장음표시 사용
141쪽
deficit; vel extinctione, ut patet de flamma quae exstinguitur vento: sed hςc omnia non respiciuiat ignem et ' mentarem, bene autem nostrum, quem habemus coniunctum materiae. Respectu autem extrinctionis , siquaeratur cur, moderatus satus ignem nostrμm augeat , de
immoderatus extinguat ipsum et Respondendum est , quod moderatus flatus ignem augeat per avi inristasi , . quae facit, Vt ad ueniente flatu modico ignis essiciatur validior: unde in fornacem serpitis modica coniicitur . aqua . Deinde per insufflationem modicam fuligo diN cutitur,& ignis agit fortius: quia videlicet magis applicatur pabulo. Contra immoderatus flatus & Ventus ex - tinguit ignem,quia per accessiim noui aeris in frigidatur aer, qui per suam qualitatem contrariam ignem exitur 1guit, dc illum separat a sua materia . Dico . sic respondendum esse ad tres quaestiunctiIassequentes, cur assensus ignis sint in formam pyramidis a cur illi qui praeter modum frigent , sentiant dolorem cum copiosum ignem aeredunt ; dc cur denique adhibeatur . ignis ad resolutionem durissimorum corporum. Ad prirmum, inquam , dico quod ideo flamma a foco exiens formam pyramidalem induat , quia partes densiores Bammae in imo se tenent , quasi assixae ad materiam ;Vnde figuram illius retinent, & proinde latitudinem:
rariores vero &leuiores sursum astendentes acuuntur , quoniam absumuntur ab aere circumstante, & eo facilius , quo longius a densiori materia recedunt. O dfecundum respondeo , quod non aliunde adueniat do- .lor illis qiii algentes ad copiosum ignem accedunt; ni' s qilia fit mutatio repentina in organo tactus ex uno contrario ad aliud contrarium , quae mutatio fieri non potest nisi cum alteratione violenta: & nunquam sit vio lentia alicui organo sine dolore e unde dolere debet 'manus, quia pori eius maxime sunt constricti: calor autem peruiolentiam illos cupi t permutare, & ex illa pugna fit dolor . Gad tertium denique dici debet quod ignis suo calore rarefaciat partes saxi, quas separat & distrahit ab inuicem:& ideo corpora liquefiunt, si sint liquabilia et & separantur in partes minutissimas, si nitatum aliquod non possit liquefieri Dico s. ad tres adhuc sequentes quaestiunculas debere
sic respotaderi, an aliquίdposit tacarrumptum remanere it igne , quomodo ex defectu aeris ignis extinguatur ,
142쪽
.Prima giraestioni Iocum dedit Aristoteles lib. s. animi lium cap. 18. dicens quaedam animalia nasci in aerariis
sornacibus: quae pes nata , dc mu scis grandibus paulo maiora, per ignem 1 liunt, in illo ambulant , ct ab
igne recedendo moriuntur et talia animalia vocantur communiter Drausta - de Salamandra similiter dicitur, quod in igne vivat . In fauorem Aristotelis alii dicunt, hoc non esse impossibile , quandoquidem iaaquis , quae summὸ frigidae sunt , Videmus , Vivere pisces , & Vermes aliquando nasci in medio niuium rct propterea posse concedi quod pyraustae in igne vivant, non obstante summo illius calore . Alii Verue communiter fabulosam reputant hanc Philosophi narrationem, dicentes nec pyraustas, nec salamandram , imo nec etiam mixtum aliquod quantumcumqtie du rictimuin posse resistere summae ignis activitati, quo niam compertum est adamantem ipsum ignes ere , dc malleorum ictu confringi. si de Salamandra narretur 4 quod in igne vivat , hoc ideo habetur de illa , quia ratione sui temperamenti summe frigidi diutius re sistit Rammarum ardoribus. Adsecundam quastionem. Videmus , quod ingress 1 aeri prohibito ignis extin guatur in Chirurgorum cocurbiculis di vasis occlysis et ad quod respondetur hoc ideo euenire , quia ignis ex suo pabulo fumosam edit siliginem , quae clim sit cransa eius nutritioni nocet ; unde indiget perpetuo ac cessu aeris circumfluentis , qui totam hanc seligine Iaabigat, re extinguitur, cuin accessus prohibetur aeri. Ad tertiam quaestionem Aristotelis 3. de coelo text. I adicentis ignem corrumpi a seipso, & minorem a mariori, respondendum est hoc dictum explicari debere , quia nimirum nihil potest corrumpi nisi a contrario et nec proinde ignis ab igne, aut minor ignis ab igne maiori r hoc, inquam, intelligi debet fieri per accidens, quatenus nimirum unus ignis alteri additus con sumit illius pabulum: & sic ignis corrumpitur ab igneae minor a maiori, propter eandem rationem . Adde quod minor ignis a maiori dicatur corrumpi, quia os
fuscatur ab illo , ut patet de ea ndela a Wunaea seliscensa .
Dico s. sic adhuc deberet esponderi ad illos qui quaerunt , cur ignem bellieis tormentis excitatum maximo impetu , oc non minori strepitu foras erumpat:.cμr
ignis hyeme calidior sentiatur , quina aestate, cur ignis
143쪽
esementaris non videatur in sua sphaera , ubi tamen Ve- Iuti immensus habetur; cuius denisue Utilitatis sit gnis Hementaris . Respondea ad primum, hoc euenire, quoa Pulvis ille tormentarius seupyrius statim atque ignem concipit, fiat rarior ; proindeque ampliorem iocum
sibi post ulee, quem ut obtineae, summo& rePentino
impetu e bombarda exie : Vnde ingentem edit sonum 'spondeo secundum fieri per antiperistasim, clim enim , hyeme aer frigidior existat quam aestate, ignis i Dium suum calorem viait, Vt fortius inimico suo circumstanti resistat: in aestate vero calor igniS aerem eademo qualitate effectum reperiens extenditur , ct se disesipat; proindeque minoris caloris, esse sentitur. Ob eandem rationem minus etiam calet ignis irradiante solet quia videlicet aere per pales radios incalescente facilius dissipatur calor ignis . Respondeo ad tertἰum mirum non e sse , si ignis elementaris , quantumcumque sie immensus , videri nequeat , ratione scilitacet sui raritatis . Si enim aer qui Prope mos est , di quem respiramus,non posse a nobis videri, nec vl-.Iius caloris appareat ; quomodo videremus igner sesementarem , qui longe rarior re purior est aere nostro . Quod si ignis noster Visibilis coloratus arrareat , hoc Procedi: ex mixtione exhalationum terrestrium , ex quibus nutritur di fouetur. Si etiam
stellae ignis longis si periores , a nobis videantur , hoe sit , quia sunt' quaedam corpora densa , Ion Iuminosiora igne . Respon/est ad quartum , ignem
Elementarem in multis esse Utilem. Primo quia maxi me confert ad persectionem uniuersi, quod mancum videretur, si habens elementum summe siccum, nempe terram: summe humidum , nempe aerem: & summε frigidum, nempe aquam; non haberet etiam clementum summe calidum, nimirum ignem: Serendo ignis Hementaris concurrit ad generationem mixtorum
Per suas qualitates . Te tis denique sicut Deus illo usus est,ut volunt aliqui, ad Plectenda Sodomorum criminasita in fine mundi eodem utetur ad uniuersam mundi conflagratio nem.
144쪽
. DE CORPORE IN ANIMATO. Q v agis T O II.
CI consideraretur ordo qualitatum, aqua deberet sequio ad ignem: quia scilicet frigiditas , quae est pro uia
aquae, secundum locum tenet interqualitates post calorem:quia tamen ad siluationem elementorum respicie-do, aer sequitur ignem, quoniam ratione leuitatis suae,
ubi desinit ignis, ibi indesit aer ideo non immerito loquimur de aere post ignem e non potest aute certo desiniri , in qua huius spatij interiecti parte desinat regio ignis,& incipiat regio aeris. De aere autem sequenti nobis communi methodo dicenda sunt. Dico r. a uod aer passi definiri corpus simplex , cui
primo O perse humor o calor conueniunt . Praeponitur in aere humor ad calorem, quia aer habet humorem in summo gradu; & calorem in gradu remisso: Vnde humor est proprietas aeris,sicut calor est proprietas se quens ad naturam ignis. bd aer sit corpus, eκ eo p/ tet, quod concurrat ad generationem corporum , in
quibus inest, vel Armaliter , vel virtualiter; uti deci detur in capite sequenti. Quod etiam sit corpus sim Flex, hoc in capite superiori explicatum est : Vbi diximus elementa esse corpora simplicia , quia reis ciunt compositionem ex mixtione elementorum 3 licet ad mittant compositionem ex materia & forma. Quod di nique aer sit humidus& calidus , amplius habebitur in assertione sequenti. Muantum ad existentiam aeris , euidenter illam probat ipsius necessitas, tum ad mixto rum compositionem, tum ad aspirationem &respirationem , denique ad superiorem influentiarum transemissionem a collestibus. Dico a. Oderem esse humidum o calciam; humidum scilicet in gradu intens, ct calidum iu grara remi Φ., Calenus hanc assertionem inficiatur , non aeti , sed aquae, sum mum humorem attribuens; sed eam firmi ter statuis Aristoteles a. de Generat. eap. I. rext. 6. cui
subscribit scotus in a. dist. 1 . 3. ubi di ost, ele menta superiora , quae sunt ignis & aer, esse calida; ic seriora Vero esse frigida , quae sunt aqua & terra. si .u tem aer si calidus , non potest habere frigiditatem Pro singulari sua proprietate ; quandoquidem unu0 dcidem
145쪽
dem elementum non potest essae sumnia selgidum &remissὸ calidum' ergo dici debet , quod humiditas, ct non frigiditas, conueniat aeri . Ratio nostra est , quia humidum ilIud e sse censetur , qVὸd vix clauditur proprio rermino ct Deile alieno ; sed dissicilius terminatur aer,
quam aqua, quoniam nullum fere reperitur medium,
quod aer non penetret; aqua vero de facili continetur intra suos terminos , quandoquidem lapides & terra impediunt factu, ne diffluat aqua et ergo inaior est humiditas aeris , quam aquae , & propterea humor ea Prc Pr ia aeris qualitas, & non aquae;vt Voluerunt Stoici, Ian senius, & multi alia . Huic Veritati ita fauet comis munis Philosophorum coetus, ut inutile esset Vlteriores afferre rationes . Argumenta quae solent proponi pro humiditate aquae contra aerem , soluta habentur in antedictis ; loquendo de qualitatibus elementorum . Si iris addatur , quod oleum sit liquor aereus, qui tinmen facilius congelatur , quam aqua; quod denotae aerem ex natura sua esse plus frigidum, quam sit aqua quod oleum reuera sit qualitatis aereae , sed ex aere non oritur ipsius con Selabilitas ; bene autem ex ipsius crassitie & pinguedine : cum Pinguia &crasti s cilius congelemur . Si etiam dicatur quod ventilatio aeris in aestate corpora nostra refrigeret; & ex hoc colligatur aerem esse frigidum . 2 p. negari debere talem consequentiam, quia illa refrigeratio non oritur ex aeris frigiditate, sed ex hoc, quod aer corpori nostro circumadiacens sit calefactus ob vapores calidos ex illo em
nantes; qui ventilatione praedicta commutatur cum aere minus calido: unde fit, quod ex ventilatione aeris refrigeretur corpus nostrum aestiuo tempore . Dico Oderem , qui unicus est, in tret regisnes dia
ἀi , qua sunt suprema , media , se infima . Suprema
concavo lunae subest ; infima nos ambito media vero interiacet. suprema est moderate calida , tum propter naturale m sui statum, cui conueni calor remi ictus: tum propter propiorem influxum luminis coelestis , a quo causatur calor, ut Praedictum est: tum Propter vici' niam ignis, qui summum habet calorem. Media aeris regio frigida est , non ex innata conditione , sed propter frequentes vapores , qui ad illam regionem aeris eleuati , eam frigefaciunt, qion loquidem ex se sunt frigidi . Adde quod nec repercussio solarium radiorum , q: lii anuuia regionem aliquando vellemen-
146쪽
ter assicit, nec ignis elementaris seruor, quo incalescit suprema regio aeris, ad mediam non Perueniant. In ma denique aeris regio modo est calida, Vtin ς state ;modo frigida, ut in hyeme; modo tempera , Vt Verect autumno ; hcc autem qualitatum diuersitas, quae est accidentaria aeri, oritur ex resectione radiorum solis
super terram; quς quanto est fortior, Vel debilior, aerancalescit aut frigefit. Porro in suprema aeris regione Paucae apparent meteoroIogicet impressiones, in media permultae; in infima raro, ut videbimus . His adiungi potest, quod aer sit figurae sphaericς, sicut dcc tera elementa. Probauimus enim superius, quod coelum indicat figuram sphaericam , ignis autem debet propterea esse sphaericiis; quia talis debet esse, Ut respondeat singulis partibus coeli lung, cuius superscie concalia ambitur: unde aer similitis debet esse eiusdem figurae, Ut respondeat superficiei concauae ignis. Si ex occasione
quaratur , mr perniciosum si aerem respirare in subterraneis eauernis Neonditum , unda qui fodinis laborant , citisti me mortantare Respondetur aerem ibi Pestilentem effici, de corruptum, quia sicut corrumpitur aqua in locis lacunosis sine motu obtorpescens. sic etian, aer manens immotus in visceribus terrae, in maximam vertitur perniciem respirantium.
Dico . sic responderi debere ad has quistiones sequentes, quibus perquiritur i. Cur magis incalescat aer, dum nubibus obtegitur , quam tempore ferens, quandoquidem astra protunc facilias possint calefacere terram et a. Cur aer minus sit humidus inter medios eam os, qηam in urbibus : 3. cur denique solo tactu possit percipi AEer . Respondeoprimum ideo euelaire , quia in tempore se reno totus aeris calor exhalatur, qui in obnubilat tempore reuertitur ad infimam regionem; quς proin
de magis incalescit . Respondeo ad oeundum, ideo
aerem esse missiorem in urbibus , quia illarum aedes impediunt quominus depuretur a sole, & ventis, ad ter num denique dicendum est , a sola taἱλι aerem misi percipi, quia nullam habet illarum qualitatum, quae sensuum corporeorum sunt obiecta; priuatur enim aetecolore, sono, odore, &sapore t quia tamen humidi ias, & calor aeris sunt obiectum tactiis, ideo hoc sensa percipitur aer ε cum hac differentia, quod ex natiuis qualitatibus sentiamus, aerem esse humidum, dc cali
dumi Per accidens vero ipsum percipiamus aliqu/na'
147쪽
esse frigidum,& siccum, per mixtionem scilicet qualit intum aliorum elementorum. Ideo autem aer sv b reliquos sensus non cadit, nec colorem, aut sonum, aut sinPorem, aut odorem induxit ; quia cum sit medium per quod tales qualitates percipiuntur , non Possemus recte Iiudicare de illis, si aer aliqua harum qualitatum esset laffectus ; sicut non possemus discernere obiectorum lcolores, si per vitrum rubrum respiceremuia
CVm ratione siluationis aqua inter elemonia tertium locum teneae post ignem, α λerem, proinde ex-Plicatis omnibus, quae communiter dicuntur de igne,&
ere; nunc ad explicationem eorum,quae aquam concernunt , deueniendum est : si prius dixerimus, quod aqua fit corpus simplex, mi primo, o per se emvenit frigui, O mor. I frigus nimirum in summogradu, O humor ingraeduremisso. Hoc posito Dico r. quam ese tertium elementum, cuius qualitates sunt frigiditas, ct humiditat; contra Stoicos,qui existimant frigiditatem conuenire aeri : &sic tria esse elementa frigida, nimirum aerem , aquam, & terram. αuod aqna At frigidi ima, eXeo Patet, quod directe opponatur igni; cum nihil magis, & citius extinguae ignem, quam aqua . Deinde aqua calefacta facile rediead pristiuum frigus , quod denotat qualitatem pro- Priam aquae esse frigiditatem. Tandem si summum frigus conueniret alteri elemento ab aqua, maxime con- aienire deberet terrae; sed hoc dici nequit, quia si terra esset summe frigida, cum sit densior aqua, magis in- frigidaret , & ita esset inepta hominum habitationi, α aliorum animalium sanguineorum : si pisces enim vi- iant in aqua summe frigida, hoc ideo sit, quia suae exangues , Vel salieni temperamenti summe frigidi . His addi potest, quod in eum finem instituta fuerie aqua, ut plantas irrigaret, animalium sitim extingueret, eorumque refrigeraret corpora; sed hoc commodius non potuit fieri, nisi per frigiditatem, & humidistatem: ergo aqua debet censeri frigida, & humida. Dices i . A ristotelem asserere terram esse frigidissimam: φrso non aquam, qualidoquidem eadem qualitas in
148쪽
summo non competit pluribus elementis . Reo. Termram dies frigidi imam a Philosopho, ratione densitatis suae,ia quantum aer admixtus terrae facit illam stig dam , & cum terra sit densa, maxime refrigerat per frigus sibi communieatum ex commixto aere. Dicte . Si aqua esset frigidissima, illa animalia, quae in illa 3 . vivunt enecaret; sicut sicuta occidit Per sibi innatum frigus. Negatur consequentia, quia frigus aquae temperatur mixtione aliarum qualitatum. Si quis quaerat, num aqua sit maioris vel minoris quantitatis , quam terra λ Respondebitur quod licet apud Geographos aquarum facies dupla sie ad superficiem terrae habi- tabilis; longe tamen plus sit terrarum, quam aquae; quia, nec omnis terra aquis obtegitur, nec ulli bi sunt aquae, quibus maior non substernatur terrarum pro funditas: periti enim nauti bolide sua profunditatem maris tentantes , agnouerunt altitudinem illius Vix unam Ieucam attingere: ubi terra pro sensa esse per hibetur pluribus leucarum millibus, ab uno puncto
diametri ad aliud sibi oppositum. Luodsi Aristoteles v
de,tur dicere, quod inter elementa inferius superetur λviciniori tu proportionε decupla ; Vnde nonnulli colIigent plus decies esse aquarum, quam terrae; Plus aeris decies, quani aquae, & plus decies ignis, quam aeris. Res' istam proportionem non seruare elementa, Prouz. munium constituunt; cum de facto plus sit terrarum , quam aquae ; ut probatum est: sed sic debet intelligi Philosophus, quod si terra in aquam solueretur, auet aqua in aerem , aut aer in ignem;tutar plus decies cssee aquae, quam terrae, & plus decies superiorum eleme eorum , quam inferiorum. Dico z.Plures quaestinculas posse fieri de aqua quibus
respondere conuenit. si erigo quaeratur,eur Sus fruentes nou putrescant, bene autem illa, qua torpescunt' Resp. . Talium aquarum putrefactionem impediri per continuam agitationem, quet aerem continuo mutans, im Pedit nὶ calor externus eiusdem aeris corruPtionem inducat in aquas: Vbi autem talis agitatio deest : putrescunt de facili aquae. Si quaeratur secundo cur aqua frigida ab homine aestuante potata illum aliquando inre
rimat. Resp. hoc ideo fieri, quia aqua ab homine 4 aestuante hausta reperit poros per calorem a Perto , t Proindeque se intromittit inprecordia: sicque calo rem natiuum vitae necessarium permittit .Si quae δ ur
149쪽
or aqua eeleriter hausta miniti sum Getietuir, quam Paulatim hauriretur . Resp. hoc ita fieri, quod aqua αeleriter hausta tota ruat deorsum, sicque non se insi- nuat in omnes corporis partes: sumpta autem paula tim , lentὸ progreditur , communicaturque singulis i Partibus corporis, quas irrigat, ct madefacit. si qua lzatur 4. cur putealis aqua in Deme censeatur tepida. Resp. hoc fieri per antiperistasm, quia id quod habet terra caloris, fugiens frigus aeris sibi aduersarium , se recipit in suis visceribus, quae proinde calesiunt ἐν & con sequenter puteorum aqua ita tepescit, ut sumum exhelare videatur. Ex opposito autem aestiuo tempore, quo vehementius terra calefit, stigus per eandem antipei fiasim, de circumobsessionem contrarij, se in prosundis ratem Puteorum retrahit a Vnde aquae puteales in aestate
Dico 3. sic pariter debere responderi, si quis quς-
rat, cur aqua ebulliena magis urat , quam ignis , quiramen est illa calidiar . Resp. hoc fi eri propter raritate inflammae; quae suam acti uitatem non applicat ; Vbi ebublietas aqua ratione densitatis, humiditatis quam habet , sortius adhaeret subiecto , quam ignis, qui perieuitatem suam sicile ab illo distrahitur. Si etiam quaeratur , cur fu serum aqua citius suant astate , quam Meme ; cur aqua pluuialis aptior H ad irrigandum planta , Fam aqua pst rem a cur aqua lentiuι redear
ad suum pristinum frigui , dum est in umbra , quam exposita radijs solaribus; cur denique aqua, quae ante ebullit, promptius congeletur alia. spondeo ad pH-mum , illud procedere, quod frigus in hyeme aquas fluuiales comprimat, quae proinde stupefieri videmur; 'di consequenter retardatur illorum motus et cuius contrarium euenit tempore aestiuo . aeuantum ad fe- , eundum dico, huius rei causam esse, quod aqua PIuvialis maiorem dispositionem insinuet in plantis , nempe calorem,quem non communicat aqua Puteorum.
Resp. ad tertium , quod calor.facilius dissipetur per aerem calidum, qu ana rer frigidum, dc umbrosum,qiri Vlt imus impedit evaporationem caloris; quod non se eit Iumitiosus. mantum denique accidit ex hoc, quod ignis partes leuiores aquς dissipauerit densiores,& gros fores relinquendo, quae facilius congelantur . Dico η. Muartum ad falsedinem maris, illud nauem s assam , quosi tale fuerit conditum a Deo ; cum enim
150쪽
enim initio creationis aqua undique incubasset terrae . ista contraxisset aliquam salsedinem, quae cessisset in detrimentum illius , quoniam falsedo est sterilitatis
parens: unde dicendum remanet, quod salsedo maris oriatur ex mixtione sicci terrestri cum humido aqueo.
Cum enim multae exhalationes eXeant a terra , quae
ventorum statu in mare decidunt, &cum vaporibus commiscentur , illas exhalationes concoquit ardor solis; ex quo oritur maris salsedo. Quod ulterias potest confirmari ex salsedine lixivij, quae procedit ex ci neribus, quae sunt terrestres, & hi commixti cum humiditate aquae , postea concoquuntur Perse actionem
ignis, Ec per illam coctionem sicci terrestris cum humido aqueo, exinde procedit salsedo lixivli . Quod dem potest applicari ad maris salsedinem, quae provenit ex mixtione eiusdem sicci terrestris cum humido aqueo Per actionem radiorum solis concreto. Si dieatur ex hac ratione sequi, quod Riiiiij deberent proinde este salsi ; clim multae exhalationes decidant in illos, quae a sole aduruntur . Respondeo hoc negari debere, quia sol debilius respicit Buuios quam mare ob tenuitatem ipsoruin , & densitatem istius, nempe maris; quod Deus creatiit densius, Ut maiorem praestaret facilitatem nauigationibus. . Dico F. Pro suxu, O res xv maris, quoss non mmentis nostrae tenuioris quam par est, decidere quaestionem tot dissicultatibus implicatam, ut in illa anxientur omnes Philosophi, di quamplurimi eorum cogantur hunc admirabilem effectum reducere ad potentiam D. iiixta illud Scripturae, Misabiles elationes maris. Communis tamen Authorum consensus est, quoa
attribui debeat ille fluxus, ct refluxus maris influxui lunae;cum maris aestus sequatur lunae periodos, & pro disuerso lunae statu,& aspectu Varietatem subeat; quando quidem maxime seruet mare, quando luna toto orbe plena est, ct diminuit pariter, uti luna decrescit. Si cut etiam lunae ortus moratur quotidie unius circitest horae intervallo, sic etiam aestus maris Vna hora sing lis diebus retardaturiex qua Proportione,& conuenie
tia maris cum luna, probabilissime colligi potest, quod influxui lunae attribui debeat principaliter fluxus, & refluxus maris . Dixi principaliter quia luna plurimum iuuatur in efficiendo tali motu maris a solis aspectu; 'cum tunc temporis maiores astus essciat luna, quo ia