis, quae CC. millia numum non e X ederent. Ex
uo patet, iudiciis selectos praecipue quidem
e criminibus, at aliquando tamen etiam de caussis privatis iudieasse. Suet. Aug. Cap.XXXII. Hanc Decuriam in ferreo annulo esse iusserat Augustus, teste Plin. H. N. Lib. XXXIII. cap. I. Deinde Cetligula quintam adiiciebat. Suet Call. Cap. XVI. sextam, quam addi precabantur Iudices, Galba negabat. Sueton. GaD. XIV. Ex his ergo Decuriis ordinarie petebatur Iudex iucaussis publicis. Vnde inscriptio apud Reines Clus UL. F. q. 6.L. CLODIO. C. F. SERG. VITELLINO. II. Ut R. I. D. IUDIC. EX. V. DEC.
1n privatis vel ex Decuriis sumebantur, vel a Praetore eligebantur . ita tamen, ut litigantibus fas esset susceptos reiicere , S clamare: HUNC
NOLO, HIC TIMIDUS EST. ET BONA SAECULI PARUM INTELLIGIT. ILLUM VOLO . QVIA CAESAREM FORTsTER AMAT.
304쪽
AMAT. Plin. Paneg. XXXVI. alter Plin. His.
pellat. Numeri Iudicum , qui caussas privatas iudicarent, ita meminit Gell. NOLI. Itie. XLV, a. uo primam tempore a Praetoribus lectus in Iudicessum,ut Iudicia, quae adpellantur privata, si ciperem. III. Vbi placuisset demum Iudex,& a Praeis IJ I. tore esset addictus: non licebat Iudici iudieium t ςtra renuere, nisi iusta es et eXcusandi caussa. L. I. r. Vivi.
, g. 2. D. de vacat. t, excus mun. Cuius rei exemta
pia exstant apud Sueton. Clauristri Plin. s. X, 66. Munus enim publicum erat hoc iudicandi Onus, neque quisquam illud poterat sine iusta caussa subterfugere unde& inscii, immo S in viti dari poterant Iudices. Vid. L. 39 D. de δε- die. Plin. Epist. III, 2o. Vi in recuperatoriis Adiciis,
sic nos in his Comitiis, quas REPENTE ADPREHENSI , securi Iudices fuimus. Qui locus non ita
intelligendus est, ac si Praetor de medio, quemcumque libuisset, pro arbitrio adprehenderit, sed quod ex selectis, quoscumque vellet, etiam invitos Iudices litigantibus dure potuerit. Ger. Noodi. de Iurisd c, Imper. I, I 3. IV. Porro Iudex, maxime si solus es et da- Iv. Vbi titus, in consilium adhibebat aliquot amicos vel cum . ius Iuris peritos, Et cum his sedebat in subselliis .hμ' i 'Geli. Non. Att. XI 2. Vnde facile patet, cur dicti sint Iudices Pedanei. Non enim in Tribunali, ut μMagistratus, sedebant, sed in subselliis, adeo inque veluti ad pedes Praetoris. Ceterum Iudiis eium in soro comitio exercebatur, e. g. Edputeal Libonis, haec sunt loca iudiciorum, quorum meminit Modestinus, L. 6. f. a. D. de Iudic.
305쪽
s- AN T. ROM. AD IN3TIT. . mo. V. Simul ac in hunc locum se contulerat modo in Iudex, primo omnium iurabat, ex lege se iudi-- R caturum, cuius iurisiurandi sollemnis formula: EX ANIMI SENTENTIA. Cicer. Acad.ctuas.
Cuius formulae vestigium in L. Σ. f. a. C. de suretur. propi. calumn. deprendit Cuiae. Observ. I, 2I. Iurabat vero, aram tenens, id est, puteal Libonis, de quo iam supra quaedam monuimus. Unde Cicero pro Flacco XXXVI. Ergo is, cui s aram tenens iuraret, crederet nemo, per epistolam, quod volet, iniuratus probabit. Add. Iac. Rae vard. Vari V, 8. P. Faber Semestr. I. p. 2I2.
ὰ ..'dis vel morbo vel alia iusta caussa impeditus, tum findeba dies iudicii proferebatur. Qua de re in legibustur. XII. Tabularum fuerat cautum: SI MORBUS
SONTICUS, UOTUΜ, ABSENTIA REIP. ERGO , AVT STATUS DIES CUM HΟ-STE INTERCEDAT NAM SI QUID HORUM FUAT UNUM IUDICI ARBITROUE, REO UE, EO DIE DIFFENSUS
ESTO. Goth. ad XII. Tab. Tab. H. Ea enim lege permittitur, ut si Iudici, vel reo, caussa sontica fuerit, iudicii dies differri posset. L. a. f. 3. D. Si
VII. Liti. VII. Si Iudex adesset, litigatorum vero alter . ALPse haut sitaret, neque iustam adferret excusaiacto 'eita tionis caussam, tum Edictis citabatur. Primo hantur. Enim altera pars petebat Edictum primum. deinde, per intervallum non minus decem die. rum, alterum ac tertium, ac denique impetrabat peremtorium, quod inde hoc nomen se erat, quod perimeret disceptatirem, id es, Mira
306쪽
non pateretur,adversarium tergiversari. Comminabatur enim is, qui edictum dederat, etiam absente diversa parte, cognitarum se N pronuntiaturum. L. 68.69. 7o. D. de iudiciis. Non semper tamen quatuor opus erat edictis, sed nonnunquam tria, non nunquam duo, nonnunquam unum pro omnibus lassiciebat, quod aestimare oportebat eum, qui ius dicebat, , pro conditione caussae, vel personae, vel temporis,ordinem edictorum vel compendium moderari. L. D. de iudie. VIII. Praesentes utrique litigantes statim VIII.Praeis iubebantur iurare calumniam , ut superiore ti- sentes tu
tuto diximus , cuius rei exemplum est apud 'ta P Cicer . pro P. auinct. Tum iussi sunt patroni dicere: id quod duabus fiebat vicibus, adeoque
quater eX certo horarum intervallo perorabant
patroni. Appian. de Bello Cis. L p. 663. Primo enim totam caussam Iudici verbis brevissimis aeveluti per indicem exponebant, ct haec voca
batur CAUSSAE CONIECTIO, b Ascon. Tum se.
Paedian. ad Cic. Verrin. HLp. I 8 I. suum mus gatores adludicem veni'nt,antequam caussa ad Iudi-v. μπ' cem ageretur, quasi per indicem rem exsto erunt,atquὸ ositorea id ipsum dictum es caussae coniectio, quasi caussae ιηdicebant.breve coactis. Postea vero integris iustisque orationibus statum caussae exponebant, simulque testibus, litteris, tabulis, deductisque ex ipsa re argumentis, suam vel actionem vel exceptionem probabant, ut satis patet ex Ciceronis orationi
b; Unde adparet, eur L. I. D. de Reg. Lur. regula iuria diis catur quasi quaedam ea ae coniectio. Conferri ibi merentur Commentarii Iae. Raevardi & Iae. Gotho-fredi.
307쪽
so6 AN T. ROM. AD INSTIT. tionibus pro F. uinctio U Q. Roscio Comoedo. Ceterum hic mos procul dubio Athenis, ut alia, Romam migraverat. Nam & Athenienses
antequam caussam perorarent, praemittebant brevem eiusdem coniectionem, quae etiam προβολη dicebatur. Vnde Budaeus Comment. Graec. Lingu .p. m. 632. Est autem προβολη intentio
G obiectio iudicii dictati, quasi petitio digladiantis. Postea in XII. Tabulis cautum : AB OitI V
SENTES. Et inde factum, ut translata in Iudices notione, litigantes primo coniicere causesam, deinde iusta oratione perorare iuberentur. Geli. MII. Att. XVII, 2. Ne tamen in immensum evagarentur oratores, lege Pompeia cautum suerat, Vt ad clepsydram dicerent. Cic. de orat. III, 34. u. de Orat. XXXVIII. Quot clepsydrae essent . eius rei penes Iudices erat arbitrium. Plin. Epist. IV, 9. II, a I. L. 23. VI, 2. Vnde saepe sex vel plures perorantibus datas
IX. Iudi - IX. Iudices ubi audiebant partes, diceban-ces interea tur OPERAM DARE. L. 18. pr. D. de iudic. iiii t SD L. II. r.nde vacat.Gen. mun. Cuiae. ObsV, 33. Quam molestum vero fuerit Iudicibus, perorantes audire oratores, S quam parum saepe ad H Gothoisedus & alii Iegere maIuni CONSCITO, sed
hoc idem fuisse videtur ae caussam eoniicere. Conosciscere enim dicebatur Praetor, dum postulantibus, seu perorantibus per se, vel per alios, litigatoribus, de re tota cognoscebat, ut ipse ait Gothois. p. I 88. Sane id non faciebat Praetor, verum IudeX.
308쪽
ad ea, quae dicebantur, attenderint, facile patet ex loco Titii apud Macrob. Saturnal. Π, I 2. Ueniunt in comitium tristes, iubent dicere, quorum negotium es, narrant. Iudex testespossit, ipsus it minctum, ubi redit, ait, sie omnia audivisse, tabulas poscit, litteras inspicit, vix prae vino sustinet palpebras. Sed haec forsan de laxa posteriorum temporum disciplina intelligenda sunt. X. Interim audiebantur etiam testes, S X. Testῖ- quidem non remotis partibus, ceu hodie fieri u py0 1 olet ex male intellecta Zenonis L. I . C. de resti.'μΗ μ' bus. Ibi enim Secretarium non est locus, ubi testes secreto S remotis partibus audiuntur, sed locus , in quo Iudices postremis temporibus
caussas cognoscebant, ceu constat ex Hesychio in voce Σhιρετον,& Suida in voce Στυλη. Plura
de hoc Secretario Iudicum, inam ct Secretari um erat in Ecclesiis, ubi Episcopi S Presb3teri audiendis fratrum negotiis vacabant, Sulpit. Sev. Dial. Π, I. Epist. I. Um observavit H.
Vales. ad Amm. Marcellin. Lib.XV.cap.VIIl.69. Add. Gund lingiana Part. m. O . IV . Potius Romani producentem testes semper adesse patiebantur , ut eos interrogaret. Qua in interr gatione praecipue elucebat Oratorum solertia. Saepe loco testium tabulae producebantur, Ut fides fieret Iudici. Vid. Cic.pro aera os. init. Geli. n. Att. XIV, 2. XI. Caussa demum utrimque perorata. post XI. Sen meridiem ferenda erat sententia. Ita enim de. I xl: 'μ nuo legebatur in XII. Tabulis : POST ME-zodo i,iit
309쪽
so 3 AN T. Rou. AD INsTIT. Icuritatis Caussa haberet, dicebat Iudex: SIBI NON LIQUERE, quo facto de integro erat
instituenda cognitio. Geli. Nodit. Att. XIV, 2. Cicero pro A. Caecina H. Uno iurante , sibi non liquere. reliqui ferebant sententiam. L. 36. D .dere iud. S quidem de plurium sententia. Si paria erant Iudicum suffragia, res erat in pendenti, donec competens Iudex unam earum senotentiarum confirmaret. L. 28. D. de re ivd. Id quod tamen aliter se habuisse in Iudiciis Centumviralibus, si paribus consiliis actor vicissetct victus esset, erudite docet os πάνυ Cuia . ob X, 2o. Si ad liquidum res erat deducta, tum ferebatur sententia: veluti in caustis status: VI
DERI SIBI HUNC HOMINEM LIBERUM,
L. 28. I. I. D. deliberi cau=. in actione iniuriarum:
VIDERI IURE FECISSE, vel NON FECIS
SE, Wine. Inst. de iniur. in caussa exheredationis:
UIDERI MATREM IUSTAS HABUISSE CAUSSAS EXHEREDANDI. Verbo
enim VIDERI veteres in sententiis η Θικως φsos esse, idem observat Culac. OV. LII, 26. In caussis contractuum : QUUM CONSTET,
TITIVM SEIO EX ILLA SPECIE L. ΙΤΕΜ EX ILLA LV. DEBERE , IDCIRCO TITiVM SEIO CENTUM ET V .
CONDEMNO. L. I. I. I. D. uae ρηt. sine adispeli. rest. Sin absolvendus videretur reus, formula erat: SECUNDUM ILLUM LITEM DO. Val. Max. II. 8. 2.. XII. Ita Iudices pronuntiabant. Arbitri in actionibus arbitrariis primum arbitrium dicebant, deinde, nisi paruisset reus, serebatur
310쪽
sententia reusque condemnabatur, quanti in litem iuratum. L. m. D. de dolo malo. Prius
fiebat hae sormula: ARBITROR, TE HOC MODO SATISFACERE ACTORI DEBE
RE. Posterius vero hoc modo : CENTUM,
XIII. Persedio iudicio , reque iudicata ni-XIII. reis hil reliquum erat, quam ut damnatus iudica med aeon. tum solveret. H Semel enim finita caussa in domuelem iudicium amplius deduci non poterat. Unde iii. 'Donatus ad 1 Erent. πιδε. VIII, l. U. 7. eXplicaturus verba . Comicis admodum familiaria :ACTUM EST, Haec res, inquit, secundum Ius Civile dicitur, in quo cavetur, ne quis rem actam apud Iudices repetat. Sic ipse Terenιius in Phormione rActum, aiunt, ne agas. Fas tamen illi erat, vel restitutionem in integrum petere, de cuius caullis abunde disseritur a Iure consultis , vel actorem calumniae postulare, de cuius criminis poena ad superiorem Titulum diximus, vel Iu . dicem
Q Id nisi faceret, vi m Ixti imperii, quod Praeto I competebat, exsecutio fiebat per lictores; qui morem non ferentes coercebant, damno , captisque pignoribu .fuin aliquando fabri ipsis adiungebantur, qui omnia disturbarent, inprimia si novum opus nunciatum , vel interdictum datum. Vid. Calaub. ad Suet. I. c. XVII. Nonnumquam veteri iure sequebatur addictio die trigesimo, id est, reua iterum in ius raptus a Praetore addicebatur actori, nisi vel sponsorem dedisset , vel iudicatum solvisset. Tum reus abductus ab actore in privato earcere tenebatur, donec aut opera aut pecunia satisfecisset. Qua de re supra dictum est pluribus. Exemplum est apud Ciceron. Flacco XIX.