De ideis mentis humanae auctore Andrea Spagnio e Societate Jesu Florentino

491쪽

quantitate illud armetur , opus est hunc ab omni aere probe r Purgare ; Aer enim exprimitur , & separatur a liquoribus etiam Per frigus, ut ex phamomenis conglaciationis deducitur . Hinc quae causae deinde deberent Mercurii volumen augere , facilius id essicerent in aere separato. Quare impedita saltem ex parte alteratione Mercurii totum instrumentum deficeret a ratione ac curati thermometri. Methodum, qua haec aeris expulsio obtunetur , docet Musichenbroehius ci) . In eo iam purgato, &serventi, si imponatur osculum tubi calestentis, statim intruditur Mercurius a pondere aeris intra ipsum, qui cum occupaverit duas tertias partes ejusdem cylindri, hic imponatur igni, ut ebuuliens Mercurius quicquid aeris in ipso permixtum remanet, e cludat . Tunc iterum Mercurii serventis vasi exhibetur osculum tubi, ut cilindras totus impleatur , & minus quam quarta Paratu bi adnexi .s 86. Circa modum, quo Armetur scala diversorum graduum eatoris , qui designantur supra tabulam , cui adhaeret thermome trum , dicam de illo dumtaxat, qui communior est, allis dum

bus omissis, de quibus meminit Desagulieri a . Imprimis

eligatur satus atmosphaerae, in quo barometrum praeseserat mediam altitudinem pollicum a8 , utpote frequentiorem et Experie

tia enim docuit barometro altiori plures gradus caloris concipia fluidis, antemam ebulliant, quam eo humiliori. Ipse Faliren- heit primus, teste Secondato apud Trevolitanos 3 , id observavit, quod aliorum experimentis certum deinde factum est, institutis etiam supra montes, ubi cum necessario aer minus gravis sit, liquores longe estius inservescunt. Hoc posito primus gradus ibi constituitur incipere, ubi immerso cylindro intra nivem, cui aequulis salis ammoniaci copia immixta fuerit, sistit descendens Mercurius. Tale numerationis graduum principium auctori placuit, cum nondum cognitum eidem esset longe majus frigus haberi ope glaciei contritae, cui repetitis vicibus superessendatur spiritus nutri , quod idem Falirent eis invenit an. I as, ut Boerha axe di-

sincte exponit, concludens, ) auis mortalium definiet, quale

492쪽

ultra stigui posset exeitari per alias hactenus in natura, ct in artis po-usate latentes vires 8 Stabilito primo caloris gradu, qui inter munimos est, maximus sic determinatur . Thermometrum igni imponitur , per quem sensim ad majorem altitudinem Mercurius imclusus elevatur, usque dum tandem eam aequirit cum ebullit, quae maxima est . Notum enim est ex experimentis Halleii, Amon.

tonsit, & Delahirii locis a Musichenbroehio ci) citatis, nullum suscipi ulteriorem gradum caloris a fluido, quod ebulliat, etiamsi diutius igni torqueatur . Ubi Mercurius ebulliens sistit, ibi appo. nendus est numerus graduum 6oo, sub quo caloris gradu etiam plumbum, & stannum liquescunt: sed alia metalla adhuc dura perseverant. Gradus cui cedit serrum est major illo, a quo ea tera subiguntur, & proinde ubi se extollet Mercurius in susione ferri, ibi ponendus est gradus 'oo in hoc thermometro . Nihilominus ne hie quidem est gradus caloris omnium maximus, qui nobis innotescere potest. Supra hunc enim is est , quem excitant radii Solis collecti primo per convexam lentem satis magnam, dc deinde ad minorem secu edacti per interpositam aliam lentem minorem ; In hujus enim soco ca) metalla qualibet. inquit Munschenbroehius , tenuia vel copiosum fumum ejaculanlur vel in vitrum

vertuntur . Hunc ipsum calorem superat ille ex radiis Solis in seco speculi ustorii, ubi eodem auctore eombusibilia ictu oculi citius sunt inclammata , & omnia metalIa cito vitrum evadunt: & supra hune est ejusdem speculi calor, qui radios Solis receperit reflexos ab alio majoris reflexionis speculo . Bussonius quidem experimemto comperit, ut reserunt etiam Trevolitani Q, speculum compositum ex planis laminis modo, quem ipse exposuit in Aead. Parisiens. m. I 47, reflectens radios in speculum ustorium , c jus superficies erat pes unus quadratus, reddidisse huius secum

duodecies serventiorem.

18 . Habitis duobus punctis fixis , initio primi gradus caloris , sive gero , & i numero 6oo pro gradu caloris ad usum communem maximo, spatium intermedium in partes aequales COOdividatur, quae simili modo continuandae sunt etiam infra gero. Ο Ο Ο Αt

493쪽

474. DE THERMO METRO

Atque pars, quae supra zero erit e regione numeri 3a , designabit litum Mercurii, quando thermometrum hoc immersum sit intra aquam proximam congelationi. Ubi erit numerus 8o, ibi incipit calor , quem natura adhibet in plantarum vegetatione, & a gradu sa Ille, a quo incipit calor hominis sani juxta Boerhaavem in Chemiae parte prima, qui ex observationibus Martines i) esse potest in homine fano etiam gradus s8 , sed non ultra . Ubi respondebit gradus aia, ibi Mercurius stabit immerso in aquam ferventem thermometro . Quod Musichenbroe ius in Tentamini bus sa) apponat numeram a14, mendum dici potest, cum in alii, locis passim sit aia. Aqua autem sit depurata, aliter ponderosior est , & proinde plus caloris suscipit, quam cum minus ponderat. Numeri, qui sunt infra o, designabunt gradus frigoris majoris illo , quod habetur per nivem mixtam sale ammoniaco vel nitro .Fahren heitius quidem author frigoris artificialis ex nive aspersa spiritu nitri vidit Leydae Mercurium in gradu a sub o . Braunius P

tropoli ex Musschenbroexio 3 vidit per primam hujus spiritus infusionem in grad. sa sub O, Per secu am in grad. a a , & per

tertiam in grad. as 3 sub o, & jam antea an. I ss die a 7 Decemb. ipse Braunius cum aliis, quos idem Musschenbroehias nominatis simili modo redegerunt Mercurium in grad. 3so sub o. Pro hoe & omni alio thermometro utilis est illa observatio, cuius primo quod sciam meminit Delisse , & quam deinde experimentis confirmavit Petrus Tabarranas s), quod thermometrum iisdem subjaeeat ealoris vicissitudinibus , sive ejus tubulus reli

quatur apertus, sive colliquefacta ejus extremitate ad flammam lucernae cum impetu supra ipsam immissam clausus fuerit, ut ajunt hermetire. Quando autem quis Velit tabum hunc clausum , sicuti opportunum est in thermometriS includentibus pro Mercurio spiritum vini, cujus facilis vaporatio, tune opus est illum her- metice claudere nullo intus aere rellino, aliter ab iptas elatere motus fluidi ita perturbaretur , ut jam amplius thermometrum non

494쪽

s 88. Fabrent et ii thermometro determinavit Merhaave inter alia gradum caloris, in quo homines vivere non possunt. Sed hanc determinationem Ioannes Hedman in Transadtionibus Philosophicis 1) in dubium revocavit, quippe qui observavit militem ,

cui sub brachio thermometrum ascenderat usque ad grad. Ios, qui est supra gradum, quem Boerhaave determinavit intolerabialem , laborasse quidem siti, nausea , & dolore capitis, non tamen obiisse . Alii vero omnino falsam declararunt, ut Musschenbroeis hius, qui a) Nigritas, dicit, vivere absque incommodo in Nigrit nia in eatore II 6 grad. Sed Merhaave loquutus sorte fuit de incolis Belgii isderati, qui teste ibidem Musschenbroehio a calore 9s graduum fere suffocantur . Quibus animadversis idem statuit definiri non posse, quis sit ealor maximus, in quo homines vivere possint, aut stigus maximum . Quod enim Boerhaave pariter dicatur credidisse nullum animal vivere posse, ubi frigus pervenerit ad gradum 4o insta o hujus thermometri, non est verum I Nam ex observationibus Maupertuisi ad circulum potarem apud Trans istiones philosophicas an . 1 s 3 num. 16 inventum ibi fuit frigus

graduum o sub o, & multo adhuc inserius in aliis locis a Muia schebroehio 3 nominatis, & alicubi in Siberia Dentidosus vidit Mercurium in grad. lao scibo : nec credibile est omnia tunc bruta periisse, aut omnia in hypogaea refugisse.

ARTICULUS II. De Thermometro Florentino.s8s. U Lorentinum appellatur thermometrum, quod Academia C experimentalis Florentina invenit. Hoc constat globo , ex quo de more assurgit tubus aiapustus. Huius longitudo divisa est in partes aequales centum. Spirita vini impletur globus, & tanta tubi pars, quanta requiritur, ut intra nivem immerso instramento sistat spiritus vini in parte ejus quinta , seu in gradu vigesimo : eodemque exposito radiis Solaribus per aestatem magis fervidam ascendat ad partem centesimam . Haec illius constructio plenius intelligetur ab ipsa Academia , ubi primum ex pluribus a se

495쪽

propositis thermometris ci) declarat. Qui aliter illud describunt,

ut Wolfius a , sinceri non sunt: Idem nondum excogitato meliori thermo inetro, fuit omnium ustatissimum. Sed jam amaaccuratos observatores nullius est usus, & apud illos solum reperitur, qui contenti sunt ad suum usum cognoscere variationes caloris loci dumtaxat, in quo vivunt. Iure autem posthabetur Faluenheltiano, & communi, de quo inserius dicam , quia non est iis legibus compalatum , ut unum unius regionis possit esse simile alteri, quod in alia factum sit; Cum enim dependeat longitudo tubi a calore per aestatem maximo , hic idem non est non solum in diversis regionibus, sed ne in uno quidem eodemque loco diversis annis . Propterea duo ex his therm metris hac ratione fabricatis in diversis regionibus sortiato solum convenient in iisdem gradibus pneter illum frigoris ex nive, quem

Turre s dicant non habere relatiomem ad rem ullam probe notam ct determinatam. Rursus spiritus vini processu temporis evadit minaselasticus: quare nec tam expedite , nec ad parem altitudinem semper ascendet vi eiusdem caloris.Quam quasi senectutem hujus liquoquoris etsi Nolletius 6 neget se umquam deprehendisse in suis thermometris e spiritu vini per aquam temperato factis ab annis is,

in uno etiam annorum 4o , attamen in contrarium sunt expe

Olfium si . & Turrem IO). Idem praeterea eodem testante adussehenbroehio ibidem, cum gelat, atque frigido aeri exponitur , inordinatis motibus subjicitur. Alibi cis j addit compertum esse a Maupertullio in Lapponia conglaciasse in eo gradu frigoris, supra quem est illud Siberiae & Americae Septemtrionalis. Quibus impersectionibus eum non subjaceat Mercurius, qui aeque semper diaiatabilis apparet, & per naturale fiigus numquam a sui fluiditate recedit, etsi per artificiale ipsam Academici Petropolitani an.I ssin

496쪽

in glaciem converterint , ideo primas in usu habet. Tandem cum in hoc thermometro maximus gradus caloris sit, qui producitur a Scile , hic impar est ad mensurandos plures gradus caloris in multis corporibus, quae longe maiorem calorem constat suscipere .ssio. Impersectionibus hujus thermometri conatus est occurrere , & remediam afferre Reaumurius, adhibens spiritum vini aqua temperatum certis legibus, quas etiam Desagulierius ci r sert. Pro gradu maximae dilatationis hujus mixturae illum deter minat , ad quem ascendit intra aquam ebullientem , ubi apponit gradum 8o , quos numerare incipit a puncto , in quo intra gelu immersum contrahitur, & sistit. Rationem, quare Reau murius

retinuerit spiritum vini, Delalandius a) post Nolletium 3 db

cit esse , quia compertum est, quod duo thermometra, alterum ex spiritu vini, alterum ex Mercurio, quae conveniant in gradatum congelationis, tum aquae ebullientis discordant in gradibus intermediis, quia hi duo liquores non dilatantur eodem modo . Nolletius praeter allatam rationem alias percurrit, sciliret facilit rem inveniendi ubique spiritum vini, & intuendi ipsius rarefacti nes & condensationes, quoties colore aliquo insectus fuerit, & opportunitatem ad omnes usus meteorologicos, qui numquam superant gradum caloris aquae serventis.sset. Μodus quo hoc Reau murii thermometrum construitur habetur in Historia Academiae Scientiarum Parisiensis ad an. I aci

letium , qui cum in his construendis operam suam apud Reaam rium profiteatur 6 se olim contulisse , magnifice de illo loquia tur . Interea tamen praeter incommoda, quae ab usu spiritus vini nasci solent, iam dicta, timeri potest , ne alia, quae ab usu aquae proveniunt, participet . Aqu am notarum jam Academici Florentini non adhiberi in thermometri constructione, tum quia haee minus sensibilis est ad mutationes caloris, tum quia congela tioni subjecta est, tum quia quamvis purissima, attamen circa

497쪽

crystallum tandem aliquando se es quasdam congregat, vel potius substantiam vitri inficit & obseurat. Hoc unum est, quod communi suffragio Philosophorum, quorum aliquos citat Tybarranus I , ex Mercurio jam comparantur thermometra.

ΑRTICU Lus III. De tbernaometro communi , Dellilii, θ Amoxtoini. ssa. Hermometrum commune appello, quod consat cyli

I lindro, tubo , & Mercurio, qui implet cylindrum ,& partem aliquam tubi . Duo in eo sunt puncta fixa, alterum se, goris , quod desumitur ex nive , a quo incipit scala graduum octoginta : alterum caloris, quod determinat aqua ebulliens. Cum in puncto determinato a nive debeat apponi etero , & in illo caloris concepti per aquam ebullientem numerus So , reliquum tubi imfra raro constare debet partibus ac . Quoniam fixa sunt puncta talis caloris, & frigoris in hoc thermometro, quae eodem modo determinari possunt in omnibus regionibus, illud dicitur unive sale , quatenus parari potest eodem modo sub quovis climate , &qui noverit, quo in gradu sit Mercurius, vel supra , vel infra gero in una regione dato tempore , si eodem illo tempore noverit, ubi apud suum thermometram sisteret, cognoscet in qua ratione dato tempore sit calor vel frigus illius regionis ad calorem vel frigus sui loci. Fuerunt qui ab hac divisione graduum in partes So, quae a puncto congelationis inciperent, recesserunt. Ita invenio apud

P. Heli sa) , quod Celsius, & Christinus statuerunt partes IOO :Hommannus partes Iso: Martinus tandem, & de Bergen pa

tes 18o . Cum maximum diei frigus in plerisque locis contingere soleat circa ortum Solis; Nam alii dicunt semihora post ipsum , alii ante ipsum, quod nasci potest a diversitate regionum obse vante Nasichenbroekio s) : maximus vero calor una saltem hora post meridiem, haec eliguntur tempora pro observationibus thermometri, quod collocari debet ad Boream , & immune esse a radiis solaribus, tam directis, quam reflexis .

498쪽

ssa. Thermometrum Delissii, quod excogitavit Petropoli circa idem tempus, quo Reaamarius suum, exponitur in Continuatione II. Miscellaneorum Berotinensium i), & deinde ab aliis, ut Delalandio a , & Turre 3 , atque est hujusmodi.

Tubus crystallinus desinens in globum impleatur totus Mercurio die aliqua, qua Barometrum quidem Torricellianum sit ad mediam altitudinem : aer vero sit ita frigidus, ut conglacietur aqua, quod vel naturaliter , vel artificiose contingere potest. Hoc enim pacto major Mercurii quantitas in eo continebitur. Pondus Me curii per bi lances cognoscatur, quod facile obtinebitur detrahendo ab invento pondere illud, quod proprium erat tubi vacui. Tubus plenus intra aquam serventem sensim immergatur, ex quo fiet, ut pars aliqua Mercurii ex dilatatione, quam a calore patitur, foras erumpat, quae colligenda est per vas aliquod extremitati tubi apte circumductum, & deinde diligenter. ponderanda. Sublato jam tubo ab aqua serventi deprimetur Mercurias, prout postulat aer frigidus, eodem modo ac prius cum impleretur, in quo collocandus erit. Terminus ultra quem Mercurius non deprimitur, notari debet filo ibi circumligato , ut e regione illius in tabula, quae

hoc thermometrum sustinebit, scribatur certus numerus, qui quartus est in ea proportione, cujus primus terminus est pondus Mercurii implentis tubum 2 secundus est pondus illius , qui erupit elabo vi caloris, qui duo termini sunt iam cogniti: tertius est capacitas tubi simul & globi, quae intelligatur divisa in partes Io ooo; Nam scati est pondus seu quantitas Mercurii implentis tubum , ad quantitatem Mercurii, qui e tubo erupit: ita est capacitas tubi simul & globi ad capacitatem labi, quae vacua relinquitur a depresso Mereario . Quartus hic terminus posito tertio , ut Io Coo inventus est esse fere iso a Rogerio Cotes, qui tubum implevit Mercurio, modo quem diximus. Quoniam igitur numerus Isosignificat volumen Mercurii vi frigoris diminutum esse partib. I soen IO OOo, quas Occupabat in calore aquae serventis, fit ut nota

gero pertineat ad initium tubi, & inde incipiat numeratio graduum crestens continuo globum versus, contra id quod fit in aliis thermometris, in quibus hae: numeratio continuo decrescit globum

499쪽

bum versus. Τhermometra etsi diversis in regionibus hoc modo construe a dicuntur inventa esse non dissentire inter se, quando in eumdem locum fuerunt deportata , quod suadet bonitatem theoriar. ss . Thermometrum Amontonsanum dicitur, quod exco

gitavit, & descripsit Amon tonsius 1 , & ex ipso Nolletius H .

& Turre 3 . Tubo Amontonsius crystallino usus est, qui in inseriori parte in sphonem consormatus desinebat in phialam spha,

ricam . In tubo determinatam quantitatem Mercurii collocavit, quae aerem in phiala inclusum suo pondere comprimebat. Instr mentum sic comparatum immersit in aqua ebulliente, ex quo factum est , ut aer inclusus in phiala patiens rarefiationem extolleret Mercurium . In loco ubi hic stabat in hac circumstantia, ainposuit numerum a Ia, quem constituit in signum maximi caloris , reliquis gradibus inserne positis assignatis pro variatione caloris in aere, qui itumquam illum suscipit, qui est ab aqua se venti . Quoniam autem tubas in superiori parte apertus relinquitur , aestimari nequit gradus caloris indicatus ab ascensu vel descensa Mercurii, nisi eodem tempore observetur etiam , quid de

gravitate aeris enunciet commune barometrum ; Diminuto enim pondere atmosphaerae necessarium est, ut aer phialae respiret quodammodo . & Μercurium extollat, & contra illo aucto magis eonstipetur , & Mercurius consequenter descendat. Propterea Opus est quoties hujusmodi thermometrum quis consillat, observet etiam barometrum , & detrahat a thermometri altitudine tot gradus, quot proveniunt ab imminuto pondere atmosphaerae, & contra addat, quot sunt ab aucto ejusdem pondere, cum calorem unius temporis comparare, quis velit cum alterius temporis calore. sys. Thermometrum hoc non est universale, quemadmodum eiusdem auctor credidit, quia si aer frequenter uno eodemque die diversam habet raritatem vel densitatem in uno etiam eodemque loco, quanto magis in diversis, & inter se longe dissitis. Quare nisi ubique illud construatur , quando aequalem caloris Felfrigoris gradum patitur Atmosphaera , accidet, ut uno in loco, inclusus in ipso sit aer magis rarefactus, quam in alio. Quod in causa

erit, D Amon. Academ. des Sciene. r Tur. Scie n. della Nat. paria.

500쪽

erit, ut ad ulteriorem rarefactionena requiratur longe major vis caloris uno in loco , quam in alio . Opus igitur erit non solumbarometro, sed etiam thermo metro aliquo ad hujus constructi nem , quae minus recedat a ratione thermo metri universalis. Quid quod etiamsi haec omnia quis caveret, quonam modo cavebit periculum , quod imminet a diversa elasticitate aeris intra ipsum in. clusi, quae ut compertum iam est, varia esse potest , eeteris ipsius qualitatibus gravitate & calore paribus, propter immixta cum illo corpuscula , quorum alia promovent, alia cohibent ipsius elast, citatem . Ex quo fieri potest . ut duo thermometra, etsi in singulis suis partibus plane similia, & sub eadem Caeli temperie eo nata , iudicibus thermometro & barometro , adhuc neutiquam inter se consentiant, quemadmodum revera Gasmanus Galeatius agens de Thermometris Amontonianis in Commentariis Bononiensis Instituti 1) invenit in iis, quae consuluit etsi plane similibus, &fortasse in eadem urbe, & ab eodem artifice fabricatis . Videri etiam possunt, quae contra illum Objecit Lazarus Nuguet, qui novi proinde thermometri constructionem proposuit, quam reserunt

ss6. T Mprimis, ut advertunt Franciscus Lana , & Myherus apud L Sturni tum sa), & alii passim, quodvis thermometrum per gradus caloris expressos in tabella , cui applicatur, indieat quudem incrementum , & decrementum caloris, non vero rationem,

in qua calor designatus in uno gradu sit ad illum alterius gradus. Quare siquis existimaret calorem hesternum esse ad hodiernum , ut Io ad Ia , quia altitudo Mercurii, vel spiritus vini, quae heri attingebat gradum Io, hodie pertingit Ia, falleretur a Nam variatio altitudinis Mercurii in thermo metris non sequitur nec sequi potest rationem variationis caloris vel frigoris . I. Quia ita corpora