장음표시 사용
171쪽
sapere; proximiam, duci aliena ope. Argumenta ex re petuntur e causis, effectis, & adjunctis aliis. IV. I. Sed ad haec recte noscenda , usii quodam & peritia opus est; quam qui non habent, uti activum iudicium re- cte conforment, tenentur audire sapientum consilia. Nam λια, sive probabilia sunt, Ar illo tele , teste , quae omnibus vi , identur, aut plurimis, aut certe sapientibus; iisque rursum, a 'resi A. Omnibus, aut pluribus, aut praestantiorihus. Et hac via judi-ti. Θ candi maxime utuntur reges, quibus 33 artium momenta edisceIe aut expendere vix vacat: dd) οφοὶ τυυνωι P φοῦν Dat sapere regi turba sapientum comes. Aristides . de concordia ad Rhodios ait, sicut in facti quae- eram. stionibus id pro vero habetur unde plures maximeque idonei I p stant testes , ita sententiarum cas sequendas . quae plurimis' ' 'praestanti Tinisque nitantur auctoribus. Sic Romani veteres non nisi consulto collegio secialium ad id instituto, Imperatores Chri iliani vix niti auditis episcopis, bulla suscipiti bant, ut, si quid esset , quod religionem pol set injicere, Hus mo- ,
V. I. Accidere autem in multis controversiis potest, ut ab
14 In facti quasionibus I Ubi ambigitur, iactum ne sit aliquid au-
ad 3 vhtu, dictum proverbiale,
quod reperitur apud AULUM GEL-L UM, MI. A sic. x II. is. Ubi viis deri possunt Iutt. De re ipsa dixi 'mus n cἰ allicis nostris ad hunc IO-icum Notis. P. I. GRO
172쪽
utraque parte probabilia se ostendant argumenta , sive is intrin seca, sive ab aliorum auctoritate. Id cum accidit, si res mediocres sunt, de quibus agitur, videtur vitio carere posse electio, io in utramvis partem ceciderit. At, si de re magni in menti, ut de supplicio capitali hominis, agitur, jam propter magnum discrimen, quod eli inter eligenda, g praeserenda est mais tutior, ut dici solet: a TNme. - In istam partem potius peccato ramen. satius est nocentem absolvere, quam innocentem conde.
OS I as. 2. Scriptor , problematum quae Aristotelis nomen praeserunt:
, . si eνrandum est, sim jure absolvere, quam peν in- ' eondemnara . est sanctius. Nam in illo error est, in damnatione insontis, facinus. Ul. Maximi autem momenti est bellum , ut ex quo mala plurima etiam in innocentes sequi soleant. Ideo inter senteii iatias alternantes vergendum ad Pacem. Laudatur Silio Italieod L . i. d Fabius : .verc.7y Cauta speculator mente futuri, e latus dubiis 17 pamisque lacessere Martem. Tres autem sunt modi, quibus vitari potest, ne controversias in bellum crumpant. emct. de VII. I. Primum est, e colloquium, eum duo sint genera disce- Iure Mi- prandi , ait Cicero A unum per duceptationem, alterum per vim,
173쪽
illud proprium sit ha-nis, hoc belluarum, eonfugiandum es ad posterius, si uti non licet priore. Et Terentius: a a inach omnia prius experist quam armis sapientem desesi aut scis, an qua jubeam sne ei faciat e Apollonius Rhodius . dixit: r -ἀῶ με ἀλκῆ-ἔπινῶ , b Amon. πειρη oris. Et Euripides: ε ias
Verbis id impetrabo: sin nequeo, ma . Idem reprehendit supplicibus civitates, quae hanc viam omitte. rent, vers. 748. Et vos quoque, urbes, qua, quod es Οινόδε datum Transigere, ὲs potius seriis ad caedem arbitrans. Lchilles Iphigenia in Aulide, QU. IOI7, Θ seqq. Si paret aequo, nil mea vobis ope Opus es s salutis es in hoe uno satis.
Ego simul amici gratiam servaverim rMinatique vitio vertet omne agmen mihi, tisne si rem gesserim, non viribus.
Quod in Phoenissis apud Euripidem legimu3, vers. SI9.
y Poιius fertist Id terminatis eruento bello judice, ut potior jure victot habeatur. Ga a Dissiligod by Corale
174쪽
a IN ,. Id auctum sic extulit apud Livium o Phaeneas: i multa homi- xx T. c. ne he lare necesse sit, δι voluntate remittere , quae hello
e Aet. . Coriolanus apud Halicarnassensem : ι --
sed sua postulet, atque, iis non impetratis, beEum moveat, id omnium confusone aequum est. Apud eundem ΙΙalicarnassenseri. I. b. iit. reX Tullus; d qua verbis componi nequeunt, ea armis ait decern e. 11. Apud Tacitum e Vologeses : multate quam sanguine , causae An MLquam armes retinere parta majoribus malueram. Et rex II hco- DGiis. doricus: tunc uti'e solum est ad arma concurrere, eum locum apud ahersarios jusitia non potes invenire. UlII. I. Altorum eli inter eos, qui communem judicem nullum habent, k 33 compromissum: ἐπι τ διυνω s νιμι- μεσG T I r. Ilium ree pertiκι, iat sententiam dialeam. Vocatur dc receptrum in l. I a Mial a hamines, κε ωlatre necesse C. de jtidulis. Vide Suarasimensu, voluntate remittere, quae belis Misceli. M. cap. 6. armis raga non mia, t.J Dona:us ad iEunucliuiti : μνυαhlatum et' enim, s G R O T I r. v d Amma υi defend ris qtium ex .r ινρω tur , hoe idem pali adωm remitti l k Cevromi um J Spreta plenirere ιιιenti. Ach. I. Sc. II. veIs s . que potentioribus via vide Coenosagi- de Conjunctione regnorum G R o M o v I I. Castellae dc Porrugallia , dipna tamen, quam insistant aequi re paeis dio Πῶν D J omnia enim eximit amantes. Fecere magni reges ac colloquium , quae alioqui serrum i populi, quorum in textu memo- hostile faceret. ria. Addamus alios. Albitri sumtiri Veturitate remitt/re t Belli vitan .l inter Magnum Norvagiae & Canu di ergo concedere, ad qu. x vi tum Daniae reges de re iaci utroquo bello adigi nequeant, delperaliouei cellantes : Neini e quomodo Juliais in virilitein versa. IN S primus eius uoin viis cum Seis .ra Lui eorumωκρ uod penest veco de principatu Romano terran-uttunio ire lit suminum iiii perium. t te interdicto agere voluit. sS ARM Conventio , 1 T Λ N. in Vii. PM/κκἰi N emiqua albitti lemmiae te obtempera- Can. 2.J Maemis rex Sticulae arbitecturos uterque litigator promittit. i suimus inter Erieos duos Daniae Vidcndus tit. D. de res ιιι, sui -- , Norvagiae IeSes. In sedere Laeedae.
175쪽
ως ἐς δενα . ait a ThucΥdides: in eum, quὶ arbiDum F. occipi e paratus es, nefas ut in 10-iosum ire. Sic de regno
Argivo Adrastus & Amphiaraus Eriphylae judicium permiserunt, narrante . Diodoro . De c Salamine inter Athenienses &Negarenses lecti judices Lacedaemoliti quinque. Apud dictummodo Thucydidem a Corcyrenses Corinthiis significant, para. iis ii ' ritos se disceptare controversias apud Peloponnesi civitates, de Solon. p. quibus inter ipsos convenisset. Et Periclem laudat e Arillides, 13. E. quod, ut bellum vitaretur, voluerit δεκη--vi π a Lib. r. , de controetersiis arbitros sumere. Et isocrates ce) oratio. '
ne adversus Ctesiphontem laudat Philippum Macedonem, quod Histri t
quas habebat cum Atheniensibus controversias, de iis parat p. a a esset ἐπιτρεπιιν πολει πινὶ atri is arbitrium permittere aliis Tom. III. cui elotiati aqua utrique parti.
a. Sic olim f Ardeatus & Aricini, postea ff Neapolitani ct f Livi
Nola M. e. 7 .moniorum 8e Argivorum apud Thucydidem: Gaae δὲ A me Q - τροια,
Antoninum multi dic tra Romanum limperium populi eontroveritarum l. suarum, ut bella vitarent, bivrum sumsere. meminit V ιαμ te aIii. Apud praee iam Gotthie. III. Gepidae Langobardia dicunt
dit. iudirem accipere de iis, quae Romani disputabant. Cay. 2 .
Vide 4c quid olim Romani Philippo lsignifieaverint apud Pol ium excer lpto legationum n. 4. oc quod est in sedete Antiochi ex eodem Ah,io itidem in excerptis n. 33. Rex Angliae judex de Seotiae suecessione: Comos Holiatus inter Iegem Dania 8e fratres, Panta a memorante hiis storiae Danicae libro vii. Adde exein pla apud Marianam libro xx IV,
libris vir. εc xl. Bizartim libro xu. Ganrrium libro VI. Saxonicorum c. is. & nostra infra libro III, cap. xx. ρ. xLvi. s Quod de Maras Au-ιonmo dicit Auctor, nec in iis, quae nomine Aurelii VII oris circumseriruntur, reperio . nec alibi. Cetthin Epito me Victoris id dicitur de Amonino pio. I. B l
α Eriph)M J Adrasti sorori, Amaphiarai uxori. ee) Nulla est oratio Isseratis adi versiis CDHhontem , cujus vel nomens nescio an ullibi apud oratorem illum legatur. Voluit Auctor dieerui AESCHINEM, in cujus notissi ina oratione hae et reperias, pag. 226. Ed. Γ f 372. I. R. T) De his nil, nee apud Liviunt, nec apud Diom sitim Hali massen. sem. Auctor noster exscripsit heie ALBERI CUM GENT LEM, De Dre Belli, Lib. I. Cap. 3. Pax. m. 23. Sed narratur res a CIC j n o Vs, Deo . r. io. de UAL R. Μ Λ x Μ O, VII. 3. num. 6. I. Ba
176쪽
Nolani, controversias suas arbitrio populi Romani permiserunt. Et Samnites in controversia cum Romanis gg ad communes AE AD. amicos provocant. Cyrus AE sibi R Assyrio arbitrum seri regem Q 'ρ- ιμ- Indorum. Poeni in controversiis cum Masinissa, . ut bellum vitent ad judicia provocant. Romani ipsi de controversia cum Lib. xia 'Samnitibus apud o Livium ad communes socios. Et Philippus e. 37. Macedo in controversita cum Graecis ait se arbitrio usurum ς Li - populorum, cum quibus pax utrisque suisset. Parthis & Ar-
t mentis postulantibus e Pomprius finibus regendis arbitros dedit. Lib iis.. Fecialium Romanorum hoc praecipuum ait ossicium fuisse Plu-
e Pἰ- αῶνα ne sinerent prius ad bellum veniri , quam spes omnis iudicii r ς4- obtinendi periisset. De Gallorum Druidibus Strabo: g ωσε -
11 mis. inter bellantes erant arbitri, ac saepe sem acie congressuros dis t. ει. A. merunt. Eodem Ossicio functos in Iberia sacerdotes idem l te-g Lib. I v. stis est.
p 3.l Maxime autem Christiant reges & civitates tenentur hane inire viam ad arma vitanda. Nam si, ut judicia alienorum, Vict. d. a Vera religione judicum vitarentur, & a Judaeis & a Christia-2 . nisi nis arbitri quidam sunt constituti, & id a Paulo praeceptum. n. at . quanto magis id faciendum est, ut majus multo vitetur incommodum, id est, bellum Sic alicubi Tertullianus argumentatur. non militandum Christiano, ut cui ne litigare quidem liceat: quod tamen, secundum ea quae alibi diximus, cum temperamento quodam est intelligendum. Mosina Et tum ob hane, tum ob alias causas utile esset, 4 imo quodammodo factu necessarium, conventus quosdam haberi Christianarum potestatum, ubi per eos, quorum res non in-Rή ΔὰII. terest, aliorum controversiae desiniantur: imo & rationes inean
a et 'Aeia alienorum I Lites s rennes apud ethnieos judiera. 16 Qua alibi J I, 2. s. πὶ Aut valde fallor, aut idem est, quod paullo post Auctor refert, sed ita ut in posteriori Ioeo
vere tribuat Romanis , quod de Samniti tis nusquam legitur, quantum quidem sciam. Originem eris roris indicavimus in Notis Gallicis. P. A.
177쪽
tur m cogendi partes, ut aequis legibus pacem accipiant: quem& ipsum olim apud Gallos n Druidum fuisse usum a Diodoro Biu Mό.ae Straboni , proditum. Et iam proceribus suis de regni divi sione judicium permisisse Francos reges legimus. IX. Tertia ratio elt o *7 per o sortem : quam in hoc commen- Lib. 2 'dat Dion Chrysollamus ι oratione in Fortunam altera: & multo p ig. is .
X. I. sortis autem assine quid est certamen singulare, cujus usus non videtur omnino repudiandus, si duo, p quorum controversiae alioqui totos populos gravissimis malis sint implici a. tum, inter se parati sint armis decernere, ut olim e de Pelo d pag. ponneso ar Hyllus & Echemus, de regiones ad Inachum rasso
Hyperochus & Phemius, de Elide I Pyraechma AEtolus & D Deg. munus Epeus, de Iba . Corbis & Orsua. Videtur enim id, si a di,
a non ab ipsis recte fieri, certe a civitatibus posse acceptari, 12, ut minus malum. Apud Livium Metius Tullum sic alloqui- fPIM.tur: ineamus aliquam viam, qua utri utris imperent , ne magna Graeiade, sine multo sanguine utriusque populi decerni possit. Strabo 4 vetuitam hanc fuisse ait Graecorum consuetudinem: q & apud 'Virgi- ιειυIM
m Cogendi partes, in arsias Iegibus paeem accipim II vide exemplum apud Causi adorum IlI, I. 1. 3. q. dc Gmliam de Pace publica , II , cap.
n Druidum fia e Uum Druidibus hae in parte, de meliori cum iure , episcopi successere. Vide epistolam episcoporum ad Ludovicum regem in eastitutis Cariat Calvi, di de episeopis Hispaniae Roderieam Toletanum libro vI . c. 3. o Per sortem I vide Augustiniam de
Doctrina Christiana lib. I, cap. 28. p Quorum eantroversia alioqui tοιο spopulos gravis is malis Oct impliei. ιωra Scriptor tragoediae 23Maidos ,
178쪽
Virgilium AEneas aequum suisse ait, ut inter se & Turnum eo modo res deliniretur. 2. Certe r inter c. eteros Francorum Veterum mores hunc ima Cap. 2. pense laudat Agathias libro primo, o cujus ipsa verba sunt enim
deeernendam: Θ' obviam alii aliis procedunt. At ubi conspirati sunt se inouem exercissu, abjecta ira ad concordiam redeunt, ct regibus auctores sunt, ut jura potius certente aut si id nolint, ipsi inter se singulari dimicent certamine, Θ suo duntaxat ipsorum periculo rem transigant: neque enim aut aquo Θ' bono, aut patriis institutis convenire, ut ipsi ob propria odia bonum publicum labefactent aut evertant. Ergo eo sim sokunt exercitus, ct νsιtuta pace tuto inter se eommeant, sublatis malorum causis. manta in subditis eura justitia di patria amor: in regibus vero animus placidus di suis obsequens. XI. Qiranquam vero in causa dubia pars utraque tenetur quaeis rere conditiones. quibus bellum vitetur, s magis tamen ad id tenetur, qui petit, quam qui possidet. Ut enim in pari causa, L. ἰη melior sit possidentis conditio, . non civili tantum juri sed Rpuri. as. naturali convenit. cujus rei causam alibi etiam ex Aristotelis
D. de R. I. Quae Vict. d. ΗΜ μεω.ma . er 3 o. LQ . de Pin. e. zm dia. I . Molino, Io3. β. in secundo vero. Lerea 2, 2. ILI. I. alis. 3 3. n. AEgiatis base rimum fuerat δε erponere morti. Vras. Iis. Pari de eausa Antonius Octavium ad singulare eertamen provocabat. PArnwebias Antonio. s Non ea de catina . sed αντ κομπάζων, ut dieitPLUTARCHUS , Pag. s 4. E.
I Ruer caeteros Francorum Ueterum
cyaturane e . aequitas eadem apud Langobardos. Vide P I- maris' inaffodi libro I, cap. I 1. IV. cap. II.
s Magis tamen ad id tenetur ρή petit, quam 'i pusiar I vide Hispe.
179쪽
quae dicuntur problematibus ii) attulimus. Atque hic & illud addendum est, ab eo, qui jultam causam habere se scit, sed documenta non habet sufficientia, quibus possciso rein de injustitia suae possessionis convincat , bellum licite non sumi: quia 3 s non habet jus cogendi alterum, ut de possessione decedat.
XII. Ubi vero & jus ambiguum est . a & neuter possidet, aut a Loror, eX aequo uterque, ibi iniquus censendus erit, qui oblatam 3 sin, P. rei controveris divisionein repudiat. XIII. I. Ex his, quae diximus, definiri potest illa a multis; si .F. agitata , quaestio, an bellum, ratione habita eorum, qui prin- i. a i. 7.cipales belli motores sunt, utrinque justum esse possit. t Distin- , Gυar. guendae enim sunt variae acceptiones vocis julti. Justum enim 'aliquid dicitur aut ex causa, aut secundum effectus.. Ex causa ' 'li '' rursum, aut speciali acceptione justitiae, aut illa generali, qua'. bae , i Omnis rectitudo eo venit nomine. Specialis acceptio iterum di- AI f I. s. Viditur in eam 37 quae ad opus pertinet, & eam, quae pertinet G3 ad operantem; quarum kl ) illa potest dici positiva, haec gativa. nam ipse operans juste agere interdum dicitur, citi oti est . . '.'' injuste non agit, etiamsi id, quod agit, 3s justum non su: Quo- An, . . modo recte distinguit Aristoteles , ς is , & το ἄλ-Gext. I. I, , iri se agere , & agere quod injustum est. c. 6. a. Speciali & ad rem ipsam relata acceptione hellum utrum- Lque jultum esse non potest, ut nec lis; quia 4o facultas mora. 92 Iis ad contraria, puta ad agendum & ad impediendum, non da- , I
pus, os . distinguit justitiam causa,
onsistat in documentis, uti auore Non probante, reus absolvitur. 36 Qui a Iat. J Si alter paratus sit partiri rem potius, de qua ambigitur, quam ob totam possiden.dam bellare.
7 2- ad opus J Quae inest ipsi
3s Ad omantem Perquam neultas est operanti pro conditione sua de loco he agendi, ut agit. 3s yinum non sit Ut cum praetor injuriam decernit, tamen jus reddere dicitur l. II. D. de jus. Er
o Moralis ad eontrar a I Idem j iiste probeque simul hine agi, indet prohiberi nequit; eadem res per scnon potest eme licita oc illicita.
ii Vide supra , CV. V. u. I . .
I. B. - Ηaee omnia , quarum uia... lnetativa, in inla pii ma Editione le-l gunrur, & in aliis o inissa sunt incuria i pothetarum , ut quivis videt. II. B.
180쪽
ttir per rei ipsius naturam. At vero, ut neuter bellantium in. ju:le agat, heri sane potest. injulle enim agit nemo , nisi qui sticit , i e rem injustam agere : multi autem id nesciunt. Sic juite. id eli, i bona lide litigari potest utrimque. Multa enim C. in jure & in saeto, unde jus oritur, sugere homines s
a. Generali acceptione justum dici solet, quod omni culpa
gentis vacat. Multa autem etiam sine jure fiunt absque culpa, ob ignorantiam inevitabilem: cujus rei exemplum eit in his qui legum non observant, quam sine culpa sua ignorant postquam lex ipsa promulgata est, & tempus per se ει ad scientiam sussi. cicias transiit. Sic R in litibus accidere poterit, ut pars utraque non modo injustitiae, sed & omni alio vitio careat, praesertim ubi pars utraque, aut altera litigat 43 non suo sed alieno nomine, puta ex tutoris ossicio, cui congruit jus etiam incertum alti non deserere. Sico Artitoteles in litibus juris controversi , aits i . neutrum esse improbum, quod ipse dicit πονηρον. Cui consen-ι Liι. ii. tiens Quintilianus , posse accidere ait, ut e X utraque parte or .. Ir. tor, id est, vir bonus, dicat. Imo & juste judicare judicem. TU. , , ambigue dici ait Artitoteles, o significari enim aut judicare sors. plane ut oportet . sine ulla ignorantia, aut τίω ἐ-riad me. v γνωμιιν, ex animi sui sententia. Et alibi ait: ου μ' ἀγνοῶ, iis ea Ia. νεν, cta ασὶ κεῖ, si quis per ignorantiam judicaverit , non eguinjuste. 4. At in bello vix est, ut temeritas saltem omnis & dilectionis desectus absit, ob negotii ipsius gravitatem, quae omnino talis est, ut causis probabilibus non contenta, quam maxime evidentes requirat.
5. At justum si accipimus, quoad effectus quosdam juris, certum est , bellum hoc sensu justum utrimque dari, ut ex iis apparebit, quae de bello publico solenni insta a nobis dicentur. Sic enim & sententia non ex jure lata & possessio sine jure habent quosdam juris effectus. GRO Nova I. Dioctionis I Caritatis, quami homo ho inini, maximeque Cluistia
i zona dei sine calumnia. nus Christiano debet. 42 Ad Ieientiam l Intra s P ead 67.zIual Pro eo, quod quod notitia legis illius pervenire i orto bello licet, ita ut de eo actio ad illos potuit. , non detur, sed quod utrinique fa- μα Iuo, sea aliena J Non pro etiam cst, habeatur pio rato de jurp