장음표시 사용
221쪽
Quastor in Asia cum essem. aequalem serer meum ex Academia rhetorii nactus Metrodorum illum . de cuius memoria commemorauit Antonius:& inde decedens.
thenis: via ego diutius essem moratus, nisi Atheniensibus, quou mysteria no reserarent ad quae biduo serius veneram succensuissem. Quare hoc quod complector tant m scientiam, visque doctrinae, non modo non pro me, sed cotra me est potius. Non enim quid ego sed quid orator possit, disputo:atque hos omnes qui artes rhetoricas exponunt, per ridiculos. Scribunt enim de litium genere, & de principiis. 5:
de narrationibus. Illa vis autem eloquentiae tanta est, Vt omnium rerum, virtutum, officiorum. Omnisque naturae quae mores hominum, quae animos, quae vitam continet, Originem. vina, mutationesque teneat: eadem mores, leges, iura describat. Rep.
regat. omnia quae ad quacunque rem pertineat, ornate copioseque dicat. In quo ge- nere nos quidem versamur tantum quantum possumus, quantum ingenio quatum mediocri doctrina,quantum usu valemus: neque tamen istis qui in una philosophia quasi tabernaculum vitae suae collocarunt. multum sancin disputatione cocedimus.
Quid enim meus similiaris C. Velleius afferre potest, quamobrem voluptas sit suminum bonum, quod ego non copiosius possim vel tutari, si velim, vel refellere exillis locis quos exposuit Antonius, hac dicendi exercitatione. in qua Velleius est rudis unusquisque nostrum versatust auid est quod aut Sext. Pompeius. aut duo Balbi, aut meus amicus qui cum Panaetio vixit, M. Vigellius de virtute hominii Stoici possint dicere qua in disputatione ego his debeam, aut vestrum quisqua concedere Non est enim philosophia similis artiti reliquarum. na quid faciet in geometria qui sit 5 didicerit quid in musici r Aut taceat oportebit aut ne sanus quide iudicetur. Haec
vero qua sunt in philosophia ingeniis cruutur ad id quod in quoque verisimile est
eliciendum acutis atque acribus: eaque exercitata oratione pollutur. Hic hic noster vulgaris orator si minus erit doctus, attamen in dicendo exercitatus: hac ipsa exercitatione c5muni istos quidem nostros verberabit, neque se ab iis contemni ac despici linet. Sin aliquis extiterit aliquando qui Aristotelio more de omnibus rebus in v tranque sententia inpossit dicere & in omni causa duas contrarias orationes praeceptis illius cognitis explicare, aut hoc Arce lita modo & Carneadis cotra omne quod propositum fit, differat, quique ad eam ratione adiungat hunc rhetoricii usum, moremque exercitationemque dictai: is sit verus, is perfectus, is solus orator. Na neque
sine forensibus neruis satis vehemus & gratiis. nec line varietate dominae satis politus &sapiens esse orator potest. Quare Corace istum vestrum patiamur nos quidem pullos suos excludere in nido, qui euolci clamatores odiosi ac molesti. Paphiliumque nescioque sinamus in insulis tanta rem tanqua pueriles delicias aliquas depingere In isque ipsi hac ta exigua disputatione hesterni & hodierni diei totum oratoris munus explicemus dumodo illa res tanta iit, ut omnibus philosopho tu libris, quos nemo oratorum istorum unquam attigit, prehensa esse videatur, Tum Catulus. Haudquaqua hercle, inquit. Crasse mirandum est esse in te tanta dicendi vel vim. vel suauitate, vel copiam:que quidem antea natura rebar ita dicere, ut mihi non solii morator summus . sed etiam sapientissimus homo viderere. Nuc intelligo illa te semper etiam potiora duxisse quae ad sapientia spectarent, atque ex his hanc dicendi copiam fluxisse sed tamen cum omne is gradus aetatis recordor tuae, cumque vita tuana vac studia constitero: neque quo tempore ista didiceris, video: nec magnopere te istis studiis. hominibus. libris intelligo deditum: neq; tamen possum statuere utria magis mirer . te illa quae mihi persuades maxima esse adium cia, potuisse in tuis tantis occupationibus perdiscere: an, si non potueris posse isto modo dicere. Hic Crassus. Hoc tibi. inquit Catule, primit persuadeas velim, me non multo secus facere clide oratore dispute, ac facere si esset mihi de histrione dicendu . Negare enim posse eu satisi sacere in gestu, nisi palaestra, nisi saltare didicisset: neq; ea cudicere, me esse histrione
222쪽
necesse esset. sed fortasse no stultum alieni artificii existimatore. Similiter nunc de oratore vestro impulsu loquor. summo scilicet. Seper enim quacunque de arte auto iacultate quaeritur, de absoluta εἰ persecta quaeri solet. Quare li ia me vultis esse oratorem. li etiam sat bonum si bonum denique, non repugnabo quid enim nunc simi neptus 3 ita me existimari scio quod si ita est, summus tamen certe non sum: neque enim apud homines res est ulla difficilior, neque maior, neque quae plura adiumeta doctrinae de syderet. Attamen quoniam de oratore nobis disputandum est de summo oratore dicam necesse est: vis enim de natura rei nisi perfecta ante oculos ponitur, qualis εἰ quanta sit. intelligi non potest. Me autem Catule fateor neque nodie in istis libris. de cum istis hominibus vivere mec vero. id quod tu recte commeministi. vllum unquam habuisse sepositum tempus ad discendum: ac tantii tribuisse doctrinae temporis. quantum mihi puerilis aetas, renses seriae concesserui. At ii quaeris Catule de doctrina ista quid ego sentiam no tantum ingenioso homini. 3: ei quisorum qui curiam, qui causis,qui Rem p. spectet, opus esse arbitror temporis.quan- , tum sibi ii sumpserui quos discentes vita desecit. Omnes enim artes aliter ab iis tractantur qui eas ad usum transserui, aliter ab iis qui ipsarum artium tractatu delectati nihil in vita sunt aliud acturi. Magister hic Samnitum summa iam senectute est. δἰ quotidie commentatur mihil enim curat aliud, atque velocius puer addidicerat: sed quod erat aptus ad illud, totumque cognorat, suit,ut est apud Lucilium, - - anuis bonus ipseia Samnis in ludo ac rudibus causis satis asper. sed plus operae foro tribuebat. amicis, rei familiari. Valerius quotidie cantabat: erat enim scenicus. quid faceret aliud at Numerius Furius noster familiaris, cum est co- modum cantat: est enim paterfamilias. est eques Romanus. Puer didicit quod discendum fuit. Eadem ratio est harum artium maximarum. Dies & noctes viru summa virtute de prudentia videbamus philosopho quum operam daret, in. Tuberoo nem:at eius auunculum vix intelligeres id agere, cum ageret tamen Africanu. Ista
discuntur facile. si 5c tantum sumas quantum opus sit. εἰ habeas qui docere fideliterponit. de scias etiam ipse discere. Sed si tota vita nihil velis aliud agere, ipsa tractatio εt quaestio quotidie ex se gignit aliquid quod cudesidiosa delectatione vestiges. Ita
. st ut agitatione rerum sit infinita cognitio. facilis usus doctrina confirmet, mediocris opera tribuatur, memoria studiumque permaneat. Libet autem semper discere: ut si velim ego talis optime ludere. aut pilae studio tenear. etiam fortasse si assequi n6 possim: at alii quia praeclare iaciunt vehementius quam causa postulat,delectantur.
ut Tytius pila, Brulla talis. Quare nihil est quod quisquam magnitudinem arti si ex
eo quod senes discunt, pertimescat. Nanque aut senes ad eas accesserunt aut usq; ad
, , senectutem in studiis detinentur, aut sunt tardiis mi. Res quidem se mea sentetia sic habet, ut nisi quod quisque citor potuerit, nunqua omnino possit perdiscere. la, iam inquit Catulus. intelligo Crasse quid dicas: de hercule assentior . satis video tibi homini ad perdiscendu acerrimo ad ea cognoscenda quae dicis. fuisse temporis. Pergisne. inquit Crassus, me, quae dica de me, non de re putare dicere Sed i a. si placet ad instituta redeamus. Mihi vero. Catulus inquit, placet. Tu Crassus, Quorsum igitur haec spectat inquit, ta longa & ta altei repetita oratio Hae duae partes quae mihi supersunt,
illustrandae orationis ac totius eloquentiae cumulandae quarum altera dici postulat ornate altera apte: hanc habent vim, ut sit quam maxime iucunda. quam maxime insensus eoru qui audiunt influat, de quam plurimis sit rebus instructa. Instrum etiam aute hoc forense. litigiosum. acre, tractatum ex vulgi opinionibus. exiguum saneto atque mendicum est. Illud rursus ipsum, quod tradunt isti qui profitentur se dicendi magistros, non multum est maiusquam illud vulgare ac sorense. Apparatu nobis opus est, de rebus exquisitis undiq;. de collectis, arcessitis, coportatis, ut tibi Caesar
223쪽
faciendum est ad annum:ut ego in aedilitate laboraui, quod quotidianis εο vernaculis rebus fatisfacere me pol se huic populo non putabam. Verborum eligendorum& collocandorum & concludendorum sicilis est vel ratio, vel sine ratione ipsa exercitatio. Rerum est sylva magna: quam clim Graeci iam non tenerent, ob eamque causa in iuuentus nostra dedisceret pene discendo, etia Latini, si diis placet, hoc biennio magistri dicendi extiterunt: quos ego Censor edicto meo sustuleram. non qu ; Ut nescio quos dicere aiebant acui ingenia adolescentium nollem, sed cotra ingenia obtundi nolui, corroborari impudentiam. Nam apud Graecos qui cuiusmodi essent videbam, tamen esse praeter hanc exercitationem linguae, doctrina aliquam, &humanitatem dignam scientia: hos vero nouos magistros nihil intelligebam posse udocere, nisi ut auderent:quod etiam cu bonis rebus coniunctu. per se ipsum est magnopere fugie dum. Hoc cum unum traderetur, Se cum impudentiae ludus esset, putaui esse Censoris ne longius id serperet. prouidere: quanquam no haec ita statuo atque decerno. ut despere Latiner ea de quibus disputauimus, tradi ac perpoliri: patitur enim & lingua nostra, & natura rerum, veterem illam excellentemque prudentiatri Graecorum ad nostrum usum moremque trafferri : sed hominibus opus est eruditis.
qui adhuc in hoc quide genere nostri nulli suerunt: sin quando extiterint, etia Graecis erunt anteponedi. Ornatur igitur Oratio genere primum,&quasi colore quo dam &succo suo. Nam ut grauis, ut suavis, ut erudita fit. ut liberalis, ut admirabilis, is ut polita . ut sensus ut dolores habeat, quantum opus sit, non est singulorum articu lorurn in toto spectant ur haec corpore. Vt porro conspersa sit quasi verborum sen- . tentiatumque storibus: id nosse bet esse susum aequabiliter per omnem orationem.
sed ita distinistum, vi sint quasi in ornatu disposita quaedam in lignia & lumina. Genus igitur dicendi est eligendum, quod maxime teneat eos qui audiat: &quod non solii in delectet, sed etiam sine satietate delectet. Non enim a me iam expectari puto
ut moneam vi caueatisne exilis ne inculta sit vestra oratio, ne vulgaris, ne obsoleta:
aliud quidda maius &ingenia me hortantur vestra.&aetates. Dissicile enim dictu est. quaena causa sit cur ea quae maxime: sensus nostros impellut voluptate.&specie prima acerrime commouet, ab iis celerrime fastidio quodam & satietate abalienemur. Quato colorum pulchritudine di varietate floridiora sunt in picturis nouis pleraq;, is quam in veteribus.quae tamen clia si primo aspectit nos ceperiit, diutius no delectat:
cum ii de nos in antiquis tabulis illo ipso horrido obsolet 6q; teneamur Quato molliores sunt & delicatiores in cantu flexiones, & salsae voculae. quam certae de severae. quibus tamen no modo austeri, sed, si saepius hiat, multitudo ipsa reclamat ε Licet hoc videre in reliquis sensibus, unguentis minus diu nos delectari summa & acerrima suauitate coditis, quam his moderatis:& magis laudari quord cera, quam quod crocii olere videantur. In ipso tactu esse modu& mollitudinis.&leuitatis. Quinetia gustolus, qui est sensus ex omnibus maxime voluptarius, quique dulcedine praeter caeteros sensus comouetur. quam cito id quod valde dulce est, aspernatur ac respuit ε Quis potione uti aut cibo dulci diutius potest quit utroque in genere ea quae leuiter sensum voluptate moueant, sicillime sugiant satietatem: si conambu 3 in rebus, voluptatibus is maximis fastidium finitimum est. Quo hoc minus in oratione miremur. in qua
vel ex poetis. vel ex oratoribus possumus iudicare c6cinna, distincta, ornata, sestiva. sine in termissione, sine reprehcsione, sine varietate quanta is claris sit coloribus picta vel poesis, vel oratio .no posse in delectatione esse diuturna. AN eo citius in oratoris aut in poetae cincinnis ac fuco offenditur quod sensus in nimia voluptate natura nomete satiatur: in scriptis&indictis non auri u sol tim, sed animi iudicio etia magis insucata vitia noscutur. Quare bene εἰ praeclare quan uis nobis saepe dicatur. belle de festiue nimium saepe nolo: quanquam illa ipsa exclamatio no potest melius. sit v Em crebra, sed habeat tamen illa in dicendo admiratio ac summa laus umbram ali-
224쪽
ο quam de recessum, quo' magis id quod erit illuminatum, extare atque eminere videatur. Nunquam agit hunc versum Roscius eo gestu quo potest, - Nam sapiens virtuti honorem praemium, haud praedam petit: sed abiicit prorsus, ut in proximos, - Ecquid video serro septus pollidet sedes sacras: incidat aspiciat admiretur, stupescat.Quid ille alter
- Quid petam praesidiit aquam leniter quam remisse,quam non actuose Instat enim, O pater,o patria,o Priami domus. in quo tanta commoueri actio non posset, si esset consumpta superiore motu &exhausta. Neque id actores prius viderunt, quam ipsi poetae, quam denique illi etiam qui fecerunt modos: a quibus utrisque summittitur aliquid, deinde augetur, extenuatur. inflatur, variatur. distinguitur. Ita si nobis igitur ornatus &suauis orator, nec tamen potest aliter esse, ut suavitatem habeat austeram & solidam. non dulcem atque decoctam. Nam ipsa ad ornandum praecepta quae dantur, eiusmodi sunt,ut ea, quantiis vitiosissimus orator explicare possit. Quare, ut ante dixi, primum sylva rerum ac sententiarum comparanda est: qua de parte dixit Antonius. haec formanda filo ipsos: genere orationis. illuminanda verbis, varianda sententiis. Summa autem laus eloquentiae est amplificare rem ornando: quod valet non solii in ad augendum aliquid . de tollendum altius dicendo, sed etiam ad extenuandum atque abiiciendii.
Id Jesyderatur omnibus iis in locis quos ad fidem orationis iaciendam adhiberi dixit Antonius, vel clim explanamus aliquid, vel cum conciliamus animos, vel cum
concitamus. Sed in hoc quod postremum dixi, amplificatio potest plurimum: eaque una laus oratoris est, & propria maxime. Etiam maior est illa exercitatio quam extremo sermone instruxit Antonius primo reiiciebat) laudandi Se vituperandi. Nihil est enim ad exaggeranda & ampli hcandam orationem accomodatius, quamis utrunque horu cumulati istiner sacere posse. Consequentur etiam illi loci qui quanquam proprii causarum. Si inhaerentes in earum neruis esse debent, tamen quia de
uniuersare tractare solent, comunes a veteribus nominati sunt:quorum partim habent vitiorum & peccatorum acrem quandam cum amplificatione incusationem
aut querelam, contra quam dici nihil solet, nec potest, ut in depeculatorem, in proditorem, in parricidam: quibus uti confirmatis criminibus oportet: aliter enim ieiuni sunt atque inanes. Alii autem habla deprecationem aut miserationem: alii vero ancipi tes disputationes, in quibus de unitierso genere in utranque partem diseri copiose licet. Quae exercitatio nunc propria duarum philosophiarum de quibus ante dixi, putatur : apud antiquos erat eorum i quibus omnis de rebus sorensibus dicendi ratio & copia petebatur. de virtute enim de officio de aequo Se bono,de dignitate, utilitate, honore, ignominia praemio poena. similibusque de rebus in utranqueta partem dicendi animos & vim & artem habere debemus. Sed quonia de nostra posiseisione depulsi. in paruo.&eolitisio praediolo relicti sumus.&alioru patroni, nostra tenere tueriq: no potuimus:ab iis quod indignissim uestὶ qui in nostrum patrimoniti irruperunt.quod opus est nobis, mutuemur. Dicunt igitur nunc quide illi qui ex particula parua urbis ac loci nomen habent. Se Peripatetici philosophi aut Academici nominantur olim aute propter eximiam rerum maximarum scientiam a
Graecis politici philosophi appellati. uniuersarum rerum publicarum nomine vocabantur,omnem ciuilem orationem in horum alterutro genere versari, aut definita cotrouersia certis teporibus ac reis. hoc modo: placeatne a Carthaginesbus captiuos
nostros redditis suis recuperari 3aut infinite de uniuerso genere quaeretis,quid omni-ι, node captiuo statuendii ac sentiendiis t. Atque horum superius illud genus causam aut cotrouersia appellat:eami tribus,tite, aut deliberatione, aut laudatione definiui.
225쪽
Haec autem altera quaestio infinita,& quasi proposita, consultatio nominatur. atque hactenus loquuntur. Etiam hac instituendo diuisione utuntur, sed ita, non ut iure, aut iudicio, ut denique recuperare amissam possessionem, sed ut ex iure ciuili surculo defringendo usurpare videatur. Nam illud alterum genus, quod est temporibus, locis. reis definitum obtinent, atque id ipsum lacinia. Nunc enim apud Philonem.
quem in Academia maxime vigere audio, tam harum etia causarum cognitio exercitatioque celebratur. Alterum vero tantum odo in prima arte tradenda nominat. lioratoris esse dicut sed neq; vim, neq; natura eius, nec partes, nec genera proponur,
ut praeteriri omnino fuerit satius, quam attentatu deseri. Nuc enim inopia reticere . intelligutut tu iudicio videretur. Omnis igitur res eande habet natura ambigendi. quaeri&disceptari potest, siue in infinitis cosultationibus disceptatur. sue de qua in iis causis quae in ciuitate &in serensi disceptatione versantur: neque est ulla quae non aut ad cognoscendi, aut ad agendi vim rationemque reseratur .na aut ipsa cognitio rei scientiaque perquiritur: vi, Virtus suamne propter dignitatem, an propter fructum aliquem expetatur. aut agendi consilium exquiritur:vt. Sitne sapienticapessenda Respublica. Cognitionis autem tres modi, coniectura, definitio.& ut ita dicam, consecutio. Nam quid in re si, coniectura quaeritur: ut illud, Sitne in humano genere sapientia. Quam autem vim quaeque res habeat, definitio explicat: ut si quaeratur quid sit sapientia. Consecutio autem tractatur, cum quid quanque rem sequatur, inquiritur: ut illud, Sitne aliquando mentiri boni viri. Redeut rursus ad co- qiecturam eamque in quatuor genera dispertiui. Nam aut quid sit quaeritur. hoc modo : Naturanest ius inter homines, an opinionibus. Aut quae sit origo cuiusque rei: vi quod si initium legum, aut rerum publicarum. Aut causa,& ratio: ut si quaeratur, cur doctissimi homines de maximis rebus dissentiat. Aut de immutatione: ut si di se putetur num interire virtus in homine. aut non in vitium possit conuerti. Definitionis autem sunt disceptationes, ut cum quaeritur quid in communi mente quasi
impressum st: ut si differatur, Id ne sit ius, quod maximae parti sit utile. Au t cum quid
cuiusque si proprium exquiritur: ut, ornate dicere, propriumnest oratoris, an id etiam aliquis praeterea sacere possit. Aut cum res distribuitur in partes, ut si quaeratur quot sint genera rerum expetendarum: Vt, Sintne tria, corporis, animi, externarumque rerum . Aut cum quae forma,&quasi naturalis nora cuiusque sit describi- iatur: ut si quaeratur auari species, sedi tios, gloriosi. Consecutionis autem duo prima quaestionum genera ponunturmam aut limplex est disceptatio, vi s differatur, expetendane sit gloria aut ex comparatione, laus an diuitiae magis expetedae sint Simplicium autem sunt tres modi, De expetendis fugiendisve rebus: ut, expetia ne ii nores sint num sugienda paupertast De aequo, aut iniquo: aequulmne si ulcisci iniuri setiam propinquorum De honesto aut turpi: ut hoc, sitne honestu gloriae causa mortem obire Comparationis aute duo sunt modi: unus, cum idemne sit an aliquid
intersit, quaeritur:vt metuere & vereri, rex & tyrannus, ut assentator & amicus. Alter,
clim quid praestet aliud alii, quaeritur: ut illud, optimine cuiusq; sapientes, an populari laude ducantur Atque eae quidem disceptationes quae ad cognitionem reseruntur. sic serea doctissimis hominibus describuntur. Quae vero referuntur ad agedum, haut in officii disceptatione versantur,quo in genere quid rectum, faciendiimque sit.
quaeritur, cui loco omnis virtutum & vitiorum est sylva subiecta : aut in animorum aliqua permotione aut gigneda aut sedanda tollendaue tractatur. Huic generi se iectae sunt cohortationes, obiurgationes, consolationes, miserationes omnisque ad
omne animi motu impulsio.&, si ita res seret, mitigatio. Explicatis igitur his generibus ac modis disceptation uomnium, nihil sane ad re pertinet squa in re discrepa uit ab Antonii diuisione nostra partitio. Eadem enim sunt me bra in utrisq; disputationibus, sed paulo secus a me atq; ab illo partita ac distributa. Nunc ad reliqua pro-
226쪽
grediar, nacis ad m/u munus pensumque reuocabo. Nam ex illis locis quos exposuit M Antonius. omnia stant ad quaeque genera quaestionii argumenta sum eda: sed aliis generibus alii loci magis erut apti. de quo no ta quia logum est, quam qilia perspicuit.
diei nihil est necesse. Ornatissimae sunt igitur orationes eae quae latissime vagantur,& i priuata ac singulari controuersia se ad uniuers generis vim explicandam conserunt & conuertunt, ut ii qui audiant. natura & genere,& uniuersa re cognita, de singulis reis & criminibus & litibus statuere pollini. Hanc ad consuetudinem exercitationis vos adolescentes est cohortatus An tonius, atque a minutis angustisque concertationibus ad omnem vim varietatemque vos differendi traducendos putauit. Quare non est paucorum libellorum hoc munus, ut ii qui scripserunt dediciat ratione, arbitrati fiant, neque Tusculani, atque huius ambulationis ante meridianae aut nostrae pomeridianae sessionis Non enim solum acuenda nobis, neque procudenda ιν lingua est,sed onerandum complendiimque pectus maximarum rerum & plurimarum suauitate .copia, varietate. Nostra est enim si modo nos oratores sumus. si in
ciuium disceptationibus, si in periculis, si in deliberationibus publicis adhibedi authores & principes sumus nostra est inquam omnis ista prudentiae doctrinaeq; possessio. in quam Domines quasi caducam atq; vacua, abundantes otio, nobis occupatis inuolauer ut: atque etia aut irridentes oratore, ut ille in Gorgia Socrates, cauillatur: aut aliquid de oratoris arte paucis praecipiunt libellis. eosque rhetoricos inscri-but: quali non illa sint propria rsetorii. quae ab iis lede iustitia. de officio de ciuitatibus in stituendis de regendis. de omni vivendi, denique etia de naturae ratione dicuntur. Quae quonia iam aliunde non possumus sumeJa sunt nobis ab iis ipsis. i quibus expilati sumus: dummodo illa ad sanc ciuilem scientiam, qud pertinent,&qua in-εa tuentur, transferamus: neque ut ante dixi omne teramus in his discendis rebus aetatem : sed cum sontes viderimus qlios nisi qui celeriter cognorit, nunqua cognoscet omnino tum quotiescitque opus erit, ex iis tantum quantum res petet. hauriemus. Nam neque tam est acris acies in naturis hominum &ingeniis, ut res tatas quisqua. niti monstratas, possit videre meque tanta tamen in rebus obscuritas, ut eas non penitus acri vir ingenio cernat, si modo aspexerit. In hoc igitur tanto tamque imme campo cum liceat oratori vagari libere, atque ubicunque constiterit, consistere in suo: sacile suppeditat omnis apparatus ornatiisque dicendi. Rerum eni in copia vcmborum copiam gignit .&si est sonestas in rebus ipsis de quibus dicitur existit ex rei natura quidam splendor in verbis. Sit modo is qui dicet aut scribet. institutus liberaliter educatione doctrinaque puerili.&flagret studio.&a natura adiuuetur,&in uni-- uersorum generit infinitis disceptationibus exercitatus, ornatissimos scriptores oratoresque ad cognoscendu , imitandumque cognorit mae ille haud sane: quemadmodum verba struat & illuminet, a magistris istis requiret. Ita facile in rerum abundantia ad orationis ornam et a sine duce natura ipsa. u modo est exercitata, labetur. Hic
Catulus, Dii immortales, inquit,quanta rerum varietate, quanta vim, quanta copiam Crasse coplexus es. quantisq; ex angustiis oratorem educere ausus es. & in maiorum
suorum regno collocaret Nataque illos veteres doctores authores dicendi nullum genus disputationis i se alienti puta se accepimus, semperq; en in omni orationis genere versatos: ex quibus Eleus Hippias cti Olympia venisset maxima illa quinque nati celebritate ludoria gloriatus est cuncta pene audiete Graecia nihil esse vita in ar- 14 te rerii omni ii. quod ipse nesciret mec solum has artes, quibus liberales doctrinae atq;
ingentiae contineretur, geometria, musicam, literarum cognitionem, & poetarum,
atq; illa quae de naturis rerum . quae de hominia moribus, quae de Rebusp. diceretur: sed annulum que haberet, palliu quo amictus, soccos quibus indutus esset, se sua manu cosecisse. Scilicet nimis hic quide est progressus. sed ex eo ipso est coiectura facilis, qua tu sibi illi ipsi oratores de praesaris liniis artibus appetierint, qui ne sordidiores
227쪽
quidem repudiarint. Quid de Prodico Ceo, quid de Thrasymacho Calcedonio. de
Protagora Abderita loquar quorum unusquisque plurimum tem oribus illis etiam de natura rerum &disseruit &scripsti Ipse ille Leontinus Gorgias. quo patrono sui Plato voluiti philosopho succubuit orator, qui aut non est victus unquam a Socrate. neque ferino ille Platonis verus est: aut si est victus eloquentior videlicet suit , & disertior Socrates.&,ut tu appellas, copiosior & melior orator: sed hic in illo ipso Platonis libro, de omni re quaecunque in disceptationem quaestionemque vocaretur, se copiosissime dicturum esse profitetur: isque princeps ex omnibus ausus est in conuentu poscere qua de re quisq; vellet audire. cui tantus honos habitus est a Grae cia, soli vi ex omnibus Delphis non inaurata statua, sed aurea statueretur. Atque ii quos nominaui, multique praeterea summi dicendi doctores, uno tempore suerunt. Ex quibus intelligi potest i ta se rem habere ut tu Crasse dicis, oratorisque nomen apud antiquos in Graecia maiore quadam vel copia vergloria floruisse. Quo quidem magis dubito. tibine plus laudis an Graecis vituperationis esse tribuendum statuam: cum tu in alia lingua ac moribus natus occupati istina in ciuitate, vel priuatorii negotiis pene omnibus, vel orbis terrae procuratione, ac summi imperii gubernatione is
districtus, tantam vim rerum cognitionemque comprehenderis, eatmque omnem cum eiu ς qui consilio & oratione in ciuitate valeat, scientia atque exercitatione sociaris: illi nati in literis ardentesque his studiis. otio vero diffluentes. non modo' nihil aequitierint. sed ne relictum quidem & traditum &suum conseruauerint. Tum Crassus, No in hac, inquit, una Catule re selin aliis etiam compluribus. distributio ne partium ac separatione magnitudines sunt artium diminutae. An tu existima . cum esset Hippocrates ille Cous, suisse tum alios medicos qui morbis alios qui vulneribus. alios qui oculis mederentur Num geometriam Euclide aut Archimede. num musica Damone aut Aristoxeno, num ipsas literas Aristophane aut Callimacho tractante, tam discerptaue suisse, ut nemo genus Universum coplecteretur. atque nut alius aliam sibi partem, in quae laboraret, seponere it Equidem saepe hoc alidiui de patre & socero meo, nostros quoque homines qui excellere sapientiae gloria vellet. omnia quae quidem tum haec ciuitas nosset, solitos esse complecti. Meminerant illi Sex. AElium, M. vero Manilium nos etiam vidimus transuerso ambulantem solo: quod erat insigne, eum qui id faceret, facere ciuibus omnibus consilii sui copiam. ad quos olim& ita ambulantes.& in solio sedentes domi, sic adibatur. non solii in vide iure ciuili ad eos verum etiam de filia collocanda, de fundo emedo, de agro colendo de omni denique aut officio aut negotio reserretur. Haec suit P. Craisi illius veteris haec T. Coruncani, haec proavi generi mei Scipionis prudentissimi homini, si pientia. qui omnes Pontifices Maximi suerunt, ut ad eos de omnibus diuinis atque humanis rebus referretur: iidemque & in senatu,&apud populum, &in caulis ami- eorum.& domi A militiae consilium suum fidemque praestabant. Quid enim M. Catoni praeter hanc politissimam doctrinam transmarinam atque aduentitiam de suit nil quia ius ciuile didicerat, causas non dicebati aut quia poterat dicere, iuris scientiam negligebat fat utroque in genere & elaborauit,&praestitit. Num propter hac ex priuatorum negotiis collectam gratiam tardior in Repub. capessenda suit Nemo apud populum fortior, nemo melior senator, idem facile optimus imperator: denique nihil in hac ciuitate temporibus illis sciri discitae potuit, quod ille non cum inuestigarit & scierit, tum etiam conscripserit. Nunc contri plerique ad honores adipiscendos.& ad Rempub. gerendam nudi Veniunt atque inermes, nulla cognitione rerum, nulla scientia ornati. Sin aliquis excellit unus e multis, effert se si unum aliquid assert. aut bellicam virtutem, aut usum aliquem militare quae sane nunc qui- ridem obsoleverunt aut iuris scientia mi ne eius quidem uniuersi : nam pontificium quod est coniunctum nemo disciti aut eloquentiam, quam in clamore,& in verbo
228쪽
rum cursu positam putant:omnium vero bonarum artium, denique virtutum ipsarum societatem cognationemque non norunt. Sed ut ad Graecos reseram orationem, quibus carere in hoc quidem sermonis genere non possumus nam ut virtutis
a nostris, sic doctrinae sunt ab illis exepta repet edaὶ septem suisse dicuntur uno tem pore,qui sapientes & haberentur.& vocarentur. hi omnes praeter Milesium Thalem ciuitatibus suis praesuerunt. Quis doctior iisdem illis temporibus, aut cuius eloquetia literis instructior suisse traditur,quam Pisistrati, qui primus Homeri libros confusos antea sc disposuisse dicitur. ut nunc habemus Non fuit ille quidem ciuibus suis utilis. sed ita eloquentia floruit, ut literis doctrinaque praestaret. Quid Pericles de cuius dicendi copia sic accepimus, victim contra voluntatem Atheniensium loqueretur pro salute patriae, severius tamen id ipsum, quod ille contra populares homines diceret populare omnibus εἰ iucundum videretur: cuius in labris veteres comici etiam cum illi maledicerent quod tum Athenis fieri licebat leporem habitasse
dixerunt: tantamque in eo vim suisse, ut in eorum mentibus qui audissent. quasi aculeos quosdam relinqueret. At hunc non declamator aliquis ad clepsydram latrare docuerat,sed ut accepimus ClaZomenius ille Anaxagoras, vir summus in maximarum rerum scientia. Itaque hic doctrina,consilio, eloquentia excellens quadraginta
annos praesuit Athenis. & urbanis eodem tempore. & bellicis rebus. Quid Critias quid Alcibiades ciuitatibus suis quidem non boni, sed certe docti atque eloquentes, di, nonne Socraticis erant disputationibus eruditi Quis Dionem Syracusium doctrinis omnibus expoliuit non Plato Atque eum idem ille non linguae solum, verum etiam animi ac virtutis magister ad liberandam patriam impulit, instruxit armauit. Aliisne igitur artibus hunc Dionem instituit Plato. aliis Isocrates clarissimum virum Timotheum Cononis prestantissimi imperatoris filium summum ipsum imperatorem, hominemque doctissimum aut aliis Pythagoreus ille Lysias Thebanum
Epaminondam, haud scio an summum virum unum omnis Graeciae aut Xenophon Agesilaum. au t Philolaum Architas Tarentinus aut ipse Pythagoras totam illa veterem Italiae Graeciam, quae quondam Magna vocitata est Equidem no arbitror. Sic enim video unam quandam omnium rerum quae essent homine erudito dignae atque eo qui in Repub. vellet excellere, suisse doctrina:quam qui accepissent. si iidem dis ingenio ad pronuntiandum valuissent. &se ad dicen)um quoque non repugnante natura dedissent, eloquentia praestitisse. Itaq; ipse Aristoteles cum florere Isocratem nobilitate discipulorum videret, quod ipse suas disputationes a causis sorensibus de
ciuilibus ad inanem sermonis elegantiam transtulisset: mutauit repente totam sormam prope disciplinae suae, versumque quendam de Philocteta paulo secus dixit. Ille enim turpe sibi ait esse tacere cum barbaris: hic autem, cum Isocratem pateretur dicere. Itaque ornauit de illustrauit doctrinam illam omnem, reriimque cognitionem cum orationis exercitatione coniunxit. Neque vero hoc sugit sapientissimum
regem Philippum qui hunc Alexandro filio doctorem accierit,a quo eodem ille de agendi acciperet praecepta, de eloquendi, Nunc siue qui volet eum philosophum,' qui copiam nobis rerum orationisque tradat, per me appellet oratorem licet: sue hunc oratorem, quem ego dico sapientiam iunctam habere eloquentiae, philoso- 1, phum appellare malit non impediam :dummodo hoc constet, neque insantiam eius qui rem norit, sed eam explicare dicendo non queat: neque inscitiam illius cui res non suppetat verba non desint, esse laudandam :quoru si alterum si optandum, malim equidem indisertam prudentiam quam stultitiam loquacem. Sin quaerimus quid unum excellat ex omnibus.docto oratori palma danda est: quem s patiuntur eundem esse philosophum sublata cotrouersa est. sin eos disiungent, hoc erunt in seriores, quod in oratore persecto inest omnis illorum scientia, in philosophorum autem cognitione non continuo inest eloquentia: quae quantiis cotemnatur ab eis,
229쪽
necesse est tamen aliquem cumulum illorii artibus afferre videatur. Haec clim Crapsus dixisset. parumper & ipse conticuit.&caeteris silentium fuit. Tum Cotta. Equidem. inquit, Crasse, non postlim queri quod mihi videare aliud quiddam. & non id sis quod susceperis, disputat se: plus enim aliquanto attulisti, quam tibi esset tributum a nobis. ac denuntiatum. Sed certe & hae partes suerunt tuae de illustranda oratione ut diceres:& eras ipse iam ingressus, atque in quatuor partes omnem orationis laudem descripseras: cumque de duabus primis nobis quidem satis. sed ut ipse dicebas celeriter exigueque dixisses,duas tibi reliquas feceras, quemadmodum primum ornate, deinde etiam apte diceremus: quo cum ingressus esses, repete: te quasi quidam aestus ingenii tui procul a terra abripuit atque in altum a conspectu pene omnium abstraxit: omne in enim rerum scientiam complexus. non tu quidem eam nobis tradidisti
neque enim suit tam exigui temporis sed apud hos quid proseceris nescio, me quidem in Academiam totum compulisti: in qua velim sit illud quod saepe posuisti, ut
non necesse sit consumere aetatem. atque ut possitis illa omnia cernere, quitatum- si
modo aspexerit: sed etiam si est aliquanto spissius, aut si ego sum tardior, profectonu n quam conquiescam , neque defatigabor an te quam illorum ancipites vias rationesque& pro omnibus & contra omnia disputandi percepero. Tum Caesar. Vnum, inquit me ex tuo sermone maxime Crasse commouit, quod eum ne pasti qui no cito quid didicisset. unquam omnino posse perdiscere: ut mihi non sit difficile periclitari.& aut statim percipere ista quae tu verbis ad caelum extulisti:aut si no potuerim. tempus non perdere. cum tamen his nostris possim esse contentus. Hic Sulpitius. Ego vero, inquit Crasse, neque Aristotelem istum, neque Carneadem . nec philosophorum quenquam de*dero: vel me licet existimes desperare posse ista perdiscere. vel . id quod facio, contemnere: mihi rerum sordium & communium vulgaris haec cognitio satis magna est ad eam quam specto eloquentiam, ex qua ipsa tamen per- Mmulta nescio: quae tum denique, cum causa aliqua quae a me dicenda est. desyderat. quaero. Quamobrem nisi sorte es iam de sessus,& si tibi non graues sumus, reser ad illa te, quae ad ipsus orationis laudem splendoremque pertinet:quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquetiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem. Tum Crassus. Per uulgatas res requiris. inquit, Se tibi non incognitas Sulpiti. Quis enim de isto genere non docuit non instituit non etiam scriptum reliquit Sed geram morem.& ea duntaxat quae mihi nota sunt, breuiter exponam tibi dicensebo tamen ad eos qui authore ς&inuentores sunt harum sane minutarum rerum , reuerrendum. Omnis igitur oratio coficitur ex verbis: quorum primum nobis ratio simpliciter vide da est, deinde coniunctἡ. Nam est quidam ornatus orationis, qui ex singulis verbis est:alius qui ex continuatis coniunctisque constat. Ergo utemur verbis haut iis quae propria sunt,& certa quasi vocabula reru, pene una nata cum rebus ipsis: aut iis quae transferuntur, & quasi alieno in loco collocantur : aut iis quae novamus& facimus ipsi. In propriis est igitur verbis illa laus oratoris, ut ablecta atque obsoleta fugiat, lectis atque illustribus utatur, in quibus plenum quiddam de sonans inesse vidcatur. Sed in hoc verborum genere propriorum delectus est quidam habendus. atque is aurium quodam iudicio ponderandus: in quo consuetudo etiam bene loquendi valet plurimum. Et iam hoc. quod vulgo de oratoribus ab imperitis dici solet, Bonis is verbis. aut aliquis non bonis utitur mon arte aliqua perpeditur sed quodam quali naturali sensu iudicatur in quo non magna laus est vitare vitium, quanquam id est magnum: veruntamen hoc quasi solum quoddam atque funda metum est, verborum usi s& copia bonorum. sed quid ipse aedilicet orator,& in quo adiun- t gat artem. id esse nobis quaerendum atque explicandum videtur. Tria tint igitur in verbo simplici quae orator afferat ad illustrandam atque exornadam orationem: aut inusitatum verbum, aut nouatum, aut translatum. Inusitata sunt prisca sere ac
230쪽
vetusta,& ab usu quotidiani sermonis iandiu intermissa: quae sunt poetarum licetiae liberiora, quam nostrae: sed tamen raro habet etiam in oratione poeticum aliquod verbum dignitatem. Neque enim illud sugerim dicere, ut Caelius. Qua tempestate
Poenus in Italiam venit: nec prolem, aut sobolem aut effari, aut nuncupari: aut ut tu
soles Catule, Non rebar, aut opinabar,& alia multa, quibus loco positis gradior atque antiquior ora tio saepe videri solet. Novantur autem verba, quae ab eo qui dicit se ipso gignuntur ac fiunt, vel coniungendis verbis, ut haec:
-- Tum pauor sapientiam mihi omnem exanimato expectorat. . An num non vis huius me versutiloquas malitias Videtis enim & versutiloquas,&expectorat ex coniunctione facta esse verba, non nata. Vel saepe sine coniunctione verba nouantur, Ut, Ille sensus disertus, indigenitalis: vi, - Baccarum ubertate incurvescere.
Tertius ille modus transserendi verbi late patet, que necessitas genuit inopia coacta& angustiis post autem delectatio iucunditasque celebrauit. na vi vestis frigoris depellendi causa reperta primo, post adhiberi coepta est ad ornatum etiam corporis,&dignitatem: sic verbi transsatio instituta est inopiae causa, frequentata delectationis. nam gemmare vites. luxuriem esse in herbis, laetas segetes, etiam rustici dic ut . Quod
enim declarari vix verbo proprio potest, id translato cum est dictu, illustrat id quod
intelligi volumus, eius rei quam alieno verbo posuimus similitudo. Ergo hae trans-M lationes quasi mutuationes sunt, cum quod no habeas, aliunde sumas. Illae paulo audaciores quae non inopiam indicant, sed orationi splendoris aliquid accersunt: quarum ego quid vobis aut inueniendi rationem, aut genera ponam ε Similitudinis est ad verbum unum contracta breuitas: quod verbum in alieno loco tanquam in suo positum si agnoscitur. delectat: si simile nihil habet, repudiatur. Sed ea transferri o-
portet, quae aut clariorem faciunt rem, ut illa omnia. - Inhorrescit mare, in Tenebrae conduplicantur noctisque di nimbum occaecat nigror, - Flamma inter nubes coruscat, caelum tonitru contremit.
- Grando mista imbri largi fluo subita praecipitans cadit,
is Undique omnes venti erumpunt, saeui existunt turbines, Feruet aestu pelagus- Omnia sere, quo essent clariora, translatis per similitudinem verbis dicta sunt. Aut quo significetur magis res tota sue iacti alicuius, sue consilii: ut ille qui occultantem consulto, ne id quod ageretur, intelligi posset, duobus transsatis verbis similitudine ipsa indicat. - Quandoquidem iste circunuestit dictis sepit seduld.
Nonnunquam etia breuitas translatione conficitur, ut illud, Si telum manu fugit. Imprudentia teli emissi breuius propriis verbis exponi non potuit, quam est uno significata transsato. Hoc in genere persaepe mihi admirandum videtur, quid stqvdd omnes transsatis & alienis magis delectetur verbis, quam propriis & suis . nam
si res suum nomen,& propriu vocabulum no habet, ut pes in naui, ut nexum quod per libram agitur, ut in uxore diuortium: necessitas cogit, quod non habeas, aliun de sumere: sed in suorum verboru maxima copia tamen homines aliena multo magis. si sunt ratione transsata, delectant. Id accidere credo vel quod ingenii specimena, est quoddam transi ire ante pedes posita,& alia longe repetita sumeret vel quod is
qui audit, alio ducitur cogitatione neque tame aberrat, quae maxima est delectatio: vel quod singulis verbis res ac totu simile conficitur: vel quod omnis transsatio, quae quidem sumpta ratione est, ad sensus ipsos admouetur, maxime oculorum, qui est sensus acerrimus. Na S odor urbanitatis,& mollitudo humanitatis, de murmur maris. de dulcitudo orationis, sunt deducta a caeteris sensibus: illa vero oculo tu multo acriora sunt, quae ponunt pene in conspectu animi quae cernere & videre no possumus. Nihil est enim in rerum natura cuius nos non in aliis rebus possimus uti voca-