장음표시 사용
241쪽
Hoc ego responso accepto prudentissimi & clarissimi principesὶ quid a Caes
re & fratre Fordinando expectare aut possum aut debeo,nisi viliteras & mandata ab sis supprimantur ξ Alter enim se spolijs indutum & patrimonio principibus meis adempto
locupletatum nouit: ambo autem id agunt ut Rex princeps meus apud omnes ubique male audiat: cumque quum accusent, quod hodie contra ius & fas ducatum Mediol nensem affectet, antea nullo iure aut legitimo nomine tenuerit occuparit, itinera obsideri S explorari uti videtis) iubent, quod verentur,nc quoniam res omnino se alia
ter habet, falsoque ab illis accusatur, huc mittat qui criminadiluant, atque in eos ipsos .
accusetionem incri tb rctorqueant.
Hoc profecto sine ulla dubitatione verum esse omnibus constat, Maximilio renum Caesarem ante aliquot annos causa in iudicio cognita, utraque parte audita, ex
principum Imperij qui aderant sententia,Regem Galliae Ludovicum demortuum,d inde Franciscum principem dc dominum meum ipsius Ludovici generum in client laris fidei prosessionem accepisse, & ducatum Mediolanensem velut antiquum &a tum patrimonium tenere iussiste. IDEM meus princeps in hac causa disceptanda non modb ordinum huius Impe
rijsubire iudicium non recusat, verum etiam ultro ipse non semel postulauit: tantum abest ut in hac causa vel in Sabaudica squam etiam malevoli homines vobis deprau runt quam vadimonium deserere cogitauerit. His Wo in tot difficultatibus constitutus, quum hoc mihi exprobrari minimὰ vellem, quasi susceptam prouinciam tanta ro negligentia administrarint,neque, si officio meo omni cx parte respondere minus sic ba aliquid saltem in principum meorum causa tentaverim,nonnulla spe adduci coepi, fore ut a vobis aliquid respondeatur,unde illis ostendere possim,quam perfugij & auxi, iij cxpectationem in vcstra aequitate locare debcant. V AE quum ita essent, expcdire mihi visum est ut has ad vos communes literastum alias ad singulos priuatim per certum nuntium darem, quibus sidcm vestram ii plorarem, a vobis peterem ut sanctae illius ac vetustae coniunctionis rationem habe tis, quae semper nostrae patriae& nostris Regibus cum vestro Imperio intercessit, antia quae & toties renouatae propinquitatis,ncccssitudinis nunqua interruptae inter nostr tes& vestri Imperij principes: cogitetis quinam sitis, quem locum teneatis, ecquod sit 3 o munus veteris illius &germanet Germanicς libertatis,ccquid huic Impcrio,huius autorum S conditorum memoriae,uniuersae deniq; ipsi rei p. Christianae debeatis.Ne committatis ut duo potissima huius reipublicae columina mutuo conflictu alterantur& d bilitentur. Cogitate quemadmodum in corum splendore & robore possit illa ac d beat sperare & quaerere suae gloriae atque amplitudinis incrementum,sui contra res ad-ucrsas & pericula tutelam quemadmodum utriusque maiores praetor caeteros suas sostunas, potentiam & vitam ad cam tuendam, amplificandam propagandamque perpe
Hoc ego a vobis potissimum peto, hoc etiam potissimum a meis principibus
negotium datum est,ut petam,si aduersariorum malevolis sermonibus praeiudicatae oliquid opinionis vestras mentes occupauit, id ut deponere incipiatis, & qua cX parteius csse agnoscetis, eo iudicum sententias inclinarici propendere sinatis. Id ego a vobis sane spero, si ouidem ista simul in memoriam reducatis, tum hoc illorum peruetustum ius& haereditatium publice declaratum, ac probatum filisse in causa Ludovici Regis, idque Caesaris Maximiliani testimonio Sc iudicio, tum ipsum Rcgem ab eodem Maximiliano inde per summam iniuriam pulsum fuisse. Qui quum ab co amplius cci
tum quinquaginta coronatorum millia extorsisset, haud ita multo post ac fortasse et am his ipsis pecunijs quas ab co acceperat, magna coacta manu cum per vim detur bauit. Hunc quum postea Rcx princeps meus recepisset, Sc ex manibus iniusti occi patoris extortum pcr complures annos tcnuisset, Caesar vester indicta causa cum spo- μliauit, ctiamsi iure ipso oporteret sid quod a maioribus vestris & vobis semper est us. Initum in potestatem S autoritatem,'ua possessiones quae in Imperij clientela sunt, ad hos dominos transscrantur, legis este, non ab unius cuiuspiam quisquis illest arbitrio ac libidine pendere.
242쪽
stoc lus hanc legem quum vestra priuatimintersit de vestrum reuera sit cosnostere, vestrae quoquc paries simi diligenter videre quidnari ad aequissima serenissim rum meorum principum postulata respondendum csic putetis. Hi a vobis petiit&obsecrant ne tantopere se fastidiatis,ut suam cautim minus quam aliorum Imperii princi rum cognosecndam s uscipiatis. Mihi quidem minime dubium est quin,si recordamini quales sitis, principes scilicet libertatis vindices,omnium cotrouersiarum quae in hoc Imperio oriuntur, summi iudices, ipsi Caesari serio instare debeatis, ut ius illi par & aequupossint obtinere,causa disceptetur atque cognoscatur, ipse quoque ςquitati se subiici patiatur, vesti o iudicio magis stare animum induca qua opinionem suam praefracto tu ai, tur,qui gloriatur se haud stio an salua dignitato omnes suas copias & opes coacturum, quibus potius aduersus Regem, quam aduersus Turcam haereuitarium sanguinis denominis Christiani hostem utaturi mauultque quascunque a tergo regiones rclinquit, illius praedae exponere,quam ut ab hac sentcntia se deduci patiatur,de ab expeditione logiones abducat, qua ad eum Rege opprimendu semes suscepit, a cuius patribus ac in
rinioribus orta est occasio, qua ampli limae illae opes & bona DinitiaeAustriacet obtigerunt, quae potissimum cani in supremum dignitatis fastigium, quo nunc locatam videtis, cutulerunt Quod si ille in sentetia semel instituta perseuerare volet, si semel infestum e
crcitum in tur,atque inco tortat te iam re aggres, cipes filios ita viribus de animis ad excipiendum irrumpentis impetum nullo minarum metu paratos,ut nillil Deo secudo eorum omissuri sint quae ad principes vigilantis limos
patriaeque ac ciuium amantissimos pertinent. VE R VM antcquam huc veniatur,antequam tempestas citetur,qua perniciem& vastitatem uniuerso orbi Christiano impo tum iri prospiciunt, visum illis est, ut de iis quae di cta sunt vos per me certiores fieretis,vosque obsecrarem,ut pro eo loco ac dignitate quam icnetis, de inuenienda ratione cogitetis, ne tantum sanguinis Christianicisundatur,aut saltem ut periculi impendentis atrocitas leniatur. Idque faciunt, ut hac illorum testificatione vobis constet i bellum cum Caesare gerendum crit, non sponte sua aut consilio illos hoc suscipere,sed ad iniuriampropulsandam de se tuendos necessi-3o late coactos descendere. Quam ego illorum testificationem mihi demandatam & in pcratam, quia coram oponere,multis licet rationibus apudnon paucos principes icti talis,non pollum,ad literas de scripta tanquam ad extremum perfugi tun me contuli. Vestras ego celsitudines supplex oro ne graue vobis sit, ut hoc ipso nuntio quid ad haec aequissima postulatarespondere vobis ut in animo,cognoscam. Obserua.issimi,illustris Dini,dec. Deus Opt. M .vcstras celsitudines seruet ac bene fortunc in hoc vero tanti momenti negotio, quod ad uniuersos reuera pertinc vobis eam mentem dc consilium immittat, quod de vestrum ossicium de Christiani populi salus flagitat. D v M lias de alias literas Langaeus expedit, veritas per totam Germaniam dimanare coepit in iis quae Regi falso obiecta fuerant,dc calumniarum vanitas prorsus patefacta es L Quinetiam in ciuitatibus Imperialibus aliquot negotiatores nuper Lugdunor uersi ut diximus bonam operam nauarunt, ut suae quisque ciuitatis senatoribus consememoraret quam liberaliter illic habiti suis lent, quam luculentas conditiones Rex, ai tequam illinc discederem xilisset. Quae res adeo indignationem illam aduersum Rege conceptam diluit ac mitigauit, ut ex tredecim hominum millibus quos rex Fcrdina
diis in Campanorum fines se mi ilurum sperabat ouique priuato quodam magis studio impulsi coierant, alij praedae spe alii vindici cupiditate incitati, quam ut vel illi vel Crisari obsequerentur non plures reperirentur quam ad duo aut tria millia. Reliqui sacramentum militare se nonnisi toto stipendio persoluto dicturos plane negarun idque in illo excipi voluerunt, si aduersus Regem arma bello inserendo sumenda essent, in iisso regionibus quae antiquitus Gallici sceptri S posscssionis sint. Ita exercitus ille impeditur: qui ut alia conditione sacramento se obligarent, adduci potuerunt,alii in Italiam proficiscuntur, alij cum Nasiauuianis se coniungunt. A p v D Pedemontanos iralius iam,vtilii imperatum erat, Taurinis praesidium in Mimposuerat, cui Claudium Annobaldum quinquaginta cataphractorum prae:cchim, equitem torquatum, cum imperio praeesse iussit, de Carolum Cucium Burium, cuius
243쪽
t 1 3 . ante iam meminiimus,& Gabriclem Macrium cum suis quinquaginta cataphractis, s
rentariis Alsunt Termius de Dessaeus centenis praeerant. Praeter illos multi nobiles ex inclytis familiis oppido se concluserunt,ut sortitudinis laudem dc famam sibi compara rent,Regique ac patriae suam operam dicarent. Ex his fuerunt Piennii is cognomento Halluinus, comes Tonnerrensis, Listenaeus, Guido Chabotus Iarnaci primo nitus, Paulus Chabotus Clareuallensis, carius,Ludovicus Bullius comes Sanccrranus, anciscus Viuo ius , rolus Costaeus Bris lacus, Ioannes Dosius, Ioannes Claromontius Trauius. Pedites collocantur Alclitus Se Cannius qui millenis Picardis praeerant, Salulius cum mille Normanis,Quintius cum pari Campanorum numero,Lartigodius, Bl cus,de Anguarus cum quingentenis Vasconibus,deniq; M. Antonius Cusanus cu duo- robus Italorum millibus. Toti peditatui cum imperio praeerat Burius, ut Regis legatus una cum Annobaldo habereti Ipse miratius ciuia sua centum cataphractorum de mr clialli Albinii totidem equitum turma, item Rupemcniana S Villaboniana quinquagenum,stilumptis etiam comitis Gulielmi peditibus Vermanis Pini crotam sic recipit.. Reliquum exercitum marchioni Salustio tradit, quem etiam in suum locum impera
S ALvssius ab amiratio is Pinierolae erat per nuntium supplementum petit quod imparem se diceret tantae multitudini, iram aduentare audiebat. Amiralius tu mani equestrem Bonouallani absciatis, quam Brossius legatus ducebat, Rupemenium ctiam de Villabonum cum suis quinqua nis equitibus, centum cataplar actos Monti ja- ioni, ducibus Vassaeo&Iallio,&sexaginta Ioannis Pauli Caeretani cquites, equitem --brensem cum mille peditibus Vasconibus, Sant albinum cum totidem Normanis, Oa tium Nati renum clun quingentis mittit. Hi quo die ab amiratio dimittuntur,Vigone peruenit int,inde Villas rancanu unde misti, nuntio a Salusso petunt quid facto opus sit. Is post biduum demum ad Rupementu scribit, ut ipse cum Villisono poslcro aiem -- ne villanouam Solleriorum venire se illic cum lompescito, comite Pontremio de aliis assiturum, vi de rebus administrandis consilium caperent. Illi imperata faciunt, manet foliat. consilium ingrediuntur,codcinctiam tempore meridiano redeunt, neque quicquam
constituitur, nisi ivbd Salustius iubet Monti sani equestrem turmam a lallio M Vastaeo' sislegatus erat Montijani in Galliam reduci.Nihil praeterea statuitur,sed unde quisque 3o
venerat,redire iubentur,aum a Salvisio accersantur.
B i o v o pbsh cii titis eos cum suis equitibus Savillianum venire iubet, sic tamen ut Villabonus praeiret ad diuersoria designanda, Rupemcnius cum equitibus subsequeretur: videret diligenter quemadmodum tuto illos duceret, propter quod hostis cum multitudine non exigua haud longe abesset. Eo postridie quum illi venulent, adest Monpesatus Fosiano reuersus,qub prosectus fuerat ut de oppido muniendost tueret.Is nuntia quantiis moenia valde infirmaestent, sibi tamen huiusmodi videri, ut propugnari possit, modo teporis aliquid daretur quo vallo cingeretur,& castella cespi titia quae inchoari iusserat perficerentur. Salussius hanc sentcntiam sibi probari negat,&quicquid militum habebat, in Galliam remittendum csse censet, Vc sitim quam- ocelerrime ad Regem mittendum,qui cum tum de suo hoc cosilio certiorem faccre tu causas quibus adauctiis est et afferret: has este, hoste cum tanta multitudine adeo propinquo,nullam rationem videri,qua ullum in regione Pedemontana oppidum muniri aci arcendam corum vim praeterTaurinos pollet: caeterum alios milites illic habere
praeter eos qui iam aderant, id nihil aliud este quam consulto homines neci obiicere. R Espo NDENT centuriones se quidem adesse ut illi dicto essent audientes, qui iussu Regis summam imperij tenebat,sibique hoc esse imperatum: sibi tamen operae-
pretium videri ut praeter Taurinos unum aut alterum oppidum scrvaretur. Etenim si unum duntaxat tencrctur,id crat nimirum hosti in Galliam transitum praebere, qui aut leui obsidione interim Taurinos nihilo secius premeret: aut tam oportuna facultate da Dia,qutun Vnum Videret Oppidum cxpugnandum occurrere, idque nondum si sis vallo dc aggere munitum, omnes eo vires conuertere S multorum licet militum iactitra i dem expugnare nequid in Galliam progredienti a tergo relinqueretur quod negotius cret. Mompcsatus inisententia constat, Rupcmenius censebat Conium potius est emuniendum, quod ampliori oppido maius praesidium capi posset, deinde non tantis
244쪽
munitionibus opus esse atque stant. Nams suburbana aediscia cum oppido cingc- Tentur, vallum non maiori spatio quam quingctorum palluum duci oportere. Praetero. commeatum,tela&arma illiciam esse, qua Fossanum, si quidem illud muniri plac re t,omnia inde essent couehenda. Hoc etiam accedere, quod circuniectus Salustianus ager paratissimus esset,item Delphinatus de Prouincia, quod comes Gulielmus cu suis peditibus Germanis Barselonae aut sicubi commodius alibi videretur, locari post et,alia io centuriones in eius sententiam fiequentes cunt. Mompefatus recipit sc in alterum ex his oppidis,utrum placere ingrcssi trum esse.Illud in primis rogat ne deliberando tempus absumatur, iam enim mature facto non consulto opus esse. SALVssius, quantumuis omnes acriter contenderent, eo die adduci non potuit,ut certi quicquam statueret,nili ut Rupemenius & Christophorus Vascho postridie Fossianum rursus explorarent,quorum renuntiatione audita, quid fieri operaeprc- - tium esset, lemum constitueretur. Illi postridie prosecti eodem die reuertuntur. Rupemenius pertinacius etiam quam pridie suam de Conio sententiam urget, eoque magis quod Eollani nulla aquae copia quam ex quinque puteis esset, praetcrea cX unico. fonte qui extra oppidum csset, que laostis facile in obsidione adimeret. Salussius quod in dissimulandi & rem producendi rationem quaerebat ut postea constitit nihil pronuntiare volui tantum statuit ut omnes & equitatiis de peditatus duces postridie una secuin rem praesentem venirent, ubi de toto negotio semel statueretur, suam quisque tu mam & cohortem duceret,quae ibi pri sulio relinquerctur,siquidem illic placeret ma- .nere: sin minus Coniuin etiam recognoscerent: quod si ne illud quidem deflendi posisse iudicarent,tum uniuersi in Galliam redirenn ipse recipit se operam daturum, ut in
chinarum multitudo pone per montium iuga tuto traducatur. Reclamant ccturiones, turpissimum fore,ut etiam se recipere cogerentur,machinas relinquere: neque vero itulis hoc probabatur,ut vi etsi milites Foti anu contenderent: sic enim cibaria consumpturos,quibus postea carerent, siquidem locum tueri placeret. Marchio contra instare . D VI omnes proficiscerentur,non amplius nocte mansuros esse Qua de re certiorem Rc
gem per Vcresium summa celeritatu facit ad quem etiam iam scripserat conqueritur insuper ordinum ductoribus se parum morigeris uti. FossANvM postridie ubi perueniunt, reperiunt temporis satis esse, siquidemnauiter oc diligenter operi instarem, ut quae coepta erant perficerentur, id seri posse similites ipli una cum amplius octingentis fossoribus, qui inchoaverant, ad vallum d Cendum operam suam accommodarent: Mondeuiso quod non procul abest cibaria conuelicda curaturos,ut Conio parcerent. Ita hoc in gratiam Regis effecturos, dc vir que oppido defendendo hostis unpetum stacturos δί remoraturos, facultatemque nostris daturos,ut copias in unum coniungerent. Ea est omnium ducum de centurionum o sciatentia,quam Salussio significant eum rogant ut protinus certi aliquid statuat. Ne tu quidem pronuntiare quum velle rem in diem sequentem reiici interim fossiores toto noctis spatio aufugiunt, ut vix quadraginta remanerent: quin illud quoq; postea cognitum est,ab ipso Salussio ut sugerent,monitos:suisse. Id verum esse non tum quidem phtefactum est, sed multi erant quorum animis non leuis insidebat suspicio, maxime qua postero die aperte prae se ferret tenendum sibi oppidum videri: id quod minime antea assentiebatur,quandiu facultas ad muniendum Litis commoda suppetebat. Ita quibus
in tam nefariae rei suspicionem nondum venire poterat,ij tantam mutationem leuitati saltem aut animo in curia quadam sententia parum confirmato tribucre omnino cogebantur. Nij deterius aliquid augurabantur quibus non pia bat comitem Paucopalaeu cx eius comitatu, tam crebro in hostium castra ventitare: verum ille controuersiam
Monserrat ensein obtendebat, addebatque ilius res praetextu eum a se cxploratorem mitti,quo illorum consilia illustraret.Quibus verbis alii fidem habebant, alii simulate dici putabant.Martinus quidem certe Bellatus in ipso cocilio omnibus audientibus, ei in os dixit Busotum quendam hippocomia rcgia, quum Mediolano veniens Asta iter
faceret, eius diuersorium proxime Caesarianum iis ima inscriptum conspexisse. Ibi se
245쪽
ridens Salussus certo se scire respondet,ne ipsi quidem Bellato nedumvlli ex toto coetu hoc verisimile fieri. Ibi omnes allentiuntur,se de illius candore & probiratu ita sentire,
ut tantum nefas in illum cadere posse nequaquam suspicarentur,rogare tamen ut de rorum administratione certi aliquid tandem constituat, neu tempus longis istisdc dubiis deliberationibus frustra absumat.Respondet tum Salus sitis,qubd adhuc dissimul astet,& rem traxistet,id a se factum ut quid animi haberent non ipsi quidem duces quorum virtus sibi nunquam in dubium venis let sed milites qui aderant,cognosceret.Quos quuanimo tam alacri csic conspiceret, iam non ambigere quin Fosianum defendere ore teret. Petit ut quod non solum pollicendo,verum etiam instando se facturos recipiunt, nunc re diligenter praestarent,de Conio postea consilium capturos, si prius quis militu tonumerus Fossam relinquendus esset convcnirct.Subiiciunt illli,modo qui tum aderant fotares,quum id promisisten exhiberentur,aut alij pari numero,nihil iam se cunctari, sed bona fide persecturos, ut promisti fides constaret. Interim docent non leuiter se dolere quod tantum temporis dissimulando de moras nectendo periisset, neque opus ullo pacto inchoatum esseCSalustius foliorum iligam, quae tum incommode accidistet, sibi inter caetera vehementer dolere dicere, bono tamen essent animo iubere, polliceri se ex suo marchionatu quamprimum duplo plur accc siturum, de quidem rei militaris non imperitos,ut si quid urgeret,etiam militu de sessiorum numero esse postentaverum ne unus quidem extabat. Ipse concilium quot ire apud se in cubiculo cogebat,unde duces qui accersebantur, nihil certi in disces tu auserebat, nisi quod propter multitudinem rocibaria in dies minuebantur, Mondeuiso aut aliunde ne mica quidem aduehebatur. S v p R A demonstratum in Salustium iam inde ab initio S priusquam Veresummitteret quem consciis centurionibus miserat Regi perliteras significasse tum quam magnae es lent Canaris vires, tum quam parum sibi dicto audientes duces experiretur, quas ob causas nec Fossanum nec Conium defendi ulla ratione posse videri, atq; ad nihil magis expedire quam ut omnes milites,iis exceptis qui Taurinis erant, in Galliam remitterentur.Quo nuntio Rex accepto Schenasium quam celerrimc ad eos mittit,qui videret quo loco res cstent. Rogat ut siquod erga se ossiciosum obsequium extare studere operam,quoad eius fieri poste darent,ut ista oppida praesidio & opere firmare tur,ne tam cito hostem in regni penetralibus nondum paratis viribus accipere cogere- 3otur. Id si facerent,pollicebatur se ante mensis spatium subsidium esse missurum, siquide ad hoc usque tempus stare & primum hostis conatum instingere possient: huius se tanti offici j, quod ad summu decus & re ni calutem pertinere vehementer iudicabat, numquam ex animo memoriam depositurum.Quae tamen si se propugnaturos dissiderent, malle se vi cu machinis salui redirent,quam ut tot fortes viros amitteret.Schenas ius duces ipsos optime animatos coperit: qui tamen quoniam Caesar cum omni b. copiis tam prope aberat, nam Fos Ianum intra octo dici obsessum est trepide admodum ill a defendenda suscipere videbantur,quum adeo infirmo vallo cincta cflent, ipsis nulli sessores extarent,neque facultas aliunde habendi ulla ostenderetur.De Salumj etiam dissimi latione grauiter conqueri animaduertit, qui tantum temporis rem protrahendo,neq; certi quicqua statuendo elabi sitiisset. Praeterea qua ille de se suspicione praeberet comemorat:adeo quid ut paruabessetquin oppidoru propugnatione omnino desperat destruandis tantum viris & machinis laborandum sibi statuerent:cas autem saluas authendi rationem facilem tam propinquo hoste nullam dari,nisi unam hanc,ut alicubi deponerentur, ubi tuto essent.Salustius Raucium deuehi volebat, quod suum castrum dicebat esse inexpugnabile, reuera etiam firmissimum est,nec tacite capi potest. Sed ducibus parum tutum videb.atur quanuis aperte significare non auderentὶ in illius maniabus ac pytestate eas relinqui. Mentio iniicitur Roccae milutae,num recte illic deponer tu modo locum fatis csse firmum costareLExploratu mittuntur ipse Schenas ius,Chimstophorus Vastho & plerique alij. Renuntiant id parum tuto factum iri. ND v xi inter se quid fieri expediret contendunt, adest Sansacus, quem Rex post V resti aduentum quem mandata exponentem, de quid praeterea ipse vidisset narrantem audierat ad cos miserat.Is praeterliteras quae ad Salussium datae erant, alias priuatim cumadatis Mompelato A aliis ducibus reddit,quibus diserte Rex orat, ut vel supra quam vires serant alterum saltem oppidummunere quindecim ad minimum dies conentur:
246쪽
id mirum in modum sibi gratum fore. Itaque id se facturos inter se recipiunt, & salusio quid consilij habeant ostendunt, se rem, licet periculi plenam, aggresturos, singulossos lorum operam praebituros. Rogat Salustius viri cx duobus oppidis mallent se committere, an vero utrunque defendere cogitarent. Respondent,illum pro imperio,auditis sentetitiis,statuero debere utrius defensio suscipienda esset mam utrunquc simul prς- stati posse sibi quidem tum non videri, quando res tam negligeter administrata fui siet: satius esse alterum nauiter defendere,quam ut hoc periculum adiretur,ut alterius sest iis studio alterum periclitarctur. Tum ille, Ego ucro, inquit, utrunque defendendum esse censeo:& quoniam Rupemcni hoc infirmius tibi videtur,ipse in eo manere decret, ui. Tum seipsum ostendens, At hic tibi adest, inquit Rupcmenius, vir non ignauus, qui una tecum libontissime manebit, quo ad omnia,uti aequum est, obsequentissimo vuro ictis. R E L I RV r duces uniuers reclamare coeperunt. Caulam esserunt, non aequum
esse ut Regij cxercitus imperator primi oppidi de periculo proximi obsidionein experiretur: cacnim ratione de studium cxpusnandi hosti ac sturum, quod illo capto totus conatus irritus csset,AI obsessis nullam subsidij spem,quod ab eo submitti deberet, relictum iri. Longe satius & commodius sibi videri, ut praesidio uantum satis esse iudicare Fossini relicto, ipse cum reliquo exercitu Conium se recis cret, quod quandiu lic
rei,defenderet dum autem circumuallando munic loque oppido darciat operam, ipse εο interea vini dc farinae copiam ad se comportadam curaret,quarum rerum magnam cs
se Coiiij dc locis finitimis ubertatem, Fossani penuriam, maxime vero farinae, ubi nec pistrina client,nec quicquam unde confici pollent. Ista quidem ab eis obicia debantur: sed vera causi cur cum a sententia deducere conarentur, alia suberat: verebantur cnim ne si Fossani maneret, oppidum limul de milites in manus hostium traderet' Nam de suspicio in dies augebatur, de variis subinde nuntiis certiores fiebant cum cu Caesare traς isse. Vcrii in hanc suspicionem apertius prodere,nili Regis sentctia audita non aud ban Salussus eo die vesperi quicquid tandem causae illi obiicerent se Follani mansurum esse constituit,Rupemenium, dc alios ad numerum ducentorum grauis armaturae
militum,& ter mille peditum secum futuros reliquos Conium iniit iros: his constitutis 3o concilium dimittit.Postridie ante solis exortum rursus illos accersit, ut quid faciendum videretur,dcliberarent. Co AC To concilio rogat Mompetitus quidnam esset de quo deliberatio inst, tui deberet an non pridie sero de Fossano sentcntia stetisset Respondet ille sic tamen ut Rupe menium sua oratione compellaret vespertina verba fort. ast e quod dici solet matutinis non responsura.Subiicit Rupcmenius se quidem sibi constare, Sc orationem sua ubique similem esse. At mea,inquit hoc quidem tempore discrepat.Sibi placere ostendit ut Mompescitus,Villabonus,&Rupcmenius cum suis equitibus, Rupquscum summi armigeri turma, peditum duces Anglurius& Santalbinus, quorum alter mille Campanis alter totidem Normanis praeerat,Oartius cum quingentis Vasconibus,dc Sampe- trus Corsiis cum Italis quos sere quadringentos habebat Fosiani manerent: se post pradium cum reliquis Conium prosccturum, unde equitem Ambrensem cum peditibus mille Vasconibus remitteret,qui cibariis machinis, glandibus, pulueri haec enim se illis missit rum pollicebatur praesidio essent. Prandio sumpto, duces de milites commemoratos Fossani relinquit,quibus Mona saluin equitem torquatum cum imperio praeficit, ipse Conium uiscedit. Pos et illius discessum Momposito de reliquis ducibus Fossani nuntiatur,sed incer sin i H-to tamen autore,cum iam pridic,quum se una cum illis oppidum tueri velle diccrct, do hoc suo consilio Antonium Letiam certiorem per nuntium fecisse,naonuisse ut propcro vcniret, neque de grauioribus machinis aduehedis solicitus esset se illi oppidum unas eum viris traditurum ecth. Praeterea Fossano profectum, quum Conium iter faceret, Leuae nuntiandum curasse cur consilium mutasset, iussiste maturaret, ut prius ad oppidum adesset quam opus promoueretur omnes tum milites tum duces manum admo-ucre,ut propediem satis ad vim propulsandam oppidum firmu esset. Sin sestinaret,ia minem repcrturum csse qui obsisteret: imo potius quum ad unam c portis castra fac re Gallos alia fugam facturos esse. Huic rumori eo plus fidei habendum esse videba-
247쪽
i s 3 . tur, quod salussus quae de vino, farina, machinis ac telis promiserat, nihil praestabat.
Quibus causis adductus Mompetatus,Sansacum, Castelpersium legatum cum viginticquitibus assumit,quibus comitatus Conium ire cotendit,ut sciret quid caiis, esset cur haecnon adueherentur.Salus sum reperit valde scilicet occupatum, ut haec recte cur rentur: quippe iam longiorem colubrinam & tres cannas eduxerat, glandes & puluere plaustris imponi iubebat,iarinae ad mille & ducentos saccos,& vini non exiguam Co piam. Machinas inspcctante Mompetato egredi iubet, pollicetur fore ut ante crepusculum omnia Fossanum perducantur.
MOMPEsATus pollicenti facile fidem habet, eo magis quod una cum verbis aliquid reipsa praestari videbat:deinde Fosiano, cui praesectus fuerat,non diutius abcsle io decreuerat. amobrem bona spe fretus illuc reuertitur, secum c luitem Ambrensem - - se S mille pedites vascones,quibus praeerat,habens. Post eum aduehitur duntaxat carmoth na una, lubrina una, pulueris quinque cadi,&glandes aliquot, sed caede paucae nume
i. ' ro, nec ad machinarum rationem accommodatae. Reliqua tela totam etiam vini&f
rinae copiam Raucium conuelii iubc seque codem nocte insequenti recipit. Haec die Iouis Iunii septimo gesta fiant: eo qui sequutus cst Martis die prima Antonij Lcuae acies secunda hora pomeridiana aduenit, qui ante quintum diem a Salusso monitus a Tai rinest obsidione discesserat, relicto Scalingio Asta praesecto,qui cum decem hominum millibus oppidum obsidione premeret co die Carminiolam peruenit.Eodem die Aimi baldus Ioannem Cameracum legatiun in Galliam mittit, qui rei Pedemontanaest tum Regi significaret,vicissimque quo loco res Regiae essent renuntiaret. Per id tempus moritur Ioannes dux Albaniae,eques torquatus, centum equitibus cataphi actis praei Elus,Borboni , Arvcrniae, Forcstie&Belli ioci praetor. Huic in praetura I accedit Ioannes Britannus dux Stainpensis,turma eius equestris bifariam diuiditur,dimidiae praeficitur Chabannius Baro Curionius, reliqua pars Fayettano attribuitur. Moritur cliam Lud uicus Aurelius dux Longouillanus comes Dunensis, qui S ipse eques crat torquatus, Mquinquaginta cataphractos ducebat: hos postea duxit eius frater Ludovicus Aurelius, marchio Rotelinus. Antonii Lcuae prima acies milites qui ad Fosianum in statione erat,4 primo impetu loco pellit, parumque abluit quin eos opprimeret qui in Franciscanorucoenobio extra oppidum cran S campanarium templi alia laediliciacuertebant,quae ια oppidi propugnatoribus obesse videbantur. Illic hostibus acriter nostri restiterunt, qui eruptione facta tum suis opem ferre tum fossores eripere conabantur,quorum iam allia quot mortui, alij saucii erant. In ea cruptione ex Caesarianis multi cadunt, non solum telis gladiis aut glandibus siclopctariis, sed etiam a bombardis, quae ex oppido nostris magno crat praesidio:praelium nox interuentu suo dirimit. Antonius Lcua cum vniue se exercitu adueni qui ad selopi iactum ab oppido in ipso Franciscanorum coenobio castra habuit. Illa enim aedificia propter temporis breuitatem 5 fossorum paucitatem omnino dirui non potuerant. I N T E R I M Schenasius ad Rege vercdariis equis reuertim qui a Salussio discecsera simulatque sententiam de Fosiani defensione placere audiis let. Huic quae viderat ., ω repererat,renuntiat omnia, maxime Saluisti diccssum de suspicionem quae onusum fere animos incest crat,narrat:quq ins omnium iudicio qui audiebant aliena ab omni Gde visa est. Quum enim apud Regem a puero fuissct educatus, atquc ab eo auctus, ut splendidam conditionem&gradum vitio statre Michaele Antonio tenerct, in equitii etiam torquatorum classem allectus,quum Rex marchionatum sibi iudicio commisse clientelae addictum nam mortuo Michaese primogenitus Ioannes Ludovicus rebelutionem secerati ipsit dono dedisset, quum praetcrca ex iis quae Sabaudo fuerant adempta, ad decem de septem oppida proxime attribuisici, quae seracissima erant totius agri Pedemontani loca, quorumque uberior prouentus quam ipsius marchionatus rat,quum denique tantopere illum complectcretia tantamque fidem haberet, ut sitio socxercitui,quem illius fidei committebat, Imperatorem praesccrct: noluis hic atq; inat diciis fitror, ius exemplum apud omnes vetustatis historias nullum exta actum hoc non modo mirum,sed omnino incredibile cunctis reddebat. Ac profecto nunquam post hominum memoriam aut fando auditum aut legendo compcrium css, tam nes rium&perfidiosum facinus ab ullo imperatore aduersus principem optime meritum designa-
248쪽
designatum esse, ut in illius fines imo in ipsius regni viscera, quuitum in ipso fuit, hosti leni cxercitum,quo nullis antea seculis quisquam firmiorem, exercitatiorem & dili gentius instruetiam alium viderat,introduxerit,idque rebus satis ex animi sententia cedentibus,& quo tempore minima suspicio dabatur. Fuerit sane perfidus Cinna, qui Virutellium deseruit,atque ad eius aduersarium transfugi a quo amplificatus Mornatus suerat. At non prius id fecit quam Vitellij rebus plane despcratis:at se ad motu sortunae mouebat,quae iam alteri propitia id videbatur adiudicare,quod uterque per ambitionem assectauerat. Sit sane simile N par Stiliconis de Narsis scelus: sed illi iustam indignationis
causam nacti,quam immerito ab ingratis iniuriam ac perant, iure videbantur ulcisci. Hic nulla accepta iniuria rebus satis secundis,quo tempore maius ac maius principis in se studium experiebatur,& magis ac magis dignitate, autoritate& fortunis ornabatur, eum turpissime atque foedissime prodidit. Quoi obrem mirandum non est Regem hoc nuntio valde mille commotum.Neque tamen huic casui voluit succumbere, verum pro ingenio ac more suo, qui semper rebus aduersis magis erigebatur, & se hosti magis etiam ex his semidandum praebebat, statim Ioannem Paulum Ceretanum cum ingenti pecunia summa mittit, qui summa celeritate vel Fossani uci Conium contenderet, quique si opus esse videret talos ad numerum trium millium,& ducentos equites serentarios conscriberct. Schenasium una cum eo mittit, cui literas ad S lustium dat, usas quasdam grauissimas extare cur ad se venire vellet: itaque Ioannem
Paulu&Mompeiatum alterum Fossani alterum Coiiij relinqueret. Ad collem Agnes-li qui vocatur, tuum venisten incidunt in ipsam Ioannis Pauli Ceretani equestrem turmain& aliam Bonouallani, Claristophoriun item Vasconem cum mille Italis quibus praeerat, qui in Galliam reuertebantur.Fossanum obsideri narrant, δί Salustium palam aduersus Regem rebellasse, literas ad eum scriptas ad stationem angariae misisse, quibuibubus quantum ipsi audierant Regias partes se deserere significabat, causis allatis quibus ut id faceret adductus fuerat Quibus intellectis rebus Ioannes Paulus illic gradum sistere decreui t dia in schensius Regem adiret, quid ille audito hoc nuntio faciendum via deretur intelligeret, Ac ne frustra interim tempus absumeretur,rationem inuenit, qua nobaldo ad rinos 5e Mompes ato ad Fosianum cur veniret, cur substitisset δί quaeueo mandata trabebat, significaret. C A v s A s sita desectionis salustius has adserebat, ut quidem Martino Bellato qui Fossani erat, ipse iam Caesarianas partes sequutus narrauit, quo scilicci tempore induciis consectis nostri obsessi expectabant dum Rex sibi conditionem faciendae de- ω. ditionis probari significaret: marchionatus omnes iure clientelaris fidei ad Imperium pertinere.Quod si maiores sui contra hanc legemab Imperio desciuissent, ut Delphiani Viennensis autor etiam inirent,sibi qui ius de fas sequi vellet, omnino aliter faciet
dum visum esse, ut antiquum dominium denuo subiret. Ad ea Bellatus subiicit, etiamsi maiores Caesarem possessionis clientelaris patronum olim agnoui illant, quum ipse i mera a Delphinatu se semper obtinuisse reminisceret ut, minus causae ei quam maior bus fuisse, cur ab eo descisceret, quem sibi tradidisse, imo dono de gratis dedille nam beneficiarium hoc praedium ob perfidiam de rebellionem Ioannis Ludovici in fiscum translatum Rex isti gratis dederatin memoria teneret : unde consequeretur illi ipsi nullum ius suppetere, nisi quatenus a Rege tanquam Delphino obtinuerat. Quod si nutulum Delphino ius fuerat, ne ipsum quidem ullum sibi merito vindicare, sed totum Ioannis Ludovici esse.Sed non hinc reuera illae crant lacrymae. Iste superstitione facinutus vanis nescio quibus futurorum praenuntiis fidem habebat, qui futurum cecinerant vico anno Caesar Regem Galliae regno exueret. Quinetiam Bellato ipse promiserat, quum Caesar Gallia potiretur, de co se bene mereri velle. Duo crant praecipue quae ani naum illius male habebant, tum quod metuebat ne suo marchionatu spoliaretur, tum quod Caesarem sibi hae defectione demereri studebat, ut illius auxilio de potentia causam de marchionatu Monserrat ensi vinceret.Itaque Bellato ipsi inter caetera dixit Non libet,inquit in Galliam proficisci,ut illic principis Mesphitani personam agam. Quibus illum verbis exhaeredatum esse innuebat. REX Humerio per literas iubet, ut praeter quingentos quos c Delphinatu ad uasitus tuto tenendos coegera cohortibus ctiam Christophori Vasconis vitaretur, cui
249쪽
imperat vidit duorum millium numerum illas augeret, cumque in illa remi ora consistere iubet. Ille erit in quoniam verebatur nequa sorte in suspicionem veniret, pr pterea quod Salussio tam citet vicinus nam multa & diuturna cius consuetudine vitis fuerat,quin quum ad Caesarem ille perfugeret, aliquot dies cum eo sucrat, quem sat torem audiiter Regias etiam partes deseruisset alio mini postulauerat: sed Rex illius fide S constantia fretus illic elle iubet. Mittitur etiam Exilias Turrimus cum trecentis siclopctariis. Humerio praecipitur ut firmum praesidium Susis collocaret, quo de Taui norum statu crebrius nuntium acciperet. Quo etiam denuo mittitur Cameracus, quesupra nominauimus,qui ilipendia militibus ferebat .Equites Ioannis Pauli S Bonouatulani in Prouinciam proficisci iubentur, ut alleuatio quaedan Delphinatibus afferretur: in comiti Gulielmo Fustembergo, ut cum suis Cisteronem contenderet, impedimentisique illic relictis milites Barselonem& Terranouam duceret, quos illic tantisper m de rate & absque ulla populi voatione contineret, dum constaret, num C sar alpes exercitii in traduceret: quod simulatque certo sciretur, ilico vastitatem regioni inserret, ne Caesar ex hostico suos alere aut ulla re sustentare pollet. Gratianopolim pulueris ali quot cadi mittuntur,& pecuniae quibus sorum vinarium omnibus locis instructius es.set. Burio,qui Taurinis praecrat quinquaginta cataphracti equites, quos duxerat Salus sus, attribuuntur. Sclienasius Pollanum ad Mompeiatum dcnuo mittitur, quem Rogis milii moneret,ut liqua ratione fieri posset, ad triginta diem spatium duraret, ut sit sidium quod mittere cogitabat, ii mitis citet & maiori diligctia instructum, quam si tu- 14 multuarices propcranter cogeretur. Sinautem fieri id nullo pacto posse videret, ne copericuli veniret,ut colloqui cum hoste nimium diu recusaret, ne sic tandem turpi quadam conditione pacisci cogeretur. Schcnasus nullam tuto transeundi facultatem tibi dari quum videret, Claristophoro Vasconi literas&mandata manu signata tradit, qui perferenda se curaturum recipit. N v v c ut ad nostros Foti mi obsessbs redeamus, sic habendum est: quo tempore hostes aduenerunt, profugnaculum in quo uno totum oppidi robur si qui lcm ullum crat consistebat,no sum ad sex pedum altitudinem extructiun erat,& plerisq; locis solum exterius ipsius altitudinem superabat. Itaque Antonius Leua ut machinas ante admoueret quam maior propugnadi facultas adcuet, postridie quam aduenit, fossas duci 16 iubet ubi acriter utrinques clopis dimicatur. Hostium magna multitudo cadit, qui ilis ducendaminus considerate se aperiebant: ex nostris etiam nonnulli in ipso opere fociendo intersciuntur & vulnerantur propterea quod tu ti dictum est terra exteriori; sum castellum excedebat,ut illic nonnisi magno aiscrimine versari nostris liceret. Cui malo ut remedium inueniretur, noctu dolia viminea illis locis constituuntur. Verum quoniam terra arida non autem calcata aut aggesta oppleuerant, simulatque glandes
cis egrediunturipedites infimo propugnaculi munimento quod caramatam appelladegressi in vallem ite satis ab oppido distantem evadunt.Germani pedites,in
C lariani exercitus firmitudo erat in prato castra habebant,qui quoniam longius a periculo se abesse putabant,excubias negligentius constituerant,contra tamen quam g iis mos serat. Oartius huius rei non ignarus, quique opertus luti dictum cst erupcrat, recta tendit,eosque aduentu suo turbat tum Castellopersius cum equitibus con picuum se praebes,clamorem totis castris excitat. Quamobre Antonius Leua Hispanori quos apud se habebat,magna multitudine praemitti qui nostris reditu intercluderent. Qui folibribus praesidio crant costituti, quia tanto strepitu ad arma cocurri videret,illuc
cursu seruntur,soubresque paucis descimbribus relinquunt. Sampetrita Corsius, qui cu
catapultis emissae attigerunt, in puluerem nuntitissimum omnia dissilierunt: quae res maximo nostros terrore at cita laclunae nec primo nec secundo die ad concutiendunturum adhuc collocatae fuerant,dum hostes potissimum in sollis ducendis S doliis vi mineis obuertendis operam suam ponebant, nostri etiam operi accelerando instabat. nTertio die oppugnatio duobus tormentis maioribus inchoatur, sed satis remisia: oppi dum tamen a sco infirmis moenibus cinctum crat,ut postridie omnia munimenta lat resia diruerentur.Nostri ad vesperum de cruptione facienda cosilium ineunt, qua hincoquites illinc pedites codem tempore hostes adorirentur. Castellopersio Mpmpe tilegato equitatus ducendus committitur,peditatus Oartio Nauarreno. uites porta a
250쪽
Villa no castello defendendo constitutus erat, storibus tam infirmum praesidiuinrelictum conspicatus, erumpit, Sc nonnullis nun Campanis tum Normanis alia parte egressis comitatus in hostili munitiones tanta vi irruit ut primo impetu triginta iere homines interficere reliquos in fusam ad Antonii Leuae aedes coiiceretris maximam c rum partem quos seruarati suis iugi ctibus subsidio mittit. Hic collictus in causa suit cur imi illi quos ab eo praemissos filii se demonstrauimus comicrib itinere sitis auxilio a currerent. Equites interim nostri, qui alia ex parte hostes relicto coenobio passim uniuerses ad illum costictum properare conspiciebandeis recta contendunt, tum etiam Vt Sampctrum confirmarent, qui ad locum fortiter cos qui munitionibus praesidio erant, io compulerat. Cogitur Antonius Leua ex aedibus baiulorii operactatus saluti suae prospi-- η γυcere:cui adeo strenue nostri instant via baiulis in segete lepositus resin lucretur,sive ut illi libui sis confiiterent, siue ut alio itinere nostros sui insequendi studio, dum interim clinicus illo seruaretur elicerent ille in cathedra sedens in segete delitescisisipicarum altitudine tectus,quae insequentium oculos, ne conspiceretur, unpedierunt. Nostri ne mine ex sitis desiderato se recipiun ex siticiis paucis tres aut quatuor paulo post moriutur Ambo centuriones Sampetrus de Oartius vulnus inopetaria glande alter manu al ter pede accipiunt:scd paucis diebus ex vulnere conualescunt. Captiuum siccum Ne postanum quendam adducunt qui trecentis pcditibus praeerat. Hos TIVM oppugnatio ad hunc usque diem novalde acris fuerat. Quum enimio verum esse confid rent quod Salusius affirmauerat, oppidum a nostris dei iuria non iri sibi persuaserantiquae illorum o nio non parum etiam nostris proscii Eliaccnimi pe ductus Antonius Leua liberum illius exitum porta Coniana ruit crat, at licitam
num ad decem aut duodecim dies reliquit,quod illa abituros eos speraret. Id quod nostris magnam leuationem attulit, quod ex septem oppidi puteis quinque iam biduo factis, hac porta,quam patentem habebant, aquam e fonte qui illa ex parte sub oppi, do fluebat,iclopetariorum prςsidio vii hauriebant:quod ni sutile oppidum nunquam meri potui sient. Subiit autem Leuae animum suspicio, obsessos, ut honestiorem sui r
cipiendi causam nacti viderentur, expectare dum muro deiecto aditus patefactus csset.Quamobrem biduo post illam cruptionem prima lucoquatuor cannis rarii mcC 3o pit quatere sic tamen ut portam Conianam apertam relinqueret ut singulis glandibus .emissis murus traiiceretur, quod fieri non potuit, quin multis nostroruin vulncra ii ferrentur. Ante ipsum meridiem deficitur murus tantalatitudine, ut tricenos iomines aditus caperc pollet: deinde duarum fere horarum spatio intermittunt. Vnde nostri suspicari coeperunt eos ingressum vi tantiam elle tentaturos, quippe quum nulla folia intercllet, Mad conflictiain ex aequo veniri ab oppido atquc ex castris poterat. Equitibus imperatur, ut in fossam deicenderent,quae post moenia intra oppidum facta suerat,
ad quos defendendos sciopetaris in labro fosta collocantur.
Hos et Es ipsi speciem praebent tanquam oppidum aggressuri essent. Itaque nostri ad muri ruinam totum diem steterunt, equites nempe galeati, peditcs quemadmo- dum collocati fuerant: uniuersi illuc contienerunt praeter cos qui in platea constituti fuerant, ut laborantibus iubsidio mitterentur. Sic praeteriit ille dies, neque ad manus ventum cst Hostes tamen ex suis lectos milites magno numero in munitionum fossis locant qui peruigiles illic noctem transegerunt, si toric ex improuiso aditum occupare possent uod ne accideret, nostri itidcin quinquaginta cataphractos in excubiis coli cant.Praeterea continenter vix tempore ullo ad quietem intermisi , ruinae aditum ol struunt cui interiorem fossam N aggerem cu propugnaculis ab utroq; latcre obiiciunusuo quisque loco nauiter omnes iniit iant, neque ab opere desistunt, quantiis hostes itulis molestissimi essent a quibus certis temporum interuallis glandibus tormentariis impetebantur. Duodecim totos dies eodem loco res mansit, neque hostis ad irrumpenso dum prodibat.Lcua Hispanis parcebat, neque ad hanc rem eos adhibendos censebat, . sed ad maiorem usum seruabat, in quibus, quum omnes veterani clictu, totam spem
posuerat. Itali nisi stipendium pers blueretur, aggredi recusabant. Germani se Hispanis inseriores haberi non sustinebant,neque compelli poterant, ut ad Ops idi expugnationem soli progrederCntur. IN sumina Lcua omnino consilium non ibit aditum tentare, tum huius contro-