장음표시 사용
31쪽
de mundo terrestri , non de mundo in sua latitudi
Respondeo ad tertium, quod mundus in sua possibilitate non sit unicus; quandoquidem Deus potuit & po test ereare plures mundos , tum successive, cum possit destruere & annihilare istum aliumque creare denuortum simul, Ut tuetur Doctor noster in . report.disscio. quaest. r. conformiter ad uniuersitatem Parisiensem , quae sub stephano eiusdem ciuitatis episcopo contrariam sententiam ut salsam & erroneam reprobauit,Vta videre est apud Magistrum sententiarum in fine quarti. Deinde Deus nunc est eiusdem potentiae , qualis erat ante creationem mundi, sed antequam intelligerentur creaturae & mundus, Deus poterat illas producere: e go nunc adhuc alios mundos creare Potest, cum Percreationem istius , qui finitus est , potentia Dei non sit exhausta. Tandem nulla videri potest repugnantia, quin alii mundi producantur , nec ex parte Dei, qui est potentiae illimitatae et nec ex parte mundorum, qui sunt producibiles & creabiles; nec ex parte materiae, quoniam Deus nulla indiget materia ad agendum s nec denique ex parte formae , quandoquidem sicut Deus
hunc mundum ex specierum Varietate produxit, it Potest alterum alus speciebus ornatum producere.. obiicies r. si fieret alius mundus ab isto, vel crea retur supra istum, vel infra: si supra, terra illius mundi esset supra coelum istius; dc tunc suspenderetur & essee in statu violento, quod ridiculum est dicere r si a rem esset infra hunc mundum, tunc terra istius inum di caderet supra alium mundum, quod adhuc dicere absurdum est . Resp. neutram terram illorum munis dorum esse Proprie supra aliam, quia supra & infra a
tenduntur tantum Penes ea quae habent idem centrum; Vnde quia una terra haberet diuersunt centrum ii cem tro alterius ter rae et ideo Vna non esset supra aliam: αob hoc in tali suppositione illi duo nuindi non essene
concentrici, quia non haberent idem centrum ; sed ensent eXcentrici , quia haberent centrum diuersum.
Dices, ex Arist. 1 . de coelo cap. 9. rex. 9S. Vnam esse
mundi materiam , quae tota in eius effectione consumpta est. Resp. Vnicam reuera esse mundi materiarii quae euacuata est in istius effectione ; unde si Deus
crearet nouum mundum, non produceret illum ex an-
siqua materia , sed ex alia ; quam recente extraheret
32쪽
de nihilo: nunc enim non est minoris potentiae, quam erat , dum mundum hunc de nihilo produxit. Dices Deum agere ex necessitate naturae ; & sic simul produxisse quidquid Vnquam Producei e potest. Re p. Deum
agere reuera ex necessitate naturae ad intra, unde non
Potest Pater Diuinus producere plures filios: ad extra tamen Deus non agit ex necessitate natur , sed coni ingenter & libere, unde Producto uno mundo, alium de facili producere potest.. Quaeres A. virum forma substantialer rerum materiatium quae funt in mundo, creatae fuerint a Deo, vel eductae de potentia materia . Aliquidistinctione utuntur, dicendo formas rerum in prima die productarunt fulsese a Deo creatas, Ut formas coeli, terrae, aeris & ignis, quae sib nomine terrae tutelliguntur ; iuxta dictum Moysis , in principio Deus creauit coelum o terram et ita quod inli, terra, ct elementa, creata suerint secundum materiam ct sorinam substantialem , & ob hoc dicunt huius opinionis fautores tales formas suisse concreatas cum materia talium corporum 3 non vero ea ctas de potentia materiae, quandoquidem talis eductio requirit Vt ipsa materia tempore Praeexistat i concedunt tamen formas aliorum corporum, quae in aliis diebus successive sunt producta, eductas fuisse e potentia
materiae.. Resp. tamen in principiis doctrinae scoti, formas omnes substantiales omnium rerum in exordio mundi productarum fuisse eductas de potentia materiae ; ex cepta serma substantiali hominis, nempὸ anima ratio bali, quae a Deo producta est: &sic, cum dicitur Deum
in principio mundi creasse ceolum dc terram, hoc intelligitur solummodo quoad materiam , quae eodem instanti temporis, induta est forma cinii & terrae, quo fuit creata: non quod Deus creaverit formam cum s materia, sed quod in instanti creationis materiae eduxerit formas substantiales rerum. Ratio nostrae sententiae est , quod Prqexistentia materiae non requiratur in ullo instanti temporis, sed sufficiat instans naturae depraesuppositionis; ita quod potuerit Deus in eodem rempore producere materiam caeli, & terrae,& educere formam ex sinu materiae illorum, modo praesupposita fuerit aliquo instanti naturae creatio materiae ad ednetionem fornaae. Diι ei. Si Deus eduxit formam coelorum ex illorum materi , dependenter ab illo egit, B s Pro
33쪽
proindeque limitatus est. IUρ. Deum non Propterea.
dependere a materia, quia ex necessitate rei non exigit Deus potentiam materiae , quasi illi sit absolute necessaria , ut producat formas ; sed exigit solum potentiam materiae ex determinatione suae voluntatis , quae sic res producere Voluit , Vt inter illas reperiretur subordinatio; di formae dependerent a materia, sicu tmateria a Deo, & Deus a nullo ; cum sit plane indepe
Quaeres s. qnanam i mundi ea a . Cum res quaelibet creata habeat eine causatum , mundus proinde , qui productus est , quatuor causarum habet genera , nempe causam quasi materi lem, formalem , essicie tena, ct finalem . Ut sciatur autem quaenam tiaraca a ; respondeo, quod causa quasi materialis mundi fuerit nihilum; cum creare sit aliquid ex nihilo educere: unde quia mundus creatus est , ex Gen. r. in princφίσDeus creauit : proinde nihilum in hoc dicitur causa . quasi materialis mundi, quod ipsuin nihil praecesserie mundum; sicut materia compositum praecedit: non . tamen nihilum est propria causa materialis, quia non est entitas positiva. causa formatis mundi non est forma totalis illius, quia non est totum essentiale com- potum ex materia & forma , Ut antea probatum est et sed est sorma cuiuscumque creaturae in mundo existentis: quandoquidem mundus non est Vnum nisi per accidens, & unitate ordinis . Causa e iens mundi est
Deus unus & trinus , quidquid dicant Ariani , putanees Deum creauisse Filium , Filium creauisse Spiritum Sanctum, Spiritum s. Produxisse Angelos, & Angelos mundum . Causa alis denique mundi est bonum θεutilitas , non ipsius Dei , sed creaturae Deus enim , qui in se ab aeterno beatissimus erat, & sibi soli sum cientissimus, in tempore se effundere voluit in creaturas , ut illis euidentissimum suae bonitatis praeberet
Quantum ad modum , quo supremm iise artifex mundum produxerit, Aug. lib. . de Geu. adlista canar. arbitratur Iunge probabilius esse, quod Deus simul omnes mundi partes Perfecerit , quana succes e . Vnde Moysem non literaliter , sed sensu inystico explica dum esse existimauit. Ita quod per sex creationis dies intellexerit sacer ille Chronologista sex varias cognitio. 3 οῦ Anzelarum, quarum prima termia ala sitit ad res
34쪽
conditas in primo die, secunda ad eas quae in secundoe e die Armatae sitiat; sicque de alijs. Cum autem Angeli dupliciter cognouerint obiecta, in verbo scilicet, ct in se ipsis, per species intelligibiles sibi infusas in instanti.
creationis, Prima vocatur mane, seu maturiva, quia,
perfectissima est ; & secunda vespere, seu vespertina quia obscurior et & ob hoc vult Augustinus Moysemudixisse, factum est veste' ω mane dies unus, factum est vespera o mane diei seundui , dies teritur , sec. Iaest, in primo die Angeli cognouerunt in Verbo quae creata dicuntur in illo die , & hoc facit manetat s diei odi cognouerunt Postea eadem obiecta in seipsis, &hoc facit se stere illius diei: con semienterque fac sum est ves rire di mane diei unus . Quidquid sit de mente August
ni, quem toto corde veneramur contrarium tamen cumalus Patribus mox afferemus.' Quaeres G utrum mundus productus fueris in instanti , ruet successu . Augustinus, Ut dictum est, existimauit mundum creatum fuisse in instanti; iuxta id quod ha-
betur Ecclesiast. vivit in aeternum , creauit --
η a simin Ipsum tamen suisse creatum sex dierum ii teruallo probabilius existimant alii Patres, Chrisost mus videlicet hom. 3. in Gen. Ambrosi M. i. Mam. p. 7. Basilius hom. Nazianzenus orat. 4r. di cum omnibus serὶ alijs Gregorius Magnus lib. 37. erat. p.r o. Quibus subscribunt omnes sere scholastisci, quidquid reclamet noster Columbus; contra quem , respς dis mundum sitisse creatum in sex dieruin cur 'riculo . Primo quia , si metaphorice intelligendus effex Moyses, nihil certi ex eo haberi posset; & sic , quia ip semet Moyses Gen. G testatur tenebras aliquando fit inevsuper faciem abyssi : proinde aliquando non fuit lux τergo non omnia facta sunt in eodem instanti . Secunaeo , quia Moyses rationem reddens, cur Iudaei reIigiose ob seruare deberent diem sabbathi , non aliam alleg τεπρα χα nisi quod sicut Deus per sex Dies mundum creauit, di requievit septimo, ita possent ipsi per sex dies operari, & die septimo cessare ab omni opere ser uili ad imitandum Deum , sed haec ratio infirma esset, si Deus in instanti produxisset mundum, α non per se dies: ergo credendum est Moysem filisse uteriai ter Io-MRxum, & non mUtice , Proindeone mundum suis τώ esitae productum . Tertio, non est verisimile , quod'
Mulis cum rudi populo arens Voluerit iplam inser
35쪽
mare de cognitionibus Angelorum maturinis 3c υεθεν tinis vix cognitis doctoribus per verba tam figurata Miam referta mystica obscuritate : Vnde Ionge verisimilius est,quod M oyses loquutus fuerit liter aliter , & quoa mundus nyn fuit creatus in instanti.
Ad id autem quod habetur Eoles. 1 3. qui vivis μαtenium ereavit νmnia smul et restondeo tristi ter . . Prima creauit omnia ut , quantum ad entia quae pro-Prie creata sunt, concedo : quantum ad encia est insta ex illis, nego . In Primo enim die Deus creauit coelum, terram, dc aquam in instanti , ac proinde simul . lucem vero in eodem die ; & alias creaturas in sequentibus produxit, non ex nihilo, sed ex aqua vel terra
&istae factae fuerunt successiuἡ . Secundo, illa vox 'mul non resertur ad creauit, sed refertur ad omnia: ita. ut sensus sit Deum omnia sine exceptione creauisse a sicut Vac. r 3. Vsurpatur eadem vox , omnes declinaue runt , simul inWiles facti sunt . Tertio denique Deus dicitur omnia creasse ut , quia cumsta creauit in eo-dem tempore continuato , & non interrupto ; licἡe non Produxerit ea in instanti. Si quaeratur autem , cur Deus, potentiam infinitam habens , tam lente mundu produxeriis. Resp. talem moram non accidisse ex resistentia materiae, aut eximbecillitate agentis; sed ex summa ratione opificis, qui suam sapientiam ostendere voluit,distinguendo lucem a tenebris, aquas ab aquis.&mare ab Arida. Quaeres 7. γ' tempore mundur creatur fuerit . Ahia Putauerunt mundum filisse creatum in mense Iulio ;quia , ut inquit Gerardus Mercator , tempore Noe annus incipiebat circa mensem Iulium : ergo re mundus debuit illo tempore accipere initium . Alij, & longe Plures, arbitrantur mundum fuisse fabricatum autumnali tempore , mense scilicet Septembri et quia tunc. maturi erant fructus , Ut Patet ex pomo , quod manducauit Adamus: sic Lyranus noster , status , de Hebraeorum multi . mondeo tamen omnino proba-.bilius esse, creatum suisse mundum in aequi noxio Ueris et Ut lentiunt Eusebius, Athanasius, Cyrillus, Hierosos Nazianzenus, Damascenus, Ambrosius , Augustinus
lib. 83. M. quast. sq. O s 6. & plures alii: sic etiam. Concilium Palaestinum mandatum a victore Papa , α congregatum a Theophilo Caesariensi Episcopo, ubi determinatum est factnmfinssc mundum Cea I. martit,
36쪽
in quo Christus incarnatus est & mortuus , Ut cant turia hymno Ecclesiae ad matutinum Dominicae .
'Primo dierum omnium , Io mundus extat conditui . quo resurgent conditor , t Nos morte victa liberat .
Ad id quod allegant Haebraei de fructibus maturis in
mundi creatione , resipondendum est in paradiso fu i sse plura genera arborum, & quamlibet earum proauxiisse iuxta genus suum : alias videlicet citius,alias tardius: di sic in illis erant flores, in illis maturescentes fructus, iii alijs vero erant fructus maturi ; &hoc mirum Viderit soa debet,cum in multis locis fructus maturi rePerian turiavere . Maneat ergo probabilissimum esse, quoa mundus creatus fuerit in aequinoxio Vernali , Ut salus mundo tune redderetur , quando illam accePerat QRantum ad diem , quo Deus incepit cream mun dum ; Concilium Palastinum praeallegatum declaraz illum suille diem Dominicum; quia dies septimus quoi heus requievit erat sabbatum , & dies succedens sabbato, est dies Dominicus : & proinde creatio mundi incepit die Dominica. Porri cam Gen. i. dicitur, iis principis Deus creauit: id est , in initio temporis ,Vzinquiunt Basilius, & Concilium Lateranense; non rem-Hrii, quod fuerit mensura primi mobilis , sicut nostrum ; quia nondum existebat primum mobile et sed alicuius temporis aliqualiter similis nostro, qua- .
tenas erat mensura rei corporeae ; tempore enim men sur a tur corpora , sicut Angeli auo; dc Deus aetern ,
Quaeres s. quanam errata fuerint primo die. Ad ea quae diximus de mundi creatione in sua totalitate, non ςxit, ut puto, ingratum, quod aliqua subiungamus doili quae producta sunt in singulis diebus creationis mundi; quae si potius spectare videantur ad Theolo γ , quam ad Philosophos i hic tamen non incassum inseri poterunt breuiter relationem Moysis sequentes in cap. i. libri Genesis. RU Ondis , in primo die fuisse producta , c tum Empyreum, terram, aquam, di lu- in . Producta, inquam, fuerunt in tali die coelum taterra, ve expresse indicat Moyses; in principis crearie in caelum eo terram . Creata etiam fuit aqua , ut
liquet ex sequentibus verbis, ubi habetur; Spiritui Da in f rebatur sver aquai ; super illas aurem serri non
37쪽
potuisset , si ipsae nonduin suissent creatae. Fuit deis l nique creata lux, ut compertum habetur ex istis, Mirin
Deut fiat lux, er facta est Ox . Quando dicitur , quod veni errauerit coelum ; hoc debet intelligi de solo
empyreo, ut volunt Patres, qui dicunt orbes aliov cce j Iestes creatos fuisse secundo die . In coelo illo em, apyreo creati fuerunt eodem instanti Angeli omne iux- i ta mentem Augustini & aliorum Patrum , quibus sub scribit Concilium Lateranense. Quando dicitur, quod
neus errauerit terram vaeuam ct inanem , Per hoc non
debet intelligi, quod produxerit materiam primam so-Ia Arma corpore itatis dotatam , sed Verum te et mentum, cum Verba Moysis sint historica, & proinde in statu litterati accipienda . Vacua autem dic itur ter xa & inanii , non quod vacuum fuerit inter empyreum in terram , quoniam aquae terram operiebant & sese eris Eebant Vsque ad empyreum coelum et sed quia Protunc aerat vacua animalibus, plantis ,fructibus, luce, sontis Bus fluminibus, montibus, vallibus, &c. In centro terrae probabilissime creatus suit in serniis eodem die . ta quod Deus nedum separauerit lucem corpoream a tenebris corporalibus, sed etiam separauerit lucem spin Titualem, nempe Angelos bonos, a tenebris spiritu tibiis, qui sunt daemones et cum enim Angeli celerrima
fini in suis actibus , verissimile est bonos in primo die
confirmatos suisse in gratia: malos vero peccasse, & ita ansernum fuisse praecipitatos.
Quando dicitur , quod μην produxeris νειν dis Θα quar, hoc colligitur ex his verbis, spiritus Dominisserebatur super aquai ; id est, super immensam aquarum quantitatem, quae terram cooperiens ad empyretimus que extendebatur: α ex una Parte illarum aquarum pro.'
ductisueriint alii coeli ab emPyreo, & aliae creaturae , in sequentibus diebus . Quando denique dicitur , quoa Dor creaveris lucem, hoc indicant ista Verba, dixitque ui sat lux , Ora ta est lux. Qualis autem fuerit illa lux a Deo facta in primo die, controuertuntur docto- res,sed illis subscribendum mihi videmGqui dicunt lucem illam suisse corpus aliquod lucidum ex aqua Pr
ductum, ab Angelo motum ab oriente in occidentem, '. sicut columna ignis serebatur ab Angelo per desertum ut c onducerentur Hebraei exeuntes ex AEgvpto , i : lud autem corpus in pristinani materiam re solii tumen
arto die di iuA ipsius e freta solis, nisi dicatur,quoa
38쪽
ἐκ Iplo toto corpore lucido compositum fuerit quarto die eorpus solis . Porrb, clim dicitur his omnibus crea, factum est vespere er mane diei unus ; id est , dies Primus . Nec immerito Moyses prias comme morat velopere , quam mane; quia tempus tenebrarum vocatum vespere , Praecessit tempus lucis vocatum mane: unde Hebrei dies lupputabant ab occasu lucis . Ex hoc se quitur, quod Deus creaverit coelum & terram in instan ii initiativo duodecim horarum noctis & tenebrarum να postea lucem in initio duodecim horarum diei: quae simul omnes iunctae diem naturalem fecerunt, compositum ex horis Viginti quatuor unde dicit Moyses factura si vespere se mane diei unus . rQuaeres '. quanam errata fuerint inseundo M. Res factum fuisse protune firmamentum diuidens aquas ab aquis , Sen. cap. r. fiat Armamentum in medis aquarum O diuidat aquas ab aquis ; ubi explicandum est , quia intelligatur per mamentum , di quod designetur per quo , qua sunt supra firmamentu- . Primo ergo Per moenium non est praecise intelligenda regio aeris , ut Voluerunt de valentia dc Pererius ; sed intelligendum est certum stellarum , ct omnes orbes coelestes illi vicini ,tum superiores,ut crystallinum de pri una mobile;tum inferiores , qui sunt septem orbes planetarum: quibus subiungi debent ignis & aer per connexionem
situs. Haec colliguntur ex hoc, quod dixerit Aloyses . Deum in die quaris posui e solem , unam , O sella
in mammto; sed non posuit haec omnia in aere , bena autem in octaua sphaera , & in orbibus inserioribus , in quibus planetae affixi sunt:lergo per firmamentum non debet intelligi aer . Nec etiam solum firmamentum', cum sol , luna, &planetet , qui sunt stellae, non sne in firmamento a bene autem iii alus inserioribus coelis et de Proinde per firmamentum intelligendi sunt omnes Heli inferiores empyreo . Intelligi etiam debent per mamentum ignis di aer , qui sunt stib coelo lunae; quoniam aer vocatur coelum in scriptura Psal. s. valuero coeli Opisces maris. Addeqnod ex loco praecitato firmamentum diuidat aquas ab aquis; sed aer, ignis , ct alii coeli,diuidunt aquas,quae sunt sub empyreo,ab aliis quae sunt super terram:ergo per firmamentum intelliguntur aer,ignis,orbes Planetarum,& coelum illud in quo assas
μηηδε , per aquas quae sunt supra firmamentum non
39쪽
intelliguntur nubes, aut coelum crystallinum,sed verae
aquae ἔ α hoc iuxta mentem Basilij, Ambrosii, Chry sostomi, Hilarij, Augustini, & aliorum Patrum. Ratio huius est , quoa narratio Moysis fuerit simplex , historica, & realis ; & proinde clim ipse dixerit firmamentum diuidere aquas ab aquis; proinde aestimari de Pent, quod sine Verae & naturales aquae. Deinde firmarmentum diuidit aquas superiores ab aquis inserioribus; sed separatio localis non mutat naturas rerum et ergo sicut aquae inferiores sunt verae & naturales, proinde νrales sunt etiam illae , quae existunt supra firmamen-Tandem scriptura aliis etiam locis dicit aquas
aesse super coelos et Daniel 3. & PDI. r 8. benedicite aquaevmnes qua super exlos sunt Domino : ergo credere de-Bemus, quod sint Verae aquae super coelos . Quod si di-κatur hoc esse contra naturam aquarum, quod sint elemmatae supra coelos r respondendum est cum Aug. lib. as. -ntra faustum cap. 3. quod unicuique rei naturale sienuod ille fecit , a quo est omnis modus, numerus, &Qrdo naturae . Quod si non cognoscamus rationes, cur Deus voluerit tales aquas reseruari supra coelum ; non . Hesunt tamen,& nobis lassicere debet, quod hoc assaerae fcriptura,euius maior est authoritvi,quam omnia ingendi capacitas, inquit Augustinus.
uuetres io. quid factum fuerit is tertia dis . Resp. ex xapite primo Genesis , Deum congregasse aquas , quet sub coelo erant, do factam fuisse plantarum producti
nem, Ut liquet ex sequentibus Verbis : Dixit vero Deus, σοngregentrer arua , O appareat arida ; Et ait germinet Terra herbam virentem O lignum pomiferum . Quantum a d congregastionem aquarum , sic facta existimatur; ut ex Vna Parte aquarum , quae erant super faciem abyssi , diquς a terra ad empyreum se extendebant , facti su rint orbes coelestes, alia pars remansit super firmamei,'
tum : ex alia principales Vniuersi partes conditς sunt , alia denique condensata fuit : Vnde minorem locum: coepit occupare . Ista Vltima pars subdiuisa adhuc, par- tim recepta est in plurimas cauitates per potentiam di-ninam effectas sub terra , in quas maxima aquarum copia , quae in mare recipi non potuit ne eleuaretur super .
terram, intrauit,quod euidenter probari potest ex hoc, quod fodiendo in terra , ferὸ semper inueniatur aqua , que est Veluti origo omnium sontium , & Vnde ritie& flumina erumpunt : a lia Vero aquarum copia
40쪽
uiri locum congregata est,separatum a terra ut fieret arida ct habitabilis; ex quo colligi debet,quod sicut ca-ilitates terrae factae fuerunt in hoc die tertio ; sic etiam eodem die erecti fuerint montes si per terrῆm: Quantum ad mantarum productisnem , constat Deum non tantum dedisse terrae virtutem producendi plantas in tertio die; sed dc ilIas produxisse actu perfectas , Gcut & arbores cum fructu maturo . Licet autem terra Passiuὸ concurrerit ad horum omnium Procreationem, non tamen concurrit ad hoc actiuὶ ; non est enim verissimile, quod terra suerit tantae Virtutis, ut tam subitδ plantas, flores, ct arbores produxerit ε, sed ipse Deus cuncta haec formauit active , sicut Iucem & anis
malia , terra subministrante materiam eorum et & talem concursum materialem terrae indicat Moyses di Cens, protulit terra herbam virentem. In hoc tertio die
Deus produxit spinas , tribulos, & plantas omnes venenosas . Sicut enim serpentes. fuerunt producti die . quinta cum aliis animalibus sic dc Plantae venenose eum aliis plautis productae sunt in die tertio quia nismirum haec omnia conueniunt brutis c patet de sicuta, quae hominibus nocet , & vaccis est in cibum delicam tum. Quod si terra dicatur productura spinas obpeccatum . ita , hoc est quia spinet, quet ante Peccatu iri eran Cio decorem Vniuersi ob diuersitatem , suerunt in pu
nitionem, quando peccatum perpetratum est. Homines enim in statu innocentiae tantam habebant prudentiam , ut ita caute tractassent spinas, venena, dc lupos et ut sibi non nocerent: peccando autem amiserunt cum
Peccato originali illam prudentiam , ct sic i in pnnitionem culpet hςc omnia illis nocuerunt .Q0ςresrr. qui in die quarto fuerit siductum. Resp. Deum fecisse solem , lunam, & stellas : Moyses enim eodem cap. r. Gen .ait: fecit Deus duo lumina ia magna , Iuminare maius , is praeesset diei ct tuminare minus , ut prasset nocti, O stellas. Aliqui putant ista lumina-xia facta quidem fuisse in hoc die, quantum ad accides-xia, seu quoad lucem, motum, & influentias, sed facta suisse quantum ad substantiam in die secundo, quando scilicet factum est sirmamentum , d alij Orbes coe testes, a quibus astra non differunt1νecie , sed tantum accident aliter, cum sint densior pars sui orbis: ita quoa Deus in quarto die dederit illis luminaribus motum, '.