장음표시 사용
91쪽
Transcendentaliter perfectum est, cui nihil deest
perfectionis entitativae. Perfectum secundiim naturam, cui nihil deest bonorum naturalium. Peliactum secundum artem , cui nihil deest ad habitum artis, seu quod ad regulas artis exactum est. v. Persectum iterum dicitur vel per ordinem ad totum , vel per ordinem ad virtutem , vel per ordinem ad finem. Ita Aristoteles s. Metaph. Perfectum per ordinem ad totum est , id extra quod non est accipere vllam partem et ita diciatur perfectum illud tempus, extra quod non po- test accipi tempus ullum, quod sit illius pars rv. g. perfecta hora est, cui nulla pars horae de- est. Perfectum secundum virtutem , quod non habet excessum ad genus , seu quod nec plus, nec minus habet quam habere debet: ita dicitur perfectus Muscus , qui secundum propriam virtutis speciem in nullo deficit. Sic etiam per ampliationem quandam dicitur perfectus fur,
qui omnes furandi artes novit. Perfectum per ordinem ad finem, quod finem consecutum est,
praesertim si bonus sit : sic persectus orator dicitur, qui suum finem assecutus est. Et quia finis est aliquid ultimum quod attingitur, & quod ultimum est in uno quoque genere, dicitur perfectum ε, hinc etiam dicitur persecte malus qui si-
v I. Persecto opponitur imperfectum , sicut persectioni impersectio ι hinc tot modis dicitur imperfectum, quot persectum. v II. Imperferito transcendentalis alia , alia
praedicamentalis: illa cum non ente convertitur ;haec cum tali non ente, quod enti categorico op- Ponitur.
92쪽
vi II. Imperfectio praedicamentalis, alia negativa, qua res comparata cum aliis dicitur imia perfecta: v. g. Angelus respectu Dei est imper fect us, homo respectu Angeli ; alia privativa , quando res caret perfectione sibi debita: v. g. peccatum dicitur imperfectum privative. I x. De imperfecto duplex pronuntiatum. I.
Perfectum prius est substantia quam imperfectum,
licet generatione posterius sit, l3. Metaph. C a. 2. Imperfectio privativa vitio ἰ ertitur, non item
negariva, quia prima est: defectus perfectionis debitae, ut avaritia in homine , secunda autem est absentia perfectionis non debitae: hinc pura nescientia in Adamo , non vitio vertitur ante lapsum , nec mutabilitas in homine culpabilis, quia consequitur naturam ipsius, licet reddat imperfectum comparative ad Deum.
III. Te μιlcro ct pulcritudine.
I terminus transcendens , vel restrictius, ut est terminus categoricus. Primo sensu cuilibet enti convenit: secundo, est specialis qualitas orta ex situ & temperie convenienti. De transcendentali primum , de categorica deinde. II. Pulcritudo transcendentalis oritur ex convenientia entis cum intellectu, sicut bonitas voluntati est commensa , hinc III. Bonum & pulcrum, quam is metaphysice ad convertentiam dicantur, tamen partim conveniunt. partim discrepant. I V. Con Veniunt , I. quod eodem vocabulo apud Graecos exprimantur , enim Vtrumque
93쪽
significat. Pulcrum autem ideo vocatur . quod ad se vocet omnia , vel , - γε- , a demulcendo is alliciendo ; animos enim d centia quadam ad se allicit, & intuentes permulcet. 2. Bonum aptum est & congruens; pulcrum in quadam congruentia quoque situm est. Modus , species & ordo bono tribuuntur ab Augustino : modus, qui est rei mensura inter nimium& parum interjecta ; species, quae est determinatio quaedam & moderatio ab infinitate rem ad certam rationem redigens; ordo, a quo singula proprium obtinent dignationi 1 gradum, seu , ut ait Bernardus, Ser. s. in Cant. Lui modum tribuit-decorem , etiam ct perpetuitatem. At haec tria pulcro conveniunt , ipsumque componunt. v. Discrepant, I. quia aptitudo & congruentia boni non absolute sumitur, sed ad volunta tem refertur, quam ad se rapit * unde bonum dicitur quod omnia appetunt ; ipsa autem pulcri congruentia non appetentem facultatem praecise, sed cognoscentem respicit, atque adeo Vςram germanamque speciem & exemplar sui, quam ideam Platonici appellant. Hinc pulcra Vocamus, quaempntem delectant, oculos & aures assciunt, ut cantus, & vocum modulationes ,&orationes, Acarmina 3 quae autem aliis sensibus placent, non pulcra, sed bona & jucunda vocamus; sic bonum suavem cibum aut odorem dicimus, non pulcrum. Ratio differentiae est, quod oculus Mauditus ad intelligentiam omnium maxim E accedant. 2. Cuod bonum rationςm finis obtineat; pulcrum autem pertineat ad rationem ca se formalis , ex D. Thoma I. p. q. s. art. 4. ad I.
94쪽
quia supra eandem rem fundantur , scilicet super formam: propter hoc bonum laudatur ut puta erum 3 sed ratione diserunt. Nam bonum proprie respicit appetitum , Hideo habet rationem finis. Nam appetitus est quidam ad rem. putacrum autem respicit vim γάρ σιtivam 3pulcra enim
dicuntur, qua visa placen 'de pulcrum indebita proportione consistit, qui s delectatur in rebus debite proportionalis, sicuri sebi similibus. Nam
sensus ratio quadam es, omnis virtus cognoscitiva: ct quia cognitio sit per assimilationem militudo autem re icit formam i pulcrum proprie pertinet ad rationem ea a formalis. Huicv I. Definitio pulcri erui potest. Pulcrum est id cujus cognitio delectationem affert, quod exemplari suo dc formae suae primigeniae exactE
respondeat. v I r. Pulcritudo , alia increata, quae Deo unicon enit; alia creata , quae rei creatae. Porro
quam perfecta sit Dei pulcritudo , patet ex eo qubd ut ipse primaria rerum omnium idea Mexemplar: quare cum a se ipso abhorrere nou possit, utique est exemplari perfectissimo maxime consentaneus, itaque pulcherrimus. v Ii r. Creata dividitur in spiritalem & co poratam ι illa spiritalibus substantiis, haec corporatis convenit. omne autem spiritale eatenus pulcrum est, quatenus ita temperatum est: in se, ut nihil non justum M adaequatum in eo sit, adeoque quatenus est consonum ideae suae r Puta era ess omnis anima , inquit Baslius Tom. r. qua in bene temperato commensu propriarum facultatum consideratur. I x. Pulcr itudo corporata ex apta membr
95쪽
rum proportione & coloris sitavitate efforestit. Tria ad hanc requiruntur a D. Thoma. Prim quidem integritas siυe perfectio; qua enim diminuta sunt, hoc ipso turpia sunt. Et debita proportio
sive consonantia. Et iterum elaritas. Unde qu Babent colorem nitidum, pulcra esse dicuntur. Itaque pulcritudo in silentia dc quadam adae
x. Causa illi. liciens, alia naturalis , alia artificialis. Natumis duplex : remota quae est vis formatrix & amstrix ; propinqua , quae est apta proportio partium omnium inter se , quae
tria requirit, debitum nun ierum membrorum , aptam eorundem suis in sedibus collocationem , congruam denique magnitudinem dc molem definitam pro materia : Vnde corpora exigua nota
dicuntur pulcra, & qai nimio calore & siccitate abundant, non eximiae sunt formae, quia utraque qualitas lineamenta faciei contrahit & contorquet. Itaque humidum Sc calidum moder rum, clim sint temperaturae sanguineae, & propria sanguinis e filorescentia circa genas 3c ora, pulcritudinem corpolis constituunt. Causa formalis est claritas de nitor efflorescens. Finalis respectu Dei, est in homine, utpote mi imagine, totius mundi harmoniam , seu consensum dc decentem
ordinem creaturarum exprimere; respectu autem hominum consociatio eorumdem 3c commercium. Esse ista, conciliatio amoris 3c desiderit , allicit enim ad sui amorem id quod pulcrum est. Denique delectatio quaedam & voluptas ; oculi enim pulcro delectantur 3c mire afficiuntur. Aia fectiones , per sh expetibilitas , & amabilitas , cum enim pulcrum dc bonum aliquando conye
96쪽
tantur, non miniis a pulcro QuM a bono extrinseclis rapimur ue insitum quippe mentibus nostris, ut credamus in pulcro corpore pulcram habitare animam. Qilia etiam interdum a putacro celeritis movemur quam a bono ; nam infantibus arrident pulcra , quia bona, cum nonnisi sola mente percipiamus, solemus eadem ex pulcritudine aestimare. Porro viri pulcritudo non tam suavitate coloris, quam definita mole corporis apta membrorum proportione continetur; secus accidit in muliere. Ratio est, quod in viro sapientia potissimum dominari debeat, quae siccam temperiem desiderat, cujus calor adustus obscurat Moffuscat cutem ac sanguinem; color autem est efflorescentia sanguinis.
XI. Cognata pulcritudinis duo, gratia & sanitas. Gratia , quae actionis sal dici potest ex gestibus, moribus & actionibus efforescit.
Dissert a pulcritudine & quod sit gradus quidam pulcritudini additus, & quod ex formae potissimum , pulcritudo ex materiae conditione fluat. Deniquae gratia rebus inanimis non convenit,
pulcritudo vero tribuitur. Certe qualis quisque sit intus, gratia, si quae ei inest, praemonstrat. Sanitas quoque iis ut plurimum corporibus non deest, quibus inest pulcritudo vegeta, cujuS florem mor-Dus demetit. x II. In caeteris animantibus non ex corpore per se immediate, sed ex excrementiS, V. in avibus ex pennis x cauda , maxime existit. In homine praesertim eminet, tum quia temperamentum ipsi exquisitius elaboratiusque est: tum
quia elim sit quati finis aliarum creaturarum ,
97쪽
debet is se ipsarum concinnitatem exprimere: tum quia in vultu potissmdm elucet: caeterae animantus demisso sunt vultu, homo vero erecto ARTICu Lus III.
De disjunctis modis seu proprietatibin entis.
OR vi N E M disjunetarum entis proprietatum alii aliter instituunt. Qui dam in primariasti Iecundarias dividunt , primarias deinde in
immediatas de mediatas partiti. Immediatae fluunt proxime ex essentia, ut esse actu & potentia , principium 3c principiatum, causa 3c causatum, necessarium & contingens, independens N dependens, ens a se & ens ab alio , increatum ti creatum , infinitum & finitum , incorruptibile de corruptibile. Mediatae ex primariis modis entis fluunt, puta ex unitate identitas de diversitas , simplicitas & compositio, totalitas & partialitas, universalitas & singularitas, communicabilitas Mincommunicabilitas : ex veritate , naturale & artificiale, perfectum & imperfectum : cx bonita te, completum & incompletum , absolutum M respectivum , permanens de successivum. Subsecundariis complectuntur subjectum εc adjunctum, signum de signatum, mensuram & men
Alii hane partitionem aliter instituunt, Vt velint nonnullas oriri ex principiis entis, nempe ex essentia & existentia; aliquas ex modis prima viis entis. Ex principiis entis fluunt, per se&per accidens, universale & singulare, actu& potentia , iudependens oc dependeus , increatum dc
98쪽
ereatum , absolutum & respectivum, incorruptibile & corruptibile, completum & incompletum, naturale non naturale. Ex modis primariis, nempe ex Vnicate, simplex & compositum , totum dc pars, prius εc posterius Sc simul seu connexum, idem diversum, locale, & illo cale, permanens & successivum : ex veritate, mensiura dc mensuratum, possibile δc impossibile, infinitum & finitum , ens reale dc rationis , abstractum & concretum: ex bonitate , principium M principiatum, causa & causatum, necessarium Sccontingens , subjectum dc adjunctum , signum αsgnatum, communicabile & incommunicabile, imago Sc ea emplar.
Sed cum de pluribus istiusmodi entis affectionibus seu speciebus jam in tota Philosophia passim egerimus: satis nobis erit hic indicare loca in quibus illos explicuimus , alios autem hic delibabimus. De universali di singulari jam egimus in Log.ΤOm. I. p. I. di iput. 2. a. I. g. I. dc disp. 3. a. 3. g. i. De absoluto & respectivo , Tom. t. par. 3. Log. disp. 4. a. i. F. I. Dc priori & posteriori, TOm. I. p. 3. Log. disp. Vnica de postpraed. a. Σ. 3. I. De i locali& locali, Tom. 1. 1'hys. vni- erc. p. 4. disp. I. Definito & infinito, Tom 2. Phylic. Vnivers. par. 3. disp. 2. art. I. 3. I. 3c 2. De ente reali & rationis , Tom. I. Log. par. l. disp. 4. seu append. de eme rationis a. I. g. I. De causa dc causato, Tom. I. Phys univers par. a. disp. tota. De signo & signato, Tom. 2. Log. par. q. disp. i. a. I. s. I. 2. 3. Alios modos entis breviter expedio.
99쪽
1L PARS PRIMAS. I. De ente potentia , indepe dente ct dependente, increato ct creato, incorruptibili G corrnptibili, completo Grincompleto.
I. 'UNs actu est, quod in rerum natura ex instit: ens potentia, quod nondum est, sed potest esse . quae partitio non est generis in species , sed diversorum statuum unius & ejusdem rei. I I. Potentia dicitur vel positive , ut est potentia agendi aut patiendi; vel negative, ut est negatio impossibilitatis. Ex primo respectu duplex potentia, passiva δι activa. Activa est vis agendi in aliud ; passiva, jus, vel potius capacitaSpatiendi ab alio, seu recipiendi. Ex secundo respectu duplex quoque potentia, objectiva ic obedientialis. III. Potentia activa, alia infinita, quae Dei propria, eaque vel absoluta , qua Deus potest
omnia quae contradictionem non involvunt; vel ordinaria quae Dei voluntatem includit: alia finita, quae creaturae propria. Item alia physica, quae cum motu conjuncta, ut potentia alterativa; alia ' ρυπω, quae sine motu agit, ut vis creatrix. Alia naturalis quae ad unum determinata, & dicitur necessaria; alia libera quae indifferens, &c. Passiva, alia naturalis , quae potest deduci in actum a principio interno : alia oribe dientialis quae praeter naturam a principio e Sterno , puta ab omnipotentia Dei, in actum exeritur
100쪽
1 v. Objectiva aliquando est non repugnantia ad produci ; sic rosa nondum producta , est inpotentia ad generandum : aliquando est respectus rei possibilis ad suum agens, a quo res potest
efiici. Sic ante creationem mundus erat in potentia Dei objectiva ; dicitur etiam potentia logica.
v. Achus ut sic, est perfectio rei in suo genere. Alius purus, qui caret potentia passiva: alius impurus, cui aliquid est potentiae passivae admixtum. Alius item primus , alius secundus. Primus est forma rei , estque vel substantialis ,
ut anima respectu corporis ; vel accidentalis, ut intellectus respectu anima: : secundus est ipsa operatio. Alius physicus, Ut forma ; alius me- . taphysicus, ut exiitentia respectu essentiae. v I. Pronuntiata de potentia & actu haec sunt. I. Potentia passiva est quadam impotentia , quia i talis , potest tantum pati ab alio. 1. Cui libet potentia passiva respondet furti actin. 3. Potentia non repugnantia respondet actus essentia , passivε forma, activ operatio . Actus est prior potentia , vicque potentia prior actu ; diverso nempe respectu.
Nam actus prior est potentia, cognitione , quia potentia cognoscitur per actum, qui magis parricipat de ente ; tempore, quia nihil existens inpotentia passiva, se reducit in actum Α, estentia seu perfectione, quia actus est efficiens, quatenus potentiam deducit in actum, εc finis , quia potentia est propter actum εἶ hinc actus dicitur perfectio potemiae. Potentia autem est prior actu, si spectetur ut potentia in certo subjecto , seu vi materia. Sic homo prior est potentia quam actu. 1. Actus primus antecedit secundum,