Io. Gottl. Heineccii ... Antiquitatum Romanarum iurisprudentiam illustrantium syntagma; secundum ordinem institutionum Iustiniani digestum. In quo multa iuris Romani atque auctorum veterum loca explicantur atque illustrantur. Pars 1. 2.

71쪽

yo AN T. RoΗ. AD INgTIT.. nominis, uti contractus nominati. Caussam vero habet negotium, quod vel a rei traditione, vel a solenni stipulatione, vel a litteris, vel a consensu effectum sumit. Unde contractuum in eos, qui re, verbis, litteris vel consensu ineuntur, diuisio. Ideo do vι des conuentio est sine nomiqne. sed quia tamen a datione vel facto sumsit es, festum, contractibus accensetur. Dabo Ut dei est nudum pactum, quia nulla causia praecedit. Vnde simul patet, cur promissio rei suturae noust contractus , quamuis adsit consensus mutuus. Non enim consentiunt in id , quod statim detur vel fiat, sed quod in posterum dandum faciendumque sit. Inter contrahentes ita

Conuenit: Tendo, emo, loco, contaco Inter paciscentes: vendam, emam: locabo, conducam. Porro

inde patet, cur in contractibus innominatis locus fuerit poenitentiae. Ex parte enim eius, qui nondum quod promissum erat praestiterat, nudum erat pactum. Ergo alterum licebat Poenitere , Vel datum repetere condictione caussa data causa non sequuta. L. spr. ω ff. seqv. D. de condiu. cau . dat. U. Contra- V. Contractus porro nominati vel re per-ctu quo- ficiuntur, vel verbis, vel litteris, vel solo consensu r up Φῆς -quibus quatuor contractuum speciebus agendum distinetius.

HITUR OBLIGATIO.

Vamuis plures sint contractus, quibus re

72쪽

eontrahitur obligatio, veluti omnes contractus innominati, quippe qui demum ex datione vel facto obligant, L. 7. I. a. D. de pact. L. s. pr. D. de praescript .verb. placuit tamen i mperatori, de mutuo tantum, commodato, deposito S pignore, tanquam contractibus nominatis realibus, hic agere. I. Mutui datio est, quando ita alteri aliquid tra-I. Quid ditur, quod pondere, mensura, numero corii Iur, mutuum vi accipientis fat, ω quandocunque aliud eiusdem generis , seu naturae N quatiιatis reddatur. Transissertur ergo hoc contractu dominium rei fungi bilis in alterum. Unde S hoc contrastu fit alia- natio, non quidem talis, qualis erat rerum mancipi, ct quam solam Cicero Topici ad Trebat. XUILL vocat abalienatiouem, sed qualis est rerum nec mancipi. Est enim alienatio omnιs actus , quo transfertur dominium L. I. C. de fundo dor. Cons.

Bynhers hoek-reb mancipi fu nec mancipi IX. p. 13s. Quo ipso corruit, quidquid in contrarium adferunt Salmasius S Iac. Oiselius, quorum sententia dudum est a iureconsultis accuratioribus, S in primis a Cl. Wisienbachio nostro, explosa. Vid. Ant. Schulting. ad Caii Inst. II, 9. I. ρ. a T. Res vero fungibilis est, quae, ut in definitione

est. pondere, mensura & numero continetur. Ipsum argentum olim laeneratores non adnumerabant, sed adpendebant Plin. XXXIII, 3 Uarro de Lingua. Lat. IV M. Postea aes rude tantum, aliaque, quae pondere constant, adpendi sunt solita, ut cera, pix, lardum ca) Sc. Reliquas

res la) Sie Varro de re Rust. refere, Birrium Caesari duo E millia Diqitigod by Cooste

73쪽

I. Vnde

ictum mutuum l

α AN T. ROM. AD INSTIT. res vel admetiebantur vel adnumerabant. b Vid Οisel. ad Caii Ins. II, p. I. p. m. I 48. Addidi porro in definitione, aliud quandocumque eiusdam generis naturae & qualitatis reddendum, Quamuis enim Caius I. c. addat flaturo rempore,ci in ipsis Institutionibus nostris prisc. h. t. proo quoniam nobis non eadem res Sc. legendum sito quandoque nobis non eadem res, ut cocent An ton. Augustin. Amend. III, 7. S alii: υ tempus tamen, quo exacto, qui obligatus est, soluere debeat. adiici necessario non debebat.

II. Mutuum vero non adpellatur, quasi a me ita tibi datum sit, ut ex meo tuum fieret, ceu existimant Caius tui. II, 9 I. Paullus, L. 2. g. 2 . D. de rebus credit. S Tribonianus 6. I. Insi. h. t. id sed a voce Sicula μο τον. Varro de Lingua Lat. 29. Si datur, quod reddarur, mutuum est, quod Siculis μοῖτον. Plerasque enim rei pecuniariae adpellationes Romanos a Siculis mutuatos esse,

iam alibi a nobis obseruatum esti Libro II.

millia muraenaνiam dedisse in pondus. Et Plin. IX. Hi rium Caesar ex milita muraenarum mutua adhendisse.

Vnde & grex ad numerum dari mutuo potest. L. 3s.

. s. D. de eontr. emi.

eὶ Aliter quidem Aleander ad Caii Inst. I. e. at Schul- tingius p. 3 p. docet τε 'Mandoque in prine. Inst.h. t. idem este aequandocunque , neque opus fuisse, ut temispus aditecretur mutuo. Sane aliud fuit mutuum, aliud foenus, alia actio mutui, alia calendarii. Vid. Cuiae. OU. XIL 3T. M Pertinςt ergo h ec etymologia ad originationes Stoicas, quibus nimium quantum indulsisse iureconis su toa veterea, iam supra. tabro I. Tit. L. n. a. obser

74쪽

Tit. XIV. n. s. Ceterum ad antiquitates praecique pertinet, quod creditores pecuniam vel ex arca numerarent, vel a trapezita, seu argentario. Qui ex arca numerabat, dicebatur ex arca vesae domo numerasse, S accipiebat cautionem, cuius elegans formula exstat in L. V. D. de reb. credit. Qui a trapeZita numerabant, dicebantur de meWa numerasse, idque referebatur in rationes. ouo de discrimine multa potius quam bonaeumulauit Claud. Salmas de Mod. mur. Cap. XI. p. seequ. Rem explicat Donatus ad Terent. Adelph. Act. II. Scen. IV. Ego ad Jorum ιbo, tune enim in foro magis , de mensae bcriptura, quam ex arca domoque vel cista pecunia numerabatur. III. Multum vero intererat inter muIuum III. Quid S foenus, quamuis haec a plerisque confundiis u 'soleant Ast accurate distinxit Plaut. uar. I,

3. v. vlt.

Nam se mutuas xon potero, certum est, sumam

foenore.

Distinxere etiam iureconsulti nostri, L. 33 D de reb. credit. & Imperatores Arcadius, Honorius ct Theodosius, L. 6. C. Theod. de denunc . , edit. rescind. Lib. II Git. LV. In primis vero accurate hoc discrimen exsecutus est Nonius Marcellin. V, 7 . p. 73 l. quem locum ita ego legendum existimauerim: Mutuum a foenore hoc distat, quod mutuum sine usuris; foenus eum usuris sumitur rta es accepti foetus. φῶ foenus dictum est , ut

Graece τόκος, quas partus mutui sumtι - - - -

δε honesius mutuum est, quod sub amico adsectusat meum tuum, usu remporis mcessarii '-foenus humere dedecet.

75쪽

IV. Disse. IV. Ex his verbis non una elicitur mutui &Σ' ... Oenorii differentia. I. Mutuum erat gratuitum.& mu neque Usurae ordinarie debebantur: foenus usuis tuum. ris exhauriebat debitores. Adeoque illud ad contractum commodati; hoc ad locationem conductionem accedebat propius. Ger. Noodi. da Foenorib. N Uur. I, 6. p. 230. H. Illud sub amico adfectu dabatur: hoc inexplebilis habendi cupiditas inuenerat. Seneca de Benet. 0 xo. III. Illud honestum, hoc honis omnibus turpe videbatur. Nota sunt illa Catonia, qui quum varios recensuisser adquirendi modos, quaesitus, quid foenerarip respondit: Muid homι. nem occidere ρ Plin. Hist. Nat. XVUt, s. Cie. δεσc. Π, 23. Idem Cato de Re Rus. init. Est inter dum praestam , mercaturis rem quaerere, ut iampertineuis fiet, , item frenerari, i tam honestum. --iores enim nostri sic habuerunt, ces ita in legibus posueram, furem dupli condemnari. Denera strem quadrupli. Ruanto peiorem civem existimauerinI foenerato. rem, quam furem, hinc licet exi mare. Non minus in usuras inuehitur Seneca de Benef. VI Io. Unde profecto non mirum, M. Antonium Octauiano Caesari inter reliqua probra obie-eisse etiam avum argentarium. Sueton. Aug. LIV. Porro mutuum ad tempus necessarium dabatur : foenus in certum statumque diem. Solebant enim Peneratores & argentarii, se , dentes ad medium Ianum, o in singulas Κa-Iendas

o Testatur Cicero de ossis. Π, as. et Phil. V. VI. VII. Horat. Dis. I, 1.

O cietus, ciues, quaerenda pecuniaprimum, Virtus

76쪽

Lia. III. TIT. XV.

landas Renerare pecunias. Horati 'M. IIN. 67 's. Haec ubi loquutus foenerator Alphius, Iamiam futurus rusticus, Omnem relegit Idibus pecuniam , uaerit Kalendis ponere. Idem derm. I, 3. v 86. Odisti ta fugis , ut Drusionem debitor aeris, χ is quum tripes misero venere Kalendae,

Mercedem aut numos unae Unde extricaι.

Et ideo codex. cui inscribebantur illa credito.

Pei docet.

Tres stilicet Romae erant Iani statuae, ad quarum unam ereditores, ad alteram foenori posituri numos , ad tertiam exigentea conueniebant Alex. ab Alex. Genia . dier. I, ι . Rappol d. ad Horat. ρ D Kalendario isti priuati praeponere solebant servum. L. I. D. de reb. medit. Erant vero & ciuitati hus ei uimodi Kalendaria, quibus praeerant Curatores Ka- ω Iendarii, de quibus L. 18. f. a. D. de muπer. Bois nor. Θ L. 0. F. 7. D. de administrat. rerum ad c/Oitaissem pertin. Μeminit eorundem euratorum vetus lapis

77쪽

LXXXVII. In hoc ergo Κalendario, praemisso Kalendarum nomine , debitorum subiiciebantur nomina. Unde Martiat. Digr. I.

Superba denss arca palleat numis, Centum explicetitur paginae Kalendarum. Eamdem ob caussam Kalendarium exercere dicuntur foeneratores. L. 33. f. r..L. 39..L. 4 I. g. 6. D. de legat. 3 . N in Λ alendarium conuersa pecunia est, quae nominibus S laenore Occupata. L. 39. 6. I . D. de adminis. rvt. L. 62. D. deleg. 3. Ut ergo ad foenus redeamus, illud redeuntibus Kalendis soluendum erat, quum mutuum , non nisi usu necessario finito, reddi soleret. v. Diuer. V. Accedit V. S haec differentia, quod diuersae Rctis' sae ex mutuoήfoenore nascebantur actiones. diu uum ' Mutuum enim repetebatur condictione certi& foenus ex mutuo ; pr. IV. h. t. foenus actione Kalenda. Potitur. rii. Cuiae. Obs XL 37. quae tamen procul dubio fuit species condictionis certi ex stipulatu. I. Μu- VI. Et ex his facile soluetur questio, qua- .hu,' Veteribus fuerit contractus foenoris Τ Dixiquata on muε , eum proxime accedere ad locationem tractus' condustionem, quia numi usui dantur S areipiuntur certa mercede. Vnde Horat. Serm. I.

a. v. 9.

Omnia conductis coemens obsonia numis.

Vbi ntimi conducti sunt foenore sumti. Sed foenus tamen proprie non est locatio, quia num o-rum non usus, sed abusus est. Accedit, quod contracta locatione eadem res reddenda est, contracto laenore non item. Quare in negotio usurario duplex interuenit contractus, mutui Puta

78쪽

LIB. III. TIT. XV. 77puta& foenoris, quorum ille re, id est, pecuniae datione, hic verbis, id est stipulatione u

initur. Neque enim citra stipulationem somnus contrahebatur, nisi nauticum. L. S. I. I. NL. 7. D. de Mat. foenor. item foenus Rei p. vel mensae argentariae hJ ut S in his rebus, quae mensura constant. Cui ac. Overu M. I s. VII. Ut vero tota rei usurariae ratio eo re. VII. Lexctius intelligatur, sciendum est, vetus admodum in urbefuissetoe .ebre malum, Ndiscordiarumseditio- se.

numque creberrimam caussam,eoque antiquis ac minus corruptis moribus non raro cohibitum. Nam primo XII. Tabulis sanctum,ut ne quis unciario foenore amplius exerceret, quum antea ex libidine locupletium

agitaretur. Tacit. Ann. G, I 6. Quod unciarium foenus, lege Xl I. Tabularum constitutum, si quis excedere non dubitaret, is quadruplo luebat. Cato de Re Rusi. praefat.

VIII. Sed quam parum diu ea lex sil uberia VSH. Lex Tima valuerit, vel ex eo patet, quod paullo post IT 'in Manliano illo tumultu clamaret obaeratus: Se militantem, se restituenIem euersos penates, multi plici sorte exsoluta, mergentibus semper sortem v-ris , obrutam foenore esse. Liv. VI, ra. Quare breui

post tempore, id est A. U. C. CCCLXXVIII. a C. Licinio Stolone, Tribuno plebis, lege Cau

tum g Pauli. Recepi. Sent. II, t . v. Si pactum nudum da praesandis osuris interpo tum sit, nullius est momentir

ex nudo enim pacto luteretues Romanos actio non nasci tur. Conf. L. 24. D. de praescrip . verb.

hὶ Mensarii publicam rationem conficiebant: argenta rii priuatam. Egregia sunt, quae de virisque obseruat Car. Sigon. de ant. iure civ. Rom. IIa I I.'. 313.seq.

79쪽

tum est, ut dedηcto eo de capite, quod usuria prae numeratum esset, id quoci superesset, trieu.nio aequis portionibus persolueretur. Liv. VI, Ix. Lex IX. Paullo post C. Marcio ct Cn. Manlio Duill Cossi rogatio perlata est a M. Duillio S L. Ma dr Ebd. . DIO Tribunis plebis de unciario foenore. Ex quo patet derivo ex Oleuisse legem XII. Tabularum . maxim sque iterum pro minimis irrepsisse usuras. Qua de re Livius VII, I 6. malaeque laeta patrioas insequente anno, C. Marcio UCn. Manlio Of. de unciaris foenore a M. Duillio ου L. Maenio, tribunis plebis, rogatio es perlata eta plebs aliquanto eam cupidius sciuit, accepitque. X. Lex de X. Sed quemadmodum locupletiores nullo foenoro laenore poterant satiari: ita plebs ne unciarium viiii. quidem aequo animo ferebat. Vnde dein roga-rιone tribunatia ad femiunctas redacta usura, ut ait Tacit. Annal. VI. I 6. Factum id anno V. C.

CCCCVIII. T. Manlio S C. Plautio Coss. Livi

VII, 27. Inde otium domi forisque manser, T. Mamlio Torquato C. Plautio Coss. semiantiarium tantum ex unciario foenas factum, cu is pensiones aequas triennii, ita ut quarta praeseus esset , IOIulia aeris alieni dispensata est. XL. L XI. Postquam semel a plebe animaduersum do .sue est, posse minores usuras, quam lex XII Ta- non n. bularum constituerat, plebiscitis introduci, eo sisnd , denique prolapsa est effrenis licentia, ut omne foenus tolleret, ac ne leuissimam quidem usuram Concederet creditoribus. Quadere egit

anno V. C. CCCCVIII. lex Genucia, descripta a Livio VII, 4 I. Praeter haec inuenio apud

80쪽

Lia. III. TIT. XV. 7squosdam, L. Genucium, tribunum plebis , tulisse ad

populum, ne Ioenerare siceret. Paullo aliter Tacit. Ann. VL I6. Posremo vetita versura, nisi forte pro versura malis usuram ponere. Ut ut sit, lata est haec lex Genucia anno V. C. cccc m.

C. Martio Rutilo I U. & Q. Seruilio Coss.

XII. Sed dici non potest , quanta arte , XII. Fra quantisque fraudibus hanc legem eluserint De. des foeneis Ileratores, quorum intererat, ut quod per legem Genuciam non licebat, calliditate conseque - otii.

rentur. Meminit earum fraudum tacitus Aun. coercitae.

VI, I 6. sed breuiter: Postremo, inquit, vetita ver fura , multisque plebiscitis obuiam itum fraudibus .

quae toties repressae, miras per artes rarium orieban-rur. Sed qua in re constiterint illae foeneratorum versutiae, plenius multo ostendit Liv. XXXV. 7. Instabat enim cura alia, quod ciuitas oeno e laborabat e S quum multis foenebribus legibus constricta auaritia esset, via fraudis inerat, ut in soci os, qui non tenentur iis legibus, nomina transscriberente ita liberofoenore obruebant debitores. Scilicet plebiscitum illud Genucium Romae quidem, ast non in Latio, valebat : licitumque adeo erat sociis S L tini nominis, usuras quanta scunque a debito in ribus stipulari. Callide ergo foeneratores age. bant cum sociis S Latini nominis, ut paterentur pecunias suo nomine Menori locare. Quo

fiebat, ut . nec quidquam vetante lege. non minus ac antea glisceret foenebre malum, ciuesque usuras mordacissimas pendere cogerentur.

Ast anno denique U. C. IALx. L. Cornelio Me ruta & Q. Minucio Thermo Cosi . coerceri has foeneratorum artes placuit, lataque eam in rem