De exilio apud Romanos inde ab initio bellorum civilium usque ad Severi Alexandri principatum ...

41쪽

gustum et senatum divisas proconsulibus eadem iura,' quae Rntea, coneessa essent, republiea ab Augusto constituta eorum lura nou commutata esse videntur. At alio modo de iis diμ- putandum est, qui Caesaris provinciis praeerant, quippe timi, eum legati Caesaris proconsulis essent, imperium non suis auspieiis et potestatem totam a prinei pe mandatam haberent.

Criminalis namque priueipis iurisdietio infinita erat; nam ut

eo primum post reges eXa tos regia conSulum potestas imminuta est, quod criminali A eorum iurisdietio intra angustiores

fines eohibita est, ita ii, qui sua potentia libertatem oppresserunt, id maxime expetierunt, ut criminalem iurisdietionem infinitam obtinerent Τ); quam quidem potestatem ii, qui antea

dominatum Oeeupaverant, ut inimicos suos punire possent, adepti erant extraordinariam, sed principi, ut ordini rerum ab Augusto constituto a comodari posset, opus erat titillo ordinario atque e libera republiea translato. Itaque etiam eriminalis principum iurisdietionis fundamenta in proconsulari imperio et tribunicia potestate ) posita sunt, quarum pote8tatum altera partem orbis Romani ab altera relictam pomplectitur. Quas perpetuas princeps adeptus, cum saerosanetus esset, neque cogi poterat, ut ullius laeti rationem redderet, et eum Omnes leges tum eas, quae de callite civium Romanoriam latae erant, impune neglegere poterat. Itaque is, quem neque violari fas esset neque nisi mortuum damnari liceret, impediri non poterat, quominus de eive Romano supplicium sumeret δὶ atque etiam moribus et legibus, Secundum

Populum vitae 'necisque pote8tatem habent, tyranni μ

Quas consideruntes intellegimus Varronis et Lubeonis, qui Aenatus partihus studebant, cum M. Druso et Ateio Capitono discoptationem LGoll. XIII, 12. Val. Max. IX, 5, 2J, quorum illi tribunos

coercitionem solam habero eontendebant, qui autem Capitoni assentiebantur, etiam vocationem; fcf. M omnison Str. I, 140 ss. J Capitonis sentontia principatus temporibus valuit, quoad principes illorum iura artioribus finibus ei reumseriberoni: -prohsisti tribuni tua praetorum et consulum praeripere aut vocare ex Italia, eum quibus leue vi P set.μ lTae. ann. XIII. 28. l

42쪽

quae iudicia actiones sententiae reddebantur instituebantur dieebantur, solutus erat. Minime autem mirum est Caesarem eam infinitam potestatem legatis non mandasse, sed tale imperium, quale proponsules haberent. Potestas enim a principe legatis perscripta mandata delata est, quibus eorum iura et munera

deseripta atquo definita erant. Ex eo, quod in quodam titulo procuratoris a mandatis mentio si Φ), colligi potest mandata alia aliis data esse neque dubium eSt, quin, quamquam permulta praecepta persaepe repetita tralaticia fiebant, prout provineia vel tempus posceret, diversa fuerint ). Quomodo eum legatis etiam eriminalis iurisdictio deserretur δ), eum civium Romanorum numerus in dies creseeret, seri non poterat, quin illa legatorum et proconsulum criminalis iurisdietio non sufficeret at lue augeretur; at imo etiam proconsulibus principes mandata dare coeperant M) et utrisque, et legatis et proeonsulibus, ius gladii, id est ius do capite eivis Romani iudicandi suppliciique de cive sumendi, mandabant. Quando singulis legatis aut proeonsulibus primum ius gladii mandatum sit, neseimus; at ineunte tertio p. Ch. n. Saeculo omnes provinciarum praesides ius gladii possedisse aecepimus );

stitutionibus confirmata sunt.') Mandata etiam de exiliis quaedam eontinuisse scimus: D. I, 18, 3. - Ι'lin. ait Trai. M 64l: hnain ai ut mandatis tuis cautum est, ne reAtituam ab alio aut a me rumatos, ita de iis, quos aliva et relegaverit et restituerit, nihil comprehen3um est. M) Simili modo modii aevi temporibus rex bannim quidem sibi Oxeoperat, sed ecclesiae advocatis aliis quo mandabat. - CL Momniison,

Str. II, 258 ff., 928 ff. J D. I, 18, 6, 8: Ulp.: sequι universa8 provincias reuunt, ius gladii habent. μ - D. 48, ib, 6, 2 ete. - Plinius in Bithynia ius gladii non habuit: ad Trai. 96 I97l, 4; Tarraconensis togatus sub Norono habuisse videtur: Suot. Galba 9; item quo proconsul Asrieno sub Traiano: Plin. ep. II, II. luomin son Str. II, 258 D. 4.l - Dionis locus LXIV, 2, 3 nihil nos docet.

43쪽

neque tune dubitasse iuriseonsultos, quin mandatum essetius gladii ex eo colligi potest, quod praesides eam aliis mandare non poterant in). Atque disserentias inter praesidum

p0testates sensim sublata8 e88e eum ex aliis rebus coneludere possumus, tum eX eo, quod tertio p. Cli. n. Saeculo et proconsules et legati eodem vocabulo praesides appellabantur '). Quodsi eonsideramus eriminalem praesiduin iurisdictionem in iure gladii liositam esse, non est, quod miremur eos ne in suae quidem provinciae insulam deportare potuisse; nam cum ius gladii militarem poenam solam contineret δ), em tantum poenam in cives Romanos adhibere poterant: liberae enim reipublieae temporibus omnino nullam in cives capitalem iurisdietionem habuerant. Hic quaerat quispiam, cur principes, quantum Scimus, omnino nulli praesidi ius deportandi per mandata detulerint. Quod ne sacerent principes duabus causis adductos esse a bitror; quarum alteram attulit Geth ); nam cum praesidum potestas intra provinciarum fines in elusa esset, in quibusdam autem provinciis insulae nullae fuissent: si omnibus praesidibus ius deportandi delatum esset, alios aliorum proVinciarum administrationi eum se interposuissent continuas eontroversias exeitaturos suisse, quae impedimento fuissent, quominus ii, qui condemnati essent, diligenter custodirentur; sin solis earum, in quibus insulae sunt, prorinetarum praesidibus delatum esset, suturum fuisse, ut aequatio p0testatum impediretur. Alteram ac sane graviorem causam ΙΙ0ligendorss attulit β); nam una, eX quo novae in republiea et graViores poenae intro- duetae erant, ii liotissimum, qui honestiores api ellabantur, deportati essent, fieri non potuisse, quin principes eorum causas sibi exciperent; aecedit, quod plerorumque eorum, qui

' D. I, 18, 1.

44쪽

deportari poterant, sorum Romae erat Τ). Itaque etiam intellegere possumus, cur praesidibus ius in metalla damnandi concessum sit, etiamsi in provincia eius, qui damnavit, metalla non essent δ); ea enim poena eum introduceretur, ut mihi quidem videtur, in cives Romanos omnino non adhibebatur δὶ et postea non nisi in eos, qui humiliores appellabantur s). Illud autem ius singulis per mandata delatum esse conici potest q); postea vero, cum multitudo eivium Romanoruns qui humiliores erant, assidue augeretur omnibus datum

Eadem ratione intellegi potest, quod multis sibi non conveniens est visum, ut praesideη deportare non p088ent, relegare possent, id sibi non repugnare. Nam proconsules relegandi iuro iam liberae reipublieae temporibus uti potuerant. Itaque legatis pro rinetarum princilies idem ius coercitionis eausa concesserunt, ut suam suisque malis hominibus purgare provinciam posset Τ); atque et pro Onsules et legati id, post tuam relegatio legitimae poenae locum in re p. obtinuit, retinuerunt. Quare cum flua qui8que pro fineia interdieere posset, Claudius edixit, ut ii, quibus a magistratibus provinciae interdicererit,in urbe quoque et Italia Summo Nerentur, memor, ut puto, veteris illius edicti, quo iudiei opublico condemnati ex urbe eiciebantur'); quod praeceptum

D. 48, I9, 8, 4: hmetalia autem multa numero 8unt et quaedam quidem provinciae habent, quaedam non habent: sed quae non habent, in ea3 Provinci mittunt, quae metalla habent μη Cf. quae infra do ER TE S. S.

3 Cf. D. 47, 20, 3, 2. 48, 13, I 6l. 48, I9, 38. 49, 18, 3.

C. I. IX, 47, 5. - Paul. s. r. I, 2I. V, 20 otc. Proeonsul Africae id ius Plinii temporibus habuit; cf. Plin. ep. II, II, 8. 3 D. I, l8, 6, 8 Ulp.J cit.: hqui univeraas Provincia3 rtauut, i. s. habent et in metallum dandi potestas eis permis a est. μ - D. 48, 19, 8, 4 ff. D. I, 18, 3: mandatis principum eει ut curet is, qui provinciae

Praeeri. m. h. p. p. μὴ nec distinguuntur , mali homineaμ undo sint. D.

45쪽

liosteri ita interli retali alitur, ut praesidi hus etiam ius ex Italia relegandi esse dicerent. Ad illi ad addidit Severus reseripto, ut ea quo lue provincia interdieere possent, unde ituis oriundus orati). Si quis eam sententiam admiserit, ut is, qui in alia provincire commisit, 1 ossit relesturi ab eo, qui ei Iaro vineiu epro erat, eveniet, ut relegatus iste tribus propinciis pra ter Italiam debeat abstinere, et in qua deliquit et quam incolit et originis'). Volerona igitur iuris normam, ne quis praeses ultra provinciam ius relegandi extenderet, non lana servabant et quod tempus illud ad aeriores poenas proeli ve erat et ut magis providerent publieae se euritati δ). Atque praesides et parte provinetae, Sive ea patria condemnati erat, sive aliud quodlibet oppidum, ita interdieere poterant, ut, qui eo modo relegatus esset, etiam urbe interdictus esse videretur, quod eonstitutiones de eiusmodi relegationibus similes erant eis, quas de provinelao interdictione constitutas esse antea c8tdietum ); et ineunte tertio p. Ch. n. saeeulo ius in certum provinciae locum, sive in oppidum, sive in desertiorem provinciae loeum in continenti aut in insula situm, relegandi adepti erant β); quod ius utrum a proprio praesidis imperio an a mandatis principum deductum sit, neAcimus. Ceterumqu0niam relegatio in insulam gravius poenae genus eme Videbatur, quorum provincia nullas habebat insulas, iis concessum eSt, ut, quamquam Certam insulam assignare non ΡΟ-

terant, tamen in insulam ita relegare possent, ut eondemnatis postea a prinei pe insula assignareturq). Id vero primis prin-

lictioiicin intio luxerit, urbis Hoinuo vero interdictio tuin pridem constituta sit. CL Callistratum in ly. h. t. l8 Il9J pr. Τ) Iλ. li. t. 7, 10. - Egnatius Taurinus proconsul Baeticao, scribit ad Hadrianum, Coll. I, lΙ, 2: h Mario Maristo urbe, Italia et provincia

Baetica interdiaei. μ - D. 48, 8, 4, 1. Cf. D. 47, I8. I, 2. ὶ D. h. t. T, l0-13: Ulp. Ulp. l. i. g 14 dicit quibusdam prassidibus indultum osse, ut

multis provinciis interdicero possint: ut praesidibus Syriarum et Daciarum. Ene provincia unius quondam Partus fuerunt; itaque praesidibus ius, quod antea linbu rant, non minutum est.

46쪽

eipatus terni oribus inusitatinia, quoniam diversa rete pati inum genera recentiora sunt, mandatis introductum esse videtur. Sub principatu etiam procuratores provineias reXi Sse satis constat, quibus tota pote8tas a principe, cuius etiam privata negotia gerebant'), mandata erat '). Quorum tertio certo saeculo ipiosdam ius gladii habuisse seimus'); neque tamen deliortare poterant, cum ne praesides quidem possent. Sed omnes proe uratores eos, qui irrumpebant, a boniη Caesaris tirohibero poterant, id est a bonis relegare ), ut iterum relegationis ins ad coercitionem aut de sensionem datum esse videretur. Pauciora etiam de praefecti Aegypti eriminali iurisdietione tradita sunt, cui Augustum lege tale imperium detulisse, quale proconsules haberent, apud Ulpianum seriptum invenimus '); neque dubito, quin in numero eorum fuerit, quibus primis ius gladii daretur 'in. Et ex eo teris equitibus praefectus annonae atque praes vigilum primo et secundo principatus saeculo intra suam provinciam minorem quandam atque arte circumscriptam eriminalem iurisdietionem habebant

Id ipsum nomen procuratoris docet. CL Tae. ann. IV, 15.

D. I, 17, l. Cf. II. I, 19, I-2 cte.') C. I. L. II, 184; Or. 3888: procuratores eum iuro gladii. Et ium,mocuratores vice prae/idia' id ius habuisso viduntur. D. 49, 1, 23, 1. - C. I. III, 3, l; 26, 3. IX, 20, 4.

3 . ratore/ Caeraria ius deportandi non habent, φιλ humo poenaeo Atituendae ius non hahent. Si lavi en quusi tumultuosum vel iniuri tima Inersua colonos Caesaris prohibuerint in Praedia CaeAuriana accedere, abstinere debebit, idque I . Pius Iulio rescripsit. Deinde neque redire cuiguram permittere Ps3sunt, idque imperatores nostri Severus et Antoninus ad libellum Hermine rescripserunt': D. I, l9, 3. Quo loco cretio Calli stratum de Procuratoribus provinciarum to pii, praedia et colonos autem ipsas provincias et earum incolus osso. Illud ἡyrohibere' vero poenam esse ex eo colligi potest, quod procuratoribus non concessum est, ut redire cuiquam permitterent.

47쪽

cum relegandi, ut videtur, iure coniunetam in), neque eos seeundo saeculo negaveri in etiam niaiorevi adversus humiliores obtinuisse'). Praefectos vero praetorio iam clarorum illoruin iuriseonsultorum aetate etiam deportandi ius adeptos eSSe constat et M omnisen lirobavit' eorum eriminalem iurigdietionem prosectam a specialibus principum mandatis ad eam potentiam progressam eSse, ut imperatoris ipsius Vice langerentur et eorum sententiae ita ratae essent, ae8i princeps ipse tironuntiaSSet, et ut ab eis rei non solum, dum pri neep8 cognosceret, cuStadiis asservarentur, Sed etiam sine appellatione condemnarentur. Atque hane tantam pote8tatem primo Perenni, praefecto praetorio,

sub Commodi priueipatu eonee8Sam eme puto ). Etiam pracfecti urbiq) cum poteStas, quam recendeon inutim L. Piso sub Tiberii priueipatu gesserat, tum iurisdietio in dies augeri coepta est. Nam principes non solum orbem Romanum urbemque in paee continuerunt, sed etiam curam publicae disciplinae atque publicae suaeque suem itatis in rempublieam introduxerunt. Atque cum iis, qui in urbe

ei curae praeerant, mandatum esSet, ut Oereerent quod civium audacia turbidum, nisi vim metueret'), eiusmodi autem magistratuum potestas semper extra provinetae suae fineserescere soleret, cuius rei eXempla ex omnium populorum

rebus gestis afferri possunt, id etiam in praesectura urbis evenit; in republiea autem administrandii, qu0niam militari praesectorum praetorio pote8tate in angu8tiorem locum inelusa erat, numquam multum Valuit. Sed praesecti urbi, quippe qui coercerent magis quam iudiearent, eum cognitiones exer-

in , Relellare poδsunt princeps et 8e tua et Imaefecti et praesidea provinclaram' dicit Ulpiatius in I . li. t. 14, 2. Nescio an omnes in

urbe praefectos relegaro posso arbitretur.

J D. I, 15, 3. 47, 17, I. 47, 18, I; 2. - CL Mommson, Str. II, 998, 10 II. Hirseli sold, Veri s. 144. - De iure gladii, quod quarto

saeculo habebant cf. Hirschfeld in Philol. I 870 p. 3b ss., p. 48. Gelb L L p. 449 s. diversa intor se iura, quorum alia aliis temporibus habebant, non satis discernere mihi quidem videtur. 3 Mommson Str. II, 929 ss.' Scr. h. A. Comm. 5. Sept. Seo. 4. J CL Mouamson Str. II, 929. 1012. ') Tac. ann. VI, 10-1I: hPraef. urbi l L. Pisol recens continuam potestatem et insolentia parendi se raviorem mire temperavit. μ

48쪽

cerent eeleriores nainusque sollemnes neque e logo iurove scripto ), sed secundum aequitatem vel, quaecunque nequa esse dicerentur, iuη dicerent, maximum momentum ad ius extraordinarium formandum atque excolendum attulerunt

Sub Nerone certe prae laetus urbi permagnam puniendi potestatem tenebat δὶ, quae postea a principibus in maius augebatur atque tantum crescebat, quantum quaestionum pote8tas decrescebat. Quod ita factum esse non est, quod miremur; nam principes indulgebant arbitrio suorum praeseetorum, magistratuum iudicia opprimebant. Itaque iam Ulpianus scripsit omnia omnino crimina praefecturam urbis sibi vindicasse ). Si ex analogia ceterarum potestatum concludere licet, non est dubitandum, quin iam pridem praesecto ius in metallum damnandi concessum sit β), cum iam ante secundi p. Ch. n. saeculi finem ius deportandi ei datum esset'); ex tuo colligi potest, quod eorum provinciae intra certos fines incluSae erant, eam non solam causam fuisse, cur alii dep0 tandi iure carerent; et quamquam, quod in praefecti urbi provincia nulla erat insula, in quam deportare pomet, eum praesectus se deporture pronuntiasset, Caesar insulam condemnato assignabat, tamen, quae e lege deportationem consequi Oportebat, eadem ipsam quoque praesecti sententiam

CL quao Ulp. in D. I, 12, 1 ad praefecti urbi cognitionum

) II. 48, 19, 8, 5: ἡpraefecto plane urbi specialiter con etere iusia metallum damnandi eae epistula D. Severi ad Fahium Cilonem exprimitur. η Mommson delevit; sed nescio an pro ἡ ' : fiet' legendum Bit, ut i. c. iam ante hanc epistulam praesectum hoc iuro usum

esse contendat.

') D. h. t. 6, 1: fideportandi autem in inεulam ius praesidibu3 propinciae non est datum, licet praefecto urbi detur: hoe enim mistula D. Severi ad Fabium Cilonem praef. urbi e reuum est. φ Quod ius quin mandatum sit, haud dubium est; coloris vero, quao HOligen- dorsr, l. l. p. 105, de hae ro dieit, non assentior. - Cf. D. les. III, 1, 4. Sed si seriptorem hist. Aug., in vita M. Anton. Phil. e. 23, sequeremur, contenderemus necesse est praefectum urbi deportandi ius iam sub M. Aurelio habuisse.

49쪽

statini consequebantur in): quae omnia similiter se habent atque in praeside in iusti m relegante, quamquam nullam in

sua provincia insulam habebat; eo autem differunt ab illo deportandi iure, quod praestetis praetorio suit, quod praesecti urbi potestas intra certos l0 eorum sues inclusa est, eum praesectis praetorio, quippe qui in omnibus imperii partibus prinei pis vice fungerentur, etiam insulae assignandae ius

e88et, quo praelaetus urbi earebat. Causa vero, cur praesecto urbi praeter praelaetos praetorio soli deportandi ius datum sit, ea esse videtur, quod is et Veterum quaestionum, iluarum iudicio condemnati capitali exilio puniebantur, heres exstitit et, cum in nrbo iudiearet, facile eustodiri poterat θ). Neque dubium est, quin etiam relegandi ius habuerit et ab urbe et ab Italia et a parte Italiae et in insulam ) atque, quod id ius ad illam, illiam exercebat, coercendi potestatem pertinet, coniciamus necesse est id ei inde ab initio eun-

Longe diversum a ceteris iudieiis in re publiea locum senatus obtinebat. Nam ab Augusto ei erat conceSSum, ut, cum harchiae alterum landamentum esset, sui iuris esset cum in aliis rebus tum in iudieando; atque eius solius eum principe potestas inter omnium magistratuum et procuratorum vicissitudines immota mansit et continua. Quae eum ita essent, ut senatus iudicia in mandatis principum ponerentur, fieri non potuit, sed continuata videbatur esse illa consulum

iurisdietio, quam in difficillimis reiiiublicae temporibus ex

Senatu8 Onsulto sine provocati Ono exercebant'); eam enim cum antea iniustam esse maxime ii, qui CaeSaris partes Sequebantur, contendi 8Sent, Augustus auxerat, eum et mist a Gempla maiorrim Molescentia ianι e Romanorum usu revoearet et ipse multarum rerum eaemu uu imi an a poster is traderet.

) D. I, 12, 1, 3: hrelegan Ii remoriandique in in Milam, psam impe rator adsignaverit, licentiam habet. Ex quo colligendum est prae foetum poenam exsequi non potuisse, antequam imperator insulam assignavissot, minime vero principem praesecto certas insulas concessisse, in quas deportar t.

50쪽

. Nam extraordinarium atque consulare iudieiuni in ordinarium atque senatorium transformavit, ut consules senatus flententiam pronuntiare, iudieare ipsi iam non possent. Τ) Senatus autem iudieii quae suerit origo etiam ex eo colligi poteSt, plod primis principatus temporibus non de omnibus reigeognoscebat, sed praecipue de iis, qui perduellionis, id est

laesae maiestatis, rei erant, ut vero in senatus cognitionibus maiestatis crimen omnium accusationum complementum esset t). Aeeodit quod inde ab initio eo itionum senatus ius morte puniendi habuit et eonsul de condemnatis supplicia sumebat in). Sed etiam capitali exilio ita puniebat senatus, ut, etiamsi toto imperio interdicero non posset, aqua et igni, ut plerum pio traditur, interdiceret ); nam senatum eam sententiae sormam Conservasse putaverim. Postquam senatus iudicavit, princeps condemnato insulam assignabat neque, si in senatus eonsulto, ut certam quandam insulam assignaret, erat monitus q), eo impediebatur, quin Senatus consilio neglecto, quam Vellet, eligeret. Sed eum ea, quae nobis ab auctoribus nostris tradita sunt, ex aetis senatus sint hausta, plerumque invenire non possumus, quas in insulas condemnati deportati sint. - Atque etiam relegandi ius a consulibus ad senatum translatum eSt'; quo usus senatu8 aut ex urbe tantum don-

in cf. consilia ut luo eurias rogum, o quibus sui iuris iudicia atque pari amerita nata sunt.

3 Eodom iuro Cicero do eis, qui cum Catilina Coniuraverant, supplicium sumpsit. - Etiam principatus temporibus quidam, qui bellum civile movebant, hostes iudicati su it. Mi Tne. ann. III, 23; 50. VI, 24. XVI, i 2. IV, 2 l. Cf. II, 85. IV, 3 l. VI, 36; 54 etc. - Tacitus narrat: hin insulas inter licto igni atque aqua demoti ira ni atque dilucide distinguit sonuius sentcntiam ab eo, quod princeps fieri iussit. CL Vibii Sereni causam: ib. IV, 13. - Ε.xstat s. c., quo mathematicis aqua et igni interdictum ost in Cossi XV, 2, 1. Tae. ann. IV, 30. III, 69. 38: ἡaqva et igni later lictum reo

ad 'ositumque, ut teneretur in8ula neque Macedoniae neque Thraeciae ορ- poertunae ' prima pars condemnatio est; secunda princeps RdmOnetur.') D. h. t. 14, 2: hrelegare poδ8unt princep8 et genatu 3 et nec tamen congule8.μ