장음표시 사용
81쪽
8o AN T. ROM. AD INsTI'r. est lex Sempronia. Et initio quidem edicturn ι ut qui post diem proximorum Feralium socii ciuibus
eredidissent pecunias, profiterentur ζ'ex ea die pecuniae crevitae , quibus debitor vellet , legibus , ius creditorι diceretur. Postea vero ubi possessionibus detecta est magnitudo aeris alieni, per hane fraudem contracti, M. Sempronius, Tribunus plebis, ex auctoritate patrum plebem rogauit ιDlebsque sciuit, UT CUM SOCIIS AC NOMI
NE LATINO PECUNIAE CREDIΤAE IUS IDEM , QUOD CUM CIUIBUS ROMA
NIS, ESSET, Liv. His . XXXV, 7. Factum
est ergo lege Sempronia, ut quum antea ciues tantum obligaret lex Genucia, deinde etiam socii ae Latini nominis eadem tenerentur. XIII. Vsu. XIII. Sed his omnibus legibus nihil actum. ra centesi, Recruduit subinde foenebre malum, siue quod dφ v -uniae incrementum non sub antiqua ampli
hibit ι' us foenoris adpellatione peteretur, quod lex prohibebat, sed sub nouo usurae vel poenae nomine; sive quod debitores in contrahendo
foenore legis beneficio renunciarent, ut erudite ostendit Ger. Noodi. de Foen. st Uur. II 4. p. 269. Denique eo res deuenit, ut Usura centesima legitima haberetur, maiores centesimis usurae improbarentur, nisi quod nauticum foenus cuiusque arbitrio relinqueretur. L. o. D. de reb. cred. L. vlt. C. de Utur. rei iudic Si quid supra centesimam solutum, non repetebatur quidem illud, sed sortem tamen minuebat: consumta vero sorte, repetebatur quidem, teste Paullo Recepi. Sent II, IS. 2. ast non tanquam Usura,
sed tanquam sors indebite soluta. L. 26. minc.
82쪽
LIB. III. TIT. XV. 81 D. de eondi I. indeb. bὶ L. I 8. L. 26. I. 2. C. de
XIV. Quis primus hunc usuris modum XIV. Erconstituerit, incertum videtur. Plerique huc non indu trahunt legem Gabiniam, decepti loco Ciceronis G dii Epis. ad ist. V, 21. Salaminii quam Romae ver Imram facere Tellent, non poterant; quod lex Gabinia vetabat. Quum vero Salaminiis tunc cum Scaptio res esset, qui quaternas postulabat usuras, non abs re colligere sibi videntur ex hoc Ciceronis loco, centesimam usuram inductam esse lege Gabinia. Vid. Barn. Briss Antiqv. Rom. IV, I. p. 46. Franc HOlom. de Legib. p. m. 74. Sed rationem hos fugere, iam pridem ostendit Io.
ω muris Π, . p. 269. Nihil enim hac lege Gabinia fuerat cautum, quam , ut ne quis Legato Provinciali Romae sub usuris daret mutuam pecuniam: S si dedisset, ne quis Magistratus ex ea syngrapha ius diceret, addita poena, cum
adversus foeneratores, qui usuram a Provincialibus contra legem acciperent, tum adversus Provinciales , qui darent. Ascon. Paedian. ad Cic. pro Cornetis. XV. Certius ex eadem Ciceronis epistola XV. sed colligitur, modum hunc usuris esse constitutumox edicto
edicto Praetoris. Sane enim quum Cicero Ci- c 'es'
liciae Constitu M Vsurae enim praestantur, quasi poena morae. L. xk0Π bu
o. D. de reb. cred. Quae autem quis poenae nomine persolverat, non repetebantu ure antiquo eod.L. 6.D.de re .iur. Vid. Ger. Noodr.de fen. usuri II, I 3. Petr. Faber ad stat. D. de Re . Iur. p. m. 22 .
83쪽
D AN T. ROM. AD INsTIT. liciae Procos. praeesset: ad Atticum scribebat:
Lib. V. epist. vis. Interim, quum ego in edicto tralati-ιio centesimas me observatarum haberem , cum anat
G1μι anniver arιοἰ ille ex ongrapho postulabat quaternas. uid ais' inquam, posumne contra meum edictum' Ex his verbis adparet,Ciceronem in edi.cto Proconsulari Cilicibus proposito promisisse, centesimas se observaturum, neque adeo ulteriores cuiquam usuras adiudicaturum. Id quod etiam Lucullus observavit in provincia, teste Plui. Vii. Luculi p. So . Quum itaque iam supra Prooem. n. XV. demonstratum sit, Proconsules in edictis suis edicta Praetorum in plerisque esse sequutos: veros millimum sane est, ex eodem fonte usuram centesimam hausisse Ciceronem Proconsulem, adeoque hunc usurarum modum ex iure honorario esse. Quod etiam observavit Ger. Noodi. de Foenor. U Gur. II, 4. p. 269. AC- cessere tamen deinde cum SC. tum S Principum Constitutiones, quibus ille usurarum mo dus confirmatus est. Senatusconsulti eiusmodi, Marcello Sulpitioque Cos . facti, mentio fit
apud Ciceron. E s. ad Att. V. 2I. Constituti num vero exempla sunt in L. I 3. f. 26. D. de adi .emi. et evd. L 2o. C de usur. XVI. Sed hic usurarum modus tantum ad enus ordinarium pertinebat, non item ad pecuniam traiectitiam, quae, quamdiu in mari erat navis. infinitas recipiebat usuras, quia omne pecuniae.istius periculum penes creditorem erat, donec navis in portum adpulisset. L. I. L. vlt. C. de naul. Deu. Pauli. Rec. Sent. II, I 6. 3. Vnde errat Guil. Budaeus Annot. ad Pandect .p. 364. qui pecu niam
84쪽
niam traiectitiam pro itu S reditu non nisi duaplicem centesimam admisisse existimat, ut recte atque erudite ostendit Ger. Noodi. de Foen. Nour. II, 7. p. 176. Simul ac subducta linet navis periculo: cessabat illud foenus nauticum, idemque servabatur, quod in aliis pecuniis,
quae periculo erant debitoris , adeoque non nisi centesima usura exigi poterat. L. 4. D. de nautis foen quam etiam , tanquam ordinarium foenus nauticum, retinuit Iustinianus, ceu adparet ex L. 26. I. I. cide usuras. Formulas contractus de foenore nautico habemus in L. illa. I. I. D. de . . oblig. L. 3. C. de naul. Den. XUII. At Iustinianus novissime omnia mu-- tavit, ita tamen, ut sibi suo more parum con IR v
1taret. Nam usuras nautIca1 non nisi cente si invectum.
mas esse voluit. L. 26. I. I. C de ur. qua in lege etiam vulgares S populares usuras semisses statuit: mercathribus vero besses, ct illustribus non vltra trientes concessit. Centesimas ta men etiam exigi passus est ex speciebus foenoridatis, veluti oleo, frumento, aliisque rebus fungibilibus, quarum incertum S uarium pretium esse solet. L. 23. C eod. Quin centesimis paullo maiores usuras petere licebat ab agricolis, quibus creditum fuerat frumentum, quippe qui sol vehant octavam singulorum modiorum Partem. Nov. XXXII. ρ I. Ast Nov. CVI. longe ampliores indulsit, quam Constitutionem denuo ipse abolevit. Nov. cx. Ut adeo ex eo tempore procul dubio L. 26. C. de usuris in foro aliquamdiu viguerit. XVIII. Quum vero modus computandi usuras, quo usi sunt Romani, multum ab hodi- ''' ..h.
85쪽
84 AN T. Robs. AD INs Tirierno disserat, neque omnibus adeo eX peditus videatur : dabimus operam , ut post Salmasium, Gron ovium , Martinum Schoochium, Uinc. Gravinam ct Ger. Noodi. rem omnem,
kὶ Adeo in trieatus iam veteribus videbatur ille usuras computandi modus , ut pueros suos ab ipsis incunabulis ad intelligentiam huius calculi instituerent. Hinc Horat. Serm. I, 6. U. 72. - - - - Magni
pueri, magnis e centurionibus orii, Laevo suopensi loculos tabulamque lacerto Ibant octonis referentes idibus aera.
Et de Arte mei. U. 32S. Romani pueris longis rationibus absem Discant in partes centum deducere. Dicat filius Albini, si de quincunce remota est Uncia . qai uperat 'poteras dixisse e trιens: eu Rem poterisservare tuam. Redii uncia, qui Id
Vides exempla arithmetiea. ex parte foeneratorum desumta, quibus iam pueros exercebant Romani, vitricis huius ealculi eos tanto maturius adsuefacerent. id Magna & acris inter Martinum Schoockium & Gro. novium ea de re nata est contro Versia. Modum comis putandi usuram explicaverat Gro novius de Pec. Oet.
II , imo loco quum dissensisset a Salmaso, huius defensionem in seliciter suscepit Schoockius Exere. Me p. XIX. ubi unciarium foenus idem putat cum centesima. Edidit ergo Gronovius anno MDCLXI. de centesimis usuris bis foenore uncia-kio adversus Theolvisoruophιloophologum. Sequutae sunt eodem anno Martini Schoockii Vinditiae suae γCirorum doctorum sentent a de foenore snatario. Sed&his Io. Fr. Gronovius opposuit 'Aντιξ γησιν secundam
anno MDCLXIV. Sequuta denique Schoockii Seria is solida
86쪽
' Lin. III. TIT XV. 8squanta fieri potest, perspicuitate, explicemus.
Romani sortem uniuersam laenore occupandam dividebant in centena denariorum: de qua summa maxima, quam stipulari licebat, usura erat centesima in mensem, Columella de Re Rus. III, 3. id est, sit quis centenos denarios credidisset, poterat a debitore sibi singulos denarios in singulos menses stipulari, eaque usura vocabatur
centesima, ut S legitima, L 7. I 4. N io D de
adm. Iul. vel maxima S gravi ma, L. T. g. 8. N L. 1 4. D. de adm. Iur. L. 38. D. de ne ut .ges . Ea pars
centesima singulis Calendis solvi solebat I . 26, D. depos Et inde est quod Ovidio vocantur celeresae tristes Calendae. Quum vero duodecim sint
menses: quidquid per integrum annum usura rum praestandum erat, Vocabant assem usurariisam, & quia eum suo more in duodecim unis
eias distribuebant Vid. supra Lib. II. Tit. XIV. n. q. hinc quod singulis mensibus usurae nomine solvendum erat, UNCIAM vocabant.
Ergo uncia erat centesima pars sortis, quae in singulos menses, tanquam usura, dependebatur: duodecim vero unciae, vel partes centesimae, quas singulis annis lucrabantur foeneratores, assem v*rarium constituebant. Et iste a susurarius intelligendus in loco Plinii Dist. X. 62. quem ita vulgo exhibent editiones : Nam Npraediorum comparandorum aut nulla , aut rarismaoco lasolida Responsio , edita Coloniae Brandeburgicae MDCLxVlli. Alios libellos eristi eos prodiisse, non memini. Tertiam tamen 'Αντεξήγησn postumam edidit Iacobus Gronovius filius.
87쪽
86 AN T. RoΗ. AD INSTIT. occasio est; nec inmeniuntur, qui velini debere, Reipulli. cae praesertim, duo enas assibus, quanti a privatis mu-raantur. Certissimum est, aut delendum hic τι duodenis, ut iubet Ger. Noodi. de Foen. N Uur. H, 2. p 26s. aut Nyuras reponendum, quod malunt Salmas de mod. vfur. VII. p. 269. S Gronou. Ἀντεξηγ. II. de Centes usur. 9 Asse urar. f. LXI. p. Io7. As enim usurarius, vel usura assis, maximum erat foenus, quod a privatis exigebatur: duodeni vero asses ipsam sortem superassent. Vnde miror, vulgatam lectionem tueri V. C. Christophorum Cellarium.
I. ... e XiX- Hisce ergo observatis, facile lieebit
tesimae,.ei singula Vsurarum nomina explicare. Cemesima, , ' vel assis usura, legitimarum omnium maxima, singulis mensibus e centum denariis reddebat Unum, adeoque vertente anno denarios duodecim, id est, nostro loquendi more, duodecim pro cenIenis. Haec usura licet satis magna, tamen legitima erat, ut supra observavimus, adeoquo satis usitata. Cautio sane eiusmodi, qua ex mora Promittebantur usurae centesimae, Occurrit in L. 4C. D. de reb.c M. Cui legi iungi meretur
locus Sidonii Apoll. Epis. IV, 2 . S Marmor
apud Gruter. Inser. p. CLXXV, 4. ubi donum datum , ut ex vguris centesmιs mus quantitatis, quas essest annuos --X--DC. die Vul. Kal. Octobr. natali Divi Augusi erogarentur ex aris. XX. Quid XX. Proximae erant usurae deunces, quae tresdcuncς ' quadrantes S duas duodecimas unciae singulis mensibus, Undecim uncias per annum reddebant , id est, undecim pro centenis. Nec hae infrequentes erant veteribus. Meminit sane earum
88쪽
Muid petis; ut numos, quos hic quincunce modesto Natrseras, avidos pergant saadere DLUNCES' Quemadmodum ergo usuras asses, vel centesimas, maximas ct graviis mas vocabant: ita deunces avidas vocat Persius.
XXI. Sequuntur dextantes, vel decunces, XXI. quae tres quadrantes S duodecimam partem unciae in mensem; decem uncias in annum red- vel dex-dunt, id est, nostro loquendi more, decem pro tantes rentenis. Mentio fit usurarum eiusmodi in marmore apud Salmas de modo v r. VII. p. 276. XXII. Dodrantes usurae tres quadrantes XXII. unciae singulis mensibus, novem uncias in annum reddebant, id est, novem pro centenis. Eius-' μ' modi tamen usurae nusquam, quod sciam, me
XXIII. Excipiunt has usurae besses, quae XXIII. singulis mensibus duas tertias partes unciae, in V surae Rnnum octo uncias reddebant, id est, octo prohςβς 3 centenis. Meminit eiusmodi usurarum Cicero Epist. ad Att. IV, 15. S L .pen. C. de vir. XXIV. Septunces porro dicebantur Usurae, XXIV.
quae singulis mensibus dimidiam S duodeci- Quid se-mam Partem unciae, vortente anno septem vn- ptunςς eias assis usurarii, adeoque novo loquendi more septem pro centenis reddebant. Exemplum exinstat in marmore Veneto. quod describit, suoque more illustrat Salmas. de modo usur. Cap. VII. p. 277. ρε .XXU. Frequentissimae porro usurae erant XXV. semisses vel siem ales, quae semiunciam singulis mensibus, ct semissem vel sex uncias in annum praestabant, eaeque civiles & modicae dicuntur
89쪽
p8 ANT ROH. AD INSTIT. Plinio Hist. Nat. XIV, 4. Conveniunt sane cum
hodiernis, sex pro centenis reddere dicuntur. Saepius earum meminerunt leges nostrae L e D. de oper. publ. L. Io. D. de pollicit. L. I . D de
ur. L Ioa 3 3.D. des M. vi S ex auctoribus Plinius i. c. S Columella III, Immo&vetus Inscriptio apud Gruter. p. CCXU. 2. VOLO
AUTEM. EX. USURIS. SEMISSIBUS. HS X. N. COMPARARI. AUGUSTALIUM LOCI. N. A D. INSTRUMENTUM. I is CLINIORUM. DUUM. QUOD. EIS ME
LU CERNAS. Aliud marmor simile . a Scaligero iam prolatum, illustrat idem Salmas de mod. v
fur. cap. o. p. 2 8 I. XXVI. Vsurae quincunces tertiam S duo-clectam partem unciae in mensem, quinque unctas In annum reddebant, id est, quinqueprocentenis. Eas usuras levioribus adnumerat Vlpianus L. I. g. I . D. de adminiserat. tutor. Persius vero Sat. I 49. modestas adpeviat, dum ita canit. - - - Numi, quos hic quincunce modesto
Mentio quoque earundem fit L. VI. D. de Wur. L. I 2. 3 . D. de solui. S in marmore apud Ealmasium ibid. p. 283. XXVII. Trientes minimis accenset Iul. Capitolin. vis. Anton. Pii H. eaeque tertiam partem unciae in singulos menses, quatuor uncias In annum, id est, ut nos loquimur, quatuor pro cemenis reddebant. Meminit huiusmodi usurarum Cicero Dis. ad Attic. IV, I S. L. 7. g. IO. D. M administri tui. ct Lamprid. vis. Alex. Sev. XXI.
90쪽
L33. III. TIT. XV. . ' Ss XXVIII. uadrantes Usurae quartam partem xxv m.
unciae singulis mensibus, tres uncias in annum Quid reddebant, id est,rrra pro centenis. Exemplum quadram earum exstat L. a I. D. de ann. leg. XXIX. Proximae sunt sextantes, quae sex- XXIX. tam partem unciae singulis mensibus, duas un- uid semeias vertente anno praestabant, id est, αμρ φρ.hes Atricentenis. Quae denique duodecimam partem un- semiun ciae singulis mensibus, & integro anno integram ciar et unciam, id est, unum pro centenis reddebant, dicebantur usurae unciae, vel unciariae. Tacit.
n. VI, I 6 ex quo facile etiam patet, quodnam fuerit foenus semiunciarium apud Liv. VII, 27. XXX. Sed cave existimes, his usuris con- XXX. tentam fulsie foeneratorum avaritiam. Minime Vsurae Misomnium. Praeterquam enim quod modum usu. ζ' L.
rarum legitimum miris fraudibus evertebant, quinarum quas accurate suo more describit Ger. Noodi. centeside Foen. Ο ur. II, 13. p. 29 I. non dubitabant grum.
ii, qui malis incertisque nominibus credebant, usuras maiores centesimis stipulari. Tum vero S assem usurarium multiplicabant, S partes eius, exigentes aliquando supra legitimam usurarum summam, e. g. binas, ternas, centesimas, ita tamen, ut nunquam ab assis ratione disecederent. Binarum centesimarum exactarum
a foeneratoribus meminit Cicero Verrin. III, r. Triplicis usurae, id est, ternae centesimae Iuvenal. Sat. IX, N. 7. Non erat hac facie misierabilior Crepereius Pollio; qui triplicem usuram praesare paratus, Circuit, N fatuos non inmnit. Quaternas usuras exegerunt Scaptius di Mati-