장음표시 사용
131쪽
sequente ad quςstionem sextam. Ratio disparitatis est, quod in igne habente remissam siccipalem , nullum videamus effectu in humi d itatis ; & proinde, si siccitas ignis sit remitta, hoc non procedit ex humiditatis mixtione : in aere autem, qui est leuis secunddiri quid, videmus effectum aliquem a grauitate prouenienter ,
quae impedit, ne ignis aer aequaliter ascendat , sicut ascendit ignis. Obijcies contra id quod diximus, igni conuenire I euitatem simpliciter . si ignis esset simpliciter leuis, ipse nunquam descenderet; sed Aristoteles r. meteor. cap. q. affirmat quasdam . portiones ignis aliquando descendere ex illius sphqra Versus partes inferiores ergo ignis non est leuis simpliciter Resp. talem desce sum non suisse factum ratione ignis , qui descendere
non potest swr'; bene autem hoc euenit ratione alicuius materiae ponderosae eleuatς per virtutem orbium coelestium : ut dicitur communiter de com tis. Dices contra leuitatem simplicem terrς,quod ferrum & plumbum sint grauiora terra : ergo ipsa non est simpliciter grauis : Respondet Scotus ira , dist. 9. quaest. I . quod antecedens verum sit de terra mixta cum reliquis elementis , nempe cum aere qu , ct tunc non est i tae. grauis sicut plumbum;si tamen terra esset Pura & aequa.
liter condensata sicut plumbum esset grauius ipjoimo eb magis metalla sunt grauiora , quo plus sunt terrestria ; & proinde terra ipsa est grauissima, licet
talis non appareat ex defectu condensationis. Dices, Iucet corpora mortua in mare proiecta ad fundum tendant , postmodum tamen sese offerunt supra aquam; sed ipsa corpora sunt terrestria : ergo terra non est aqua grauior. Respondet Doctor noster Praecitatus , longo tempore corpora in mare proiecta remanere in illius fundo , propter ponderostatem terrae , quam habent;consumptis tamen Partibus grauioribus, quae terrestres erant, tunc corpus ad locum superiorem ascendit, quia ossa&aliae corporisPartes sunt aqua leuiores, &propterea supernatare incipiunt. αMod spumex lapis terreus in aqua supernatare Videatur ἰ hoc,
ideo fit, quia tenet de proprietate aeri , & in eius Poris non parum de aere includitur, qui ipsum lapidem stipernatare facit : licet partes teriae in illo lapide exi ucates sint braviore aqua,
132쪽
Virmn Etimenta habeant Gravitatem aut Leu tatem ii in suis centrii.
GRauitas & leuitas , vel est habitualis & in actu pri
mo , vel actualis & in actu secundo . Prima est qu/litas perquam corpus graue Vel leue potest moueri deorsum vel sursum . Secunda Vero est actus Praece dentis qualitatis , per quam res aliqua deorsum a sursum actualiter tendit. De grauitate & leuitate hinbituali non est notabilis dissicultas , cum nullus sit, qui dubitet elementa grauia & leuia habere sibi indiatas qualitates, per quas deorsum vel sursum moueri pollunt. De grauitate vero & leuitate actuali, haec est inquirendi ratio,quod aliqui dixerint elementa in pro prijs locis de centris suis actuatitem rauitare dilemitare.
LIcet elementa habeant graui atem habitualem tacentro , non tamen grauitant aut leuisanta aliter. Ratio primi est quod ubi est essemia & natura alicum ius iei, ibi sit proprieta eius, quia proria passis sequis tu aturam subiecti, sed grauitas & leuitas oriuntur aserina substantiali elementoriim: ergo cum elementa incentro habeant suas formas substantiales, debent consequenter habere necessario grauitatem & leuitatem habitualem, seu Potentiam tendenti in sutim centrum, si ab illo auellerentur. Haec veritas colligitur ex Do ctore nostro in dist. 9. quaest. 13-Quantum ad secundum , quod elementa in centris suis non grauitent aut leuitent, de sacili probari potest. Experientia enini docet aliquos sub aquis natantes h bere supra se plusquam Viginti pedes aquae, sed ab illa
aqua certe OPPrimerentur, si aqua grauitaret in suo centro ; cuius tamen contrarium Videtur et ergo. Deinde qui aquam ex puteo hauriunt, sine labore ullo Vas aquae resertum sursum attrahunt, donec ex aqua emersum Per aerem extrahatur, quo tempore Pondus vasis a uae Pleni sentiunt, quod euidenter demonstrat quam in suo cς utro non grastrare . Tandem norunt et ' . P a os
133쪽
omites supra capita nostra plurimum aeris existere; sed i ipsius nullam grauitatem sentimus: ergo verum est , quod aer non grauitet in suo loco naturali, Ratio huic experientiae adstipulatur , quia scilicet grauisare , est deorsum moueri, sicut & imitare est moueri sursum; sed: Elementa in suis centris quiescunto ergo nec avitant,
Obiicies i. Aristotelem . de coelo text. 3 9. assirmare, quod elementa media ; seu aer& aqua , grauitent Oleuit en r in centris . Quia nimirum Vires aere pleni sunt grauiores , quam si in illis nullus includeretur aer, sed
aer replens tales vires est in suo centro: ergo, iuxta mentem Philolaphi, saltem media elementa in centro grauitant. Resp. quod nec elementa media, nec ex trema grauitent aut leuitent in centris ; quia adepto fine
agentia ita quiescunt , ut cesset desiderium , & fruitio succedat. Ad Arist. autem dicendum est quod nusquam positive dixerit elementa media grauitare , sed
tantum Vires aere Plenos esse grauiores, quam vacuoset
sed hoc non procedit ex grauitate aeris puri,quae nulla est ; bene auteni ex grauitate aeris impuri & densori Gcui halitus terrestres & atomi communcantur , quae dant grauitatem tali aeri: Vnde conclusio nostra debet intelligi de hiementis puris.' obiicies a. lignum aliquod ponderis centum librarum velocius Per aerem descendit, quam libra plumbi: in aqua vero prius libra Plumbi descendit, quam illud lignum ; sed hoc non aliunde prouenit , quam ex
Frauitate aeris, qui pondere suo adiuuat motum ligni descendentis , ct proinde grauitatem habet. ηesp. per . . . aerem lignum illud citius descendere, non Propter iPonderositatem aeris, quae nulla est , sed quia maiori grauitate Pollet: in aqua Vero lignum illud lentitis attingit landum, quia motus ligni, obporos aere Ple noti Pruter qui crassitiem, retardatur.
uid sis disendum de Elementorum mutua transmutabilitate.
VNum elementum aliud in se transmutare nihiI liud cri qugm essentiana vi naturam illius ilia
134쪽
suam propria conuertere.In quaestione autem,an elemen ra snt adinvicem transmutabilia, tres mihi occurrunt ex recentioribus Scotistis authores celeberrimi, qui diis Nersa Tentiunt circa hanc materiam . Frassenus enim e πω 'na partes: Ma. de elementis probabilius tenet nullum elementum posse aliud in se conuertere, quidquid in contrarium dicere videantur Peripatetici . Columbus
vero ex alia Parte extrema omnimodam transmutationem elementorum sustinens , docet lib. s. de elementis quam a inrt. elementa tam syinbola, quam dissymbola ad inuicem posse conuerti immediatὸ . Poncius deni-
que medium tenens inter utramque extremitatem,
di 't.ss. de elementis quast. existimat quidem,quda; unumquodque elementum posset conuerti in quodlibet; sed negat quod omne elementum , siue symbo- Ium , siue dissymbolum , possit aliud immediati conuertere in suam propriam naturam, quam opinionem
ut probabiliorem sequemur . sed antea' Notandum est ex praedictis, quod elementa symbo. Ia sint ea, quae in aliqua qualitate conueniunt, Vt ignisi. α acrin calore, diaer & aqua in humiditate, aqua &, terra in frigore, terra denique dc ignis in siccitate. Elc- - - menta Vero dy ssymbola ea sunt , quae nullam habent qualitatem in qua conueniant; sed pugnant ad se inuicem in Utraque: ut ignis & aqua , quorum illud est
calidum ct siccum , ct istud est frigidum & humidum;
scut etiam aer & terra, quorum prius est humidum &calidum , posterius vero est frigidum & siccum .. tandum est adhuc, quod duplex sit transmutatio, immediata scilicet & mediata . Per primam homo tranno mutatur in cadauer, per secundam autem homo transemutatur in vermes, & alimentum in substantiam via uentis ; cum illud fiat mediante cadauere ; & istud mediante chylo & sanguineo rore . Notari debet denique, quod elementa tu generatione & corruptione mixtorum mutuo agant contra se inuicem, per qualita aes videlicet suas, quae non attingunt quidem productionem substantiae mixti, quandoquidem sunt accis dentia , & accidens non pδtest principaliter producere substantiam , ut alias diximus; sed dispositive concurrunt ad hoc, Vt producatur mixtum , praeparando sci licet materiam, ut forma mixti recentis introducatur' loco mixti illius, quod corrumpitur et unde ad corruptionem Vnὶus sequitur generatio alterius.
135쪽
EL menta ad inuicem transmutantur, nedum omόι-la, sed O L 1mbstia , iacet hoc non semper fiat i
mediate . Probatur prima trium Partium,quae est Arist telis 1. degenerar. text. 7. & Scoti in v. dist. 1 . quaest.
3. & fundatur in hoc, quod contraria inter se pugnent, α proinde possint mutuo transmutari. Illud enim quod de alio victoriam reportat , ipsum transmutat in se , quia omne agens agit ut sibi assimiletpassum; sed eleme ta quae sunt inter se contraria, aliquando ita Pugnant, ut unum superer aliud, quoniam aestate ignis & aer vin-
cunt terram, a quibus superantur in hyeme: ergo ele- imenta mutuo transmutantur. Hoc autem sic essicitur ,
quod si ignis praeualeat, superabit frigiditatem terra illique suum calorem imprimet, quo impresso calore , Vna cum siccitate terrae refracta & remissa per calorem ignis, qui ipsam terram rarefacit; tunc lassiciens ponis tur dispositio, Ve substantia ignis introducat formam suam in substantiam terrae sic praeparata ac Proinde ignis transmutat in se terram. Quod idem faceret de aqua, si guttula aquς in sornacem ardentem proiiceretur τ Proindeque ipsa aqua verteretur in ignem: Geut E contra, si portiuncula quaedam ignis proiiceretur in copiosam quantitatem aquq ; subito ille ignis
extingneretur,transmutareturque in substantiam aquae, quod euidenter denotat mutuam transmutationem elementorum .
Probatur feeunda pars, quod etiam elementa ses μιola D Ant in se inuicem transmutari ; ut docent Ar stoteles & Scotus locis Praecitatis, &Yterque r. met. eap. q. ideo enim elementa sunt in se inuicein transmutabi lia, quia habent contrarias qualitates activas, per quas quodlibet conatur sibi assimilare contrarium, ipsius sorinam destruendo ; sed elementa dyssymbolia, habent illas qualitates contrarias in se inuicem mutuo agentes: ergo elementa etiam di symbola transmutata tur ad se inuicem . Hoc experientia comprobat , per quam Videmus, quod si guttula aquae in vehementemo igne coi iciatur, subito transmutada sit in igne .sed ignis de aqua sunt elementa dissymbola , cum in nulla qualitate conueniant , quandoquidem ignis est calidus
o siccus, aqua vero est frigida dc humida : ergo elementa
136쪽
me ut a dis,ymbola transmutantur in se inuicem, licet cum maiori forsan dissicultate ; Vti explicabitur postea. Probatur tertia pars , quod transmutatio unius ele-- menti non semper fiat immediate in aliud . Extremum enim nequie transire in extremum , nisi prius transeat Per medium, ut docet Aristoteles s. phrs cap. 22. sescli symbola elementa sunt maxime contraria, inter quae
inediant dissymbola: ergo saltem dissymbola elementa non possunt immediate transmutari in se inuicem . Deinde ignis est leuissimus , & terra grauissima , sed
non potest leuitas recipi in terra , cuius non est capax ob sui grauitatem: ergo ista elementa, licet symbola sint, non possunt in se inuicem couerti immediate. Tamdem aqua quantitatis minimet proiecta in ignem notia conuertitur immediate in ipsum , sed prius in sumum mutatur , qui licet sit aliquando imperceptibilis , non minus tamen ex aqua corrupta procedit: ergo si aliquando unuin elementum conuertatur in aliud immediate; hoc tamen non fit semper. obiicies elementa habere qualitates suas activas ini medi te, Per quas possunt agere in se inuice in ; sediae qualitates actiuς sunt principium transmutationis; ergo elementa semper alia transmutant in se inuicem immediate . Resp. distinguendo minorem qualitates
elementorum sunt principium transmutationis,meiate concedo: immediate , nego e licet enim elementa li beant suas qualitates immediate, illae tamen non habent vim transmutatiuam immediate : unde, quamuis ignis
Virtutem habeat conuertendi guttulam aquae in se ipsum : illa tamen in se non conuertit immediatἡ, sed prias insumum . Qu res, utrum elementa Dmbola Deilius ad inuisemrransmutentur, quam da 3mbola . Affirmative respondet Aristoteles a. de generari cap. . text. as. & Post Usum scotus ina. dist. i4. quast. 3. Quorum ratio est, quod facilius sit vincere Unum, qua in duo; sed in Pugna elementorum dissymbolorum sunt duς qualita-' tes Vincendae , ct una tantum in elementis symbolis: ergo Vnum elementum facilius in se transmutat aliud
sibi symbolum, quam aliud sibi dissymbolum ; qu
niam promptius introducitur forma in nateriam, in qu unicum reperitur impedimentum, quam Vbi duo
137쪽
symbola, citias vertatur in ignem, quam portiuncula xerrae; hoc non procedit ex symbolisatione element rum, sed ex hoc, quod portio terrae propter suam densitatem magis resistat ; & ideo si aequa foret raritas terrae ac aquae, citius terra conuerteretur in ignem, unde re Dponsio nostra debet intelligi caeteris paribus . .
CΗymica philosophia. in hoc differt a eommuni ,
quddin illa tria tantum statuantur elementa,quet sunt , SM, Mercμrint, & Sulphur , & quae contendunt esse corpora omnino simplicia, & cuiuscumque com- positionis physicae expertia; in quibus resistet proPensio quaedam ad mixti compositionem, ita quod omne mixtum componatur ex sale, Mercurio , & sulphure, Sal cismisus dicitur esse corpus simplex, per se primo sapidus, solidus , & aqua liquabilis, unde nil sapidum agnoscunt chymici, nisi ex illa falis participatione,qua cum sit diuersa , diuersus est pariter mixtorum sapor, di in illo sale insidet virtus conseruatiua mixtorum , Vi cuius mixta quasi condiuntur; unde sit , quod melle ct saccharo conseruentur fructus, quia in illis sal nitrosus abundat. Sulphur chymicum, quod oleum vocant , dicunt esse corrus simplex, per se primo inflamnain bile, & odorabile ; Vnde nihil in mixtis odoratur aurii flammatur , nisi per sulphur illud chymicum, cuius cum si diuersa participatio in mixtis, proinde diuersus in illis odor reperitur; & ea corpora quae minus odorabilia Videntur & inflammabilia, ea sunt quae minus habent de illo sulphure chyimico. Mercursui randem chrmicus dicitur esse corpus subtilissimum, oci Iorum aciem fugiens, quod in mixtis est principium
Haec sunt , inquam , tria chymicorum elementa, quae inuisibilia dicunt esse, quatenus sunt substantiae quaedam subtiles, vitales, Ductiferae, & animae simi ies . Admittunt quidem duo alia visibilia elementa , quae sunt terra & aqua, sed ea nolunt esse interna mixti Principia , bene autem Principiorum receptacula Amatrices: unde Volunt , qudd si per artem chymicim
138쪽
silet, quam puluis tenuissimus, Vestiti in atomos reda- mis, nulliusque activitatis particeps; aptus solum ad recipienda principia,in quibus residet omnis mixtorum 'foecunditas. Vnde terra sic separata a principiis chymicis apud illos Vocatur cam mortuum,vel terra damnata, aut
maledicta. De aqua similiter his tribus principiis sepa- rata dicunt, quod sit liquor simplex, cuiuslibet salis dinsolutiuus,qui acrimoniam illius retuAdit,& illum im-scet caeteris Principiis. Quod sal, mercurius, & silphur , non possint verὶ dici elementa , de facili probatur. Quia per elementκ designatur corpus aliquod simplex , quod non sit cona ponibile ex aliis corporibus ; sed praedicta chymico
rum principia componiitur ex aliis corporibus,quando quidem resoluuntur in alia a vi patet de sulphure, quoasi inflammetur , vertitur in ignem 3 sal in terram re aquam, mercuriusque in alia elementa:ergo longe pr babilior Videtur esse sententia Peripateticorum , qui elementa dicunt esse quatuor; nempe ignem , aerent , aquam, di terram: uti in principio capitis praecedentis Probauimus. Cum ergo in illo capite sufficienter dictum sit de elementis in communi, quorum e xplicuimus na turam,partitionem,qualitates,& alia,quae possunt inqui ri de illis ; nunc agere debemus de iisdem elementis in Particulari,quae cum sint quatuor, per totidem quaestioncs assignabimus ea, quae in ipsis n otatu digna sulit: dc hoc per assertiones Plurimas.
QVandoquidem ignis supremum lacum tenet in
ter elementa, ct ipsum est elementorum nobilius, in quantum est purius alijs: ideo, in explicatione e 'mentorum in particulari , ab illo exordiri debemus, Cum autein ignis a nobis sit remotissimus , Particula res de illo non possumus lacere diuisiones ; sed solum modo dicere conuenit , quod alius sit ignis Elementaris, purior, subtilior, &supra aerem sib coelo lunae, at in proprio domicilio , collocatus; ubi pabulo non eget: alius vero sit terrestris in materia crassa & im Pura positus, qui apud nos exi stit ; Vbi pabulo eget , quia nimirum continuo rarefacit & dissipat suam ma F s ic ridiΠ,
139쪽
teriam, quam facit evaporare;Vnde indiget pabulo,quo reficiatur . De igne Mementari nobi principaliter loquendum est. Dico r.dari ignem Mementarem supra aerem in con- cauo tu ae existentem . Sic Aristoteles a. de coelo cap. 34 text. 18. cum Peripateticis omnibus , & quibus subscribit Doctor noster in a. GR. 37. quast. a. contra Cardanum &Recentiores aliquos , existimantes ignem nihil aliud esse , quam aerem accensum ; quod pro bant ex eo quod ex attritu lapidis cum chalybe , aer rarefactus & accensus, dicitur ignis. Contrarium probatur
a Scoto in a. report. GR. 37. quast. a. ex elemento
rum motu . Quia nimirum, sicut aqua ascendit supra terram ,& aer supra aquam ; sic ignis ascendens supra aerem, pro loco suo naturali debet habere spatium illud, quod excedit si tuationem aeris: ergo probabilissimum est,ignem dari Mementarem, qui sub concavo Iunae existit . Deinde suprema aeris regio est calidissima, ut norunt omnes'; sed calor ille non oritur a me.
dia regione aeris, quae frigida esse perhibeturi; nec a luna,quae Virtualiter censetur esse frigida : ergo ille calor aeris procedit ab igne cuius sphaera debet censeri esse supra aerem . Tandem ordo Vniuersi exigit , Ut detur aliquod corpus simplex , cui conueniat calor sumimis cum siccitate remis a, a quibus procedat summa leuitas ; sed nullum est, quod haec ha beat, praeter ignem Mementarem, ut per inductionem constat: ergo datur ignis Mementaris. Existentiam illius confirmae D. Aug. - . de Gen. ad liti. cap. a.dc 3. dicens, ignis sertur sursum,ut patet de flamma; sed unaquaeque res te dit ad suum proprium locum: ergo proprius locus ignis
dc illius sphrra est concauum lunae.Quod si flamma tion
perueniat ad illum locum, responder Scotus Proxime citatus, quod ignis exiguus a terra ascendens nequeat Peruenire ad sphaeram suam ; quia ignis est paruae resisten tiae , dc sic corrumpitur ab aere , qui est longe maioris
quantitatis Dico a. Ignem Mementarem nostrum , O infernalem
tintiusdem speeisi i quia illi habent easdein operationes, ct eandem definitionem ; quandoquidem de uno quo que illorum dici debet, quod sit corpuis lax , cui primo O per se conueniunt calor os critas : quς est definitio ignis in sua specie considerati . e uod si ignis Qthereus rarior sit vostro , nec luce t νιι noster, qui cst '
140쪽
densior & lumen emittit et hoc prouenit ex acci dentali dispositione materiae, quae non facit distinctionem specificam. Si etiam noster ignis innigeat pabulo, non vero Mementaris: ad hoc responsionem dedimus in ante dictis. Quantam ad eos , qui dicunt , quod si
daretur ignis in concavo lunae, ibi omnia combureret , liquefaceret nubes, aeremque in se conuerteret subito; responderi debet, quod ea omnia impediantur a raritate ignis elementaris, quae obstat quominus tales effectus possit producere. Per experientiam enim videmus quod quo densior est materia ignis, ed magis comburit;Vnde flamma minus urit carbone , quia est rarior a & carbo minus ferro candente e clim ergo ignis elementaris sierarissimus, nil mirum est, si nullo modo urat . Adde quod , Vt inquit Scotus in . dist. ψ9. quaest. i 3. activiras
ignis contemperetur ab aere circumstante, a Luna, Samiurno, alijsque corporibus virtualiter frigidis & humindis. Quantum ad lucem, quae est in igne nostro, di non reponitur in elementari,aut in insernali: respondei dum est, quod lux non sit ignis proprietas, ut ignis est , sed in illo oritur ex varia dispositione materiae . Muidsdenique dicatur , ignem nostrum non agere in animas, uti insernalis: responderi debet hoc oriri , non ex ei
stinctione speesea talium ignium, sed ex disposit ionc
Prouidentiae D quae Utitur igne, ut instrumento suae iustitiae ad cruciandas animas in inferno; in quas tamen non Milphasice,Vt Vult D.Thomas: sed tantum moraliter, Vtin Τheologia nostra sufficienter Probauimus, iuκ a m ctoris nostri principia. Dico 3. tribus modis ignem praereari , fellicet ab alis igne, a motu O collisone eorporκm, ct a lumine refrincto . Primo , inquam, generatur ignis ab alis igne , sue continuo , ut cum foco admouentur ligna , siue remoto, Vt quando stuppae parum distantes ab igne ip-- sum concipiunt . Secundo , ignis Procreatur ex colliso ne corporum, puta silicis S chalybis, sicut & haederae lauri: non quod ignis in talibus corporibus delitescat,
ut voluerunt aliqui; sed quia ex collisione aer intereeptus inter duo corpora Vertitur in ignem . Tertio tan. dem Procreatur ignis ex lumine refracto; quando lumen
recipitur in speculis ardentibus in quibus radii uniti ita
vehementer refranguntur, ut ignem Producant.Quan. tum ad interitum ignis, ille euenit tribus etiam modis ,