장음표시 사용
191쪽
Segregare abs te ausus, aut sine illo Salamina ingredi
Neque paternum aspectum es veritus
Nunquam illu aspectum dicebat. quin mihi Telamon iratus furere luctu filii videretur. Vt idem in ilexa ad miserabilem sonum voce. Quum aetate exacta indigerem, Liberum lacerasti. orbasti .extinxisti, neque fratris necis,
Neque gnati eius parui, qui tibi in tutelam est traditus fiens ac lugens dicere videbatur. Quae si ille histrio quotidie curna ageret tam e re agere sine dolore no poterat quid Pacuuium putatis in scribendo leni animo ac re misso suisse Fieri nullo modo potuit. Saepe enim audiui poetam bonum neminem id quod a Democrito & Platone in scriptis relictu esse dic ut sine inflamatione ani- morti existere posse.& sine quoda assa tu quali furoris. Quare nolite existimare meipsum quino Herou veteres casus hctosque luctus vellem imitari atque adumbrate dicedo, neque actor essem alienae personae, sed aut lior meae, cum mihi M. Aquilius in ciuitate retinendus esset quae in illa causa perora da secerim. sine magno dolore secisse. Quem enim ego consule fuisse imperatorem ornatu a senatu, ovantem in Capitolium ascendiise meminissem. hunc cum afflictu in debilitatum, moerentem. in summum discrimen adductum viderem, non prius sum conatus misericordia aliis comouere, quam misericordia sum ipse captus. Sesi equid c tum magnopere moueri , Miudices. cum excitaui moestum ac sordida tu senem.& cum ista iaci quae tu Crasse laudas,no arte de qua quid loquar nescio, sed motu magno animi ac dolore. ut discinderem tunicam, ut cicatrices ostenderem, clim C. Marius moerorem orationis meae
praesens ac sedes multum lachrymis suis adiuuaret: cumque ego illum crebro appellans collegam ei suum commendarem, atque ipsum aduocatum ad commune imperatorum sortunam defendenda inuocarem, non fuit haec sine meis lachrymis. non sine dolore magno miseratio, omniumque deoru & hominum Si ciuiu Si sociorum
imploratio. Quibus omnibus verbis, quae a me tu sui habita. si dolor absuisset meus. non modo non miserabilis, sed etia irrideda suisset oratio mea. Quamobre hoc vos doceo Sulpiti bonus ego videlicet atque eruditus magister, ut in dicendo irasci, ut dolere. vi flere possitis: quanqua te quide quid ego hoc docea. qui in accusando soda- , isti & Quaestore meo tantu incendium non oratione solum, sed multo etia magis vi.& dolore. εἰ ardore animi concitaras, ut ego ad id restinguendum vix conarer accedere Habueras enim tum omnia in causa superiora: vim sugam, lapidationem, crudelitatem tribunitia in Capionis graui miserabilique casu, in iudiciu vocabas: deinde principem &senatus.&civi tatis M.AE milium lapide percussum esse collabat. vi pulsum ex templo L. Cotta,& T. Didium, cum intercedere vellent rogationi, nemo poterat negare. Accedebat ut haec tu adolescens pro Rep. queri summa cudignitate existimarere: ego homo cesorius vix satis honester viderer seditiosum ciuem. Si in hominis consularis calamitate crudele posse desendere. Erant optimi ciues iudices. bonorii viroru plenuserit, vix ut mihi tenuis quaeda venia daretur excusationis, quόd ,
tamen eu defendere qui inibi Quaestor suisset. Hic quid ego dica me arte aliqua adhibuisse quid fecerim narrabo. si placuerit vos mea defensione in aliquo artis loco
reponetis. Omniu seditionii genera, vitia, pericula collegi: eamq; oratione ex omni Rei p. nostrae teporum varietate repetiui: coclusiq; ita, ut ὸicere, etsi omnes inolestae semper sed itiones sui illant iustas tame fuisse nonnullas, Si prope necessarias. Tu illa quae modo' Crassus comemorabat, egi. neq; reges ex hac ciuitate exigi, neq; tribunos pl. creari, neq; plebiscitis toties cosulare potestate minui, neq; prouocatione patronam illa ciuitatis. ac vindice libertatis pop. Ro. dari sine nobiliu dissensione potui sise: ac si illae seditiones saluti huic ciuitati fuissent .no continuo si quis motus pop. Ω-ctus esset id C. Norbano in nefario crimine, atque in fraude capitali esse ponendum, m
192쪽
Quod si vii qua populo Rom. concessum esset, ut iure concitariis videretur, id quod docebam saepe esse concessum: nullam illa causam iustiorem fuisse. Tum omnem orationem traduxi de conuerti in increpandam Caepionis fugam, in deplorandum
interitum exercitus. Sic de eorum dolorem, qui lugebant suos, oratione refricabam:& animos equitum Romanorum, apud quos tum iudices causa agebatur. ad , pionis odium a quo erant ipsi propter iudicia abalienati, renovabam atque reuocabam. Quod ubi sensi me in pollessione iudicii ac de sensionis meae c5stitiste, quod depopuli beneuolentiam mihi conciliaram, cuius ius etiam cum seditionis coniunctione defendera : εἰ iudicum animos totos vel calamitate civitatis, vel luctu ac de-syderio propinquorum, vel odio proprio in Caepionem, ad causam nostram couerteram: tunc admiscere huic generi orationis vehementi atque atroci genus illud al- φ terum de quo ante disputaui, lenitatis de mansuetudinis, coepi me pro meo sodali.
qui mihi in liberum loco more maiorum esse deberet,& pro mea omni fama propὸ fortunisque decernere: nihil mihi ad existimationem turpius nihil ad dolorem acerbius accidere posse. quam si is qui saepe alientissimis a me. sed meis tamen ciuibus saluti existimarer suisse. sodali meo auxilium ferre non possem. Petebat iudicibus, ut illud aetati meae, ut honoribus. ut rebus gestis. si iusto si pio dolore me esse affectu viderent, concederent, praesertim, si in aliis causis intellexissent, omnia me semper pro amicorum periculis nihil unquam pro me ipso deprecatu. Sic in illa omni de- sentione atque causa, quod esse in arte positu videbatur, ut de lege Apuleia dicerem.
ut quid esset minuere maiestate explicarem : perqua breuiter perstrinxi, atq; attigi. Hi His duabus partibus orat nis quarum altera concitatione habet, altera comm edationem, quae minimὰ praeceptis artita sunt perpolitae, omnis est a me illa causa tractata. ut 5e acerrimis in Caepionis inuidia renovanda. & in meis moribus erga meos necessarios declarandis masu et iis nius viderer. ita magis affectis animis iudicum. quam doctis tua Sulpiti est a nobis tu accusatio victa. Hic Sulpitius. Verer hercule inquit, Antoni, ista comemoras. na ego nihil unqua vidi, quod tam et manibus elaberetur,
quam mihi tum est elapsa illa causa. Cum enim quemadmodu dixisti, tibi ego non iudicium. sed incendium tradidissem: quod tuum principium dii immortales suit
qui timor quae dubitatio 3 quanta haesitatio tractusque verborum ut tu illud initio quod tibi unum ad ignoscendii homines dabant, tenuisti. te pro homine perneces sario Quaestore tuo dicere qua tibi primum munisti ad te audiendu viam Ecce auteiis cum te nihil aliud profecisse arbitrarer . nisi ut homines tibi ciuem improbu de sendenti ignoscendii propter necessitudinem arbitraretur, serpere occulte episti, nihil dum aliis suspicantibus. me vero iam pertimescente: ut illam non Norbani seditionem, sed populi Rom. iracundiam . neque eam iniustam, sed meritam ac debitam suilla defenderes. Deinde qui locus abs te praetermissus in Caepione ut tu illa omnia odio Intidia. misericordia miscuisti Neq; hoc solum in defensione. sed etia in Scauro, caeterisque meis testibus, quoru tu testimonia non refelle do, sed ad eundem impetum populi confugiendo resutas i. Quae cum abs te modo commemoraremur, equidem nulla praecepta de*derabam. Istam enim ipsam demonstrationem de sensionum tuarum abs te ipso cona memoratam doctrinam esse non mediocrem puto.
Atqui si ita placet. inquit Antonius trademus etiam, quae nos sequi in diccdo, quaeq;
maxime spectare solemus:docuit enim iam nos longa vita, viasque rerii maximaru ,
ut quibus rebus animi hominum mouerentur. teneremus. Equidem primum cost derare soleo, postuletne causa: nam neque paruis in rebus adhibendae sunt hae dicendi faces. neque ita animatis hominibus. ut nihil ad eorum mentes oratione flectedas proficere possimus me aut irrisone, aut odio digni putemur, si aut tragoedias agamus in nugis aut conuellere adoriamur ea quae non possint comoueri. Nam quonia haec
sere maxime sunt in iudicum animis. aut quicunque illi erunt apud quos agemus,
193쪽
oratione molieda, amor, odium, iracundia, inuidia, misericordia. spes laetitia. timor. molestia, sentimus amorem conciliari. si id velle videare. quod sit utile ipsis. apud quos agas defendere: si aut pro bonis viris, aut certe pro iis qui illis boni atque utiles sint laborarem anque haec res amorem magis conciliat. illa virtutis de sentio ch ii ritatem: plusque proficit, si proponitur spes utilitatis suturae, quam praeteriti bene ficii commemoratio. Enitendum est ut ostendas in ea re quam de sendas. aut dignitatem inesse. aut utilitatem: eumque cui concilies hunc amorem significes nihil ad utilitatem suam retulisse ac nihil omnino fecisse causa sua. Inuidetur enim tam o dis hominum ipsorum: studiis autem eorum caeteris commodandi fauetur. Videndumque hoc loco est, ne quos ob benefacta diligi volemus, eorum laudem atque gloriam. cui maximer inuideri solet, nimis efferre videamur. Atque iisdem ex locis leodium in alios struere discemus, de a nobis ac nostris dimouere: eademque haec genera tractanda sunt in iracundia vel excitanda vel sedanda. Nam si quod ipsis qui audiunt perniciosum aut inutile si id factum augeas, odium creatur: sin quod aut in ibonos viros. aut in eos in quos quisque minime debuerit, aut in Rempub. tum excitatur, si non tam acerbum odium, tamen aut inuidiae aut odii non )issimili, o sensio. Item timor incutitur aut ex ipsorum periculis, aut ex communibus: interior est ille proprius. sed hic quoque communis ad eandem similitudinem est perducendus. Par atque una ratio est spei, laetitiae, molestiae. Sed haud scia an acerrimus longe sit omnium motus inuidiae : nec minus virium opus sit in ea comprimenda. quam in excitanda. Inuidet autem homines maxime paribus, aut inferioribus cum se relictos sentiunt, illos autem dolet euolasse: sed etiam se petioribus inuidetur saepe vehemen ter de eo magis si in tolerantius se iactant, εἰ aequabilitatem communis
iuris,praestantia dignitatis aut sortunae suae transeut. Quae si inflammanda sunt. maxime dicendum est, non esse virtute parta, deinde etiam vitiis atque peccatis. Tum si isserunt honestiora atque grauiora tamen non esse tanta ulla merita. quanta insoletia
hominis. quantumq; fastidium. Ad sedandia autem magno illa labore, magnis periculis esse parta, nec ad sium commodu sed ad aliorum esse collata: quae sua gloriam peperisse videantur. tametsi ea non si iniqua merces periculi. tamen ea no delectori . totamque abiicere, atque deponere: omninoque perficiendum est squoniam plerique sunt inuidi, maxim Rue est hoc commune vitium, di peruagatu: inuidetur autem praestanti florent que sortunae ut haec opinio minuatur de illa excelles opinione fortuna. cum laboribus do miseriis permista esse videatur. At misericordiam uetur .s is qui audit, adduci potest ut illa quae de altero deplorentur. ad suas res reuocet quas aut tulerit acerbas, aut timeat, aut intues alium, crebro ad seipsum reuertatur. ita cum linguli casus humanarum miseriarii grauiter accipiuntur,s dictitur do- , , lenter. tu asilicia de prostrata virtus maxime luctuosa est: εt ut illa altera pars orati nis. quae probitatis commedatione boni viri debet specie tueri lenis ut saepe ia dixi atq; summissa: sc haec quae suscipitur ab oratore ad comu tandos animos,atque omni ratione flectendos intenta ac vehemens esse debet. Sed est quaeda in his duobus generibus, quoru alterum lene alterum vehemens esse debet, dissicilis ad distinguendum similitudo. Nam ex illa lenitate . qua conciliamur iis qui audiunt. ad hanc vim acerrimam,qua eosdem excitamus. influat oportet aliquid. & ex hac vi non unquam animi aliquiὸ influendum est illi lenitati meque est ulla temperatior oratio quam illa in qua asperitas c6tentionis oratoris ipsus humanitate coditur: remissio aute lenitatis quada grauitate Si contentione firmatur. In utroq; autem genere dicendi. 8e illo in quo vis atq; contentio quaeritur, & hoc quod ad vitam Sc mores accomm
datur : de principia tarda sunt. εἰ exitus tamen spissi Si producti esse debent. Nam neque assiliendum statim est ad illud genus orationis tabest enim totum a causa,
di homines prius ipsum illud quod proprium sui iudicii est, audire de*derant
194쪽
nec clim in eam rationem ingressus sis. celeriter discedendum est. Non enim scutargumentum simul atque politum est, arripitur, alterumque.& tertium poscitur: ita misericordiam, aut inuidiam,aut iracundiam, simul atque intuleris, postis commouere. Argumentum enim ratio ipsa confirmat: quae simul atque emillia est. adhaeresicit. Illud autem genus orationis non cognitionem iudicis. sed magis perturbationem requirit:quam consequi nili multa.& varia.& copiosa oratione. & simili contentione actionis nemo potest. Quare qui aut breuiter, aut summisse dicunt. doceii, cere iudicem possint, commouere non possunt: in quo sunt omnia. Iam illud per spicuum est, omnium rerum in cotrarias partes iacultate ex iisdem suppeditati locis. Sed argumento resistendum est, aut iis quae comprobandi eius causa se inuntur
reprehendendis: aut demonstrando id quod concludere illi velint, no effici ex propositis. necesse consequens: aut si ita non re sellas, asserendum est in cotratiam partem quod sit aut grauius,au t aeque gratae. Illa autem quae aut coociliationis causa leniter, aut permotionis vehementer aguntur, contrariis commotionibus inserenda sunt. ut odio beneuolentia, ut misericordia inuidia tollatur. Suavis autem est .&vehementer saepe utilis iocus. & facetiae : quae etiam si alia omnia tradi arte possitnt. naturae sunt propria certe, neque ulla artem de*derant: in quibus tu longe aliis mea sententia Caesar excellis: quo magis mihi etiam testis esse potes, aut nullam ess e artio tem satis: aut siqua est, ea nanos tu potissimum docebis. Ego verd, inquit Caesar omni
de re facetius puto posse ab homine non inurbano. quam de ipsis facetiis disputari. Itaque cum quosdam Graecos inscriptos libros esse vidissem de ridiculis, nonnullam in spem veneram, posse me aliquid ex istis discere, inueni aut e ridicula,&salsa multa Graecorum . nam S: Siculi in eo genere,& Rhodii,& ByZantil.& praeter caeteros Attici excellunt sed qui eius rei rationem quandam conati sunt, artemq; tradere. sic insulsi extiter ut ut nihil aliud eorum nisi ipsa insulsitas rideatur. Quare mihi quidem videtur nullo modo doctrina ista res posse tradi. Etenim clim duo genera sint sacetiarum. alterum aequabiliter in omni sermone susum,alterum peracutum &breue: illa a veteribus superior. cauillatio: haec altera dicacitas nominata est. Leve nomen habet utraq; res quippe leue enim est totum hoc, risum mouere. Verunt a me, vidi
ii, cis Antoni, multu in catilis persaepe lepore & sacetiis profici vidi. Sed cum in illo ge nere perpetuae festiuitatis ars non desyderetur natura enim fingit homines, At creat imitatores & narratores iacet os. εἰ vultu adiuuate,& voce,& ipso genere sermonis, tum vero in hoc altero dicacitatis. quid habet ars loci. cum ante illud iacete dictis me missum haerere debeat quam cogitari potuisse videatur Quid enim hic meus frater ab arte adiuuari potuit, cum a Philippo interrogatus quid latraret, larem se videre respondit Quia in omni oratione Crassus vel apud centumuiros contra Scaeuolam, vel contra accusatorem Brutum, cum pro Gn. Planco diceret Nam id quod tu nulli tribuis Antoni, Crasso est omnium sententia concedendum. Non enim sere quisquam reperietur, praeter hunc, in utroque genere leporis excellens. & illo
quod in perpetuitate sermonis, de hoc quod in celeritate, atque dicto est. Nam haec perpetua contra Scauolam Curiana de sensio tota redundauit hilaritate quadam, &, is loco. dicta illa breuia non habuit. Parcebat enim aduersarii dignitati, in quo ipso seruabat suam quod est in hominibus sacetis & dicacibus difficillimum habere so
minum rationem.& temporum,&ea quae occurrant, cum salsissime dici possint tenere. Itaque nonnulli ridiculi homines hoc ipsum non insulse interpretantur. Dicere enim aiunt Ennium flammam i sapiente facilius ore in ardete opprimi quam
bona dicta teneat. Haec scilicet bona dicta quae salsa sint. Naea dicta appellantur proprio iam nomine. Sed ut in Scaevolam continuit ea Crassus. at Q illo altero senere, in quo nulli aculei contumeliarii ineran t. causam illam dispia lationemq; lusit: se in Bruto que oderat, de quem dignum contumelia iudicabat, utroq; genere pugnauit. l. iiii.
195쪽
Quam multa de balneis quas nuper ille vendiderat, quam multa de amisso patrimonio dixit atqtie illa breuia cum ille diceret se sine causa sudare, Minime mirum, inquit:modo enim existi de balneis. Innumerabilia huiuscemodi suerunt. sed non iii minus iucuda illa perpetua. Cii enim Brutus duos lectores excitasset, εἰ alteri de colonia Narbonensi Crassi orationem legedam dedisset . alteri de lege Seruilia.& climcontraria inter sese de Re p. capita contulisset noster hic facetissime tres patris Bruti de iure ciuili libellos tribus legendos dedit. Ex libro primo, Forte eum it . ut in Privernati essemus. Brute, testificatur pater se tibi Privernate fundii reliquisse. Deinde ex libro secundo, In Albano eramus ego& Marcus filius. Sapies videlicet homo cuprimis nostrae civi tatis, norat hunc gurgitem, metuebar ne cum is nihil haberet. nihil esse ei relictum putaretur. Tum ex libro tertio, in quo finem scribendi secti l tot enim, ut audiui scaevolam dicere, sunt veri Bruti libri.ὶ In Tiburti sorte assedimus ego& M. filius. Vbi sunt ii iandi Brute. quos tibi pater publicis commentariis co- signatos reliquit Quὀd nisi puberem te, inquit, iam haberet quartum librum com- is posuisset εἰ se etiam in balneis locutum cum filio, scriptum reliqui siet. Quis est igitur qui non fateatur hoc lep6re atque iis facetiis no minus resutatum esse Brutum. quam illis tragoediis, quas egit idem clim casu in eadem causa cum lanere efferretur anus Iunia Proh dii immortales. quae fuit illa,quata vis, quam inexpectata, quam
repentina cum conlectis oculis, gestu omni imminenti, summa grauitate di celeritate verborum, Brute quid sed est quid illam anum patri nuntiare vis tuo quid illis omnibus, quorum imagines duci vides quid maioribus tuis quid Lucio Bruto qui hunc populum dominatu regio liberauit quid te facere cui rei, cui gloriae, citi vi tuti studere patrimonione augendo At id non est nobilitatis: sed sic esse nihil superest: libidines totum dissipauerunt. An iuri ciuili test paternum, sed dicet te, cur in
aedes viaeres, ne in rutis quidem &casis solium tibi paternum recepisse. An rei mi- is litari. qui nunquam castra videri stan eloqtientiae, quae nulla est in te. Si quicquid est vocis ac linguae omne in istum turpissimum calumniae qii aestum contulisti Tu tu cem aspicere audes tu hos intueri tu in foro tu in urbe, tu in ciuium esse cospectu Tu illam mortuam tu imagines ipsas non perhorrescis, quibus non modo imit adis,
sed ne collocandis quidem tibi ullum locum reliquistir Sed haec tragica atque diuina: faceta autem Si urbana innumerabilia etia ex una concione meministis. Nec enim concio maior unquana fuit, nec apud poplitu grauior oratio. qua in huius contra collega in censura nuper, neque lepore de sestiuitate conditior. Quare tibi Antoni utriique assentior de multum facetias in dicendo prodesse saepe,& eas arte nurulo modo posse tradi. Illud quidem admiror, te nobis in eo genere tribuisse tantum, Si non huius rei quoque palmam, ut caeterarum, Crasso detulisse. Tum Antonius. Ego vero: ita secissem, inquit, nili interdum in hoc Crasso paululum inuidere. Nam esse quan uis facetum atque lalsum. non nimis est per seipsum inuide lum: sed cum omnium sis venustissimus& urbanissimus, omnium grauissimum Se seuerissimum εο esse εἰ videri quod isti contigit uni. id mihi vix serendum videbatur. Hic clim a risisset ipse Crassus. Attamen inquit Antonius .cii in artem esse sacellarum Iuli negares, aperuisti quiddam quod praecipiendum videretur. Haberi enim dixisti rationem oportere hominum, rei, temporis, ne quid iocus de grauitate decerperet. quod quidem in primis a Crasso obseruari solet. Sed hoc praeceptum praetermittedum est sacetiarum, quum his nihil opus lit: nos autem quomodo utamur cum opus sit, quaerimus: ut in aduersarium, Si maxime si eius stultitia poterit agitari: telti stultum, iocupidum. leuem, si facile homines audituri videbuntur. Omnino probabiliora sunt quae lacessiti dicimus. quam quae priores. Nam εἰ ingenii celeritas maior est, quae apparet in respondendo. δἰ humanitatis est responsio. Videmur enim quieturi fuisse.
nisi esse inus lacessiti ut in ista ipsa concione nihil seret dictum est ab hoc, quod qui-
196쪽
dem sacetius dictum videretur,quod non prouocatus responderit. Erat autem tanta grauitas in Domitio, tanta authoritas, ut quod effet ab eo obiectit in lepore magis eleuandum,quam contentionc frangendum videretur. Tum Sulpitius.Quid igitur, inquit, patiemur Cesarem,qui quanquam Crasso sacetias concedit, tamen multo in eo stu)io magis ipse elaborat, non explicare totum nobis genus hoc iocandi quale sit. & unde deducatur,p sertim cum tantam vim & utilitatem salis de urbanim talis esse fateatur Quid si, inquit Iulius, assentior Antonio dicenti nullam esse artatem salis Hic cum Sulpitius reticuisset, uali vero inquit Crassus, horum ipsorum de quibus Antonius iam diu loquitur,ars ulla sit, obseruatio quaedam est. vi ipse di xit earum reru quae in dicendo valent, quae si eloquentes facere posset, quis effet non eloquens Quis enim haec vel non sicile. vel certe aliquo modo posset ediscere Sed ego in his praeceptis hanc vim, Si hanc utilitatem eme arbitror. non ut ad reperiendum quid )icamus,arte ducamur: sed ut ea quae natura,quae studio, quae exercitatione consequimur.au t recta esse considamus,aut praua intelligam iis,quum quo reserenda sint didicerimus. Quare Caesar ego quoque a te hoc peto, ut si tibi videtur, disputes de hoc toto iocandi genere.quid sentias: nequa sorte dicendi pars, quoniam ita voluistis, in hoc tali coetu, atque in tam accurato sermone praeterita esse videatur. Ego vero,inquit ille, quoniam collectam i conuiua Crasse exigis, non committam, ut si defugerim, tibi causam aliquam dem recusandi: quanquam soleo saepe mirari eorum impudentiam, quia gut in scena gestum spectante Roscio. Quis enim sese commouere potest cuius ille vitia non videate sic ego nunc Crasso audiete primum loquar de facetiis.& docebo sus ut aiunt oratorem eum, quem cuin Catulus nuper audisset, se num alios aiebat esse oportere. Tum ille, Iocabatur, inquit Catulus: praesertim cum ita dicat ipse.ut ambrosia alendus esse videatur: verum te Caesar audiamus ut ad Antonii reliqua redeamus. Et Antonius, Perpauca quidem mihi restant,inquit:sed tamen defessus iam labore atque itinere disputationis meae requiescam in Casaris sermone,quasi in aliquo peropportuno diuersorio. Atqui,in ,,, quit Iulius, n6 nimis liberale sospitium meum dices: nam te in viam simulac per paululum gustaris, extrudam &eiiciam. Ac ne diutius vos demorer, de omni isto genere quid sentiam, perbreviter exponam. De risu quinque sunt quae quaerantur: unum, quid sit: alterum,unde sit: tertium,stne oratoris velle risum mouere e quartum,quatcnus: quintum,quae sint genera ridiculi. Atque illud primum quid sit ipse
risus quo pacto cocitetur, ubi sit quomodo existat atque ita repete erumpat, ut eum cupietes tenere nequeamus, & quomodo simul latera,OS, venas vultum, oculos occupet,videri t Democritus. Neque enim ad hunc sermonem hoc pertinet: Si si pertineret,nescire me tamen id non puderet quod ne ipsi quidem illi scirent qui pol licerentur. Locus autem & regio quasi ridiculi nam id proxime quaeriturin turpitudine& deformitate quadam cotinetur. Haec enim ridentur vel sola,vel maxime quae noui tant &designant turpitudinem aliquam non turpiter. Est autem, ut ad illud tertium veniam, plane oratoris mouere risum, vel quod ipsa hilaritas beneuolentiam conciliat ei per quem excitata est: vel quod admirantur omnes acumen uno saepe in verbo postum, maxime respondentis,nonnunqua etiam lacessentis: vel quod frangit aduersarium,quod impedit quod eleuat, quo d deterret.quod resutat: vel quod ipsum oratorem politum esse hominem significat,quόd eruditum quod urbanum, maximeque quia tristitiam ac seueritatem mitigat & relaxat, odiosasque res saepe, quas argumentis dilui non facile est ioco risuque dissoluit. Quatenus autem lintridicula tractanda oratori, perquam diligenter videndum est: quod in quarto loco quaerendi posueramus. Na nec insignis improbitas.& scelere iuncta, nec rursus miseria insignis agitata ridetur. Facinorosos enim maiore quadam vi quam ridiculi.,ν vulnerari volunt: miseros illudi nolunt, nisi ii se sorte iactant. Parcendum est au-
197쪽
tem maxime cliaritati hominum, ne temere in eos dicas qui diliguntur. Haec igitur adhibessa est primum in iocando modetatio. Itaque ea facillime luduntur. quae neque odio magno . nec misericordia maxima digna sunt. Quamobre materies omnis ridiculorum est in istis vitiis quae sunt in vita hominum neq; charorum, neque calamitosorum, neque eorum qui ob facinus ad supplicium rapiendi videntur: eaque belle agitata ridentur. Est etiam deformitatis & corporis vitiorum satis bella materies ad iocandum. Sed quaerimus idem quod in caeteris rebus maxime quaerendu est. quatenus. In quo non modo illud praecipitur. nequid insulse, sed etiam siquid perridicule possis vitandum est oratori utrunque, ne aut scurrilis iocus sit, aut inimicus. Quae cuiusmodi sint facilius iam intelligemus, cena ad ipsa ridiculorum genera deueneri natis. Duo enim sunt genera facetiarum. quorum alterum re tractatur, ait . srum dicto. Re si quando quid tanquam aliqua fabella narratur, ut olim tu Crasse in Memmium, comedisse eum lacertum Largii. cum esset cum eo Tarracinae de amicula rixatus. Salsa attame a te ipso ficta tota narratio. Addidisti clausulam, tota Tarracina. tum omnibus in parietibus inscriptas suisse literas tria LL L. duo M M. Citin- quaereres id quid esset. senem tibi quendam oppidanum dixisse, Lacerat lacertum - Largii mordax Memmius. Perspicitis hoc genus quam sit facetum, quam elegans. quam Oratorium, siue habeas vere quod narrare possis, quod tamen est mendaciunculis aspergendum: siue fingas. Est autem haec suius generis virtus, ut ita facta demonstres, ut mores eius de quo narres, ut seria o. ut vultus omnes exprimatur: ut iis
qui audiunt, tum geri illa fierique videantur. In re inest item ridiculum . quod ex quada deprauata imitatione sumi solet. ut idem Crassus, Per tuam nobilitatem, per - vestram familiam . Quid aliud fuit in quo concio rideret, nisi illa vultus. & vocis imitatio Per tuas statuas vero cum dixit. 8: extenso brachio paululum etiam de gestu addidit, vehementius risimus. Ex hoc genere est illa Rosciana imitatio senis: - Tibi ego Antipho alliro, inquit, senium est cum audio. Atque ita est totum hoc ipso genere ridiculum. vi cautissime tractadum sit. Mimorum est enim et hologorum . si nimia est imitatio. sicut obscoenitas. Orator surripiat oportet imitationem : ut is qui audiat, cogitet plura quam videat. Praestet idem ingenuitatem, de ruborem suum, verborum turpitudine,& rerum obscoenitate vitanda. Haec ergo duo genera sunt eius ridiculi. quod in re positum est: quae sun t propria perpetuarum sace tiarum .in quibus describuntur hominum mores, & ita effinguntur, ut aut re narrata aliqua. quales sunt intelligantur: aut imitatione breuiter iniecta. in aliquo insigni ad irridendum vitio reperiantur. In dicto autem ridiculum est ius id quod verbi aut sententiae quodam acumine mouetur: sed ut in illo superiore genere vel narrationis vel imitationis vitanda est mimorum ethologorii limilitudo, sic in hoc scurrilis oratori dicacitas magnopere sugienda est. Qui igitur distinguemus a Crasso, a Catulo, a caeteris familiarem vestrum Granium, aut Vargulam amicum meum Non mehercule in mentem mihi quidem venit: sunt enim dicaces. Granio quidem nemo dicacior. Hoc opinor. primum. ne quotiescunque potuerit dictum dici. necesse habeamus dicere. Pusillus testis processit, Licet, inquit, rogare Philippus Tu quaesitor properans. Modo breuiter. H;c ille, Non accusabis, perpusillum rogabo. Ridicule: sed sedebat iudex L. Aurifex, breuior etia quam ipse testis. omnis est risus in iudicem conuersus. visum est totum scurrile iudicium. Ergo haec quae cadere possunt in quos nolis quantiis sint bella,sunt tamen ipso genere scurri- ,1εlia: ut iste qui se vult dicacem.& mehercule est, Appius, sed nonnunquam in hoc vitili scurrile delabitur: Coenabo inquit. apud te, huic lusco similiari meo C. Sextio: uni enim locum et se video. Est hoc scurrile,& quod sine causa lacessivit.& tamenia dixit quod in omnes luscos conueniret. Ea quia meditata putatur esse, minus ridentur. Illud egregium Sextii, de ex tempore, Manus laua, inquit, & ccena. Tcporis igi-
198쪽
tur ratio. & ipsuis dicacitatis moderatio, & temperantia, Se raritas dictorum distin suet oratorem a scurra : &quod nos cum causa dicimus, non ut ridiculi videamur.
sed vi proficiamus aliquid, illi totum diem.& sine causa. Quid enim est Vargula assecutus.cum eum candidatus A. Sempronius cum Marco suo fratre complexus enio set, Puer abige muscast Risum quaesiuit qui est mea sententia vel tenuissimus ingenii fructus. Tempus igitur dicendi prudentia &grauitate moderabimur: quaru utinam artem aliquam haberemus : sed domina natura est. Nunc exponamus genera ipsa summatim quae risum maxime moueant. Haec igitur sit prima partitio. Quod facete dicatur id alias in re habere, alias in verbo facetias: maxime autem homines delectata. siquando risus coitincte re verb6que moueatur. Sed hoc memetote.quoncunque locos attingam unde ridicula ducatur, ex iisde locis sere etiam graues sententias posse duci. tantum interest, quod grauitas honestis in rebus seuere, iocus in
turpiculis & quasi deformibus ponitur: velut in iisdem verbis & laudare frugi seruum post uinus,& si est nequam, iocari. Ridiculum est illud Neronianum vetus insurace seruo Solum esse, cui domi nihil sit nec obsis gnatum, nec occlusum. Quod, j, idem in bono seruo dici solet.&hoc iisdem etiam verbis. Ex iisdem autem locis omnia nascun tur. Namq; quod Sp. Carvilio grauiter claudicanti ex vulnere ob Rep. accepto,& ob eam causam verecundanti in publicu prodire, mater dixit, Quin prodis mi Spuri, ut quotiescunque gradum sacias, toties tibi tuarum virtutum veniat in mentem praeclarum &graue est.quod Caluino Glaucia claudicanti,Vbi est vetus illud. Num claudicat at hic claudicat. Hoc ridiculum est: & utrunque ex eo quod in claudicatione animaduerti potuit. est ductum. Quid hoc Naevio ignauius Seuere Scipio. At in male olentem, Video me a te non conueniri, sed circumueniri. Subridicule Philippus. At utrunque genus continet verbi ad literam immutati similitudo. Ex ambiguo dicta, vel argutissilia putantur: sed non semper in ioco, saepe e-
in tiam in grauitate versantur. Africano illi maiori coronam sibi in conuiuio ad caput acconmaodanti, cum ea saepius rumperetur P. Licinius Varus. Noli mirari, inquit, si non conuenit : caput enim magnum est. laudabile & honestum. At ex eodem genere est, Caluus Satis est quod dicit. Parumne multa Nullum genus est ioci. quo non ex eodem seuera & grauia sumantur. Atq; hoc etiam animaduertendit, non esse
omnia ridicula faceta. .uid enim potest esse tam ridiculum quam Sannio est sed
ore vultu,imitandis moribus,voce, deniq; corpore ipso ridetur. Salsum hune ponsum dicere, atque ita. non ut eiusmodi oratorem esse velim, sed ut mimum. Quare primum genus hoc quod risum vel maxime mouet, non est nostrum, morosum. superstitiosum suspiciosum gloriosum, stultum. Naturae ridentur ipsae, quas personas agitare solemus non sustinere. Alterum genus est imitatione admodum ridiculum. sed nobis tantum licet sertim, siquando & cursim. Alterum minime est libe-, ο rale. Tertium, oriς deprauatio, non digna nobis. Quartum, obscoenitas non solum non soro digna sed vix conuiuio liberorum. Dc tractis igitur tot rebus ex hoc oratorio loco, facetiae reliquae sunt, quae aut in re,ut ante diuisi, positae videntur esse:aut in verbo. Nam quod quibuscunque verbis dixeris, facetum tamen est,re continetur:
quod mutatis verbis salem amittit. in verbis habet leporem omne. Ambigua sunt in primis acuta, atque in verbo posita, non in re: sed non saepe magnum risum mouent magis ut belle & literate dicta laudantur: ut in illum Titium qui ctim studiose pila luderet.& idem signa sacra noctii stangere putaretur, gregalesque eum in campum non venisse requirerent, excusauit Vespa rentius, quod eum brachium fregisse diceret. Vt illud Africani quod est apud Lucilium,
- Quid Decius Nuculam 3 an confixum vis faceret inquit.Vt tuus amicus,Cras. se. Granius, Non esse sextantis. Et si quaeritis is qui appellatur dicax hoc genere maxime excellit, sed risus mouent alia maiores. Ambiguum per seipsum probatur id
199쪽
quidem. ut ante dixi vel maxime: ingeniosi enim videtur, vim verbi in aliud atque caeteri accipiant, post educere: sed admirationem magis quam risum mouet, nisi s- quando incidit in aliud quoq; genus ridiculi. Quae genera percurram equidem: sed scitis esse notissimum ridiculi genus, cum aliud expectamus, aliud dicitur. hic nobismet ipsis noster error tisum mouet. Quod si admistu est etia ambiguit, fit salsius ivt apud Naeuiu videtur esse misericors ille, qui iudicatu duci videns, percontatur ita, - Quanti addictus mille num una.
Si addidisset tantummodo ducas licet: esset illud genus ridiculi praeter expectationem: sed quia addidit,
- - Nihil addo. ducas licet: addito ambiguo altero genere ridiculi. suit, ut mihi quidem videtur.salsis mus. Hoc tum est venustissimum, cum in altercatione arripitur ab aduersario verbii, &ex eo. ut i Catulo in Philippum, in eum ipsum aliquid qui lacessivit, instigitur. Sed cum plura sint ambigui genera de quibus est doctrina quaedam subtilior, attendere & aucupari verba oportebit: in quo ut ea quae sint frigidiora vitemus se tenim cauendum est ne ascessitum dictum putetuo permulta tamen acute dicemus. Alterum genus est quod habet paruam verbi immutationem. quod in litera positum Graeci vocant symmisi,ut Nobiliorem mobiliorem Cato: aut ut idem eii cuida dixisset. Eamus deambulatum: & ille. Quid opus fuit de Immor vero inquit, quid opus fuit te Aureiusdem responso illa, si tu &aduersus.&auersus impudicus es. Et iam interpretatio nominis habet acumen. cum ad ridiculum couertas, quamobrem ita quis vocetur, ut ego nuper Nummiudiuisorem, ut Neoptolemii ad Troiam, sic illum in capo , , Martio nomen inuenisse. Atq; haec omnia verso continentur. Saepe etia versus tacet ὀ interponitur, vel ut est, vel paululuina mutatus: aut aliqua pars versus: ut Statius Scauro stam achati. ex quo sunt nonnulli, qui tua lege de ciuitate nata Crasse dicat. .. . St. tacete, quid hoc clamoris es quibus nec pater, nec mater sit, in Tanta confidentia estis fati serte istam nunc superbiam.
Nam in Caelio sanet etiam ad causam utile suit tuum illud Antoni. cum ille a se pecuniam prosectam dicere t testis.&haberet filium delicatiorem, abeunte iam illo,
.. Sentin' senem esse tactum triginta minis In hoc genus coniiciuntur prouerbia: ut illud Scipionis, cu Asellus omne is prouincias stipendia merentem se peragrasse gloriaretur, Agas asellum, Si caetera. Qua re ea quoque quoniam mutatis verbis non possunt retinere eandem venustatem, non in re. sed in verbis polita ducantur. Est etiam in verbo politum non insulsum genus . .
ex eo .c dira ad verbum, non ad sententiam rem accipere videare: ex quo uno genere
totus est Tu tor mimus vetus oppido ridiculus. Sed abeo a mimis, tantii genus huius ridiculi insigni aliqua & nota re notari volo. Est autem ex hoc genere illud quod tu Crasse nuper ei qui te rogasset num tibi molestus esset suturus, si ad te bene ante lucem venisset: tu vero inquisti. Molestus non eris. Iubebis igitur te, inquit,suscitari & tu, Certe negaras te molestum se turum. Ex eodem hoc vetus illud est, quod aiunt Maluginensem illum M. Scipionem , clim ex centuria sua renuntiaret Accidinum consulem. praecόque dixisset. Dic de L. Manlio: Virum bonum, inquit, egregitimque ciuem esse arbitror. Ridicule etiam illud L. Portius Nasica Censori Catoni. cum ille Ex tui animi sententia tu uxorem habes Non hercule,inquit, ex animi tui sententia. Haec aut frigida sunt aut tum falsa, cum aliud est expectatum. Natura enim , in os ut ante dixi noster delectat error, ex quo cum quasi decepti sumus expectatione rei ridemus. In verbis etia illa sunt,quae aut ex immutata oratione ducuntur, aut ex unius verbi transsatione aut ex in uersione verborum. Ex immutatione, ut olim
Rusca cum legem serret annalem dissuasor M. Servilius, Dic mihi. inquit. M. Pinnari, num si contra te dixero, mihi male dicturus es, ut caeteris secisti ut sementem
200쪽
seceris, ita metes, inquit. Ex transsatione autem, ut cum Scipio ille maior Corinthiis statuam pollicentibus eo loco, ubi aliorum essent imperatorum turmales dixit diser licere. Inuertuntur autem verba. yt Crassus apud M. Perpennam iudicem pro Aculeone cum diceret. aderas cotra Aculeonem Gratidiano L. Helu ius Lamia desommis, ut nostis: qui cum interpellaret odiose, Audiamus inquit. pulchellum puerum Crassus Cuin esset arrisum. No potui mihi. inquit Lamia, sermam ipse fingere ingenium potui. tum hic, Audiamus, inquit, desertu . multo etiam arrisum est vehementius. Sunt etia illa venusta, ut in grauibus sententiis. sic in sacetiis. Dixi enim dudum materiam aliam esse ioci, aliam seueritatis: grauium autem & iocorum unam esse rationem. Ornant igitur in primis orationem verba relata contrarie quod idem
genus es saepe etiam sacetum : ut Sergius ille Galba cum iudices L. Scribonio Tribuno pl. ferret familiares suos,&dixisset Libo . Quando tande Galba de triclinio tuo exibis Cum tu, inquit. de cubiculo alieno. A quo genere ne illud quide plurimum distat. quod Glaucia Metello. Villam in Tyburte habes cohorte in palatio. Ac ver borum quidem genera quae essent iaceta dixisse me puto. Rerum plura sunt, eaque magis ut dixi anteὶ ridentur. in quibus est narratio, res sane difficilis. Exprimenda e .i nim sunt.& ponenda ante oculos ea quae videatur & verisimilia, quod est proprium narrationis: & quae sint.quod ridiculi proprium est. subturpia: cuius exemplum, ut breui sinu sit sane illud quod ante posui. Crassi de Memmio: & ad hoc genus ascribamus etiam narrationes apologorum. Trabitur etiam aliquid ex historia : ut cum Sex. Titius se Calla miram esse diceret Multos,anquit Antonius, possum tuos Aiaces Oileos nominate. Est etiam ex similitudine, quae aut collationem habet, aut laquam imaginem. Collationem, ut ille Gallus olim testis in Pisonem. cum innumerabilem Nagio praesecto pecuniam dixisset datam, idque Scaurus tenuitate Magii redargue ret. Erras, inquit, Scaure: ego eni in Masium non conseruasse dico .sed tanquam nudus nuces legeret, in ventrem abstulisse. Vt illud M. Cicero senex huius viri optimi. s nostri familiaris pater nostros homines similes esse Syrorum venalium : ut quisque optime Graece sciret, ita esse nequissῖmum. Valde autem ridentur etiam imagines. quae sere in deformitatem. aut in aliquod vitium corporis ducuntur cum sinat litudine turpioris: ut meum illud in Helmium Manciam. Iam ostendam cuiusmodi sis: cum ille. Ostende quaeso .demostraui digito pictiim gallum in Mariano scuto Cimbrico sub nodis distortum. eiecta lingua. buccis fluentibus. Risus est commotus. ni hil tam Manciae simile visum est. Victim Testio Penario mentum in dicedo intorquenti. tum ut diceret, liquid vellet, si nucem fregisset. Etiam illa quae minuendi aut augendi causa ad incredibilem admirationem esseruntur: velu t tu Crasse in concione . ita sibi ipsum magnum videri Memmium, ut in forum descedens, caput ad soris, , nicem Fabii demitteret. Ex quo genere etiam illud est, quod Scipio apud Numantiam cum stomacharetur cum C. Metello, dixisse dicitur. Si quintum pareret mater eius asinum suisse parituram. Arguta etiam significatio est, cu parua re& saepe verbo res obscura & latens illustratur: ut cum C. Fabritio P. Cornelius. homo, ut existimabatur, auarus de furax, sed egregic sortis & bonus imperator, gratias ageret quod
se homo inimicus cosule secisset, bello praesertim magno&graui mihil est quo mihi
gratias agas inquit, si malui compilari.quam umire. Vt Asello Africanus obiicienti sustium illud in salix. Noli, inquit mirari: is enim qui te ex aerariis exemilaustrum condidit.& taurum immolauit. Tanta suspicio est, ut religione ciuitatem obstrinxisse videatur Mummius, quod Asellum ignominia leuarit. Vrbana etiam dissimulatio est cum alia dicuntur,ac sentias : non illo genere, de quo anter dixi, cum contraria dicas, ut Lamiae Cratius, sed cum toto genere orationis seuere ludas, cum aliter,' sentias ac loquare: ut noster Scaevola Septumuleio illi Anagnino. cui pro C. Gracchi capite erat aurum repensum, roganti ut se in Asiam praesectu duceret: Quid tibi vis.