장음표시 사용
81쪽
tra quam sentiunt o Victoria, ε Vasquius. AZorius, Molina, a RQ 1. alii, qui ad justitiam belli requirere videntur, ut qui suscipit de Iridis, L . aut laesus sit in se aut republica sua, aut ut in eum qui bello impetitur jurisdictionem habeat. Ponunt enim illi si puniendi potestatem esse effectum proprium jurisdietiostis civilis, cum f. nos eam sentiamus venire etiam ex jure naturali, qua de re ali- quid diximus libri primi initio. Et sane si illorum a quibus cissentimus admittatur sententia, jam hollis in hostem punien
di jus non habebit, etiam post juste t) susceptum bellum si
ex causa non punitiva : quod tamen jus plerique concedunt stulas omnium gentium confirmat, non tantum postquam de belulatum est, sed ' manente bello; non ex ulla jurisdictione civili, sed ex illo jure naturali quod & ante institutas civitates ibit,& nunc etiam viget, quibus in locis homines vivunt in familias non in civitates distributi. XLI. Sed cautiones hic nonnullae adhibendae sunt; prima nemores civiles, quamvis inter multos populos non sine ratione recepti, sumantur 93 pro jure naturae: qualia serme erant illa 'quae Persas a Graecis disparabant, ad quae recte ς Plutarchi illud . in .
reseras: πλυνιξἰας ημερῖ bIrbaras rivo. p. gentes ad mores cultiores reducere velle obtentum esse quo vetitur 6s6. D. alieni cupiditas. XLII. Secunda, ne temere annumeremus a natura vetitis ea
G R O N O V I I. yx Pώηἰenai potesare-J Non com-lpetere nisi in illum, in quem jurisdictio competit , quales sunt aut lsiibjecti nobis, aut qui delinquendo proprie in nos se nobis obliga.
92 Ex ea a non punitiva I Ubi nul Ium intervenit scelus, quod alter bello punire instituit, sed uterque videntur ius situm propu-
93 Pro iuro uatura J Quo in genere peccabat edictum Darii, cum Plaenos humanas holitas immolare, Ee canina vesci de ead vera comburere prohiberet, 'β. I p. I. nam
primum erat ex iure naturae; duo posteriora mores arguebant causam Bello non praebentes.
sti Non potui a me impetrare, quin addeacm hete vocem illam Iust/, quae, quamquam in omnibus Edd. dcsit, Omnino excidisse milii videtur, non minus quam re inj,sed
vidimus supra, Cap. II. q. I . PO-l stulat additamentum particula etiam. t ex recepta eni in hactenus lectione sequeretur . secundum dissidentes,l bellum suseipi polia dc ex ea υθῶ γ- .itisa , di ex ea , non punitiva et quod falsum. Deinde major esset dubitandi ratio , an post bellum susceptum ex eaussa non puniti a hostis in. hostem puniendi ius habeat, quam post bellum susceptum
ex causis ruinitiva ' cuius tamen con
trari uin supponit illud etiam , ut quivis videt. Debuisset tunc dici Ialtem, non etiam . Adde, ut laevinus, i Ud, omnia plana sunt: si enim bellum injusth susceptum fuerit, tunc injustitia illa caussae minui mirum efficit, quod jus puniendi desit. I. B. Rr GRO.
82쪽
de quibus id non satis constat, & quae 9 lege potius divinae v luntatis interdicta sunt, in litia classe sorte ponere liccat a. ys innuptos concubitus, ct p. quosdam corum qui incesti dicuntur, ct s foenus. XLIII. I. Tertia, ut diligenter distinguamus inter principia generalia, quale eli honeste vivendum, id est, secundum rationem, & quaedam his proxima, sed ita manifesta ut dubitationem non admittant, quale est alteri suum non rapiendum, &inter ss illationes quarum aliae lacilem habent cognitionem , ut f. posito matrimonio a non admittendum , adulterium, aliae vero dissiciliorem, ut ultionem sy quae in dolore alterius acquiescitcsse vitiosam. Ferme idem hic evenit quod in matiae maticis. ubi quaedam sunt notitiae pri inae, aut primis proximae , quaedam demonstrationes quae statim & intelliguntur & offensum ubil-hent, quaedam verae quidem sed non omnibus patentes. a. Sicut ergo circa leges civiles eos excusamus qui legum notitiam aut intellectum non habuerunt, ita & b circa naturadie Mat. X, leges e par est eos excusari quibus aut ratiocinationis imbecilli- s L-- tas aut prava educatio obstant. N.im ignorantia legis sicut. 3 7 ' 'ioo inevitabilis si sit, tollit peccatum; ita etiam cum aliqua n gligentia c*njuncta deliqum minuit. Atque ideo Aristoteles
Oroductiun a nobis ad caput v. a Non admittentam adtitieritim JAdulteria ubique puniri testatur
adulterium natura turpe esse in a. nias i Probrum 42. D. de verborum significatione. Lavantius in Epito- me ζ eorrumpere alienti matrimonium etiam eommuni gentium jure iamnatiar. Cap. s. b Grea natura Ietes par est eos ex-εusari quietis aut rariseinationis ἱmbe eillitaι atii prava ueatio eb Ianti Ineron. . vias II. acuersus Iovi trianum:
9s D nostros emcubitas I Conjun-lctiones maris le fceimnae sine sistemi nibus inter cultiores gentes rece Iptis, quamvis alioquin innoxias. δ, ID I s. 96 Quosdam eartim I Conrubitus 2, s. ι6.s HeκωsI Qiiod etiam vulgo contra naturam esse putarunt.
ulation/ιὶ Quae per ratiocina tioneni aut consequentiam ex istisi colliguntur.
nihil aliud spectat . quam ut Ieddat malum pro malo, dolorem pr'
i dolore. t icio D vitabilis si sit J si nostra
83쪽
α barbaros, qui prave educati circa talia delinquunt, iis com- a Nurimparat qui morbo corruptOS habent appetitus. Plutarchus ait via. e. o. esse quaedam raris νε- ψ ψ oris A si ἐξισαν - τἄ,h, Me morias animi qui hominem de naturali flatu deseriant.
a. Postremo illud addendum, quod semel dico ne tape repetam , quae ad poenam exigendam suscipiuntur bella suspecta esse in ultitjae, nisi scelera sint atrocissima dc manifeltissima, aut alia simul aliqua causa concurrat. De Romanis , Mithridates 3 for- ιλ iis
ite non extra verum aiebat: non delicta regum Mos sed vires aexxxvin. mafflatem insequi. c. XL. IV. I. Perduxit nos ord0 ad delicta quae in Deum committuntur. quaeritur enim an ad ea vindicanda bellum suscipi poisit, quod late satis ς tractat Covarruvias. Sed ille alios se- e Ad C. cuius existimat punitivam potestatem non esse sine proprie dicta rictati α jurisdictione: quam sententiam nos jam ante rejecimus. Unde Part. Σ. β. sequitur, siciit in rebus ecclesiae dicuntur episcopi aliquo modo φ'
His id est . c 2 uni salis ecclesia curam 'ccepisse, ita & regibus, praeter peculiarem suae civitatis, etiam generalem pro humana societate curam incumbere. Potior ra
tio pro sententia negante justa esse bella talia, haec est, quod Deus lassiciat vindicandis quae in se committuntur, unde dici solet. 3 Deorum injurias diis cura, & perjurium 4 satis Deum d ι ,.c
et. Ucrum sciendum est idem & de aliis delictis dici posse.eredit. Nam illis quoque puniendis Deus haud dubie lassicit, & tamen
.nes enim nos decet mo coryore totius
erclesia , m 3 per varias fisasque ρυ- Mincias meis, a digesa sunt, exeabare. Ep. 36. seeundum divisionem Et de unitate ecclesiae r episcopatus dinus est, cutis a singam in solidari ραπι tenetur. Pag. Iog. EL HII. Arem. Exempla huius curae universalis piatur apud Gρνιans . illustre imprimis epistola Lxvix. Lxviii.
Gereo pro Deiotaro eap. I . Sem erregitim nomen im baa eἐυitate sanctam fuit: setoriam vero regum is vimie να- s mssimam. Mithridates vero ipsis illis exemplis, quae criminandi ergo addueit, satis refutatur, Antiocho, Perseo. Iugurtha & silmiliabiis, qui gravissimis, si quis unquam, delictis pop. Rom. Odium
2 μῶν GH s eeela I Non tantum vigilare debere ,. ne in suam euiu que ecclesiam impietas aut error irrepat, sed ubieumque illa eximini, quantum in ipsis et , obviam ire, monere, laborare, providere, ut
84쪽
.in . - ea ab hominibus recte puniuntur, nemine dissentiente. Inst,hunt quidam & dicent, alia delicta ab hominibus puniri , quatenus homines alii inde laeduntur aut periclitantur. Sed notandum contra, non tantum ab hominibus puniri delicta quae di-Yecte alios laedant, sed & quae per consequentiam, qualis s sui occisio , 6 concubitus cum bessiis, & alia quaedam. 3. Religio autem quanquam per se ad conciliandam Dei gra-: tiam valet. habet tamen & suos in societate humana ei laetus - i maximos . Neque enim immerito Plato religionem propugnacitum potestatis ac legum & honestae disciplinae vinculum vocat.
, i, u oineulum indissolubile benevola amicitia, d unius Dei euhus. Conistraria omnia ab impietate:
ι Heu prima felerum causa mortalibus agris, e Naturam nescire Dei.
M. Omnis falsa, inquit Plutarchus, 4 de rebus divinis persuasio p. perniciosa, accedente animi perturbatione perniciosissima. Ex
rim di Dis habere sensentiam, nihil. De vita is insitutis inter se disreepare, pulcherrimam in a imis hominum emaeordiam excitat. Pag. u. 19. Edit. Huds Tom. II. e Naturam ὐ ira Dei I Sie & D. I bus adversus Appionem libro al
tero calasas cur mi irae civitates ma
τευ-το . vide & quae sequuntur ibidem optime, pag. si. v. s. G R ci N O v I I., Stii Medio I Qita laeditur respuia bliea, cui cripitur civis. 6 Gκetibitus eum bestist Contum liosus de injurius in omne genus humanum ; de quo licet dicere , quod Ovidius ad amicam, qua abo tivum sumpserat, 2, ei. I . Si mos antiquis placuissct patribus idem, Gens
hominum vitio Gp risura fiait. Immisi uini Philtrum , messimis mentum, quo amor conciliari et odiis tur. Semra ep. s. Ego tibi mansera. bo amaroratim sine meditamento , sine h/,ba, sine ullius malefia ea mine,
85쪽
, CAPUT XX. 4rystat apud Iamblichum o sententia Pythagorica: . Θωris P λω, a
sui .st, θ' sapientia, is prefecta felic s. Hinc Chrysippus te. '
cem , dixit reginam divinarum humanarumque rerum, ἁ ο Α- ι L. a.d.ristoteli f inter curas publicas prima de rebus divinis, inanis. Jurisprudentia 4 divinarum humanarummae rerum notitia. Philoni e ars regia προγμψω ἔλπικῶν atri e με - dii εἰ-- λεια' rerum pessatarum , publicarum, is sacrarum caeratio. a. d. D. 4. Haec vero omnia non tantum in una aliqua civitate consi-5 3. , deranda stini, ut cum apud Xenophontem Cyrus ait stibditos mine. hoe sibi addictiores fore, quo Dei essent metuentiores, sed in communi societate generis humani. Pietate sublata, inquit 'p'Cicero, a fias etiam ρο societas humani generis, di una excet f c, ikntissima Oirtus justitia tollitur. Idem alibi: b justitiam adfeVt M.
eum cognitum batias quod sit summi rectom domini numen , VH . e. I. quod consilium , quae voluntas. Atque hujus rei evidens argu- niuiuum e t, quod Epicurus. cum divinam v providentiam Iisset, g justitiae quoque nihil reliquit nisi nomen inane, ut quam ι o. nasci diceret v e X sola conventione, neque durare ulterius quam iv. e. s. communis duraret utilitas, abllinendum autem ab his quae alteri 'nocitura essent solo poenae metu. Verba ipsius ad hanc rem sane insignia extiant apud Diogenem 3 Laertium. I LU. x. s. Vidit hunc ne sum & Aristoteles, qui U. de repub cap.
timebit istola tractari a principe quem relimosum eredat. Et cr,alenus libro I x. de placitis Hippocratis & Platonis, cum multa de mundo divinaque natura quaeri dixisset, is nullo ad mores usu, quaestionem de providentia agnoscit usus esse maximitum ad privatas tum ad publicas virtutes. Vidit & hoe Ho
merus , qui Odysseae 4 sexto 2 ι octavo hominibus
mina vitanda esse, quaa vi rara mersu 1 76. non pesse. GRO NOVII. Inter euras publieas prima de re- lses divinisi Ad quarum ccinnitio. lnem Imperatores vocans Iu ntis
ἔργν 17. erit hoc opus sane regium. statuebat Deum ni illam rerum huis Apolog. II. Cap. g. pag. 23. Edit. manarum curam agere. x η. 37οι.) Adde quae habet Co-, 9 Ex fata eonventisne J Εx pactio. in c. peccatum , PMi. a. ine coeuntium in civitarem.
86쪽
. , sin e injustu, opponit eos quibus tam ἰὼ λουδῆι. mens religiosa. Sic Iudaeorum veterum b justitiam religione permixtam laudat ex Trogo a Iustinus; sicut eosdem Judaeos Strabo ----ωc-ον-. Lactantius: O si cognoscere Deum, cognitionis haec summa es us, disi Ummi justitiam, qui religionem Dei non tenet. e IV . . uomodo enim potest eam nosse qui unde oriatuν ignorati idem Diυ. L. V. alibi: d νeligioni est propria justitia... habet religio in ret majorines, e. ,.illa quaim civili societate, quia in civili partem ejus supplent leges R. iacilis legum exsecutio: cum contra in magna illa communitate juris exsecutio sit dissicillima, ut quae nisi armis expleri nequeat, & leges paucissimae: quae ipsae insuper sanctimoniam suam habent praecipue 3λ a metu numinis; unde qui in jus gentium peccant, divinum jus Violare passim dicuntur. Non male ergo religionem contaminatam ad omnium pertinere iniuriam
ἀεις D' XLU. I. Ut rein totam penitius introspiciamus, notandum est, religionem veram, quae M omnium aetatum communis est, quatuor praecipue pronuntiatis niti; quorum primum est, Deum esse, & esse unum: secundum, Deum nihil esse eorum quae videntur, sed his aliquid sublimius e tertium, a Deo curari. res humanas, & aequissimis arbitriis dijudicari: quartum, eundem Deum opificem esse rerum omnium extra se. Haec quatuor totidem decalogi praeceptis explicantur. 2. Nam primo aperte traditur Dei unitas : secundo natura ejus inconspicua: nam propter eam imago ejus extirui vetatur Deut. Iv, Ia. Quomodo & i Antisthenes dicebat:
stionum: ipse qui ea tracta aeredidis , qui totam hoe fundaris, δε-ditque Arca se, majorque es para v ris Di ac menor, e sit oculον, cogimratione visendus ep. G R O N O v I I. ii Majori illa J Omnium hominum inter sese. I 2 A metti Mumisia I Propter tu iurandum, quo solent lanciri R
87쪽
ὐκ-λό-e αὐάν εἰδώη-εικον δ λιτα ' oeulis non conspuitur, rei nulli est similis, unde nee quisquam eum potest ex ei te cognoscere. k Philo autem; τ -ροι πιν μίκον ἡ οπλασσε ιν ου c .mor profanum es ejus qui inranspicum est pingendo aut fingendo imaginem exhibere. Diodorus Siculus
aD τ Θεον' l fimulacrum non constituit, eo quia Deum non d si u. eraderet humana forma esse. b Tacitus: 'udai mente sola unum- ώque numen intelligunt: profanos qui Deum imagines mortalibus s. materiis in speciem hominum σngunt. Plutarchus vero cur m Numa de templis simulachra sullulerit causam hanc c reddite . Par.ῶι άκ-Sιου δὲ α ν ααως ἡ-quod Deus concipi nisi vis. B. sola mente non post. Tertio praecepto intelligitur cognitio & Num, cura rerum humanarum, etiam cogitationum: nam id juri mrandi landamentum est. Deus enim testis etiam cordis, & siquis fallat vindex invocatur; quo ipso simul & justitia Dei significatur & potentia. Quarto, origo mundi totius auctore Deo. n in cujus rei memoriam institutum suit olim sabbatum, M &quidem singulari quadam sanctimonia supra ritus alios. Nam si quis in alios ritus peccasset, poena legis erat arbitraria, ut de cibis vetitis; si in hunc, poena capitis: quia ιο sabbati violatio
e motri , neque verbis explicari pose. vide di strabonem libro XVI. pag. γε i. m Numa J De hoe Numae instituto vide Ac Dionnium Halie afIosem. Nihil habet hae de re exi.
mius ille Antiquitatum Romana. Ium Seriptor. Deber Auctor noster CYR LL , eoiara Iuliari. I ib. v I. p. I93. Edit. Spanhem. sed qui vide. tur ex errore Dion sirem Halica af lf'Isem pro alio laudasse: nam purat lmmam h PMisophia 'thagori lhoe institii tum hausisse; quum Dio- siua Halisamassensis, Lib. II. Cap. ss. Ostendat, P hagoram quatuor aetatibus post Namam vixisse, adem que hune illius discipulum esse non potuisse. I. B.Jn In eujus rei memoria- insitatω- fiat olim falbatam J Scriptor responsorum ad orthodoxos, ad quaestionem Lxix. Iνα ἔν-ῶ μνά-
e. v se γρμο ἡ ' us ergo memoria mundi erediti inter homines servaretor, id a voluit Deas septenarium Miamertim inseris sireris eminere cataspis honora
tiorem. Vide fc quae praecedunt. Inter opera D lini Martyr. pag. 336.
observandum maiori necessitate conis
stringerentur Hebraei. quam ad alia multa religionis ossicia. r6 Sabbati violatioJ Q'ippe quod esset introductum in memoriam Dei quiescentis ab opere creationis.
88쪽
ex instituto continebat abnegationem mundi a Deo creati. Mundus autem a Deo creatus & bonitatem ejus & sapientiam& aeternitatem & potentiam tacite indicat 3. Ex his autem xy notionibus contemplativis sequuntur is activae , ut Deum honorandum, amandum, colendum, eiquei, obtemperandum. Itaque Aristoteles eum qui Deum honoran-II. dum aut parenteS amandos neget, non argumentis sed poenas Ibis. L. edomanduin dixit. Et λs alibi . alia quaedam esse honesta, Deumri. c. H. honore prosequi ubique. Illarum autem quas contemplativas diximus notionum Veritas haud dubie etiam petitis ex rerum natura argumentis dem Onlirari potest, inter quae illud validissimum est, quod res aliquas esse iactas ostendat sensus, res autem factae omnino nos ad aliquid non laetum deducant. Sed quia hane rationem & similes alias non omnes capiunt, lassicit quod ab omni aevo per omnes terras, pauci:simis exceptis, in has notiones consenisrunt,& hi qui crassiores erant quam ut vellent fallere, & alii sapientiores quam ut sallerentur: . quae consensio
tentiis & effitis, quae opinionem di existimationem de natura dc majestate Dei rectam inculcant. is Actival Quae opus nobis indicunt atque imperant.1 si Atibi alia ει iaml Apud quosdam honesta & sine vitio haberi,
quae sint alibi turpia: ut apud Persas sputum vel lotium in mare aut amnem mittere. Videnda praelatio Cornelii Myotis. Eo Ad ab ρωd κοκ Quia non datur progressus in infinitum, oportet eci aliquam causis sine
Et Cras est Non tam celeris atque acuti ingenii, ut eos eredi possit ementitos cta, quae minoribus tradiderunt tanquam a majoribus accepta. 22 Faueremur I Paterentur se deeipi Et illudi ab illis, quos suspicari
a summe periis summeque perfecto Ie fabrieati . Notitia, qua Deam esse
89쪽
sensio in tanta & Iegum & opinionum aliarum varietate satis ostendit traditionem a primis hominibus ad nos propagatam, ac nunquam solide resutatam, quod vel solum ad fidem iaciendam satis est. . Conjunxit ea quae memorata nobis jam sunt de Deo . Dion di , Prusaeensis, cum dixit id est, persuasionem de Deo, dio aliam esse nobis cognatam, ex argumentis scilicet petitam, aliam-acquisita' ex traditione. Plutarchus , eandem . I
persuasionem, qua nullum haberi possit aut dici argumentum oemtius, fundamentum in commune pietati positum. ς Aristoteles: --ς ανγο ι mea θεών εχυσγν αληρια Idem sensus apud '
Platonem ι de legibus decimo. d Pag. XLVI. I. Quare non vacant culpa qui, etiamsi hebetioris τε I. D. E. sint ingenii quam ut certa ad illas notiones argumenta aut reperire possint, aut comprehendere, cas repudiant, cum & ad ρ μ' honestum sint duces, & diversa sentcntia nullis argumentis ni V''tatur. Sed quia de poenis & quidem humanis agimus, discrimen hic adhibendum est inter notiones ipsis, & inter is modum ab iis discedendi. Hae notiones, numen aliquod esse cunum an plura sepono) ct curari ab eo res hominum, maxime sunt liniversales, & ad religionem, sive veram , sive sellam, comti- tuendam omnino necessariae. e 1 -- id est, qui religionem habeat: nam religio Hebraeis accessus ad Deum
vocatur πιπυπιε δῶ δn ἰς, τοῖο ἀυτήν μιραπιδό- - γένι- eum credere oportet di esse Deum, di ab eo praemia dari se colentibus.
et . Similiter f Cicero: Sunt philosophi, ει fuerunt, qui nullam foena
Dabere censerent humanarum rerum procurationem Deos, quoreum
si sera sententia est, qua piles esse pietas, quae sanctitas, quae religio st hae enim omnia pure ac cape tribuenda Deorum ita numini
sunt, si animasicrtuntuν ob his , di si est aliquid a Diis immo talibus humano generi tributum. Epictetus: g ias. τί ι λω. S
dum, ad etim properandum: eredoque s Peerant enim arrogantia Se nimia se animos nostros se habere ad Detiis, i fidueia sui, dum spreto di maiorumst tri radita ad L Mem. Orat. vla. dc omnium aliorum judicio, purant p. ros. C. EL Spamhem. tibi non credendum, quod malliel matica demonstratione sibi plodare G R O N O v I I. l nequeunt. 2 s Modum ab iis viseedendit Qua-23 Ex argumentis I Quae euivis tenus piogrediantur, qui vel omnes ratione utenti sunt in promptu. vel aliquas harum notionum neg1nt1 Etiams δεbetioris I Qi od alio- aut in dubium vocant. qui eos videtur racusare num. II. i
90쪽
matis hoc praecipuum, bene sentire de Diis, ut qui en sint Ois omnes juste ac recte administrent. AElianus ait, a barbarorum e. 3I. neminem delapsum ad sed ab omnibus assirmari p ω esse numen, & nostri curam gerere. Plutarchus, libro de com-ι P . munibus notitiis, ait eam quae de Deo eit notitiam tolli, , suti-xo s. E. lata providentia : ώ-αλάνα--κμήρου μόνον. τ non enim immortalem tantum θ' beatum, sed Θ' B minum amantem, ita ut e euret eos Θ pro is ipsis, concipi a . D. I aque intelligi Deum. Lactantius: O neque honor ullus deberi potessmi, e. o. Deo si nihιI praestat colenti. nec ullus metus si non irascitur nomcolenti. Et revera negare Deum esse, aut negare a Deo curari actiones humanas, si a. moralem effectum respicimus, tantundem valet.
3. Quare ipsa quasi necessitate auctore hae duae notiones
q apud omnes ferme quos novimus populos, per tot jam sae- id L. 2.D cula, conservatae sunt. Hinc Pomponius d erga Deum religio-juri asscribit gentium: & apud Xenophontem, e Socra-δ'. A., apud omnes kas. iv. hominCs Valeat: quod & Cicero tum de natura Deorum libro .... 19. I primo, tum secundo de in ven iones: assirmat. Dion Prusaecn- m. Oxo. sis . oratione XII. Vocat -- ἐπί με κοινῆ F
i Mi. qu -homiribus communiter omnibus , non minus hapharis quam Graecis, necessariam ac naturalem cunctis ratione utentibus.
fra os 2 nec Mia gens usquam es adeo extra ισes moresque projecta , iat non aliqtios aes eredas. Idem de Bene. lsciis iv , . nea in hune furorem omnes mortales consensissent alloquendi Deda'
cipium de musteriis Rigyptiorum, ubi Deum nosse ita homini ait proprium, ut hinnitum equo. GRONOUL I. 26 Moratim offytimi si eonside. remus quid ex utraque sententia in moribus de vita sequatur : nempe ut nullo metu Dei, live quod non sit, sive quod non euret res humanas , in i celoca flagitia sint auda