장음표시 사용
111쪽
quoniam proprietas praesupponit rem iam esse constrututam ex sua forma substantiniri sed primae qualitates Censentur esse passiones elementorum , cum ab igne fluat calor , seu potentia calefaciendi, sicut ab aqua, aere, & terxa, fluunt humiditas , frigiditas, &siceitas , seu virtutes humectandi, frigefaciendi &exsi ςandi ; ergo prima qualitates non sunt forma substan- elementorum. Ignis enim in fornace Babylonica habebat suam sermam essentialem, licEt priuaretur cinlore, qui est illius prima qualitas . obiicies; operatio elementorum exire debet a sorma substantiali; sed calefactio , quae est operatio igniSPromanat ab illius calore; quod idem dicendum est de alim elementis, quorum humectatio , frigefactio , α defccatio exeunt ab humiditate, frigiditate , & siccistate et ergo qualitates elementorum sunt illorum sermae substantiales . Res . QuM actio propria ignis non exeata calore illius , sed ab eius serma substantiali ; eat Factio enim ab igne procedens non est operatio propria gnis, benὸ autem ignitio, quam calefactio sequitur, tanquam effectus secundarius . Quaeres 1 . tauodnam elementorum sit nobilias. Resp. Praeeminentiam elementorum posse deduci ex dignita re loci quem occupant in mundo; ut ait Augustinus 8. in civit. cap.r4. quem sequitur Doctor noster zmst. T. PM. a. sia Primum locum inter elementa tenet ignis , qui est supra aerem ἰ femudum occupat aer, qui est super aquam, tertium habet aqua, quς Ω- terram existit ; quartum denique obtinet terra, tanquam aliorum basis & sustentaculum ; ergo ignis nobilitate vineis catera elementa , deinde aer , postea AEqua , O terra posmodum. Quando autem ea nobilitate loci colligimus nobilitatem corporis locati ; hoc non debet intelligi simplieiter , sed secundum quid alias terra , quae est domicilium hominis & nobili rum animantium, praestaret alios elementis. Hanc elementorum struationem sic dispositam esse dixerunt antiquiores Philosophi, ut Pythagoras apud Ovidium, & alii, quos sequutus est Aristoteles. Ignis apud ipses omnibus eminet, tum quia leuissimus est di maxime tenuis, calor vero est extenuatiuus; & sic debet esse omnium supremus , cum leuia sursum te dante tum quia est maximὸ assinis coelo propter suam
lucem ; ct sic debet esse illi vicinior . Ignem sequitur
112쪽
aer , qtu leuis est secundum quid, & conseolion, ' 'Tuus igni. Post aerem iuri collocatur aqua aere, deleuior terra , debre νωα
Iocum ; sed elementa superiora sunt rariora inferiorib 1: Ξ δ nimirum erς , Mr terra , &c. ergo mensurantra elementa dicunt, ignati magnitudine superare aerem, aerem superare aci; quam vero terram supe re. idum ver3 apparet eae hoc, quod pura & impermixta sunt rariora impuris&permixtis rebus, quia densitas nascitur ex adunatione ...tarum rerum inter se Permixtarum ; unde aqua ma-
mentae' qualia. Respondet duiu, et .. N a
in virtutibus aiuivis et Pactivis, non Vero in densitate, ita quod tintἴ2 ade caliditate ιn igne, quantam de Bigiditate in zua de humiditate in aere,&de siccitate in terr . Teae
hoc quod dixerimus ignem eme maiorem aliis et ΣΠ , aliquis inserre contendat, quod si hoc essee. riim, elementum ignis absumeret illico alia elemen-
bet, ad hoc remdet Scotus in q, dist. 9. quae . talem ignis activitatem impediri per virtutem resistiativam aliorum elementorum ; ad hoc concurrentibus
mpediunt aliqualiter activitatem ignis . , ' λ Q e ς' nni sint ingenerabilia ct iam mptibilia. ia videtur esse quaedam contradictio in Ar st* iis , super generabilitatem & co
113쪽
rext. s r. assirmet elementa esse aeterna & perpe tua,
Proindeque in generabilia & incorruptibilia: talis contradictio apparens soluetur per duplicem responsionem quaestioni prepositae . Respondeo irimo , Elementa esse generabilia secun Alim partes, ut tenet Scotus in a. dip.r . quam DSchoc sensu intelligi debet Aristoteles , qui antea Ioqu
hatur de elementorum generatione di corru Ptione.R
tio nostra est, quia elementa sunt agentia sibi inuicem contraria, quae totis Viribus conantur sibi assimilare opposita; sed nequeunt agere in opposita, nec illa sibi assimilare, nisi fiat aliqua generatio & corruptio partium et ergo elementa sunt generabilia & corruptibilia secundum Partes. Ob hoc, accedente sole super Zenithalicuius regionis, elementa superiora, nempe ignis &aer, crescunt, & inferiora, nempe terra & aqua, decrescunt; cuius contrarium accidit , quando recedit
sol ab aliqua regione ,& accedit ad aliam . Respondeo secundo, Elementa seculidum se tota , e ingenerabilia & incorruptibilia, Vt tenet scotus in T. dist. 8. quast. s. sicque intelligendus venit Aristoteles,
ctim dicit elementa esse aeterna ct perpetua: proindeque tollitur apparens contradictio , quae videtur esse ii ctoctrina PhIlosophi . Stagirita enim a. de Generat. texta si . docet elementa esse aeterna & perpetua, Veluti mundum; sed mundus secundum se totum est inge nerabilia & incorruptibilis, nec potest destrui, nisi per potentiam D. ut diximus in fine capitis de Mundo et ergo elementa ingenerabilii & incorruptibilia sunt secundum se tota . Deinde, quae sunt aequalia in agendo diresistendo,&contemperata ad aequilibrium Penes suas Virtutes activas & passiuas, sunt ingenerabilia de incorruptibilia secundum se tota ; sed elementa sunt aequalia in virtutibus activis S passivis , Ut diximus
antea ex scoto in . dist. 49. quast. I 3. ergo elementa secundum se tota in generabilia di incorruptibilia stini, quoniam corruptio prosciscitur ab inaequali Virtute.& sacultate agentis superantis potentiam Patientis.
Tandem experientia quinque millium annorum coi . firmat ilostram responsionem . Cum enim a tot saeculis elementa conseruata suerint incorrupta secundum s a
tota: EZ hoc colligi debet, quod eorum totalis entitas corrumpi non possit, Deo ita contemperante actui ita τem elementorum, ut si una pars corrumpatur, repare
114쪽
tur altera. Dim. Elementa ex praecedenti responsione
possime destrui secundum suas partes , sed corruptis
Partibus totum corrumpitur : ergo elementa secundulii
se tota sunt corruptibilia.' p. Rationem allatam Valere tantum de toto , cuius omnes partes deperduntur sine reparatione aliarum; non vero de toto, cuius si aliquae Partes destruantur, reparantur illico per nouas , quae induunt rationem totius praecedentis, Ut diximus quas'. deIpeciebus motus, ubi ostendimus, idem indiuiduum perseuerare a principio ad finem . Quaeres . Cuius figurae t elementa . Communiter respondetur ab omnibus , elementa figuram induere rotundam, ut colligitur eri Scoto in a. dist. 14. quas. 3. post Veteres Mathematicos, Plinium, Ptolomaeum , α alios . Ratio huius est , quia corpora coelestia habent figuram sphericam, Per quam circulariter mouentur, sed orbes inferiores conformantur superioribus: ergo or
bes elementares sunt figuret sphqricq . Deinde,tota Ona nium creaturarum machina est rotunda; sed pretcipii et Partes mundi debent habere similitudinem cum suo toto: ergo elementa, quς sunt prς cipuς mundi partes , habent figuram rotundam. Tandem quodlibet elemen tum in particulari est rarundum : Ergo omnia talia dici debent. Probatur antecedens primo de igne, qui talis esse debet, ut respondeat singulis partibus coeli tunc scuius superficie concaua cingitur; sed concaua super
scies orbis lun est sphqrica & circularis : ergo ignis est sphaericus . Idem dici debet de aere , qui igni contiguus , talis figurae esse debet : & proprerea se extendere in sphaeram . Τertio similiter sentiendum est
de aqua, cum nauigantium aliis tardius percipiant ste, Iarum ortum &occasum; quod non aliunde procedit, nisi propter ipsarum aquarum rotunditatem . Figuram sphiaracam aquae in totalitate su a comprobat rotunditas Partium aquς, quae se conformant toti illi , cuius sunt Partes . Si aqua enim descendat de coelo, guttule illius figuram rotundam tenent ; si sol aquam de terra extrahat , guttulae eius rotundae apparent super folia herbarum: Si denique infundatur aqua in cyphum , ipsa intumescit in rotundum super labia vasis ; ut con seritet figuram rotundam, quae illi naturaliter debetur . Tertia denique ex eo debet censeri rotunda , quod Crientales prius videant ortum solis , quam occidenta ις , quod denotat terram non esse planam, sed rotun-
115쪽
dam . mera reperiri montes Oc valles in terra, similiterque insulas, quae altius terra inferiori ascendunt: ergo terra non debet censeri sphaerica .-Τerram reueranon esse sphaericam in rigore mathematico,quia scilicςe quaedam illius partes paulo altius ominent aliis: quia i men tales eminentiae sunt Parui momenti per respectum ad immensum globum terrae, hoc impedire non debet , quin terra dicatur sphaerica . c. Si contra rotunditatem maris dieatis , quod si esset rotunda, ipsa totum stobum terrae inuolueret , sicut aer Propter suam rotunditatem agnoscitur cingero globiim terrestremas. Quod hoc reuera fieret, montu litates terrae non terminarent fluiditatem maris , quod totam rerram cooperiret de facto , si ab hoc non .impediretur Per tales inaequalitates.
QV litates elementorum , Vel sunt primae, vel se
cundae . Illae dicuntur prima , quae non profluunt ab alijs quaIitatibus sensibilibus & corruptibilibus ; dc tales dicemus essae caliditatem, frigiditatem , humidistatem ,l& siccitatem . Qualitates secunda illae sene , quae Procedunt ab aliis i & istae vel dicuntur esse motrices, Ut grauitas & leuitas , quibus grauia & leuis tendunt deorsum dc sursum; vel non motrices, Ut PersPicuitas, opacitas, densitas, & raritas. Hic loquimur praecise de Primis qualitatibus et mentorum , loquupuri Postea de secundis. Aliqui veteres quibus subscribit Arxiaga, existimarunt duas tantum eri Primas qualitates in elementis , calorem scilicet & frigui sa quibus recedit communia Philosophorum turba .
tuaν afi'uantur iis elemeutis 'alitaterprima , 'ua fune μων , frigut , humidi ar , siccitat . Sic δε istotelet a. Generat. cap. z. text. 8. quem se Mitur Augustinus lib. r. de Doctr. cis . eap. 14. Mistum sanctam Doctorem Scotus noster ira . dist. 1.rμε . I. Vnumquodque enim elementum obtinet sitam
116쪽
fiam propriam qualitatem , quae illi conuenit in summo , ignis scilicet calorem , aer humiditatem , aqua frigiditatem , dc terra seeitatem ; sed elementa sunt
quatitor , Ut probatum est quast. a. ergo sunt quatuor primae qualitates, quarum duat censeutur esse actitra .
nempὸ calor dc frigus: dc duae pastua nempe humiditas dc siccitas i quod explicabitur in quaest. seqlienti. Illae qualitates non sunt inseparabiles ab Elementis . quoniam calor , Per quem ignis torquet dc comburit, filii sepa ratus ab igne Babylonicae fornacis; dc sic prae, dictae qualitates distinguuntur realiter ab elementis .inalitates praedictae communiter a Philosophis denominantur alteratiua , cuius denominationis alia ratio
non potest dari nisi quod concurrant ad generationem dc corruptionem compositorum ; quae fiunt mediante alteratione et quandoquidem non potest compositum substantialiter corrumpi, nisi prius qualitates ipsius alte
Obijcies,calorem non posse dici primam qualitatem , cum Producatur a motu dc luce , quae sunt causa cal ris . 'l' Ideo calorem dici primam qualitatem , quia nulla est qualitas alterativa in mixtis sublunari bus, quae calorem praecedat; licὸt motus, qui non est Proprie qualitas antecedat calorem , sicut& luX, quae non est qualitas sublunaribus propria , cum ccole stibus globis etiam eonveniat . Dices , siccitas a ciniore , dc humor a frigore , proficiscuntur .' ergo istae non sunt Primae qualitates . Resp. Produci a calore refrigore per accidens , quatenus calor, resoluendo humorem in Vapore, mixtum relinquit siccum a dc sese gus,Vniendo partes humiditatis cum siccis, impedit ne exhalantur I sicque per accidens humor procedit a Digore: non Vero per se una harum qualitatum pra cedit aliam , quandoquidem omnes concurrunt ii eodem instanti ad constitutionem compositi. Dicra , grauitas dc leuitas sunt causa motus ; sed motus est causa caloris o ergo grauitas dc leuitas sunt caloris eausa , dc proinde calor non est prima qualitas . Motum non esse causam caloris, nisi per accidens, sicut nec sa- uitatem aut leuitatem ρ quandoquidem solus cal9r pro ducit calorem per se: motus vero,grauitas ct leuitas τῆn eum per accidens . .
117쪽
Cupposita desinitione communi primarum quali totum, quod nec ex aliis, nec ex se inuicem , ied ex illis caetera fiant , ut innuit Aristoteles a. de Generat. itext. I s. sic illae possitiit definiri sigillatim & in parti-
culari, tum in concreto, tum in abstracto. Primo casi- dum in concreto est id quod congregat homogenea ct he terogenea disgregat ; ut loquitur Aristoteles a. de ortu cap. 2. In abstracto autem calor est qualitas prima congregans homogenea O heterogenea disgregans . Sic ignis in fornace per calorem congregat partes auri Veri , λ& separat Partes aliorum metallorum a vero auro et lsic in coctione alimenta per calorem natiuum congregantur & Vniuntur cum sumente: sic etiam in vino fervescente calor secerinit partes terrestriores a tenuioribus . Secundo frigidum desinitur id quod congregaeram homogenea quam heterogenea . Frigus. Vero in ab
fracta est qualitas congregans smul homogenea O beterogenea . Quod V trumque patet in aqua congelata, in qua ligna, lapides, paleae, dc similia coadunantur. Termetio humidum est id , quod dijcile proprio termἱno clau ditur, sed facile continetur alieno humiditas vero est qualitas per quam humidum di ile continetur suo te=mino, facile terminatur alieno ; ut Patet de aqua , quae eκ se fluida est , faciliter tamen continetur in vase a Vnde si ictu , quod est humidum , contineatur suo ter mino; hoc ideo fit, quia habet siccitatem admixtam .Qqarto deniquesceum est id , quod facile termino proprio continetur,ct vix continetur alieno ; siccitas autem in abstracto est qualitas per quam corpus facile continetur termino proprio er vix alieno . Ratione primi , videmus lapidem ex se faciliter terminari; di ratione fecundi , lapides in vas aliquod iniecti non se conformant ad Ta- 'sis figuram . obijcies non bene dici de calore , quod disgregetheterogenea, quandoquidem illa aliquando eourgat , ut patet de cera & resina , quae per calorem liquefa cta in eundem liquorem coeunt ; Vt patet etiam de pa ne, carne, & Vino, quae sunt heterogenea , attamen Per calorem digestiuum viventis coeunt in eandem sus - stantiam aliti: ergo non bene definitum est calidum ;
118쪽
congregari per accidens , propter conuenientiana suae naturae & liquationis ; quae impedit ne calidum prae stet suam actionem naturalem , & disgreget heterogenea . Respondeo ad secundum , quod reuera ex pluribus partibus heterogeneis, conficiatur chylus ; hoc tamen non impedit , quin verum sit dicere , quoa cn Ior congreget homogenea O heterogenea disgreget et quia Per partes homogeneas non illae tantum intelliguntiir , quae sunt eiusdem naturae ; sed etiam illae quae ad
unius naturae compositionem Veniunt: unde quia caro ,
Panis , & Vinum concurrunt ad nutritionem viventis Per calorem digestiuum , ideo non minus bene dicitur , quod calor congreget homogenea , id est ea quae apta sunt ad nutritionem hominis: Ore,ciat heterogeuca , id est ea quae prodesse nequeunt ad ipsius.Viuentis nutritionem, Uti sunt excrementa . Dices, non bene etiam
scribi frigidum , quod congreget heterogenea, quandoquidem ex opposito frigore saxa franguntur , & disesoluuntur vasa. Resb. hoc fieri per accidens , quatenus scilicet per frigus partes nimis stringuntur, & cum ne
queant se simul sustinere, propterea laxantur, separan tur , di ruunt.
An omnes ilia quatuor s ualitates Prima postiua sint . Vando uiximus in quaestione praecedenti quod, quatuor Primarum qualitatum duae sunt activa a
3 Lia Pe calor de frigus', & duae passiua, nempis siecita di humiditas , non propterea existimandum est, quod omnis activitas debeat istis denegari . Quandoquidem sicut in mixtione calor attenuat & rarefacit Partes hu midas ct siccas , & frigus easdem constringit & con d en sat, sic humor dat mixtis corporibus facilem suxibilitatem , perquam possint saciliter conformari in fi guram talis mixti r &siccitas tribuit dissicilem termi
arabilitatem mixto alicui, ne misceatur & confundatur cum alio et ex quo euidenter colligitur, quod omnes quatuor qualitates sint actuiae . Sed quia calor & frigus sunt maioris activitatis, quam humiditas & siccitas; ob
hoc istae respectu earum dicuntur passiuae a I hilo. Pliis
119쪽
is: quia multo mitilis agunt, quam illae. Sicut autem calor & frigus dicuntur activa ; quia fretur agunt, qu/ siccitas ct humiditas ; sic istae dicuntur pastua , qui . fortius res uni actioni contrariorum; quam aliae. Licedet go omnes sint activae, ct omnes passauar, quia OmΠes agunt &resistunt; ob rationem tamen praealtatam illae dicuntur activa, dc istaepasiua, modo scilicet exPlica xo . Au autem Omnes pariter insitiua , hoc est quod
quid in oppositum contendat Cardanus . qui lib. a. de Subtilitate existimat solum calorem, & humorem esse qualitates positiuas : frigus vero & siccitatem esse simplices priuationes humoris&caloris. Ratio nostra est , quia principium transmutationis debet esse quidρο- stiuum a cam transmutatio sit positiva ; sed frigiditasci siccitas sunt principium trafinutationis , quando quidem frigiditas aquae di siccitas terrae concurru ut adtranimulationem mixtorum et ergo omnes qualitates
Primae positiva sunt . Deinde Medici deprehendentes Lumorem plus aequo abundare in hydropico , admisecent corpora sicca, ut humor & siccitas in se iuuicem agentes reducant mixtum ad iustam temperiem ; sed hoc non posset fieri, si siccitas non esset agens Positiuum . ergo omnes quatuor qualitates postiua sunt .
Tandem si frigiditas dc humiditas' non essent qualitates Positivae, sed tantum negationes; sequeretur quod nul lae qualitates pastiua conuinirent terrae, quae est
di frigida; sed hoc est absurdum, eim terra sit elemen
tum reale &positiuum: ergo in s quatuor qualitaterpri
mi sunt stiva. Obii cie Philosophum t uiar. de Ceso text. 38. Vocare μοι priuationem caloris ; proindeque frigiditatem non posse dici qualitatem positivam. Resin Frigus uota
esse formaliter priuationem caloris,ob rationes allatas, sed tantum concomitanter , quatenus nimirum subiectum aliquod non possit esse frigidum, quin priuetur ea lore . Sicut ergo dicitur communiter, quod nigreda pravatio albedini s ; quod debet in telligi concomitiinter ἔsic etiam dixit Aristoteles, quod frigus neomitanυrsit
3ε. tia calorii , Iicet praeciseldi formaliter spectata sie
120쪽
qualitas positiva. Si ιοdem instanti , quo anima separa 'corpo f., c'dauer fiat frigidissimular: ex hocque colligatur, Digiditatem non esse qualitatem positivam, cum ea in initanti produci nequeat: I p. talem muta tionem de calido in frigidum non fieri in instanti ,1 ct in tempore breuissimo, quo deperditur calor praece α Migus acquiritur: Et tamen subitanea Productio frigoris oritur ex materia corporis humani , quae cum sit maxime terrestris, se reducit subito ad pristinum frigus, quod illi erat naturale : Et hoc maxime, quia re-ςς G quae fouebat spiritus vitales Pet totum corvus diffusos, qui sunt calidissimi. Si etiam Medici dicant frigus non ingredi opera naturae t ergo non esse quid Potitiuum:Responderi debet, sic loqui Medicos,Vt Osten dant frigus esse inimicum naturae viventis quam destruit; si nimium abundet: unde non ingreditur opera naturae conuenientia , licet a parte rei sit νομiua quam litas. Quaeres an qualitatum aliqua sint magis activa aliis. affirmative, iuxta communem mentem Philo Phorum, qui dicunt calorem esIe magis activiim.frigo re , frigus esse magis activum humore , & humorem siccitate ; ut de facili comprobari potest per experientiam . Ex opposito autem qualitates, quae minorem hahent acuuitatem, plus sunt passiuς, & magis resistunt; unde calor, quem videmus citissime extingui minus resistit frigore: frigus postea minus resistit deinde siccitas maiorem Praecedentibus habet resistentiam, & humiditas maiorem adhuc , difficiliusque expellitur a subiecto . Ratio autem cur resistendi facultas sit inaquo iii et ex prouidentia diuina desumi potest. Si enim qualitates activiores haberent etiam maiorem resistibilita-xem, aut aequalem, ignis, qui inter elementa est magia activus, subito absorberet alia elementa, si aequaliter actioni contrariorum valeret resistere;proindeque solus remaneret in mundor unde Deus Volens conseruare elementa,maiorem dedit resistendi potentiam illis, quaesertiorem agendi facultatem habebant .