장음표시 사용
501쪽
sunt comparata , ut exigua vi multum intra certos terminos dis latentur, vel coarctentur : at ultra illos parum variatur eorumdem volumen , etiamsi multa , & ingens vis adhibeatur . Ex sua quisque experientia facile hoe intelliget, qui si velit quantitatem aliquam lanae vel nivis e statu suo naturali ad minorem amplitudinem redigere, mediocri vi multum proficiet sub initium, at deinde vel parum vel nihil, refi longe majores virex ex erat. Simialiter ealor & fiigus , causae variantes altitudinem Mercurii in theris mometris per quodvis sui augmentum facient, ut plures gradus e currat, cum primum relinquit statum suum naturalem, non vero deinceps, etiamsi multam hae vires augeantur . Quae est minissa cur numquam videamus per aestatem thermometrum extractum
ab umbra . & expositum Soli elevari ad duplam, triplam, &majorem etiam altitudinem , quemadmodum videmus autumnali aut hyemali tempore contingere et quamvis etiam in aestate gradas caloris sub Sole major triplo, & amplius'possit esse, quam sub umbra , quod male Christinus apud Trevolitanos i ex therm metro concludit esse falsum. II. Quia cum thermometra Ieant constitui in statu perpendiculari ad horizontem, necesse est liquor in tubo inclusus pondus suum exerceat deorsum , quod majus eritrro ratione majoris quantitatis 'in ipso tubo suspensae. Igitur vis caloris, quae agens in fiuidum inclusum in cylindro vel globother mometri potuit primo per unum gradum extollere liquorem, impos erit ad illum per alium gradum sublevandum ob auctam aliquantulum materiam liquoris in ipsius tubo: a) Prasaret ita inquit Wolfius , Atum rubi esse horizontalem. III. Quia non minus patiuntur rarefactionem ab aucto calore liquores, quam emera omnia corpora , adeoque etiam tubi, qui proinde cum amplificentur per auctum calorem , de per diminutum condense tur, necesse est, ut liquor nequeat in eo gradu constitui, quem remoto hoc vitio occuparet, a) quod tolli huc usquo non potuit, dixit Musschenbroehius. Hare non advertit Io. de Turre , dum in iosa definitione thermometri dixit illius determinatam partem pleri
502쪽
pleri yiritu vini vel Mercurio , nempe iis suidis, quorum dilatationea ab igne sunt proportionales quantitatibur ejusdem ignis. Quod iterum iterumque repetit i) & affirmat. ss . Carolus Renaidinus credidit tolli posse hanc a therm metris imperfectionem per divisionem graduum inaequaliter inter
se distantium, quam proposuit tamquam respondentem veris c
loris vicissitudinibus. Sed molfius ostendit ejus methodum peccare gratuitis, & selsis suppositionibus. Nuper Auctor anonymus disertationis , De perficiendri tbermometris , insertar in Commentariis i Mathematicis, & physicis Massiliae colleetis , & Avenione editis opera Pegenatis, credit posse hae alia via obtineri
expetitam divisionem. Intra vas plenum aqua, constans ex lamina ferrea simul eum stanno temperata, latum decem circiter pollices, & totidem altum , infundatur thermo metrum , quando est tempus hyemale, & alia thermometra, ut vulgo solenteonstructa, designant gelu . Vas hoc supra lampada ad convenientem distantiam collocetur . Lampas instructa sit multis lychnis ex numeratis filis aequalis densitatis confectis . Accendatur primo unus ex his, & cum jam aqua vi hujus conceperit calorem , quem po test, qui poterit per horologium determinari , notetur unus gradus supra gero et deinde accendatur secundus lychnus, &'post aequale tempus notetur secundus gradus, & sic deinceps usque dum obtineatur aquae ebullitio .ss,8. Quando hac ratione superati sint defectus , omnibus hactenus excogitatis thermometris communes, resant alia duo , quae fortasse vel invieem se coli pensant, Vel errorem multo minorem
indueunt in aestimatione caloris, si simul tolerentur, quam si uno sublato alterum relinquatur. Alterum est. quod a pressione aeris majori magis , & a minori minus massa vitrea thermometri condensatur . Hi ne fit, ut modo major, modo minor sit interna illius capacitas, ex qua suidi altitudo dependet. Res in comperto est , postquam thermometra intra machinam Boylea nam facto vacuo constanter aliquantulum deprimi observantur . Remedium,
quod huic incommodo Tabarranus excogitavit legitur in sua,
503쪽
De thermometrorum correctione, dissertatione , quae est in Commentariis Instituti Bononiensis i . . Sed de illo alii viderint, quam sit
Alterum vitium est , quod globos seu cylindros thermom tri, & totos etiam tubos ex calore dilatari, di ex frigore constri gi constat. Dilatato autem aut restricto tubo jam non habet variatio liquoris, quae comparari possit cum illa, in qua prius erat ATermini enim comparationis postularent eamdem constanter e Pacitatem thermometrorum. Tabarranus citato loco huic vitio Uccurrit consermando extremum thermometri in figuram sevieulae s Hoe enim modo fit, ut quantum spatii interioris pars cava scutellae per suam dilatationem minuit, alterum tantum restituat Pars eonvexa per propriam sibi dilatationem . Iampridem Mus- schenbroehius eodem modo ex hac parte emendari posse the mometra edito libro docuerat, ut ipsemet respondet Tabarrano, qui secum communicaverat hanc emendationem, quam credebata nullo ante se excogitatam, & clarius intelligi potest ex utriusque epistolis prolatis ab ipssi Tabarrano ad finem citatae dissere tionis. Sed idem Mussehenbroekius contra eamdem alibi objecit,
quod a -r concavam partem pondere introrsum premis convexa - mutata, quo tur pressura A mosybara d crepaste, vestris rapacitas
aeriam disserui. Accedit, quod quando agitur de eomparandis inter se caloris gradibus, qui a diversis thermometris indicantur, imp diri potest fidelis renuneiat in rationis, quae sola in re est, a diversa vitri densitate, qua posita etiamsi eadem in omnibus esset capacutas cylindri & tubi adnexi, nihilominus cuiu non posset esse eadem in omnibus dilatatio per eumdem calorem, ne eosdem quidem gradus sub eodem realiter calore indicabunt. Quare quis mir tur, aut dubitet de eo, quod olfius testatur, ca Experioriadorere tiar scopia fidem paristi lixa con emniam eonstanter caloris gradum Uendera, utut eadem utrisque gradatis fuHit applicata. Vidit hare etiam Maskhenbr hius. qui ad habenda plura thermom
LIR, quae pari omnino passu procedant, advertit ut ex eodem
504쪽
erucibulo vitri pleno, plures construantur tubi aeque cres, o que ca- vi , quod cum fore superet artificum induseriam , requiritur, ut ex plurimi r eligamur fallem eos, qui Abi simillimi videantur. sys. Quae vidimus habenda esse prae oculis in thermometri constructione, quod sit accurate factum, & quantum fieri potest universale , multa certe sunt, nee talia quae ita facile obtineri
possint. Quamobrem Bulfingerius scripsit 1 desperare se , quod
ullum umquam quis inveniat, atque perficiat thermometrum unuversale . Desperationem hanc urget. Olfius, qui credit nemunem respondere posse quaerenti, ca) an omni nisi idem si frigoris gradus, an omni sali eadm vis corrodendi lamellas nivis glaciales, hoe est idem frigus excitandi, addens ta) nondum excipere licet sisse
mori minutias in praxi non esse attendaendas, neque enim hactenus de monstrarum , quod irregularitates a causses memoraris pendentes At min
tia . Lis pluribus experimentis a pluribus, prasertim pluribus in locis factis dirimenda. Propter tot hujus instrumenti quasi necessarias imperseetiones in illius definitione opportune dictum est, per the mometrum cognosci variationes caloris, non vero dictum est mo. tiri nos hujusmodi variationes, quia hoc in nostra potestate non videtur positum. Neque negotium facessere debet nomen ther mometri, quod stando elimologiae importat rationem mensurae, qua de causa aliqui malunt dicere thermolaopium, quia signe,cationes nominum sunt ad placitum.
i, ARTICULUS U. De quibusdam ideis aequisitis per thermometriam . O. I. Hermometrum docet esse in hypogaeis mediocrit profunditatis sere eamdem temperiem toto anno: an profundioribus vero omnino eamdem , ut de illis observatorii Parisiensis & de illis theatri Herculanensis noviter es fossi, quorum utraque profunda sunt pedes 84 , testatur Turin re c , etsi nobis videantur per aestatem frigida, per hyemem ea lida . Peripatetici pro certo habentes frigus & calorem , quae per
505쪽
ipsos erant ex primariis qualitatibus, seu entitatibus aecidentaliabus , intendi in cryptis per antiperastasim, hoe est per praesentiam contrariae qualitatis, qua circumdarentur, multa commenti sunt circa modum, quo haee anti peristasis explicanda esset, quos refert Andreas Semery, qui etsi noverit esse thermo metra , quae circa sua tempora inventa jam fuerant & promulgata, & de illis mentionem faciat , nihilominus eorum usum nondum satis inistelligens monet, non I audiendos esse, qui bane eatiris, o muris intensionem negant in cryptis, rejicientes omnia, in fallaciam sensuum . 6o I. II. Docet este aequalem calorem in superficie quorumvis corporum inanimatorum , ut in aere , & in aqua, quae in eodem cubiculo sit Veienti tempore permanserint: Nam ad aequalem altitudiqem conspicitur liquor thermometri, sive hoc sit suspensum in aere, sive immersum in aqua, sive ligneae superficiei adhaereat , sive marmoreae, sive laneae. Modum omnium expeditissimum , quo per thermo metrum Drebbelli fiant hare experimenta, habemus a Musschenbroehio a . Hinc nil mirum, ut idem rein sert ab , nullam in thermometris mutationem contingere , si ventus ope sollis contra ipsa impellatur , vel per modum penduli cogantur se movere . Quando Eschinardus dixit thermuemetrum sepe osendit in aqua , ct etiam in vitro plus stigoris, quam in aere ambiente exsente in eodem cubiculo clauso , vel loquutus est ex vulgari opinione, vel ea fluida aliunde advecta tamdiu non fuerunt in eodem loco , quamdiu opus erat, ut eamdem temperiem acquirerent , vel consideravit thermometra non intra aquam posita, sed ab ea extracta a In thermometris enim solum humectatis compertum est notabiles mutationes contingere , & etsi a plerisque liquoribus hae soleant esse majoris frigoris. & quidem in ratione volatilitatis liquorum, ut Cullenius refert, nihilominus ab aliquibus sunt etiam majoris caloris. Quae phaenomena mysteria quaedamnaturae visa sunt Mussehenbr kio s) . 6ΟΣ. III. Docet majorem calorem esse in viseeribus corporis animati, quam in reliquo corpore . Martinius & Secondatus apud
506쪽
Trevolitanos a) testantur globo aut cylindro thermometri intra os clauso elevari liquorem uno gradu supra illum, ad quem perinvenit positum sub axilla, sive applicatum corpori ex omni parte.
Porro monemur hic a Musichen oehio', thermometrum, cuius cylindrus non sit longe minor sesquipollice, minus aptum esse ad mensurandum corporum animatorum calorem; a) Nam longa
remporis mora excurrit, antequam omnis Mercurius in tam amplo bulba ad verum corporis calorem pervenerit.
Iv. Docet esse in plerisque aquis thermalibus etsi maximavi ebulliant, ut urant corpora in ipsis immersa, longe minorem ignis quantitatem, qyarn sit in aqua communi , quae ferveat. Α que Meondatus in observationibus physicis editis Parisiis an. I sotestatur thermometrum Fahrenheitii in nulla ex aquis thermalibus sci a se exploratis ascendisse supra gradum Iso, cum soleat aqua communis ebulliens illud elevare ad grad. a Ia. Quare vis comburendi in iisdem se prodens repeti debet ab heterogeneis particulis maxime salinis, quae a manu vel aliis corporibus intra illas immersis attrahuntur , I ignem in se inclusum iisdem communicant , vel alio modo effervescentiam quamdam excitant. 6o3. V. Docet differentiam climatum componi cum aequali sere intensione caloris , non tamen cum aequali ejusdem dur tione r & sub Eona torrida non haberi immanes calores, quos V
teres crediderunt, sed iis proximos, qui aliquando sunt sub temperatis, quin immo novimus ab Acad. Parisiens. an. 17 4 Bo guerium expertum fuisse in montibus citea Quiloam sere sub AEquatore positam , tam vehemens frigus, ut aqua ipsa in bene clauso cubiculo conglaciaret: & esse regiones habitatas, in quibus frigus aliquando pervenit ad intensionem plusquam duplam illa,
quae apud Italos est maxima. VI. Docet maximum anni calorem contingere circa finem
Iulii, & minimum cirea finem Ianuarii, adeoque post solstitia diebus circiter εο, qui sunt pars anni sere octava, quenladmodum calor diei maximus non est in meridie , sed horis post meridiem sere tribus, quae sunt pars octava diei naturalis. Hoc saltem enumciat tabula observationum thermometri a Toaldo edita, & constructa
507쪽
structa ex illis, quas per annos quadraginta Patavii habuit celebris D. Potenus ab anno I as usque ad Novembr. an. I 76 r, in quo obiit, & deinde prosequutus est usque ad an. 1764 ejusdem Glius . Quod notandum fuit, quia in Belgio maximus diei calor contingit inter horam primam & secundam pomeridianam teste Musiclienbroehio 1) . Ratio autem phaenomeni est, quia caussae inducentes calorem aut Digus praevalent aliquandiu etiam post sob
stitia caussis sibi oppositis . . . . t . ι. xvi
fio . VII. Docet rationem , quam calor aestatis supra terram habet ad illum hyemis non respondere rationi, quae eruitur exactione Solis diversis his temporibus. Cum enim haee ex calculo
Mairani a), de quo meminit etiam Toaldus a) esset Parisiis,
ut 66 ad 1 t illa quam ibidem exhibuit thermometrum Amonto sit omnium aptissimum huic muneri, erat ut 6o ad s I - , hoc est sere ut 8 ad 7, propter scilicet quemdam constantem calorem , qui
toto anni tempore in terra perseverat, & facile determinatur quantus sit, faciendo hanc proportionem fio e s I-- e: 66 e X I I 'ν X, ex qua eruitur quaesita quantitas xae 393 cum quadam fi actione . VIII. Docet liquores cum vehementer ebulliunt, tunc habere supremum caloris gradum, quem numquam transcendunt,
etiamsi diuturniorem ignis actionem patiantur q. 386 J : & c
cet, universaliter verum non esse, quod quae minus densa sunt, ad minorem caloris intensionem aliis densioribus ebulliant; Nam ) olea licet levia rantum ab in enso que ebullire , testatur Musschenis broe kius, in quibus compertum est oleum lini parem caloris gradum requirere ad fervorem concipiendum, ac Mercurium: nee pariter verum universaliter esse, quod minus densa citius restigescant a Nam ex liquoribus omnium citissime calorem amittit Me curius, lentius oleum Terebinthinae, & multo lentius aqua : neque tandem umversaliter verum esse , ignem aequabiliter distribui in omnibus eorporibus non admodum magnis a Nam vas continens quemvis liquorem includas in altero vase, in quo sit aqua , nunquam obtinebis parem calorem in liquore vasis minoris, etiamsi cogas quamdiu velis aquam ebullire. 6os. IX. Qui thermometrum non consillat, o in aestimati
508쪽
ne eatoris stet enunciationi ut ita dicam tamis , pronunciabit eblida , quae paulo ante frigida , vel tepida, vel sine ullo nee ea in re, nec frigore censuit esse; Nam experientia constat, quod siquid tangatur manu, quae aequalem cum eo , quod tangitur , temperiem habeat, non videri nec calidum , nec fiigidum : sin manu minus ealida videri calidum, & contra si manu magis calida videri fiigidum. Immergis in aqua non calefacta manum , postin quam eam intra nivem detinuisti, aquam dicis calidam r immergis in eadem aqua manum vehementer cateiactam , jam eam nivismilem experieris. Neque haec ulli mira accidunt, qui noverit calorem prout est in corporibus consistere in motu quodam perturbato minimarum ipsius partium, prout vero est in sentiente consistere in simili motu cuti communicato , qui determinata ratione per nervos assiciat ipsius cerebrum. Quare cum ex legibus Dinamicae corpus quidem , quod superabundat motu , communicet motam alteri corpori: corpus vero, quod minus vel aeque moveatur ac alterum, nihil illi communicet, manus, cui idem corpusi eodem modo affectum diverso tempore applicetur, experietur nune sensationem caloris, si illud ipsius cuti eommunicet aliquam agitationem, quae augeat illam, quam naturaliter haheat e nune sensationem frigoris, si illud viceversa decerpat ab ejus cute aliquid ex ipsius motu : nunc vero neutram, si a qualis si in ipsa & in admoto corpore quies vel agitatio. Hi ne intelligitur, quare diversa corpora ut lana, lignum, marmor, & metallum, etiamsi diu fuerint in eodem cubiculo , attamen manus hominis, qui ibi habitat, experiatur constanter
Digida , & rursum metallum & marmor, frigidiora ligno & lana
sentiat. Scilicet corpora omnia inanimata praeter ignita habent
naturaliter minorem calorem , adeoque minorem motum in minimis suis particulis , quam habeat manus, quae illa apprehendat. Igitur dum haec illis necessario communicat aliquid sui motus, sentit iam frigus, & cum plus sui motus iis communicet, quorum plures partes contingit propter superfiziem minus porosam, ut accidit in marmore re pectu lanae & ligni, ideo majus frigus
sentit tangendo imarmor . quam lignum. Compertum enim est
experimentis, quae accurate instituit Nolletus I, communicati
509쪽
nem caloris proportionalem esse densitati corporis , quod tangitura corpore calido. 6o6. X. Per thermometrum possumus etiam exacto cognost re, quantum volumen fiuidorum, quae includant, auctum sit certo, calore, ut aquae serventis, aut diminutum certo frigore, ut nivisa
quando tamen illud fabricatum sit apto modo , qui possit huic quam itioni satisfacere . Dieam illum , quo usus est Neintonus in m fructione sui thermometri, ab ipso met declararum in Transactio nibus Philosophicis num. a o, & deinde a Rogerio Cotes in apis pendice ad suas Lectiones physicae, cui similis est, quem adhiabuit Reau murius. & uterque exponitur etiam a Io. de Tprre I . Pondera tubum cum cylindro vel globo et deinde imple globum naido, v. gr. Mercurio cum aliqua parte tubi, ut riona. Iterum pondera ivbum cum incluso fluido, & detracto pondeate iam noto vitri habebis pondus solius Mercurii inclusi. Hoe divide in 1 aequales partes: ut si pondus fuerit 6oo granorum , conveniet simgulis centesimis modus granorum sex . Filum indicet in tubo ab titudinem Mercurii jam positi. Deinceps ingerantur per infundi, bulum singulae centesimae ponderis Μercurii, & filo notetur quae.
vis altitudo , ad quam pervenit unaquaeque centesima . Habentur ut patet hoc modo totidem portiones aequales Μercurii, quae quando tubus esset per totam suam longitudinem aequalis ubique casPacitatis, occuparent aequales partes ipsius longitudinis: secus vero ut plerunque contingit aequales Mercurii centesimae occupabunt
partes tubi inaequales. Adhaereat iam tubui tabulae immobili, in
qua e regione singulorum filorum note ntur convenientes numeri,
scilicet e regione fili propioris globo, convenit num. IOC , secum do filo ios, & ita porro. His peractis fiuidum extrahatur usque ad illam sui partem, in qua est numerus ioci , & deinde igni imponatur , ejusque vi urgeatur ad maximam sui dilatationem, quam ebulliendo obtinet, tunc innotescet quantum accurate auctum sit volumen illius per hunc calorem supra illud. quod in statu naturali habebat. Quando eodem tabo quaerantur alterius fluidi incrementa , depleatur ipse Mercurio , & novo fluido impleatar usque ad
eumdem gradum Ioci a Eadem enim ratione comrarabitur quaestionis enodatio. 6o7. XI.
510쪽
6o . XI. Thermometrum clocebit, an calor supra hanc te ram , vel supra regionem aliquam minor sit nolitis temporibus ac olim fuerat . vel contra major . Μinorem continuo fieri dixit An nymus Auctor Gallicae Hisoria de antiquis globi Ierrobis perturbationibus editae an. I sa, nullam sequutus observationem , sed solam
libidinem indulgendi absurdis cogitationibus, quae videri possunt apud Trevolitanos I , & quivis facile conjiciet, qui noverit harum expositionem vocari historiam . Majorem contra calorem Perpetuo evadere opinatus est Ponti danus apud Toaldum a , contendens id suadere , tum a priori ex orbita terrae, quam cum Eulero sibi videtur videre sensim consumi, & contra borem fieri :tum a posteriori ex regulari fluminum, quae non nominat, congelatione per hyemem ante annos bis mille, secus ac nunc contingat. His omissis, quae temere dicuntur, observationes Patavinae Polani ab anno 17 s usque ad I 64 , spatium annorum viginti, majus frigus singulis annis exhibent, quam suerit superioribus annis viginti, ab anno scilicet I as , & deinceps, praeterquam in duobus annis i as, & 174o , quorum frigus superatur ab illo
6o S. Alios usus thermo metri suggerit Sturmius ab . At ille nullo modo subsistit. quem Turre vocat ) insign- pro vescendis earnibus salubribus, quem sic proponit. Observentur gradus caloris requisiti pro liquefaciendo adipe, & dissicilioris digestionis habeantur carnes animalium ,.quorum pinguedo solvitur majori calore . Ita carnem suillam Pessimam dicit, quia ejus pinguedo fluit solum ad gradum caloris quasi Ioo thermometri: & contra carnem caponis, anseris, turdi, aeque bonas vocat, quia horum adeps liquescit calore longe minori. At quoniam salubris est caro vituli& bovis, etsi horum adeps non solvatur nisi ad gradus caloris i ,& Io , ut patet ex tabula, quam ex Musichen br hii Introductione ad philosophiam ipse ibidem affert, nequit ea, quam ipse statuit, ratione eognosci carnium salubritas.