장음표시 사용
211쪽
locis quos haberet, quae meminita vellet, perscribere. Quare hac exercitatione non eruenda memoria est si est nulla naturalis:sed certer,si latet euocanda est. HABET is sermonem bene longum hom inis utinam non impudentis: illud quidem certe, non nimis verecundi: qui quidem cum te Catule, tum etiam L.Crasta audiente. de dicendi ratione tam multa dixerim. Nam istorum aetas minus me sortasse mouere debuit, sed mihi ignoscetis prosecto, si modo quae causa me ad hac insolitam mihi loquacitatem impulerit, acceperitis. Nos vero, inquit Catulus, etenim pro me hoc,& pro meo fratre respondeo non modo tibi ignoscimus,sed te diligimus, magnamque tibi habemus gratiam :& cum humanitatem di facilitatem agnoscimus tuam, tum admiramur illamicientiam & copiam. Equidem etiam hoc me assecutum puto,quod magno sum leua- tyrtus errore:& illa admiratione liberatus, quod multis cum aliis semper admirari soleta. unde esset illa tanta tua in causis diuinitas:nec enim te ista attigisse arbitrabar, quae diligenti si me cognosse, & undique collegisse, usuque doctum partim correxisse video,
partim comprobasse . Neque eo minus eloquentiam tuam, & multor magis virtutem& diligentiam admiror,& famul gaudeo iudicium animi mei comprobari, quod semper statui, neminem sapientiae laudem & eloquentiae sane summo studio& labore 6: doctrina consequi posse. Sed tamen quidnam est id quod dixisti, fore ut tibi ignosceremus, si cognossemus quae te causa in sermonem impulisset Quae est enim alia causa. nisi quod nobis.& horum adolescentium studio qui te attentissime audierunt morem gerere voluisti Tum ille. Adimere, inquit,omnem excusationem Crasso volui, quem is
ego paulo sciebam vel pudentius vel in uitius snolo enim dicere de tam suavi homine fastidiosius)ad hoc genus sermonis accedere. Quid enim poterit diceret Consularem
se esse hominem & Censorium Eadem nostra causa est. An aetatem affereti Quadriennio minor est. An se haec nescire Quae ego sero quae cursim arripui, quae succisiuis ope ris, ut aiunt:iste a puero, summo studio, summis doctoribus. Nihil dicam de ingenio, cui par nemo fuit:etenim me dicentem qui audierit nemo unquam tam sui despiciens suit,quin speraret aut melius aut eode modo se posse dicere:Crasso dicente,nemo tam arrogans qui similiter se unquam dicturum eta confideret .Quamobrem ne frustra hirales viri venerint te aliquando Crasse audiamus. Tum ille Ut ita ista esse concedam,
inquit. Antoni, quae sunt longe secus quid mihi tu tandem hodie aut cuiquam homi ni quod dici possit reliquisti Dicam enim vere,amicissimi homines, quod sentio: sae- pe ego doctos homines,quid dico saepetimmo vero nonnunqua: saepe enim qui potui. qui puer in sotu venerim, neq; inde unquam diutius quam Quaestor absuerim ista tamen audiui,ut hcri dicebam, & Athenis cum essem. doctissimos viros, & in Asia istum ipsum Scepsium Metrodoria, cum de his ipsis rebus disputaret, neque vero mihi qui si quam copiosius unquam visus est, neque subtilius in hoc genere dicedi, quam iste hodie esse versatus:quod si effet aliter & aliquid intelligerem ab Antonio praetermissum,
non essem tam inurbanus,ac pene inhumanus,uti eo grauarer quod vos cupere sentirem. Tum Sulpitius,An ergo, inquit, oblitus es Crasse. Antonium ita partitum effetecum, ut ipse instrumentum oratoris exponeret, tibi eius distinistionem atque ornatum relinqueret Hic ille, Primum quis Antonio permisit, inquit,vi&partes faceret, -& utram vellet prior ipse sumeret deinde si ego recte intellexi cum valde libenter audirem. mihi coniuncte est visus de utraque re dicere. Ille ver inquit Cotta,ornameta orationis non attigit, neque eam lau)em ex qua eloquentia nomen suum inuenit.
Verba igitur inquit Crassus, mihi reliquit Antonius, rem ipse sumpsit. Tum Caesar, Si quod difficilius est, id tibi reliquit est nobis, inquit causa cur te audire cupiamus: sanquod sicilius. tibi causa no est cur recuses. Et Catulus Quid quod dixisti, inquit, Crasese,si hic hodie apud te maneremus, te morem nobis es legesturum , nihilne ad fidem tuam putas pertinere Tum Cotta ridens Possem tibi, inquit Crasse concedere, sed vis de nequid Catulus attulerit religionis,opus hoc censorium est: id autem committere,
212쪽
ini vide quam homini censorio conueniat. Agite verὀ, ille inquit ut vultis: sed nunc quidem quoniam id temporis est,surgendum censeo te requiescendum: post meridiem si ita vobis est commodum loquemur aliquid nisi sorter in crastinum differre mauultis. Omnes se vel statim , vel post meridiem si ipse mallet, quam primum tamen audire velle dixerunt.
, I NsTI TvENTI mihi, Quinte frater eum sermonem referre, & madare huic tertio 1 libro quem post Antonii disputatione Crassus habuisset, acerba siner recordatio veterem animi curam molestiamque renouauit. Nam illud immortalitate dignum ingenium, illa humanitas, illa virtus L.Crassi morte extincta subita est, vix diebus decem ipost cum diem qui hoc & superiore libro continetur.Vt enim Romam rediit extremo Scenicorum ludorum die, vehementer commotus ea oratione quae serebatur habita esse in concione a Philippo quem dixisse constabat. videndum sibi aliud esse cosilium, illo Senatu se Remp. gerere non posse: mane idibus Septembris,le ille, de Senatus seet quens vocatu Drusi in curiam venit. ibi cum Drusus multa de Philippo questus esset, retulit ad Senatum de illo ipso quod consul in eum ordinem tam grauiter in concione esset inuectus. Hic, ut saepe inter homines sapientissimos constare vidi, quanquam hoc Crasso cum aliquid accuratius dixisset,semper sere cotigisse constabat, ut nuquam
dixisse melius putaretur: tamen omnium contensu sic esse tum iudicatum, caeteros a Crasso semper omnes, illo autem die etiam ipsum a se superatum. Deplorauit enim casum atque orbitatem Senatus, cuius ordinis a Consule,qui quasi parens bonus,aut tutor fidelis esse deberet, tanquam ab aliquo nesario praedone diriperetur patrimonium dignitatis. neque veror esse mirandum si quum suis consiliis Remp. profligasset, consilium senatus a Repub. repudiaret. Hic cum homini & vehemeti&diserto, di in primis 3 sorti ad resistendum Philippo quasi quasdam verborum saces admouisset, non tulit il- le,& grauiter exarsit, pignoribusque ablatis Crassum instituit coercere. Quo quidem ipso in loco multa a Crasso diuinitus dicta efferebantur, chim sibi illum consulem esse
negaret, cui senator ipse non esset. An tu cum omnem authoritatem uniuersi ordinis
pro pignore putares,eamque in conspectu populi Romani concideres, me his pignoribus existimas posse terreri Non tibi illa sunt Gedenda, si Crassium vis coercere: haec tibi est excidenda lingua:qua vel evulsa spiritu ipso libidinem tuam libertas mea resutabit. Permulta tum vehementissima contentione animi,ingenii, vitium, ab eo dicta esse constabat:sententiamque eam quam senatus frequens secutus est, ornatissimis de grauissimis verbis ut populo Rom. satisfieret. nunquam senatus neque consilium Rei-
. pub. nec fidem defuisse ab eo dictam:& eundem id quod in authoritatibus perscriptis
extat scribendo affuisse. Illa laquam cycnea suit diuini hominis vox de oratio, quam quasi expectates post eius interitum veniebamus in curiam, ut vestigium illud ipsum, in quo ille postremum institisset, tueremur. Nanq; tum latus ei dicenti codoluisse, sudoremque multum consecutum esse audiebamus:ex quo clim cohorruisset,cum se-bri domum rediit: dieque septimo est lateris dolore cosumptus.O fallacem hominum spem,sragilemque fortunam.& inanes nostras contentiones. quae in medio spatio saepe stanguntur de corruunt,& ante in ipso cursu obruuntur, quam portum conspicere
potuerunt. Nam quandiu Crassi fuit ambitionis labore vita districta, tandiu priuatis magis officiis de ingenii laude floruit. quam fructu amplitudinis aut Reipub. dignitare.Qui autem ei annus primus ab honorum periunctione aditum omnium concessius ad summam authoritatem dabat, is eius omnem spem atque omnia vitae silia morte praeuertit. Fuit hoc luctuosum suis acerbum patriae graue bonis omnibus: sed ii tomen Rempub. casus secuti sunt,ut mihi non erepta L.Crasso a Diis immortalibus vita,
213쪽
sed donata mors esse videatur. Non vidit flagrantem bello Italiam, non ardentem inuidia senatum . non sceleris nefarii principes ciuitatis reos, non luctum filiae no exilium generi, non acerbissimam C. Marii fugam no illam post reditum eius caedem omnium crudelissimam, non denique in omni genere deformatam eam ciuitatem, in qua ipse floretissima inultum omnibus gloria praestitisset. Sed quoniam attigi cogitatione vim varietatemque fortunae, non vagabitur oratio mea longius: atque iis sere ipsis definietur viris. qui hoc sermone quem referre coepimus, continentur. Quis enim non iure
beatam L. Crassi mortem illam quae est a multis saepe defleta, dixerit chim horum ipso - οrum sit, qui tum cum illo postremum sere collocuti sunt, euentum recordatus Tenemus enim memoria 4. Catulum virum omni laude praestantem. cum sibi no incolumem fortunam, sed exilium & fugam deprecaretur, esse coactum ut vita se ipse priuaret. Iam M. Antonii in his ipsis Rostris in quibus ille Rempub. constantiis me consul defenderat, quaeque Censor imperatoris manubiis ornarat, positum caput illud fuit, a quo erant multorum capita seruata. Neque ver ὀ longe ab eo C. Iulii caput. hospitis Hetrusci scelere proditum, cum L. Iulii fratris capite iacuit: ut ille qui haec novidit &vixisse cum Repub. pariter.&cum illa simul extinctus esse videatur. Neq; enim propinquum suum maximi animi virum P. Crassum suapte intersectum manu, neque collegae sui Pontificis Maximi sanguine simulacru Vestae respersum esse vidi tacui moe- γrori qua mente ille in patriam fuit etiam C. Carbonis inimicissimi hominis eodem illo die mors nefaria fuisset. Non vidit eorum ipsorum qui tum adolescentes Crasso se dicarant, horribiles miserόsque casus: ex quibus C. Cotta, quem ille florentem reliquerat. paucis diebus post mortem Crassi depulsus per inuidiam tribunatu, non multis ab eo tempore mensibus eiectus est e ciuitate. Sulpitius auic, qui in eadem inuidiae sanima sumet. quibuscum priuatus coniunctissime vixerat, hos in tribunatu spoliare instituit omni dignitate: cui quidem ad summam gloriam eloquentiae floresccti, ferro excepta vita est,& poena temeritatis non sine magno Reipub. malo constituta. Ego vero te Crata, cum vitae flore, tum mortis opportunitate diuino consilio & ortum & extinctum esse arbitror. Nam tibi aut pro virtute animi, constantiaque tua ciuilis ferri sub- seunda fuit crudelitas:aut siqua te fortuna ab atrocitate mortis vendicasset, eadem esse tela nerum patriae spectatorem coegisset. Neque soldira tibi improborum dominatus. sed etiam propter admistam ciuium caedem bonoru victoria moerori fuisset. Mihi quidem, Quinte frater,& eorum casus de quibus anter dixi, & ea quae nosmetipsi ob am rem in Rempub. incredibilem & singularem pertulimus ac sensimus, cogitati, sententia saepe tua vera ac sapiens videri solet qui propter tot tantos, tamque praecipites casus
clarissimorum hominum, atque optimorum virorum, me semper ab omni contentione ac dimicatione reuocasti. Sed quoniam haec iam neq; in integro nobis esse possunt.&summi labores nostri magna compensati gloria mitigantur, pergamus ad ea solatia quae non modo sedatis molestiis iucunda, sed etiam haerentibus salutaria nobis esse possunt : sermonemque L. Crassi reliquum, ac pene postremum memoriae proda- νmus, atque ei, etsi nequaquam parem illius ingenio, at pro nostro tamen studio meritam gratiam debitamque reseramus. Neque enim quisquam nostrum cum libros Platonis mirabiliter scriptos legit, in quibus omnibus sere Socrates exprimitur,no, quanquam illa scripta sunt diuinitus tamen maius quiddam de illo de quo scripta sunt, suspicatur. Quod item nos postulamus, non a te quidem qui nobis summa omnia tribuis . sed a caeteris qui haec in manus sument, ut maius quiddam de L. Crasso, quam quantum a nobis exprimetur. suspicentur. Nos enim qui ipsius sermoni no intersuis. semus, εἰ quibus C. Cotta tantummodo locos ac sententias huius disputationis tradidisset, quo in genere orationis utrunque oratorem cognoueramus, id ipsum sumus ineorii sermone adumbrare conati. Quod siquis erit qui ductus opinione vulgi, aut Antonium ieiuniorem, aut Crassum sui se pleniore putet, quam quomodo a nobis uteri; M
214쪽
inductus est: is erit ex iis qui aut illos no audierit, aut iudicare no possit. Na suit uteri sui exposui antea in quum studio atque ingenio & doctrina praestans omnibus, tum in suo genere persectius: ut neque in Antonio deesset hic ornatus orationis, neq; in Crasso redundaret. Vt igitur ante meridiem discesserunt, paululiimque requierunt, inprimis hoc a se Cotta animaduersum esse dicebat, omne illud tempus meridianum Crassum in acerrima atque attentissima cogitatione posuisse, seseq; qui vultum eius, cum ei dicendum esset, obtutumque oculorum in cogitando probe nosset, atque in maximis causis saepe vidisset, cum dedita opera quiescentibus aliis in eam exedram venisset, in qua Crassus lectulo posito recubuisset, cumque eum in cogitatione defixumis esse sensisset, statim recessisse, atque in eo silentio duas horas sere esse consumptas: deinde cum omnes inclinato iam in pomeridianum tempus die venissent ad Crassum. Quid est Crasse inquit Iulius, imusne sessumi etsi admonitum venimus te, non flagitatum. Tum Crassus, An me tam impudentem esse existimatis, ut vobis hoc praesertim munus putem diutius posse deberet Quinam igitur, inquit ille, locus, an in media sylva placet ξ est enim is maxime & opacus,& frigidus. Saner, inquit Crassus: etenim est in eo loco sedes huic nostro non inopportuna sermoni. Cum placuisset
idem caeteris, in sylvam venitur:& ibi magna cum audiendi expectatione considitur. Tum Crassus, Cum authoritas atque amicitia vestra, tum Antonii facilitas cripuit, inquit, mihi in optima mea causa libertatem recusandi:quanquam in partienda disputatione nostra, cum sibi de iis quae dici ab oratore oporteret, jumeret, mihi autem relinqueret ut explicarem quemadmodum illa ornari oporteret: ea diuisit quae seiuncta esse non possunt. Nam cum omnis ex re atque verbis constet oratio: neque verba sedem habere possunt, si rem subtraxeris meque res lumen, si verba semoueris . Ac mihi quidem veteres illi maius quiddam animo complexi, plus multo etiam vidisse videntur, quam quantum nostrorum ingeniorum acies intueri potest, qui omnia haec quae supra & subter unum esse , 3t una vi atque una consensione natura constricta esse dixerunt. Nullum est enim genus rerum, quod aut avulsum a caeteris per seipsum con sare, aut quo caetera si careant, vim suam atque aeternitatem conseruare possint. Sed si haec maior esse alio videtur, quam ut hominum possit sensu aut cogitatione comprehendi, est etiar pilla Platonis vera.& tibi Catule certe no inaudita vox, omnem doctrix, nam harum ingenuarum&humanarum artium uno quodam societatis vinculo con tineri. Vbi enim perspecta vis est rationis eius qua causae rerum atq; exitus cognoscuntur, mirus quidam omnium quasi consensus doctrinarum concentusque reperitur. Sed
si hoc quoque videtur esse altius, quam ut id nos humi strati suspicere possimus: illud certe tamen quod amplexi sumus,quod profitemur, quod suscepimus, nosse& tenere debemus. Vna est enim quod & ego hesterna die dixi, εἰ aliquot locis ante meridiano sermone significauit Antonius, eloquentia, quascunque in oras disputationis regi nesue delata est. Nam sue de caeli natura loquitur, siue de terrae, siue de diuina vi, siue de humana, siue ex inferiore loco, siue ex aequo sue ex superiore, siue ut impellat homines , siue ut doceat, siue ut deterreat, siue ut concitet, siue ut reflectat, siue ut incendat, siue ut leniat, siue ad paucos, siue ad multos, siue inter alienos, siue cum suis, suei secum rivis est diducta oratio, non sontibus: A quocunq; ingreditur eodem est instructu ornatuque comitata. Sed quonia oppressi iam sumus opinionibus, non modo vulgi, verum etiam hominum leuiter eruditorii, qui quae coplecti tota nequeunt, haec sa-cilius diuulsa & qualidiscerpta contrectant,&qui tanquam ab animo corpus sic a sen tentiis verba seiungi it quorum sine interitu fieri neutrum potest non suscipiam oratione mea plus quam mihi imponitur: tantum fgnificabo breui neque verboru ornatum inueniri posse, non partitis expressi': sententiis, neq; esse ullam sententiam illustrem sne luce verborum. Sed prius quam illa conor attingere, quibus oratione ornari
atq; illuminari putem, proponam breuiter quid sentiam de uniuerso genere dicendi.
215쪽
Natura nulla est ut mihi videtur quae no habeat in suo genere res complures dissum-les inter se,quae tamen consimili laude dignentur. Nam & auribus multa percipimus. nquae etsi nos vocibus delectant, tame ita sunt varia saepe ut id quod proximum audias. iucundissimum esse videatur:& oculis colligutur pene innumerabiles voluptates, quae nos ita capiut ut unum sensum dissimili genere delectent: & reliquos sensus voluptates oblectat dispares,ut sit difficile iudiciu excellentis maxime suauitatis. At hoc idem quod est in naturis rerum, transferri potest etiam ad artes. Vna fingendi est ars, in qua praestantes fuerunt Myro, Polycletus, Lysippus:qui omnes inter se dissimiles suetiit. sed ita tamen,ut neminem sui velis esse dissimilem.Vna est ars ratioque picturae, dissimi, limique tamen inter se Zeuxis, Aglaophon, Apelles: neque eorum quisquam est cui quicquam in arte sua deesse videatur. Et si hoc in his quasi mutis artibus est miradum.& tamen verum:quanto admirabilius in oratione atque in linguasquae cum in iisdem iι sententiis verbisque versetur summas habet dissimilitudines, non sic ut alii vituperandi sint, sed ut ii quos constet esse laudandos, in dispari tamen genere laudentur. Atque id primum in poetis cerni licet, quibus est proxima cognatio cum oratoribus, quam sint inter sese Ennius, Pacuuius, Acciusque )issimiles: quam apud Gnxcos Atachylus.
Sophocles, Euripides: quanquam omnibus par pene laus in dissimili scribendi generetribuatur. Aspicite nunc eos homines atque intuemini,quo rude facultate quaerimus, quid intersit inter oratorum studia atque naturas: suauitatem Isocrates, sustilitatem Lysias acumen Hyperides, nitum AEschines vim Demosthenes habuit.Quis eorum
non egregius tamen quis cuiusquam nisi sui similis lGrauitate Aphricanus, lenitatem Laelius, asperitatem Galba, profluens quiddam habuit Carbo & canorum, quis horum ij non princeps temporibus illis suit,& tuo tamen quisque in genere princeps Sed quid ego vetera conquiram,cum mihi liceat uti praesentibus exemplis atque viuis Quid i cundius auribus nostris unquam accidit huius oratione Catulit quae est pura se, ut Latine loqui pene solus videatur: sic autem grauis ut in sngulari dignitate omnis tamen adsit humanitas ac lepos .Quid multa Istum audiens equidem sic iudicare soleo qui
quid aut addideris, aut mutaueris, aut detraxeris, vitiosius & deterius suturum. Quid noster hic Caesarmoniae nouam quandam rationem attulit orationis,& dicendi genus induxit prope sngularet Quis unquam res praeter huc tragicas pene innice,tristes remisse. seueras hilare, serenses scenica prope venustate tractauit atquna, ut neque iocus magnitudine rerum excluderetur, nec grauitas facetiis minueretur Ecce praesentes duo prope aequales Sulpitius& Cotta: quid tam inter se dissimile quid tam in suo is
genere praestans Limatus alter & subtilis, rem explicans propriis aptisque verbis, haeret in causa semper,& quid iudici probandum sit cum acutissime: vidit omissis caeteris argumentis , in eo mentem orationemque defigit. Sulpitius autem sortissimo quodam animi impetu, plenissima& maxima voce, summa contentione corporis, & dignitate motus, verborum quoque ea grauitate& copia est,ut unus ad dicedum instructissimus a natura esse videatur. Ad nosmetipsos iam reuertor, quoniam sic fuimus semper comparati, ut hominum sermonibus quasi in aliquod contentionis iudicium vocaremur.
Quid tam dissimile, quam ego in alcendo, & Antonius cum ille is si orator, ut nihil
eo possit esse praestantius: ego autem, quanquam memet mei poenitet, cum hoc maxime tamen in comparatione coniungar.Videt Israe genus hoc quod sit Antonii sorte, o
vehemens, m motum in agendo praemunitum εἰ ex omni parte causa septum,acre. acutum,enucleatum,in unaquaque re commorans,honeste cedens,acriter insequens, terrens supplicans summa orationis varietate, nulla nostrarum aurium satietate. Nos
autem, quicunque in dicendo sumus squoniam esse aliquo in numero vobis videmur certe tamen ab Luius multum genere distamus: quod quale sit.non est meum dicere.
propterea quod minime sibi quisque notus est.& difficillime de se quisq; sentit.Sed tamen dissimilitudo intelligi potest & ex motus mei mediocritate, & ex eo quod quibus
216쪽
vestigiis primum institi in iis sere soleo perorare: & quod aliquanto ne maior in verbis qua in in sententiis eligendiς labor & cura torquet. veretem ne si paulo obsoletioris, suerit oratio, non digna expectatione & silentio Liise videatur. Quod si in nobis qui adsumus tantae dissimilitudines, tam certae res cuiusque propriae, & in ea varietate fere melius a deteriore facultate magis quam genere distinguitur, atque omne laudatur quod in suo genere persectum es uid censetis, si omnes qui ubique sunt aut suerunt oratores, amplecti voluerimus numne fore ut quot oratores, totidem pene reportantur genera dicendi Ex qua mea disputatione forsitan occurrat illud, si pene innumerabiles fuit quasi sermae figuraeque dicendi, specie dispares. genere laudabiles, non posse ea quae inter se discrepant, iisdem praeceptis atq; una institutione formari. Quod non est ita:diligentissimeque hoc est eis qui instituunt aliquos atque erudiant,videndum, quo sua quenque natura maxime serre videatur. Etenim videmus ex eodem quasi
ludo summorum in suo cuiusque genere artificii &magistroru exisse discipulos dissiti miles inter se attamen laudandos, cum ad cuiusque natura institutio doctoris accommodaretur: cuius est vel maxime insigne illud exilum ut cateras artes omittamus quod dicebat Isocrates doctor singularis,se calcaribus in Ephoro. cotra aute in Theopompo seaenis uti solere.alterum enim exultantem, verborum audacia reprimebat :s- rerum cunctantem,& quas verecundantem incitabat. Neque eos similes effecit inter se, sed tantum alteri affinxit de altero limauit, ut id infirmaret in utroq;. quod utriusque natura pateretur. Haec eo mihi praedicenda steriit, ut si non omnia quae propone
rentur a me, ad omnium vestrii studium, & ad genus id quod quisque vestrum in dicendo probaret, adhaerescerent: id a me senus exprimi sentiretis, quod maxime mihi ipsi probaretur. Ergo haec de ageda sunt ab oratore quae explicauit Antonius. δἰ dicenda quodammodo. Quinam igitur dicendi est modus melior nam de actione post videro
is quam ut Latine, ut plane. ut ornate,Vt ad id quodcunq; agetur, apte cog ruentcrq; dica must Atque eorum quide quae duo prima dixi, rationem non arbitror expectari a me, puri dilucidique sermonis. Neque enim conamur docere eu dicere,qui loqui nesciat: nec sperare qui Latine no possit, hunc ornate esse dicturum meque verd, qui non dicat quod intelligamus, hunc posse quod admiremur, dicere. Linquamus igitur haec quae cognitionem habent facilem usum necessarium mam alterum traditur literis, doctrinaque puerili: alterum adhibetur ob eam causam. vi intelligatur quid quisque dicat: quod videmus ita esse necessari v. ut tame eo ni inus nihil esse possit.Sed omnis loquendi elegantia quanquam expolitur scientialiterarum, tamen augetur legendis oratori, bus & poetis. Sunt enim illi veteres, qui ornare nondum poterant ea quae diceban t, o mnes prose praeclarer locuti:quoru sermone affuestisti qui erunt, ne cupientes quidemi, poterunt loqui nisi Latin C Neque tamen erit utendum verbis iis, quibus iam consuetudo nostra non utitur, nisi quando ornadi causa, parce, quod ostenda sed ustatis ita poterit uti, lectissimis ut utatur iis, qui in veteribus erit scriptis studiose & multu volutatus. Atque ut Latine loquamur, non solum videndum est ut verba efferamus ea quae nemo iure reprehendat, εἰ ea sic & casibus te temporibus & genere & numero co- seruemus, ut nequid perturbatum ac discrepans aut praeposte tu sit, sed etiam lingua.& spiritus, & vocis sonus est ipse moderandus. Nolo exprimi literas putidius, nolo o scurari negligentius: nolo verba exiliter exanimata exire, nolo inflata & quasi anhela ta grauius: nam de voce nondum ea dico quae sunt actionis, sed hoc, quod mihi cum sermone quasi coniunctum videtur. Sunt enim certa vitia , quae nemo est quin effugere cupiat, mollis vox, aut muliebris, aut quasi extra modum absona atque absurda. Est autem vitium, quod nonnulli de industria consectantur. Rustica vox εἰ agrestis quosdam delectat, quo magis antiquitatem, si ita sonet, eorum sermo retinere videatur: ut tuus Catule sodalis L. Cotta gaudere mihi videtur grauitate linguae, noq; v
cis agresti :de illud quod loquitur,priscum visum iri putat, si plane suerit rusticanum.
217쪽
Me autem tuus sonus,& subtilitas illa delectat: omitto verborum, quanquam est caput: verum id affert ratio docent literae, confirmat consuetudo & legedi de loquendi sed hanc dico suavitatem quae exit ex ore: quae quidem, ut apud Graecos Atticorum,sic in Latino sermone huius est urbis maxime propria. Athenis iandiu doctrina ipsorum
Atheniensium interiit domicilius, latum in illa urbe remanet studiorum, quibus vacant ciues, peregrini fruuntur capti quodammodo nomine urbis & authoritate: tameeruditissimos homine; Asaticos quiuis Atheniensis indoctus, non verbis,sed sono vo- iucis, nec tam bene, quam suauiter loquendo facile superabit. Nostri minus student literis quis Latini: tame ex istis quos nostis, urbanis, in quibus minimum est literarum, nemo est quin literatissimum togatorum omnium in Valeri u Soranum lenitate vocis atque ipso oris pressu & sono facile vincat. Quare cum sit quaeda certa vox Romani
generis . urbisq; propria, in qua nihil offendi, nihil displicere, nihil animaduerti possit.
nihil sonare aut olere peregrinum hanc sequamur: neque solum rusticam asperitate, sed etiam peregrinam insolentiam sugere discamus. Equidem cum audio socru meam Laeliam facilius enim mulieres incorrupta antiquitatem conseruant,quia multorum sermonis expertes, ea tenet semper quae prima didiceriit sed eam se audio, ut Plautum mihi aut Naevium videar audire. Sono ipso vocis ita recto de simplici est, ut nihil oste- atationis aut imitationis afferre videatur: ex quo sc locutum esse eius patrem iudico se maiores. non aspere, Ut ille quem dixi, non vaste, non rustice, non hiulce, sed presse de aequabiliter,&leniter. Quare Cotta noster, cuius tu illa lata Sulpiti non unquam imitaris, ut tota literam tollas.& e plenissimu dicas,non mihi oratores antiquos sed mese res videris imitari. Hic cum arrissset ipse Sulpitius, Sic agam vobiscu, inquit Crassus . vi quoniam me loqui voluistis aliquid de vestris vitiis audiatis. Vtina quidem, inquit ille: id enim ipsum volumus: idque si feceris, multa ut arbitror hic hodie vitia ponemus. At enim non siae meo periculo,Crassus inquit, possum Sulpiti te reprehendere: quoniam Antonius mihi te ii millimum dixit sibi videri. Tum ille. Tum quod
monuit idein, ut ea quae in quoque maxima essent, imitare murtex quo vereor ne nihil i=sim tui nisi supplosionem pedis imitatus,& pauca quaedam verba,& alique si sorte motum. Ergo illa. inquit Crassus, quae habes a me, no reprehedo, ne meipsum irrideam. Sunt autem mea multo & plura.& maiora, quam dicis. quae autem sunt aut tua plan aut imitatione ex aliquo expressa, de iis te, siquis me sorte locus admonuerit, commonebo. Praetereamus igitur praecepta latine loquedi, quae puerilis doctrina tradit.& subtilior cognitio ac ratio literarum alit, aut consuetudo sermonis quotidiani : ac domestici libri confirmant, de lectio veterum oratorum & poetarum. Neque vero in illo altero diutius commoremur, ut disputemus quibus rebus assequi possimus, ut ea quae dicamus intelligantur latiner scilicet dicendo, verbis usitatis,ac proprie demonstratibus ea quae significari ac declarari volemus, s ne ambiguo verbo aut sermone, non nimis longa continuatione verborum, no valde productis iis quae similitudinis causa ex aliis is rebus transferuntur, non discerptis sententiis, non praeposteris temporibus, non confusis personis, non perturbato ordine.Quid multa Tam sicilis est tota res. ut mihi pe
mirum sepe videat ut, cum difficilius intelligatur quid patronus velit dicere, quam si ipse ille qui patronum adhibet. de re sua diceret. Isti enim qui ad nos causas de runt.
ita nos plerunque ips docent, ut non desyderes planius dici. Easdem res autem sinulac Fusus aut vester aequalis Pomponius agere coepit, non aeque quid dicant, nisi ab modum attendi, intelligo: ita confusa est oratio, ita perturbata, nihil ut sit primum, nihil ut secundum: tantaque insolentia ac turba verborum, ut oratio quae lumen adhibere rebus debet ea obscuritatem & tenebras afferat atque ut quodammodo ips sibi indicendo obstrepere videantur. Verum s placet, quoniam haec satis spero vobis quidem, certe maioribus molesta&putida videri ad reliqua aliquato odiosiora pergamus. At- qui vides, inquit Antonius, cum alias res agamus, quam te inuiti audiamus: qui addu-
218쪽
ci possumus de me enim coniiciol relictis ut rebus omnibus te sectemur, te audiamus: ita de horridis rebus nitida. de ieiunis plena, de peruulgatis noua quaeda est oratio tua. Faciles enim, inquit, Antoni, partes eae suerunt )uae, quas modo percurri, vel potius pene praeterii, Latine loquendi planeque dicendi: reliquae sunt magnae, implicatae, variae,
graues, quibus omnis admiratio ingenii, omnis laus eloquentiae continetur. Nemo enim unquam est oratorem, quod Latiner loqueretur, admiratus: si est aliter irridet: neque eum oratorem tantummodo, sed hominem non putant. Nemo extulit eum verbis, qui ita dixisset, ut qui adessent, intelligerent quid )iceret: sed contempsit eum qui ιν minus id facere potuisset. In quo igitur homines exhorrescunt quem stupefacti dicentem intuenturi in quo exclamant quem deum, ut ita dicam, inter homines putanti Qui distincte, qui explicate, qui abundanter, qui illuminate de rebus & verbis dicunt,& in ipsa oratione quasi quendam numerum versumque conficiunt, id est quod dico ornate. Qui idem ita moderantur, ut rerum, ut personarum dignitates serunt, ii sunt in eo genere laudandi laudis, quod ego aptum & congruens nominem. Qui ita dicerent eos negauit adhuc se vidisse Antonius, de iis hoc nomen dixit eloquentia solis e sese tribuendum. Quare omnes istos me austore deridete atque contemnite, qui se horum qui nuc ita appellantur, Rhetorum praeceptis omnem oratorum vim complexos esse arbitrantur, neque adhuc quam personam teneant. aut quid profiteantur, intelligere potuerunt. Vertim enim oratori quae sunt in hominum vita, quandoquidem in ,, ea versatur orator, atque ea est ei subieba materies, omnia quaesita. audita lecta, disputata, tractata, agitata esse debent. Est enim eloquentia una quaedam de summis virtutibus: quanquam sunt omnes virtutes aequales le pares:sed tamen est species alia magis alia formosa de illustris: sicut haec vis quae scientiam complexa rerum sensa mentis de consilia sic verbis explicat, ut eos qui audiant, quocunque incubuerit possit impellere: quae quo maior est vis, hoc est magis cum prositate iungenda, summaque prudentia: quarum virtutum expertibus si dicendi copiam tradiderimus, non eos quidem orat res effecerimus. sed furentibus quaedam arma dederimus. Hanc inquam cogitandi pronuntiandique rationem, vimque dicendi, veteres Graeci sapientiam nominabant. hinc illi Lycurgi hinc Pittaci . hinc Solones:atq; ab hac similitudine Coruncani nostri, Fabricii, Catones Scipiones fuerunt, non tam fortasse docti, sed impetu mentis simili, εἰ,, voluntate. Eadem aute alii prudentia, sed consilio ad vitae studia dispari, quietem dque otium secuti, ut Pythagoras, Democritus Anaxagoras, a regendis ciuitatibus totos se ad cognitionem rerum transtulerunt: quae vita propter tranquillitate εἰ propter ipsus scientiae suauitatem qua nihil est hominibus iucundius, plures quam utile fuit rebus publicis delectauit. Itaque ut ei studiose excellentissimis ingeniis homines dediderui, ex ea summa facultate vacui ac liberi temporis. multo plura quam erat necesse doctissimi homines otio nimio de ingeniis uberrimis affluentes, curanda sibi esse ac quaerenda εἰ investiganda duxeriit. Nam vetus quidem illa doctrina eadem videtur εἰ recte sa-ciendi , de bene dicendi magistra: neque disiuncti doctores, sed iidem erant vivendi praeceptores atque dicendi: ut ille apud Homerum Phoenix. qui se a Peleo patre Achilli iuueni comitem esse datum dicit ad bellum, ut illum emiceret oratorem verborum, ιν actoremque rerum . Sed ut homines labore assiduo & quotidiano assueti, quum rem pestatis causa opere prohibentur, ad pilam se, aut ad talos. aut ad tesseras conserunt, aut etiam nouum sibi ipsi aliquem excogitant in otio ludum: sic illi a negotiis publicis tanquam ab opere, aut temporibus exclusi. aut voluntate sua seriati, totos se alii ad poetas, alii ad geometras, alii ad musicos contulerunt: alii etiam, ut dialectici, nouum sibi ipsi studium ludumque pepereriit: atque in iis artibus quae repert T sunt, Vt puerorum mentes ad humanitatem fingerentur atque virtutem, omne tempus atque aetates suas consumpserunt. Sed quod erat quidam . iique multi, qui aut in Rep. propter ancipitem,quae non potest esse seiunista, faciendi dicendique sapientiam floreret,
219쪽
ut Themistocles, ut Pericles,ut Theramenes: aut qui minus ipsi in Repla versaretur, sed ue huius tamen eiusdem sapientiae doctores essent . ut Gorgias, Thrasymachus, Isocrates: inuenti sunt qui cium ipsi doctrina de ingeniis abundarent, a re autem ciuili, εἰ a nego tiis animi quodam iudicio abhorrerent hanc dicendi exercitationem exagitaret atque contemnerent: quorum princeps Socrates fuit, is qui omnium eruditorii testimonio, totiusque iudicio Graeciae, cisim prudentia.&acumine, re venustate, di subtilitate, tum vero eloquentia, varietate, copia, quam se cunque in partem dedisset, omni u suit faciter princeps. Is, qui haec, quae nos nunc quaerimus, tractaret, agerent, doceret, quum nomine appellarctur uno.quod omnis rerum optimaru cognitio atque in iis exercitatio, philosophia nominaretur, hoc comune nomen eripuit, lapieterque sentiendi, de orna
te dicendi scientiam, re cohaerentes disputationibus suis separauit: cuius ingenium vorio sque sermones immortalitati scriptis suis Plato tradidit cum ipse literam Socrates nullam reliquisset. Hinc dissidium illud extitit quasi lingua atque cordis. absurdus a- nne de inutile,& reprehendendii. ut alii nos sapere alii dicere docerent. Nam cum essent plures orti sere a Socrate, quod ex illius variis de diuersis. Se in omnem partem diselasis disputationibus alius aliud apprehederat, proseminatae sunt quasi similia dii sentientes inter se, δἰ multum disiunctae, de dispares: cum tamen omnes se philosophi Socraticos & dici vellent, & esse arbitrarentur. Ac primo ab ipso Platone Aristoteles, de
Xenocrates:quorum alter Peripateticorum, alter Academiae nomen obtinuit: deinde ab Antisthene , qui patientiam de duritiam in Socratico sermone maxime adamarat,
Cynici primum, deinde Stoici: tum ab Aristippo, quem illae magis voluptariae disputationes delectarant. Cyrenaica philosophia manavit: quam ille de eius posteri simpliciter defenderant: ii qui nunc voluptate omnia metiuntur, dum verecudius id agunt, nec dignitati satisfaciunt, quam non asperna turmec voluptatem tuentur, quam ' scplexari volunt. Fuerunt etiam alia genera philosophorum, qui se omnes sere Socraticos esse dicebant, Eretricorum. Erilliorum, Megaricorum. Pyrrhoneorum: sed ea limrum vi & disputationibus sunt iandiu stasti εἰ extincta. Ex illis aut cin quae remanent, ea philosophia quae suscepit patrocinium voluptatis, etsi cui vera videatur, procul ab est tamen ab eo viro quem quaerimus. Si quem authorem publici consilii, de regendae ciuit 'tis ducem, εἰ sententiae atque eloquentiae principem in senatu, in populo, in causis publicis esse volumus . nec ulla tamen ei philosophiae fiet iniuria a nobis. Non enim repelletur inde quo aggredi cupiet, sed in hortulis quiescet suis, ubi vult, ubi
etiam recubans molliter de delicate, nos auocat a Rostris, a iudiciis, a curia fortasse sapienter, ac praesertim a Republica. Verum ego non quaero nuc quae si philosophia ve- , rissima sed quae oratori coniuncta maxime. Quare istos sine ulla contumelia dimittamus. sunt enim εἰ boni viri: di quoniam sibi ita videntur, bcati: tantumque eos admoneamus. ut illud. etiam si est verillimum, tacitum tamen tanquam mysterium teneat,
quod negant versari in Republica esse sapientis. Nam si hoc nobis atque optimo cuique persuaserint, non poterunt ipsi cise id quod maxime cupiunt, otiosi. Stoicos autem, quos minime improbo, dimitto tamen: nec eos iratos vereor, quoniam omnino
irasci nesciunt: atque hanc iis habeo gratiam , quod soli ex omnibus eloquentiam virtutem ac sapientiam ess e dixerunt. sed utrunque est in his quod ab hoc quem instruimus oratore valde abhorreat, vel quod omnes qui sapientes non sint, seruos, latrones. hostes insanos esse dicunt, neque tamen quenquam esse sapientem. Valde autem est absurdum ei concionem aut senatum, aut ullum coetum hominum commit- , stere, cui nemo illorum qui adsint, sanus, nemo ciuis, nemo liber esse videatur. Accodit quod orationis etiam genus habent fortasse subtile εἰ certer acutum, sed ut in oratore, exile, inusitatum. abhorrens ab auribus vulgi, obscurum, inane, ieiunum, attamen
eiusmodi, quo uti ad vulgus nullo modo possit. Alia enim de bona de mala videntur Stoicis, do caeteris ciuibus, vel potius gentibus: alia vis honoris, ignominiae, praemii,
220쪽
supplicii. vere an secus, nihil ad hoc tempus: sed ea si sequamur, nulla unquam rem dicendo expedire possimus. Reliqui sunt Peripatetici & Acade inici: quanquam Academicorum nomen est unum, sentetiae duae. Na Speusippus Platonis sororis filius. de Xenocrates qui Platonem audierat. do qui Xenocratem Polemo,&Crantor, nihil 3, ab Aristotele qui via audierat Platonem magnopere dissensit: copia fortasse de varietate dicendi pares non fueriint. Arcesilas primum, qui Polemone audierat, ex variis Platonis libris sermonibusque Socraticis hoc maxime arripuit, nihil esse certi. quod aut sensibus aut animo percipi possit: quem serunt eximio quoda usum lepore dicedi aspernatii esse omne animi sensusque iudicium. primuinq; instituisse s quanquam id suit Socraticum maxime: non quid ipse sentiret ostendere. sed contra id quod quisque se sentire dixisset. disputare. Hinc lix crecentior Academia emanauit,
in qua extitit diuina quada celeritate ingenii dicendique copia Carneades: cuius ego et ii multos auditores cognoui Athenis . tame aut hores certissimos laudare possum. Et socerum meum Scaevolam qui eum Romae audiuit adolescens, Se in. Metellum L. F. familiarem meum. clarissimum virum . qui illii a se adolescente Athenis iam aD sectum senectute multos dies auditum esse dicebat. Haec autem ut ex Apennino fium inuin, sic ex communi sapientium iugo sunt doctrinarum facta diuortia, ut philosophi ta quam in superum mare Ionium defluerent, Graecum quiddam Se portuo sum:oratores autem in inserum hoc Tuscum de barbarum, scopulosum atque insessum laberentur, in quo etiam ipse Vlyssys errasset. Quare si hac eloquentia, atque hoc oratore contenti sumus, qui sciat aut negare oportere quod arguere, aut ri id non possis, tum ostendere quod is secerit qui insimuletur aut recte si hum. aut alterius culpa aut iniuria. aut ex lege, aut non contra legem aut imprudelia, aut ne censario, aut non co nomine usurpandum quo arguatur, aut non ita agi ut debuerit ac
licuerit: it si satis esse putatis ea qua isti scriptores artis docet discere, quae multo tamen ornati usquam ab illis dicuntur. Jt uberius explicauit Antonius: sed liliis con- , tenti estis atque iis etiam quae dici voluistis a me ex ingenti quodam Oratorem .immensoque campo in exiguum sane gyrum compellitis. Sin veterem illii Peri lem. aut huc etiam qui similiarior nobis propter scriptorum multitudinem est. Demosthenem sequi vultis. 5e si illam praeclara de eximiam specie oratoris persecti εἰ pulchritudinem adamastis:aut vobis haec Carneadia. au t illa Aristotelia vis comprehe-denda est. Nanque ut ante dixit veteres illi usque ad Socratem, omnem omni ii rerum quae ad mores hominii, quae ad vitam, quae ad virtutem, quae ad Rem p. pertinebat, cognitione 3: scientia cum dicendi ratione iungebant: postea di ciati ut exposui la Socrate disertia' doctis. Si deinceps a Socraticis item omnibus philosophi .eloquentiam despexerunt. oratores sapietiam: neque quicquam ex alterius parte tetigeriit. nisi quoὸ illi ab his. aut ab illis hi mutuaretur, ex quo promiscuer haurirent, si manere in pristina communione voluissent. Sed ut pontifices veteres propter sacri - , ficioru multitudine ires viros Epulones esse volueriit, cum essent ipsi i Numa. ut etiam illud ludoru Epulare sacrinctu sacerent,instituti: sic Socratici a se causaru actores i communi philosophiae nomine separauerunt, cum veteres dicendi de intelligendi mirificam societatem esse voluissent. Quae cum ita sint paululum equide de me deprecabor. δἰ petam a vobis, ut ea quae dicam, non de memet ipse, sed de oratore
dicere putetis. Ego enim sum is qui quii summo studio patris in pueritia doctus essem. εἰ in sorum ingenii tantum quantum ipse sentio, non tant si quantum ipse sorsitan vobis videar detulissem. non possim dicere me haec quae nunc complector perinde ut dica dicenda esse. didicisse , quippe qui omnium maturrime ad publicas causas accesserim, annόsque natuς unu de viginti. nobilissimu homine de eloquetissimu , in iudicium vocarim: cui disciplina suerit serum, magister, usus. de leges. de instituta pop. Ro .m6sque maiorum. Paulli sitiens istarum artium de quibus loquor, gustaui,