장음표시 사용
671쪽
ε a DE PROGRESSU AC FATIS LOGICAE.
g. XV. Quum defuncti simus hoc labore,
ordinis ratio nos iubet, nos ad RENAΥvΜ
s E N D v s dicit de eo: is Verulamium ea in re imitatus es, quod nouam quoque philosophiam a fundamentis excitaturus, omne omnino praeiudicium exuere, imprimis voluit; ac ivvento subinde quopiam principio solidissimo, ipsi ut fundamento super exfruere totam molem. non eandem tamen viam est, quam δε Iamius ingressus ,sed quum Verulamius auxilia a rebus ad persciendam inresectus cogitationem petierit, ipse omni rerum cogitatione ablegata, censiuit in ipsa cogitatione satis esse praesidii, ut intesiectus posset vi Fua in omnium rerum , etiam abstrusisimarum, hoc est non modo corporum, seddet etiam ac anima notitiam perfectam venire. scripsit autem C ARTES ius dissertationem de methodo recte utendi ratione sveritatem in Hientiis inuestigandi; meditationes deprima philosophia, quae multa argumenti logici continent, cuiusmodi res aliis quoque monimentis passim attigit. quae fata philosophia Cartesii generatim subiit, iisdem quoque exposita fuit iesius logica, quum alii istam laudarunt, eXpotuerunt, illustrarunt,&quomodo possit propagari, studiose sunt meditati ; alii vero varias easque grauiores censuras in illam exercuerunt. posterioris generis inprimis est pETRus GAssENDVS, qui edidit disquisitionem metaphusicam seu dubitationes. ivsantias Muersus Renati Cartesii metaphdificam es responsa, , quo opere tantis
672쪽
viribus aggressus est Cartesium, Vt neque Cartesius, neque alius ex sectatoribus ipsiuristas opprimere seque tueri potuerint. hinc etiam GER HARD vs de ulli Es hortatur Cartesii asseclas: confutandis tandem se accingant ,siquid υaleant , Gassendi instantiis. PETRusPO IRET quoque Cartesii dissertationem de methodo & meditationes confutare, errores demonstrare instituit, quae censura multa Praeclara prodit ac significat, Poiretum in refutandis aliis esse feliciorem, quam in Veritatibus ac praeceptis suo ingenio expromendis.
nec non PETRUS DANIEL HvETIVs 3
multa hoc doctrinae genere obieruauit aduersus Cartesium, ut de aliis, qui ei sese opposuerunt, taceamus, qua de re 1criptores de vita ac
fatisCartesii eiusque philosophiae legi possunt.
IO. TEPELIVS, ' PETRUS 1lORELLVS, ADRIAN. BA ILLE T. si
g. XVI. Duo praecipue Cartesius sbi pro
posuit explicanda: alterum est, ut demonstraret viam, qua quis errores Senerales euellere atque Vitare posset, quam in rem dubitationem commendauit maxime. ita enim de se Iloquitur: animaduerti iam ante aliquot annos, quam multa ineunte aetate falsa pro veris ad
miserim. s quam dubia sint, quae isis p ea
super exstruxi; ac proinde funestus omnia invita esse euertenda, atque a primis fundamentis dentιo inchoandum si quid aliquando firmum smansurum cupiam in scientiis sabilire. ut
673쪽
6 DE PROGRESSU AC FATIS LOGI C AE.
autem dubitandi rationes ostenderet, istas a sensuum fallacia de somniorum ludificationibus deduxit, siquidem ita dixit: nunc itaque cum tantum veritati quaerendae incumbamus, dubitabimus inprimis, an vissae res sensibiles aut imaginabiles exastant: primo, quia deprehen dimus interdum sensus errare, ac pruiuentiae est, numquam nimis sidere iis, qui nos velfemel δε- ceperunt : deinde quia quotidie insῖmnis innumera videmursentire aut imaginari, quae nusquam sunt: nudaque sic dubitanti signa apparent , quibus somuum e vigilia certo dignosae. quum vero praeter haec, quae cadunt in sensus externos, dantur adhuc principia, quae omnino vera habentur, qualia sunt mathematicorum, & de illis dubitari posse existimauit Cartesus, quoniam aut deus hominem & in his
rebus ad errores procliuem condere atque eL
fingere potuerit, aut si hoc diuinae sapientiae ac benignitati repugnaret, quis facile sibi posset persuadere, esse genium quemdam malum, qui fraudes faceret, hominesque deduceret in errores, ut falsa haberent maxime vera & ceriara. en verba Cartesii: φ vamflue vigilem, siue dormiam, duo s tria Amuliunctaseunt quinque, quadratumque non plura habet latera, quam quatuor; nec seri posse videtur, ut tam perspicuae veritates in suspicionem salsitatis ineu rant. verum tamen infixa quaedam es meae menti vetus opinio, deum esse, qui potes omnias a quo talis, qualis existo, sum creatus: unde
autem scio, ilium nonfecisse, ut nulla plane sit
terra, nudium caelum, nuda res extens, nuda
figura, nulta magnitudo, nullas locus, s tamen
a Pris philoseph. para. I. g. q. 2 mratitat. 1.
674쪽
haec omnia non aliter, quam nunc mihi videantur ex ere δ immo etiam quemadmodum iudico, interdum alios errare circa ea, quae seperfectissime scire arbitrantur, ita ego ut DPar quoties duo s tria simul addo, vel nummo quadrati latera; vel si quid aliud facilius gi pot- es' at forte noluit deus ita me decipi, dicitur enim summe bonus; ρds hoc eius bonitati repugn et , talem me cre se, ut siemper fasiar,
ab eadem etiam videretur esse alienum permi tere , ut interdum fallar, quod ultimum tamen
non potes dici. ac paucis interiectis: suppo
nam igitur, non optimum deum fontem veritatis , Fed ge=rium aliquem malignum eumdemque siumme potentem callidum omnem siuam in
dustriam in eopo uise, ut me falleret: putabo,
calum, aerem, terram, colores, luras, sonos
cunctaque externa nihil aliud esse, quam ludi cationes somniorum, quibus insidias credulitati meae tetendit. quum igitur hac ratione omnia incerta, ac falsa secum reputaret, id unicunactrium ac Verum ipsi videbatur, quod quum dubitaret, necesse sit, se cogitare, quumve cogitaret, inde sequatur necessario, se eXistere, quia alias cogitare haud posset. quapropter putabat, principium hoc: ego cogito, ergo sium, este maxime solidum ac prima Veritas, quaz possit opponi dubitationi. alterum, in quo CARTESIVS singularem operam posuisse sibi videbatur, est doctrina de demonstratione, quam quatuor regulis tradidit. prima illaru m est: vi nihil unquam veluti verum admitteres , nisi quod certo S euidenter verum sise cognosiceres; hoc es ut omnem praecipitantium
675쪽
atque anticipationem in iudieando diligenti
me vitares, nihilque amplius conclusione complecteris , quam quod tam clareristincte rationi tu pateret, ut nullo modo in dubium posses reuocare. secunda: vi di ultates, quas esses examinaturus, in tot partes diuideres,quot expediret ad iliad commodius refotaendas. te tia: ut cogitationes omnes, quas veritati quaerendae impenderes, certo semper ordine promo
veres: incipiendo scilicet a rebus simplici is re cognitu faciliimis, ut paulatim s quasi per
grantiis addi illorum.magis compoisitarum cognitionem ascenderes; in atiquem etiam Or dinem illas mente disponendo, quaese mutuo eunatura sua non praecedunt; quarta: ut tum in quaerendis mediis, tum in di ultatum partibus percurrendis, tamperfecte singula enumerares s ad omnia circumspiceres, ut nihil a te omitti esses certus. g. X VII. Qua muis fateamur ingen Ue, CAR-ΥEsto magnam laudem iis de caussis esse tribuendam, quod diligenter non solum sit m ditatus, quo modo nimia auctoritatis studia, quae cum vera philosophia eiusque prosperiori progressu nullum habent commercium,
evellantur; sed & ipse libertatem cogitandi, quae propria est philosopho, usurpaverit. qua
ratione id effeci t, ut ab eius aetate musae hae maiora felicioraque ceperint incrementa ; etiam alia ingenia grauisitina sint excitata ad meliorem artis logicae Culturam Promouendam. nam ipse CARTEs1vs disciplinae huic haud multa praeclara adtulit. siue praece 'ta, quae Praecepit, siue propriam eXercitationem, quam in cognoscenda demonstrandaque veritate
676쪽
ritate adhibuit, respiciamus. regulae eius a praecepta iusto sunt breuiora nec ingenium quoduam possunt aptum reddere ad sensum veri & falsi, praesertim quum nimis sint generalia, Cuius rei eo maiori admiratione tenemur, quo largior ipsi fuit occasio, logicae Aristotelicae vitia emendandi, modo per summam auctoritatem, quam dialectica Peripatetica longo temporis tractu tenebat; modo per ipsius apertos desectus atque errores; modo per proprii ingenii excellentiam ac modo denique per studium gloriae philosophicae, quo
trahebatur CARTE si v s. sic nihil tradidit de ratione verum inueniendi, de probabilitate, de definitionis legitimae indole, de variis ratiocinandi modis, nec quod inprimis obseruare decet, discrimen inter ratiocinationem philosophicam & mathematicam cognouit, quin etiam vitium hoc auXit maXimo opere. scholasticorum quidem malorum stirpem, id est nimium auctoritatis Aristotelicae studium exscindere elaborauit, quum de Omnibus rebus dubitare iuberet; sed verae ac sanae dubitationis modum tenere haud poterat, quam cum negatione confundebat quumque Certitudinem sensuum tolleret, viam scepticismo aperiebat. en dubitationem Cartesianam:
facile quidem, inquit, A supponimus, nullum
esse deum, nullum caelum, nulla corpora ; nosque etiam ipsos non habere manus, nec pedes, nec denique ullum corpus, quae non indicant dubi tationem, sed negationem . nam primum dubitare decet de argumentis ac probationibus,
quae si firmae sunt, absurdum est, de re ipsa du-
677쪽
bitare, quod tum fieri potest ac debet, si deprehendimus, adhuc adlata argumenta nullum habere pondus nec vim quamdam probandi. nec i ita, quae tradit de criterio veritatis, quod positum sit in clara &distincta idea, recte sese habent, quoniam neque ad existentias rerum, quae etiam ex idea confusa probari potest, neque ad probabilitatem adplicandum est, ut taceamus de eo, quod conceperit obscure claram ideam. namque dicit: y perceptionem claram voco illam, quae menti attendenti praeustus cs aperta est; sicut ea clare a vobis videri dicimus, quae ocula intuenti praesentia, satis fortiter N aperte illum mouent; qua desinitione explicat claram ideam mathematiciam, quave omnes quoque ideae siste sunt clarae, quibus autem in philosophia nullus est locus. ipse sepius contra regulas artis bene cogitandi peccauit, a C quamuis de omnibus dubitandum esse existimauerit; in doctrina tamen rerum naturae maxime dubia posuit veluti vera &summe certa, quum Optimo iure instituere potui iset dubitationem. f. XVIII. CART E s II philosophia adeoque etiam ipsius opiniones , quae ad logicam fiertinent, nactae sunt sectatores, qui non so-um eius dissertationem de methodo ac meditationes; sed & alia motu menta, praesertim principia philosophiae euoluerunt, ex illis praecepta collegerunt & ista ad certum artis ordinem adcommodata uberius interpretati sunt atque illustrarunt. alii studia tua contulerunt
ad integram phi Iosophiae do chrinam. ac simul cum reliquis disciplinis tradi derunt logicam;
678쪽
DE PROGREssu AC PATIS LOGICAE. 6 9
alii vero speciatim artem cogitandi explicandam sibi proposuetunt, quorum principes recensere instituamus, ut qui progressus logi- eae Cartesianae fuerint, pateat. atqui huc pertinenta NTONIVs LE GRAND, cuius insitutio philosophiae fecundum principia Renati des Caries noua methodo adornata π explicata, prodiit ΜDCLXXXIII. ac diuisa est in decem Partes, quarum Prima continet logi cam ad mentem Cartesii propositam. anno MDCCVIII. Vitembergae prodiit examen juccinctum artis recte cogitandi Antonii D
IO. CLAVBERGIVS, Cuius opera omnia philosophica cura Io. THEOD. SCHALBRV-cu 11 Amstelo d. MDCXCI. . prodierunt. inter haec eXtat quoque logica vetus s noua, modum inueniendae ac tradendae veritatis in
genes Aianui s anadisi facili methodo exhi
bens; ac quidem ex tertia editione primae partis, & secunda reliquarum, quae lucem vidit anno MDCLVIII. huic accessere pro- legomena de causis errorum & imbecillitatum humanae mentis & logica ipsa multis locis emendata fuit, cuius praeratione scribit:
meliorem fortasses logicam scripsissem, nisi
veteris s novae coniunctionem haec tempora potulassent. diuidit CLAVBERGIus logicam in partem geneticam, quae mentem numanam ducat ad rectam genesin cogitationum ; & anal ticam, quae ducat ad ana-lusin cogita tactum alienarum. Vtramque iterum diuidit: geneticam in cogitantem,
679쪽
quae doceat, quomodo ipse homo quiduis rite debeat cognoscere; & loquentem, quae dirigat hominem ad alios, ut cum illis de cogitationibus possit communicare; anubtiacam vero in interpretantem dc iudicantem rconser CHRISTIANV Μ THOMAsIVM.
haec Claubergii logica in epitomen sub inscriptione: logica contracta redacta est,quae etiam in operibus eius deprehenditur: nec non anno MDCLXXXVIII. prodiit in lucem : D. Claubergii specimen logica Carte- sanae seu modus philosophandi ; ubi certa Cartesianorum veritatem inueniendi via Uendit. s in quibusdam nouae introdu- . Etionis in philosophiam aulicam veritas examinatur : sudio Pauli Michaelis Rhegenti. quod scriptum eur dicatur: Clavbergii spe
cimen logicaeCartemnae,non patet,quum neque Claubergius ipsius sit auctor, nec illius praecepta in breuius compendium Contracta exhibeat. ceterum contra illustris THo-MAs11 introductionem in philosophiam au-tieam disputatur, Cui censurae autem THOMAsius solide respondit ac satisfecit. δPETRUS SYLVANUS REGIS, cuius cursus
integer philosophicus siue Iastema generale
fecundum principia Cartesi, continens doctrinam logicam, metaph icam, phasicam smoralem prodiit Amstelodami ad exemplum Parilinum MDCXCI. 4. constans tribus tomis. in logica ordinem sequitur, qui ad quatuor mentis operationes accommodatus est, quales sunt perceptio, iudi-
680쪽
DE PROGRESSU A C FATIS LOGICAE. 6sa
cium, ratiocinatio ac methodus, atque existimat, partem hanc doctrinae philo1ophieae AvCTOREM artis cogitandi tam solide tradidisse, ut nulla accessio momenti cuiusdam
sieri possit. A v C T O R artis cogitandi, quod opus primum prodiit lingua gallica hac inscriptione: lalogique ou ι' art de penser: contenant outreus regles communes, pluteurs obseruations nouuedes, propres a former te iugement, ex editione secunda Parisiis M D CLXIIII. ia. quam plures aliae editiones lingua hac subsecutae sunt, & iam accessionibus auctae. posthac vero logica haec translata est in sermonem latinum a variis, cuiusmodi verso edita est Trai. ad Rhenum MDCLXVI. hoc titulo: logica siue ars dirigendi cogitationes, continens praeter regulas vulares purima noua, quae iudicio formando inseruiunt, ex gabico traducta per CORNELIVM RACKERsDYCIc. sed istam valde mendo Fim esse, obseruat vi NCENTIUS PLACCI us; δ ac omnino probabile est, quod ex priori gallica editione minus perfecta tuerit translata. praeter hanc adhuc aliae sunto natae editiones latine, Lond. MDCLXXIV.
Lugduni Batauor. ΜDCXCIV. MDCCII. Amstelodam. MDCCVIII. ex quibus, Ut
de pluribus aliis taceamus, inprimis commemoramus Uersonem latinam, quae Halae
Magdeburgicae anno MDCCIIII. &Μυ CC XVIII. prodiit. auctor illius est