장음표시 사용
131쪽
ssi P. III. Reg. XL potius eo, quam Actori, consequenter nusum sit, quod in toto progressu judiciali favea tu potius Reo , quam Actori, quod diximus
Respondetur e supradictis , intentum regulae, non esse, ut semper, in omnibus cin-cumstantiis , Qquoad omnia faveatur magis Reo, quam ctori, sed solum ad ea, ad quae uterque litigans praetendit, probat se habere jus , ut patet ex illis regulae particulis cuin
sint partium jura obseura unde in iis si Actox
non magis probat, absolvitur Reus. Hujus au tem generis non sunt ea , e quibus objectio desumptam est ι quia neuter litigans praetendere possit,is probare se habere jus, ut Adversarius caussam propriam , aut probationern Proponat potius uno modo, quam alio sed iapendet a libertate cujuslibet. Quod igitur sint Pares in hoc, quod eorum locutio ambigua sit, vel contra ipsos, vel in sensu favorabiliori a cipienda, non praejudicat praesenti regulae. Quaeri demum potest, utrum statutum hujus regulae extendatur ad omnes omnino cauta fas, ita ut quotiescumque in qualibet caussa j ra partium sunt obscura, favendum sit potiugReo, quam Actori Resp. negative. Non enirn
habet g regula locum, quando Actor tuetur caussam aliquam jure lavorabilem, cujus favor,
ceteris paribus, praeponderat , unde tunc sententia pro Actore fertur Hujus generis caussas . enumerat Glola nempe caussam atrimonii, libertatis, testamenti, Hotis, pro quibus adducit plures teκtus iram hic citatus a Barbola id extendit etiam ad quamcumque caus
132쪽
a , Esumitur haec reg. eccap. Novit 13. U.
I iis erum a Iudiciis cum alii hic citatis a Gloss. v. in Iudiciis . Casus sermari potest eodem c. μυιt. Convenitur coram Iudice aliquis constitutus indignitate aut ossicio, amicus, vel inimicus ipsit Iudicis. Quaeritur utrum favore personae, vel dignitatis, aut amicitiae, aut inimicitiae moveri possit ad serendam sententiam aliter quam praescribat ultitia, aut aliis ter quam erret contra aliam personam,inu non
esset ejusdem dignitatis, aut amicitiae Respondetur negatives quia in Iudiciis non est habenda acceptio personarum, & Iudex udurare de
Ad intelligentiam regulae notandum primo est, acceptionem personarum esse cum aliquid alicui adluditatur, seu attribuitur non propter aliquod meritum, aut qualitatem personς,' faciat ipsam dignam sicut ceteroquin adludicari, seu attribui deberet, sed propter aliquam aliam qualitatem nihil facientem ad meritum aut dignitatem ut puta si quis promoveret
liquem ad mlationem , vel agisterium, quia est dives, vel quia est consanguineus suus, esset acceptio personae, quia divitiae, consanguinitas non sunt caussae, seu qualitates quae iaciant aliquem dignum, ut ei conseratur Magisterium, vel Praelatio Ecclesiastica , quod est exemplum allatum ara Thom. a. a. q. n.
133쪽
Notandum est secundo nomen judiciorum in quibus specialiter perlanarum acceptio prohibetur, sumi debere non solum pro illo actu
judiciali, quod exercetur a Iudice inter Actorem, i eum, sed universalius pro omni actu,
quo juκta leges iustitiae ad judicandum , seu a
tribendum aliquid si alicui , attento ejusdem Iure, ei merito, vel dignitate. Inde est, quod haec regula locum ei iam habeat in actibus spectantibus ad iustitiam distributivam , puta distributionibus rerum, vel munerum, pro quibus attendi debeat Ius, vel meritum personarum; multo magis in dispensatione spiritualium, in qua gravius peccatum est acceptio per-sbnarum, cum spiritualia sint temporalibus lotiora. Videri potest S. Thom in cit. q. m. Secus accidit in aliis rerum distributionibus, quas quis non ex debito, de per justitiam distributivam, sed ex mera gratia, liberalitate facit, quia in iis cessat acceptio personarum, cum Pota
sit quis absque injustitia dare de suo quantum vult, & cui vult, secundum illud atthaei Io. An noctico misi quod volo facere Θ oue quod tuum est, is vade Ita D. di eadem .
E G. XIII. Ignorantia facti, non Iuris, excusat. Umpta est haec regula e l. Regula est aliisque pluribus juribus si de Iuris ,
Facti ignorantia item e pluribus juribus αeod. it. ce pluribus textibus Canonicis Casum sormat Glossa desumptum si ben
Diario de Praebendii in o. Titius habens unum
134쪽
beneficium obtinuit ab aliquo inferiori collato re aliud beneficium incompatibile cum primos unde primum dimisit, ut a mequeretur secundum. Postea apparuit illud secundum beneficium esse reservatum Summo Pontifici , adeo que non potuisse conserri ab illo inferiori c&latores ac propterea cogitur Titius illud dimittere Stante hoc vult Titius redire ad primum beneficium , quod dimiserat. Quaeritur utrum misit Res p. assirmative quia itius ignorabat illud secundum beneficium eme reservatum Papae, sic errabat in facto, dum putabat se posse illud assequi ab inseriori collatore, & propterea excusatur. Secus si errasin se in Iure videlicet si scivimet, esse beneficium reservatum Papae , sed eo non obstanto putasset se illud accipere ab inferiori collatore quia ignorantia facti excusat, non autem ignorantia Iuris. Pro intelligentia hujus regula notandum est, ignorantiam sub diversis respectibus conis diderari posse , e quortu diversitate multi plex quoque resultat ignorantiae species, a que divisio. Primo enim conliderari potest in ordine ad voluntatem, seu ad moriditatem .si dividitur in invincibilem is vincib lem . Ignorantia invincibilis dicitur , quari quis vinceres, seu depellere non potuit, postquam eam omnem diligentiam , eaque omnia media adhibuit, ad quae tenebatur , ut eam depelleret ut puta si Titius dubitans utrum contractus , quem inire vellet , sit justus, nec ne consulat ea de re viros doctos & pios , quos potest, qui unanimiter respondeant contractum esse justum, cum tamen realiter
135쪽
sit iniustus, Dicitur habere ignorantiam invincibilem ni istitiae , qui , cum adhibuerit Om-mnem diligentiam , qaam debuit, non potuit illam depellere. Ignorantia vincibilis est, quam quis adhibito diligenti, ac debito studio vincere potest, cis te depellere . Inrer utramque hanc ignorantiae speciem illud praecipuum discrimen est, quod ignorantia invincibiIis sici voluntaria, cum deponi non possit, αρο et rea vocari etiam solet a suistis probabilis, vel justa, quia scilicet leges civiles, Iacri Can ne illam approbant, utpote contractam bona fide, sine culpa . At e converso ignorantia
vincibilis est voluntarii, quia depelli potest, debeo ac propterea dicitu etiam a Iuristis improbabilis, vel injusta, quia leges illam noti
approbant, utpote conjunctam cum mala fide.
Quam in rem facit illud August. lib. 1. Retract. cap. 9. Non tibi deputatur ad ea am quod invitus ignora 3 sed quod negligis quaerere, quod ignoraI.
Subdivitur ignorantia vincibilis in affect tam , crassiam, seu supinam. Ignorantia vincibilis affectata est, cum quis de industria alia quid ignorat, ne retrahatur , vel impediatur ab agendo, si illud sciat, ut puta cum Titius de industria negligat cognoscere diem jejunii ad effectum liberius indulgendi comestioni Ignorantia crassia, seu supina est, quando quis negligenter se gerit in iis sciendis, quae scire Ebes; invia ita nascitur e culpabili desidia , propterea dicitur crassia is supina quia crassi, & pingues solent esse desides almotum, sicutis ii, qui supini jacent,in dom
136쪽
Tis Iti. Reg. XIII. 23 - Secundo considerari potest ignorantia in ordine ad objectum ignoratum, sic celebris ejus divisio est in ignorantia acti, ignoranistiam Iuris, de quibus ignorantiae speciebus sermo est in regula praesenti. Ignorantia Iuris est, per quam aliquid ignoratur statutum, decliuinab auctoritate legis Ignorantia facti, re quam ignoratur utrum aliquid gestum sit, necne sea utrum aliquis actus positus fuerit. Ita desumitur e lib. I. T. de Iuris, o facti ignorantia, ubi plura utriusque ignorantia exempla ponuntur, ut puta si scias Titium cognatum tuum esse mortuum, at ignores te habere jus succedendi in ejus rebus , est ignorantia Iuris. Sed di scias te habere jus succedendi, ignores tamen illum esse mortuum est ignorantia facti. Items contractum ineas cumminores, nesciens id esse a lege prohibitum est ignorantia Iuris. Si vero scias quidem te non posse contrahere cum Minore, at nescias hunc, cum quo contrahis esse minorem, est ignorantia secti. Si demumdum est ignoraritia Iuris. At si sciens excommunicatum esse vitandum, ignores ilium est se excommunicatum est ignorantia facti , de se de ceteris similibus.' s His praesuppositis praesens regula continet duas partes, quarum prima est ignorantiam 1 cti κcusare altera vero ignorantiam Iaris non excusare. Quod igitur attinet ad primamia tem , notandum est ignorantiam lacti debere hie sumi pro ignorantia facti alieni. Ignorantia enim facti proprii regulariter non excusat, ut habetur ex lib. 3. de Iuris , O fauignorantia, nisi aliquae tamen interveniant cir-
137쪽
aM D. III et XIlI. cumstantiae, ex quibus etiam circa factum γε prium resultet aliqua ignorantiae exculatio, ut puta si factum sit valde antiquum . unde facile induci potuit ejus oblivio , vel si factum fuit valde obscurum , vel si sermo sit de homine , qui pluribus negotiis implicitus est, ut exultarium auctoritate tradit arbos ad hanc regulam n. O. Sed neque generaliter obtinet ignorantiam alieni facti excusare ea enim tunc solum excusare dicenda eli, quando est probabilis. Quare si contingat aliquid ignorari, quod potuit, dc debuit sciri cum mediocri diligentia, ut PutS, quia palam, iublice gestam fuit, aut quia suiu aliquid arfixum in loco publico, M. tunc talis noraritia an sit hominis nimium securi, &supini, non eMusat, ut habetur ecl. Nec supina o ff. de Iuris, 'c facti ignorantia unde est, quod decreta Principis, postquam ita sunt publicis locis arfixa, promulgata, perinde omnes obliugaret, ac si singulis. personaliter essent intimata nec potest sequi legitime excusare per ignora tiam ejusdem Decreti, promulgationis. Extra similes circaml antias ignotantia ali ni facti regulariter exculat qui regulariter est probabilis quis enim dicat unumquemque OLie, ac debere scire quidquid ab aliis gestam est unde etiam prudentissimi homines plurima ali na facta ignorare possunt, ut dicitur in lib. 2.s eodem tit atque haec est ratio quare prae sens eguri futuat ignorantiam facti regularis
Scin contrarium tamen objici potest textus in i Cmn putaret 36. L. familiae erciscundae ,
ubi dicituri quod si quis lasso putaverit aliquem
138쪽
Ti . II Reg. XII Ias declaratum Risse suum coheredem, iror rea illi solverit partem hereditatis, sed postea
cognoscat id verum non esse ; non propterea
test tueri se excusatione ignorantiae, Iusque ivore ab illo repetere id , quod ipsi solvit; atqui ea ignorantia, quam ha huit, fuit ignorantia facti alieni , quae etiam probabilis esse potuit ergo falsum est, quod ignorantia facti alieni , si sit probabilis, excuset. Alia quoque dissicultas objici potes e tot tiri ta de her ditariis .ctionibus , ubi habetur , teneri hereinde iis nominibus, seu delictis, quibus tenebatur defunctus, nec potest eis excusare praetextu ullius ignorantiae ergo, C.
Respondetur solutionem primae dissicultatis clare deduci ex ipso textu illius legis, ubi inlud latutum est , hoc est quod non possit repeti solutum falso coheredi, tunc solum deci ratur esse servandum , quando illa solutio deincreta fuit per sententiam Iudicisci cum enim sententia Iudicis faciat jus inter partes, mirum non est quod non possint partes a sententiare-
cedere sis raetextu alicujus etiam probabilis ignor3htiae 4ecus accideret, si independenter ab omni sententia Iudicis solverit quis ignoranter falsa coheredi partem hereditatisci in eo enim casu locum haberet praesens regula de illa probabilis ignorantia sint sussiciens ericulatio, motivum repetendi, quod solutum est , ut expresse habetur in dicta' Cumis rarem f. n. Ad alteram dissicultatem respo detur facile e Iaepius dictis , heredem per fictrinem Iuris censeri eumdem cum derisincto , quoad debita , vel credita , quae a Defuncto transeum in heredem 1 adeoque
139쪽
eta rit. m. Reg. m. debitum, vel creditum, quod fuit proprium a functi est proprium heredis, unde ipse obiugatur, sicut Obligabatur defunctus.
io Quod attinet ad alteram partem regulae, in qua dicitur ignorantiam Iuris non excusare, notanda est celebris limitatio , quae ponitur in L Iuris T. f. de Iuris, o facit uno rantia , per haec expressa verba iuri ignorantia non prodest
acqvirere volentιbui, suum vero etentibus non
nocet. Duplis iter enim per ignorantiam Iuris potest quis sibi praejudicare et primo per hoc quod ex ignorantia Iuris aliquid faciat, ex quo perdit aliquod hicrum , quod ceteroquin consequi potuisset secundo per hoc quod ex ignorantia Iuris aliquid faciat, ecquo patiatur ali . quod damnum in rebus suis , quod ceteroquin passus non esset, si jus non ignorasset. Exemplum habes in leg. Regula μ' de Iuris
facti ignorantia Lege statutum est , ut ad manus neredis pervenire saltem debeat quarta pars hereditatis , taut si hereditas nimium gravata sit legatis, quibus olutis non remaneret heredi quarta pars hereditatis, possit heres post factum inventarium tantumdem sibi retinere δε proportione servata defalcare de legatis , quantum satis est, ut saltem quarta hereditatis parte potiatur 3 quae lex lata fuit a Cajo Falcidio Tribuno plebis , unde Falcidia
Vocatur , de qua sermo est in toto tit. in C. adigem auidiam, Mino. Decret cap. RaI- ualdus 8 de Testamentis . Hoc suppolito , si quis heres istam legem ignorans sesuerit inte rante hereditatis potiatur, perdit Falcidiam Me pro ea repetenda potest se ignorantiae ex
140쪽
rit, II. et ut arcissatione tueri, quia in tali mi agitur decim
cro acquirendo , circa quod iuri ignorantia non excusat. Item aliud exemplum habes in Ieg. Laede Iuνυ, o facti ignorantia . Si quis ignoret, Ius sibi non competere adeundi Diasessionem alicujus rei intra determinarum tempus, solumque animadvertat postquam tempus illud effluxerit, non potest Praetextu ignorantiae se excusare, eiusque beneficio possessionem
ingredi, quia fuit ignorantia Iuris δε agitur
de captando Iucro, cui non favet ignorant
Iuris oppositum accidit , ubi agitur de damiano, moraIiquis ex ignorantia luris passus est an rebus suis, cujus exemplum habes ex toto tir T. ωα de Codidictjono indebiti in eo , qui
ignoranter putans se reneri ad solvendum alteri, ad quod soIvendum nullam habebat obligationem naturaIem, quando errorem deprehendi potest, solutum repetere in eo enim casu aequietas praevalet ignorantiae, quia ut dicitur in leg. 1q. T. de convition indebit natura aequum est neminem eum alterius detrimento feri locupletiorem. Dixi ad quod semendum nullam habebat olligationem naturalem. Si quis enim Ius ignorans s Ivat indebitum civiliter , sed debitum Daturaliter, non potest in tali casu queri se eri Cusatione ignorantiae, ejusque favore solutum repetere, ut habetur in eo cum quis de Iundi fact ignor iuncta Glos II Sex ubi agitur etiam de lucro acquurendo, ex eodem motivo aequitatis, dantur alia
qui casus excepti , in quibus Iuris ignorantia non nocet, ut videre est in cis. l. Regula est. si a Iuris, , facit ignorantiaci ubi excipium tu milites, 4llifamilias, mi res annis,