장음표시 사용
251쪽
uersiae causa, tum qubd nostros fame ad deditionem se compellere posse confidebat. ut suos periculo minime obiiceret.Illos cnim dc vino A farina carere persi rusum habebat:quod si triticum suppeteret, at pistrina nulla esse: artifices quos ad ea facienda habuerant,a Salusso iam initio una cum fossoribus mille emillos atque ut ex militum numero quidam artem tenerent, deesse tamen instrumenta. Denique quantulacunque cuiusque rei copia suppeteret,ipse Salinius consum inierat AI descripserat, S ad omnlacitius absumenda, quammaxim am populi sit peruacaneam multitudinem quam pol rat diutissime continuerat: hanc luc descriptionem iam tum ad Leuam miserat. Itaque iam a decimo septimo post obsidionem die in eam se penuriam redi ille duces comperiunt, ut etiam durissime victitando cibos in dies quatuor aut quinque ad summum lim ioberent,pulueris vix quantum g lunum oppugnationis impetum satis osten auxilium c Gallia ante decimumquintum diem non expectabant, idque certo sciebant, a Salussio nullum omnino: quo enim abiis let latis sciebant.Sed ne Antonius quidem tandiu duraturum illis commeatum putabat quδd Gallicam gentem non partio cibo contentam esse pestim arbitranturiquare Salus sum putabat in descriptione facienda hallucinatum suille,iamque illum tam diuturnae obsidionis, ob infirmum oppidulum taedere coepe rat. Itaque tormenta ad propugnaculum labefactandum obverti iubet, quod sibi in xime impedimento fore videbat, si ad irruptionem sitos accedere iuberet. H v i v s propugnaculi seruandi cura Villabono cum suis quinquaginta cataphractis data suerat, cui additus erat Sampetrus Corsus cum trecentis peditibus: a quo nec interdiu nec noctia discedebant. Hostes re machinaria expedita non magnam flaim dium copiam emiserant, quum iam obstaculum diruerant, o materia S nabe simul coaceruatis confectum,paucissima terra congesta. Demistis machinis infimam propugnaculi partem c5cutere coeperunt. Simul fama per oppidum peruagatur, aggerumcditum constituendis machinis ab hostibus parari, unde in intimum castellum jam des adiicerentur. Quibus rebus commoti duces, simul quod viderent quam parua illis
commeatus S pulueris copia superesset, Regem perliteras quas Vasconis opera a Gperant significasse meministent,ne tam serbde paciscendo cogitarent, ut turpem Comω - ditionem accipere cogerenturn inter se agere coeperunt quaenam ratio honesta inueniri possiet, ut ab hoste, non a se, colloquendi initium fieret: sic enim aequiorem fore pa- ι.ciscendi rationem Quam occasionem captabant,ca se ultro offert. Antonius Leua per 'tubicinem captiuum quendam sibi reddi postulati&quoniam Rupemcnium nouerat, quem antea pugna Papiensi captiuum habuerat tubicini iubet hominem suis verbis salute roget num molestum illi lit, quod vinum tandiu non bibat. Respondet ille graue prosecto futurum,siquidem eo penuriae redactus esse quam tamen dissicultatem αsui honoris causa de in Principis sui gratiam sortiter ferret. Atque ut se nondum eo res ctum esse ostenderet, duos vini vires tubicini tradit, quos ad Leuam suo nomine per serret.Tubicen cum ducibus dum loquitur,inter caetera quaerit num scirent Salustium ad Caesarianas paries transisse. Negat Mompellatus,neq; hoc sibi verisimile fieri,quoad vel ipse, vel ex suis quispiam illum conuenisseLHac de causa Leua postridie mane cui dem tubicinem mittit cui Augustino nomen erad qui nuntiaret, siquem ex suis in castra secum fide accepta vellent mittere, tum et secturum ne dubitarent Salusium Caesari militare: simul Rupemenium salutat, gratias agit, amy ala, cucumeres, & alios r centes fructus dono mittit, se denique illius videndi cupiditate teneri significat. Ibi tum
Monipelato& caeteris commodissimum videtur ut cum tubicine quispiam mittatura mittitur nobilis quidam Petragoricus Sammartinus cataphractus eques ex Momp
I s ubi ad Leuam peruenit, Mompecati verbis eum salutat commeanam sibi publi- ea fide dari postulat, ut Salustium adeat,& rcnim illius statum pemoscat. Tum Leuasermonem excipiens, o,inquit, o bone, te non huc venis te percontaturum de Salussio, Io quod sperares te Saluilis illum reperturum: est cum Caesare Mae.Quod si dubium tibi .est vera a me dici cras,si huc reuerti voles, tubicinem itineris ducem tibi tradam. Sed hanc tantum veniendi caulam tibi esse intelligo, ut percontandi simulatione ex me Doss expiscari quam leni S qua conditione a me impetraturi sitis,ut summa penuria,qua
vos laborare satis iovi ,leuari possitis. Apud me ut sis sciens censum habeo descriptum
252쪽
tum cibariorum tum ictorum quae Salustius vobis reliquit: sitimul autem cum dicto deseriptione cum ipsius Salussit signo ostendit vndc sic omnino habendu cst, quantacunque fuerit vestra frugalitas,non multum ab abesse, ut omnia consumpta sint. Quae quum ita sint, nurari fatis non post uni cur duccs vcstri, rci militaris periti, tam ii firmum de miserum oppidum defendendum susceperint. Enimuero Caesar summa est princeps laumanitate,non saeuit in Christianos,tantum impios & perfidos delere cogitat. It.ici; de vobis & vestris ducibus autor sum, ne Salustium respiciatis, me potius adite, quo deprccatore aequissima onusa a Cqsare impctrabitis. In primis Rupemenio nuties vesim, me, pro ca notitia quae mihi cum eo intercedit, cius vicciri Vchemcntcr dolere, io illum alibi esse me malle quam ibi ubi est: siqua in rc officituri meum de operam petet, non frustra petiturum: si me audi chpro meo in cum amore suadere,ne meum colitium dc orationcm aspernetur. Samartinus negat se de his rebus vel agendi vel audiendi ma- datum ullum liaberri neque in oppido se ullam occasionem datam esse ani imaduerti Li).Se tamen non recusare quin ista imperatori Sc ducibus renuntiet, postri dic reuersi rum,ut cum tubicine Asiam proficisceretur, Sc quid illi responderint renuntiaturum. ILLI rcbus diu deliberatis,censent Sammartino postridicilluc esse redeundum, ut tubicinem in umeret,simul quoque a Leuadis cre conaretur qua tandem cum illis conditione pacisti cogitaret. Is occasione captata luec mandata cxponit.Respondet I Qua, si quis se cx ducibus ea de re conuenirct, se eam conditioncm laturum, quam nihilio caulla cflet cur recusarciat.Id se ad siuos perlaturum Sammartinus pollicetur.lili miti cropostero die statuun mittitur Villabonus codem tubicine duce. Advenientem Leuatis de vcrbis alloquitur quae cu Sammartino fecerat hoc addit,se, tametsi non dubitaret, quintandem qua placeret conditione oppidum csset Capturus, ca tamen induces, nobiles de fortes viro qui illic crant, humanitate de icilitatae uti constituisse, ut saluis abire liceat,nullo redemptionis prctio numerato, sic tamen ut scipionem album manu quis-
que gestaret. Subiicit Villabonus se huiusmodi verbis audiendis nondum aflii iste: potestatem sibi redeundi fieri petit,non ea oppidanos egestate premi,quam ille sibi persuadcrct:quae ctiamsi contingeret, tantam tamen adhuc in eis esse sortitudinem Sc animi magnitudinem,ut tam dura conditio dimidiae exercitus partis interitu prius illi csset re D dimenda, qu.im ad cana se deduci paterentur. Simul cum dictonullo opectato rcspor so venia accepta disceditsulsique narrat quae a Leua audierat.Tum illi uno consensu forriter potius occumbere consstuunt, quam adeo turpi pacto acquiesecre. Postero die inane tubicen Augustinus ad portam oppidi adest, qui de fructus reccntes alios affert, de Rupemenium humanissime salutat, Antonium I cum valde mirari, quum nemo ab co ad se venisset, que non iussislset renuntiare quanto illius videndi studio duceretur, quid causae esset cur nihil respondisset. Quod si ad prandium in castra venire placerct, polliceri se operam daturum ut laute cum exciperet, libentissimeque illum conuia
MoMpEsATus & reliqui duces ad portam stabant quum tubicen adueniret, . o aderat etiam ipse Sammartinus,qui alios rogarc coepit,vtiqui rerum status csse videt,
tur & orationem tubicinis attente audirent,&quae ex ipsis nonnulli ab Antonio Leua in e a m-
de Rupcmonio dici intellexerant.Sibi quidem ita videri illum, quum seroci S superba i s
oratione nillil eos commoueri sensistet tandem mitius cum Rupemcnio acturum esse. . Haec sentcntia vchementer omnibus probatur:Rupcmmius ipse,quum Vnus a caeteris
nollet dissentire,tubic item renuntiare iubet,quando ille sui videndi tanto desiderio flasraret,se in postertina diem prandium illi condicere, rogare ut mature appararctur.ViXscnuhorae spatium intercellerat, quum rursus adest tubiccta, pira fiscellis qiuatuor esse-xcias:qui resp0ndet se poliridie hora septima redituram, ut Rupemcnium deducerct.Ncc fefellit ille:vcruin Rupemenius mane se iturum negat, rem in meridianam horam so mi icit. Hora constituta adest tubicen: ille cquitem Ambrensem comitem assilibet. Ad-ucnientcs cxcipiunt eos multi nobiles Itali, Germani de Hispani, quos illis obuiam procedere Leua tuli Prat: ipse in cathedra a baiulis segestari iubet,cbsque amplectitur.Ibiniuitis quae solent in congressu ultro,citroque diciis, Rupemcnius contendit dediti ncm non alia conditione fieri post quam ut caderia ratione egrcderctur qua ingressi
253쪽
Salussio decem duntaxat equi iugales relicti essent,qui totam tormentorum multitudi- nem vehere nequirent. Respondet Rupemenius saltem quantum possent, se abduct ros essciat ille plane se passurum machinas abduci ncgat:equitibus de arcitenentibus senum bellatorem equum duntaxat habere permittit,insignia manere iubet: tandem at ferri quidem concedit, sed non explicari.Ad extremum pactio in hanc sententiam transigitur. 'siati aeu PO MV M, uti ducibus Gallis liceret si quidem ita mallent oppidum mensis unius spatio tenere, cuius numerandi initium fieret a die literis quas a Rege acceperant ascripta,cuius temporis quatuor iam dies praeterierant: quo tempore cxacto oppidum LGuae traderetur,cuius rei obsides statim dari oporteret,ex quibus ipse Rupemenius taet, Ioadi unctis duobus tribusve domesticis nobilibus. Vtiq; si maturius Uredi placeret, comcederetur,seruatis iisdem conditionibus quae subiicerentur. Vtiq; si per id tempus Rex
vel Regius exercitus aut oppidi obsidionem tolleret,aut alia ratione auxilium ferret,Leua obsides restitueret, atque oppidum quo tum erat statu relinqueret. Vtique toto illo tempore oppidum non muniretur, neque vallum aliud quam quod erat, excitaretur: nisi quod qua deiectus erat murus,ruinam instaurare liceret, quam ad rem Loia certu hominem iam tum constitueret,qui locum diligenter inspiccret. Vtique nullum negotium oppidanis aut molestia interim exhiberetur,exercitus quoque trans pontem Si rium reduccretur. Dc machinis,lelis ac munitionibus, uti tum Omnia haec, tum equi quotquot sex palmos de quatuor digitos altitudine superabat, in oppido manerent:e. 2oceptis duodecim equis,quos ex toto numero eximios sibi scrvarent duces, legati, ant signani de vexillaris.Caeterum signis elatis de explicatis egrederentur,cum toto reliquorum equorum numero qui insta hunc modii citcnt, vectariis, asturconibus, mulis, mi labus & iumentis.Vtique eis ut tuto se reciperent, ille comites addetet, qui eos in diti nem usque Regiam sine ulla iniuria deducerent, pontes insuper Sc cibaria toto itinere suppeditaret. Mompes ato praeterea Leua concedit, ut duos aut tres nobiles ad Regem mitteret, quos ille deducendos ad regni usque aditum a nonnullis suorum curaret, qui
ctiam eodem loco quo illos reliquissent, duodecim dierum spatio praestolarentur,n quod in redeundo periculum illis crearetur.Denique permittebat Leua ut stipendium i terim tuto oppidanis i Gallia adueheretur. 3oH AE c ita composita& transacta Leua voluit a Rupemenio signo confirmari. Hoc ille facere rccusitat, tum quod ista communicare S renuntiare se velle Mompeiato&caeteris ducibus dicebat, tum quod subiici signum Mompesati oporteret, qui praesidio praepositus oc eques torquatus esset: illum se postero die adducturum ad aediculam quodam medio ad oppidum itinere, ibi totum negotium confectum iri. Qiuod receperat se factitrum praestitit, que obsidem dedit, una secum habens Palictaeum unigenitum mareschalli Chabanni j demortui,& Asserium summi Galliae armigeri unipenitum. Leua sibi satis esse dixit sibi hominis fidem δί indictis constantiam semper fuisse perspectam.Tum ille aliquid se habere ait quod ab co vellet pcterc: ctiam atque cum orat, quando sibi talem compertum fuisse praedicabat,ne repulsam ferat. Id petit antequam εο quicquam signo subscripto confirmaretur.Lcua quod putabat cum de obsidibus ad
lescentibus liberaliter habendis acturum,aut pctiturum ut illis inter aulicas puellas versari liceret,libenter se concessurum recipit. Rupemenius hac fide accepta, petit ut toto illo temporis spatio quod conuenerat, oppidanis, tum viris tum equis cibos prisciati p. cunia praeberi iuberct.Nam alioqui, siquid sibi auxilii mitterctur,cum non cadem com ditione redditurum illos esse,qua antea fuerant,quemadmodum conuenerat. Hanc petitionem sibi gratam non esse Leua satis prae se ferre coepit ille quidem, sed assentitur Otiam,ca tamen condicione,ut non plus quiun diurnum demensium acciperct: idque caput iuperioribus addi placui His consectis rebus duo scributur antigrapha: unum Amtonii Leuae chirographo & sigillo confirmatum Mompellato traditur: alterum vicissim soLeua chirographo de sigillo Mompeiati adhibito accipit. Di E mensis Iunii vicesimo quarto eodem anno I s 3 7 mittitur Sansecus, qui
Regi rem totam nuntiaret.Dum menstruum tempus labitur, nonnilia contentionis ii ter nostros de hostes oritur: sed ducum prudentia res ita componitur, ut nihil mali a Nderei,de Gallis in castris Caesarianis non minus libere quam in ipso oppido versari lic
254쪽
ret. Octauo serme die quam haec transacta fuerant,Cςsar qui Asia fauilianum venerat, ad castra Antonii Leuae spectanda proficiscitur, multis Principibus & magnis viris comitatus,Jeluti ducibus Sabaudiae, Alta Bauariae,Bruns ens,Principibus Salernit no S: Bisiniano, marchione Vastio & aliis. Illuc ad horam sextam matutinam peritonit, uni uci si exercitus aciem instrui iubet, quam spectare optabat. Quoequum illi vehementer placuis let,l upemcnium & alios accersi iubet, quibus cam spectandam ostenderet. Veniunt illi conscensis equis,paludamentis induti quς armis solcbant imponere, crucibus albis conspersa. Caesarem ex equo salutant ille porrecto brachio Rupemcniuamplectitur,iubet caput aduersius ςslum tegat,se non cupere ut morbum contrahat,scilio ex animo illi bene velle,exercitumque silium,quod illi sit voluptati, ostendere. R spoNDE T ille multum abeste ut ullam ex ea re voluptatem capiat, quu exerciatum firmu dc optime instructum sciret: qui si male acceptus&grauiter attritus exhiberetur, tum vero longe iucundius sibi sore hoc spectaculum ,quam quum ita integrum videret:nisi sorte duo illi potentissimi principes voluntatibus & viribus sese coniungore ac non validistimos exercitus magna clade&luctu totius Christiani populi inter se committerent.Qubd si saperent,coniunctis copijs Turcam ipsum Muniuersos hostes facile domare postent: falli autem utrumque, si alterum pcnitus delere cogitaret.Quantascunque enim ille copias ostenda Regi adesse non inferiores,quas pollit opponere: quod si primus exercitus profligatus esset quod tamen Deus omen auerteret alium anici te dierum quindecim spatium consecturum esse. δ quantus esset totus ille Cςsaris exercitus,ex omnibus omnium ordinum viris conflatus Regem Galliae ex solis nobilibus, qui pedites militarent pari numero colligcre poste. Deinde ad institutam orationem reuersus optime eos facturos dixit, si pace facta coniunctis animis sortistimos virin- qtie exercitus ad propagandos Christiani Imperij fines ducerent. Subsicit Caesar neque suas neque Regis vires sibi ignotas csse. De pace quod ille addidistichiumquam suas ad huiusmodi oratione aures occlusas fore, modo aequa postularentur. Marchioni V stio Si nobili cuidam Hisipano iubet ut illi & comitibus uniuersum exercitum ostendant Germanorum Principum prandio adhibeant post prandium se illos rursum conuenire velle.Tum illum rogat ecquid placeret excrcitus quem perlustrarat. Resipondet 3o sibi optime instructum videri,unum id dolendum esse,quod tantae vires ad aliam rem suscipiendam non conferrentur.Rogat Caesar quam in partem suspicaretur has copias ductiliniri. In Prouinciam, inquit ille. Subijcit Caesir Prouinciales sibi csse obnoxios,
ω siue ditionis. At valde,inquit ille,rebelles S parum morigeros se prςbebui. Ex ipsa porro Caesaris oratione facile iudicari poterat,eum hoc sibi persitas isse, Rege de resistendontiquam cogitaturum esse. Itaque ut aliud ex alio nascitur, huc tandem euadit,ut inter
rogaret quot dicrum itinere illinc abcstet Lutetia Quum autem ex linguae Gallicae qua utebatur consuetudine sic loqueretur,ut rogaret quot dies hinc essent Lutetiam usq;: Rupemenius in ambigua voce ludens, spondet, si diem pro pugna acciperet nam MGallice sic loquimur ut dicamus diem Rauennensem, aut Papiensem qui Luteta bel- o Io contendere vellet,liunc duodecim ad minimum dies habiturum,si non cliam ipso primo caput ei imminueretur. Ad hoc responsuin Cel ir siubridere coepit. Tum quidam cx ipso coetu qui Rupemcnium nora Ego vero Caesa inquit te recte monueram,Rupemcnitim,si liberet,aliquod sellitium scomma dicturum est e.Cςsar rursus illam oratione ingreditur,ut diceret,si quis de pace modo de ratione agere institua se aures clausas non este habiturum. auibus dictis humaniter eos a se dimittit, suisque vi liberaliter
M A R c H i o Salusius cum illis nonnunquam versabatur, eisque persuadere vehementer contendebat ut in Galliam quamprimum rcuerterentur,neque cxpectarent dum tempus concestum adestet:alioqui rem illis non bene cessuram, propterea
quod Caesar ulterius progredi constituisset. Itaque si post exercitum restitarent,pericu-I' luna esse ne rustici extremo agmini instarent, ac delerent, aut certe multis eos damnis aflicerent. Atilli in sua sententia perseuerant, ut Sansaci reditum expectarent. Quod si Caesar cum totis copiis deiecta muri maiore parte quam opus citet, ad oppugnationem
tamcn non accellerat,multo magis rusticos verituros esse neque aggredi ausuros,deni
255쪽
bus filii ἰ neque enim eos pone Vlinquere decreuerant, ne instauratis viribus aut nouisminis molesti essem,aut eos adorirentur quos inTaurinensi obsidione relinquere constituerant. Ac ipsi quidem Caesari me opere displicebat, quod tantum spatii Regi dar
tu ut se ad bellum pararet. Pos TE A WA M & Salacus redisit, SI dies constituta venit, eques Ciconius Mediolanensis ab Antonio Leua&Sammartinus ab oppidanis equis metiendis praeficiuntur quos educi oportebat. Qua in re M ipse Ciconius asperiorem se & rigidiorem praebuit,& multi praetcrea Galli non leuem ac perunt iniuriam, quibus equi adimebantur iam inspect dc quos modum praestitutum non excedere constiterat, multi item gradisj qui de asturcones, contra quam ipsis pacti capitibus coniiciacrat.Sed fercnda fuit vis ma lotor,tam propinquo Caesaris exercitu. Caetcrum armati ineunt, vexillis explicatis, tumi cquites tum pedites: quos praetereuntes Antonius ex Cathedra duobus a porta sagittae
iactibus spectabat. Quum quingentos sere passas ab oppido processissent, cx Caesari
nis quidam nouissimos qui idb sarcinis crant, quique iter se tuto facturos ex pacto com fidebant,adoriuntur: Villaboni carruca auehitur ,&alia non exigua praeda agitur. Hoc
strepitu sedato, duces, nequid simile postea acciderct, iccios mille dc ducentos pedites
deinceps ante impedimcnta praeire iubensiad latus Vminque trecentenos,eosque o nes seloperarios.Postremum agmen claudunt ccntum quinquaginta equites, qui &a mis δc equis optime erant instructi. His ducenti siclopctarii attribuuntur, a quibus fulciarentur. Inter cos equites dc impedimentorum multitudinem reliquus tum cquitatus tu 1α
peditatus constituebatur. Equitibus qui postremis praesidio subsistebant praeerat Martinus Bellatus, pedi tibus eques Ambrensis. HOC ordine totum diem iter faciunt, quum adlatus perpetud haberent Caesorianos equites, qui Villati anca egressi, ubi praesidio crant, in nostrorum impcdimenta. impetum facere decreuerant. Quod quum aggrederentur, decem fere ex illo numero glandibus sciopctarijs conficiuntur, rcliqui perterriti propius accedere non ausi tadem se recipiunturostri ad Cardeum pernoctant.Postridie eodem ordine pergunt, de ad via cum quendam sub Pinierolis situm perueniunt, quum quidem Caesariani equites non aliter quam superiori die dc nouissimo agmini de utrique lateri instarent,quibuscum nostri subinde, sed nullo accepto damno, velitatione contendebant. Dic tertio rusticiar- ιο mali medio more occupato,qui inter Pinierolas de Perusam intererat, diuerticulis qui, busdam occultis iter facientes nostros a latere premebant, negotium subinde faces le
to,d non paucos Vulnerantes.Tandem repelluntur tamen, dc multis ex suo numero
millis se recipere coguntur. Nostri enim duabus c partibus superato montis iugo, quandam illorum multitudinem circunueniunt, &interclusos fere centum quinquaginta concidunt: qua caede perterrefacti hoc tantum reliqui quaerere coeperunt, quo pacto suae saluti consulerent. Nostri sub noctem Fencstrellas Regiae ditionis oppidum saluidcincolumes perueniunt. Inde mittitur m ima celeritatae ad Regem Martinus Bellatus, qui omnia ei quemadmodum acciderant narraret, sciretque ex eo quam in partem illos abire iuberet. q. Dv M obsideretur Fossanum, d deditioni faciendae dies praesxus nondum v - ,--δ . nisset, Rex tametsi neque seciali misso neque literis scriptis Caesar se adlluc pro hostela aberi velle denuntiarat,tamen tam aperte illato bello iudicat oratorcs iam inter sese habendos non csse. Qua caula adductus, cunctis totius orae regni praefectis per lit crasi belut deinceps omnes curseres sisterent,qui vel Caesarem adirent, ves ab eo aut ab eius ministris profecti ei scnt.Velio oratori suo imperat ut a Caesare discederet oratorem Cetiarianum itidem a se dimittit: cui Ludovicum Petraeum Castillionensem ordinarium sus cohortis nobilem attribuit, a quo extra regni limites saluus deduceretur: munere tiam illum amplissimo donat,uti mos est principum dc populorum,ut suosvicissim oratores honorifice dimittant. Is quum ex Vesto, quem iter faciens obuium habui intelle- soxisset eum a Caesare oblatu munus repudias te, illud etia quod a Rege acceperat, ad Homerium,qui Regis iussit Delphinatui praeerat, remittit. Paulo post ad cudem literas dathcuta Susis quinto dc vicesimo die misis,ue .i Caesare mandata de pace accepille si Rex illi pa
reni autoritatem dc potestatem dare non detrectaret. Rex primum scintilliarum nes re, reni ulterius iam procellille quam vide pace iam mentio miscienda videretur: suspi cabatur
256쪽
cabatur enim nouam quandam sui ludificandi rationem institui. Verum aliquot post
diebus reuocato decreto,mandata ad Humeri uin mittit, ici nimirum agens, ut omnem a se culpae suspicionem auerteret. Postea etiam eidem oratori iter per suos fines tacere
permisit,quum inBelgium pacis causa se contendere dictitaret Sed nihil prorsus actum est imo postea cognitum est C larem ut ipse aliquando agnouit hanc rationem ad it
neris compendium excogitasse,ut Nassauuium comitem de suis rcbus certiorem fac ret, simul ut Belgicum statum cognosceret, quo candem uterque exercitus in rcbus gerendis rationem sequeretur.
REX, qui non male has artes nouerat, istis oratoris itionibus de mandatis se per imis fgitantiam quod ille suturum confidebat lactari& decipi non permittit: verum reb. suis administrandis operam dare, ut instituerat, pergit. Ioannem Bellatum cardinalem Lutetiam lin qua episcopatum gerebat principis legati nomine de autoritate mittit, qui populum e metu rccrearet,& terrore supra modum occupari impediret: quod populis contingere solet qui belli incommodis non assueverunt, quum patriam tam multis &variis locis bello peti vident, quemadmodum Caesar se factum minabatur Sc porro aggrediebatur : qui etiam aerari j rationem haberet, quod ex pecuniis quae locis undequaque finitimis coguntur,illic constitutum est, ut hac ratione, siquid opus estet, Pic irdiae& Campaniae subueniretur. Humerio imperat ut nostros Fosiano rc uersos per morat nas regiones ad occupandos 5c seruandos aditus disponeret. In primis creberrimos ex-so ploratores subinde dimitteret, qui de hostium rebus crebro nuntium inerrent, quaque ex parte Galliam ingredi cogitarent .Quod si iter alpibus Coctijs eos facere conari appareret, magna fossiorum multitudine celerrime comparata aditum demoliretur, tympanum quod in monte crat perfringeret, ne ad subvehendas machinas illis esset v- sui: Castellodelphino Monninum cum militibus praeficeret, quorum numerum supplemento addito ad quingentos conficeret. Piquetum recognitore mittit qui Ioanni Paulo, praeter eas pecunias quas illi antea tradi praeceperat, qui bus milites Italos colligeret quod ille si imma fide pristiterat,& magnam eorum partem ex hostium castris c luxerat stipendia militum qui Taurinis erant traderet, quae ille sua industria de virtute aditu patefacto perferret. Id quod perfecit ille quidem,sed aegerrimc tamen, propterea quod 3o hostium praesidia ad BoaZolinum, Santam brosium, Rivolas de Grolianum constituta crant:quq oppida inter Suaas de Taurinos sita sun regione angusti jς dc montibus viiii que cincta.perrupit tamen nullo suorum desiderato, praeter Sebastianum quendam de Monte cuculo ex ferent arris Italis. Ipse sesopeto vulnus in humero accepit, ex quo paucis diebus conualuir. N O A L L I V M insuper cum quaestore quodam de Borrano ordinario recognitore mittit,qui Fossano reuersos recenserent,& stipendium solucrent. Quibus quia sortem operam nauarant, simul ut se ex afilicto statu recrearent , quadrantem stipendii adcumulum addi iubet. Eidem Noallio negotium dat, ut equitatum Auenionem vcrsus ducendum curaret, ubi totum exercitum colligere decreuerat, ut inde quo videretur o opus este, iter faceret. Delisuntur qui locum ad eam rem idoneum dispicerent, princeps Mel stantis Neapolitanus,Stephanus Columna patricius Romanus,equites ambo torquati Poto Rassinus seneschallus Agenesis, qui centum praetorianis praeerat, deniq; paulo post Ioanes Bonouallanus quinquaginta cataphractorii ex equitani Regio praetectus. Huic negotiu datur vastitatis faciendae qualem infra c5meinorabo. Mandatis No- allio datis, Rex quia in ea semper sententia fuerat luti demonstrauimus ut existimaret Caesarem in Prouinciam impressionem facturum noua mandata dimittit. Humerio imperat ut mitra Fossano reuersos, quia equis minus erant instructi, recta Massiliam contendere iuberet,quod illic non adeo multis equis ad oppidi defensionem opus ossiet. Vnde alii qui equis magis abundabant, in castra producuntur, Bonouallana scilicet turmas' cum aliis Ludovico Angerando Boscori galdo perlueras significat Helvetios quos conscripserat, maturare iuberet dc Montii velum adduceret. Quo etiam ipse peruenit quo
die iter facturi erant: centurionibus torques aurcos quinquies centcnOS aureos Ita
dentes dono dat. Inde Valentiam contendere illos iubet, ipse postea subsequutus est, posteaquam scilicet Caesarem in Prouinciam tendere quod etiam antea suspicabatur L Io perspexit Quo antequam proficisceretur, berium Stuartum Albinium Ialli
257쪽
marcschallum, equitem tormiatum,cctum cataphractorum equitum, x totidem se se torum ex praetoriana cohoiae ducem, Iacobum Gestatum equitem etiam torquatu, totid in cataphractorum ducem, sinunum armigerum de rei maestinariae Gallici ira giitrum praeviittit, qui tum duccs tum milites equitatus de peditatus Auenionem con uenientes ex ipcrent. Scit praetcr illos omnes Annam Mommorcncium equitem tor quatum,centum cataphractorum duccm, tum praffectum praetorio&maresehallum,nunt Galli connei ablium deligit cui uni totius imperi; siummam traderet. Eum camuad vicesimum usq; Iulii diem apud se adhuc elle iubet. C At s A R dum nostri deditione Licha Fosi,no migrarent Salussas prosectus fuerat, ut omniaqtiam celerrimc pararet. Itaque Saulliani Mondeuish,Conis S Tendae omniis Dbus pistrinis Sc clibanis, quotquot extabant ingentem panis rubidi copia coqui, & quicquia iumentorum undiq; reperiri poterat,in unum colligi iubet, quibus tum panis hi
iusmodi tum reliquus commeatus comportarctur. Antonius quoq; Leua, ne Icmpus
frustra absilmerct,dum dies adesset, tua oppidum dedi opo ret,iam ipso Iunii die nouissimo Roccam miluiam misse buccinatore sibi dedi iusserat. Huius loci dominatum obtinebat Ioannes Bullerus Citalitas, ius irater duumvir Riuentis illic prelidiqiu rat constitutus Isrespondet oppidum Regiae ditionis ac potestatis esse, huius te esse addictissimum clientem, neminem illuc se vitio ingressurum,qui Regis principis sui amiacus & socius non esset.Quod oppidum ut maiori praesidio firmaret, ab Humerio subsidium petit:is milites M tormentorum magistros quanto numero petierat mittit.ltaque V Leua nihil amplius in illud oppidum tentauit: suos iteruastellodelphinum conuertere iubet, quod Castrum ex itinere occupaturos eos cne confidebat: cuius rei speimilli ubi se fefellisse animaduerterent,iustam obsidionem instititere coeperunt Tandem nuntio accepto Claris ἰophori Vaiconis milites & Turriani cohortem auxilio aduentare,ni pereum, quod oppidum cst in marchionatu Salussitano,se recipiunt. Rex nidulo minus Paulinum Monnini legatum coem ibi plenacto illuc misit: hunc enim paulo ante Momninus ad eum miserat.
S A v I L I A N v M veniunt cardinales Triuulsius de Carpius a papa hie ad Caeserem, ille ad Regem milli, qui illis concilium denuntiarent, quod Mantuae septimo& vicelimo Maij die anni proximi indicebat, liti annus erat I s 3 7:qiii etia de pace intercos in- λοeunda agerent. Magno illi splendore& apparatu excipititur,atque in multorum principii
de aliorum magnae autoritatis virorum corona audiuntur Caesar quod ad concilium a
tineresiastcntitur,seq; interfuturum recipit, ncque alia quam diuina vi se impeditum in confrinat. De pace, scire cos quid Romae testificatus estet,se bellum,ii semel illuc veni recompelleretur neq;cnim nisi inuitum valde suscipere constituiste tam acriter gesti rum,ut nulla unquam ratione,quaecunq; extaret,nisi persectis quae cogitata a re si itis pia deduceretur. A qua quidem sententia sede iturum omnino negat, nisi Rex in pruinis Sabaudum plane in dominatum integrum restitueret, damnaq; illata sarciret Qui bus consectis si nuntios pos ea de pace mitteret uni se sibi conlilium captum, quod res poscere videretur responsurum. quCARD 1N1L1ς Trivuli ius qui in Galliam ad Regem progredi iubebatur, no abs re facturum se existimauit, si remotis arbitris Caesarem conueniret. Tametsi cnim Or tione paulo arrogantiore palam usus fiterat,priuato tamen colloquio longe se leniorem praebiturum illum arbitrabatur, ad quasdam pacis conditiones magis prociivem iuturum. Dicendi potestate facta, inter caetera rogat, si Rex de redintegrando Sabaudo conditionem acciperet, aut certo quae bello occupata erant, apud sequestrum deponias lentiretur,num gratum ipsi esset, ut Regi nuntiaret ducatum Mediolanensem Aur lio datum iri.Caesar negat placere.Tum cardinalis obnixe illum rogare coepit, ne qui quid postea accidisset controuersiae, quod tacere constituerat, commutaret, sed in eo perseueraret quod Romae in celeberrimo &grauissino coetu papae, collegii cardinaliu so & coram tot cxterarum gentium oratoribus pollicitus fiterat. Ncgat se Caesar quod c stituerat mutare velle, utqui nunquam in animo babuillet hunc ducat uni tradere, im silium duntaxat fuisse Regem blandis verbis delinire, & omni ratione es licere ut armades 'pere dum ipse exercitum compararet,par pari illi referens,quisabaudum verbis Iactauerat, simul etiam adortus spoliauerat. Nullum aliud responsum cardinalis est repotuit.
258쪽
potuit. Itaque venia accepta alpibus superatis ad Regem proficiscitiar.Collegam Cesar liquot dies apud seliabuit deinde Mediolanum misit j licque praecile iustiti To T v s Caesaris ad bellum apparatus institui ad iter in Prouinciam faciendum videbatur. Hoc ipse palam prςdicabat,neq; ab ea sententia deduci se patiebatur Chartam chorographicam vel in manu vel ob oculos habebat, qua alpiu de Prouinciae interioris
descripti continebatur. Hac a Saluilio datam continenter summa attentione inspici bat omnia deniq; ita ad suam cupiditatem rcferebat,ut ipsam regione non minus quam
topographiam in manibus habere sibi videretur.Hoc ut sibi persuaderet, praeterquam quo lustro sic cupiebat,a multis impellebatur, qui iucundius quam vultus colitium illit' dabant: qui , eorum in star qui equo siponte currenti calcar addunt, illi alitores erant vi
ercitu primo quoque toporc alpes traduceret, ut coeptum victoriae cursum cotinuaret:
in quo si deinceps pcrgeret,non dubitare se quin absq; praelio,absq; periculo certe, ,reui totam Galliam domiturus esset,siquidem alpes transgredi matur aret. Itaque iacuit te quae diuinitiis dabatur, quales nec crebro dantur, nec quoties dantur, diuturnae sunt, in tempore acciperet atq; uteretur, priusquam Regi spatium daretur ad parandas vires, quib. tantum impetum sustineret Quod ad postremum noc attinet, no absurda illi stadai firmabant si quidem tam facile hoc est et factu,quam dictu propium. Huic sententiae alii&quide maiori numero,reclamabant, qui operaepretiis nugis Caesarem facturii discubam, si quael ex armis Sabaudo ademerat,pergeret,uti sicliciter coepissct, bello recu-- perare. Praestare enim quςia inmani b.crant,ea rcc iperare,qua uester a locis adeo diis iis appetere, ac pace quietemq; firmam transalpinis region b.costituere, quam bellum Galliinferre Hoc consilium,inquiunt, si a mplecti placebit, e duob. alterum omnino clienturum speramus.Nam vel quae t uperlim propediem recipiemus, Sc loca b c cit nora hostib.plane liberabimus, perpurgata reddemus: vel Rex, qui id verebitur,ne istis deuictis eo potentiores de recenti victoria ferocioresGalliam aggrediamur,quique in alicita potius regione quam in patria bellum sustinendum censebit, ut lato malo o uiam cat,statuet hucinam omnibus viribus accedere.Si prius illud fiet,nihil erit cur turbae laic quicquam oriri timeamus, sed summa alacritate de spe in Galliam mouebimus.
. Si nautem alterum hoc continget, tum multo potiore conditione cum venientem toto
D cxcrcitu excipiemus, quam si pars tantum copiarum illuc ducenda sit, qua cum illo pugna deccrtemus,altera lucrelicta hoc enim omnino faciendum eriti quae victoriam oppidis recipiendis persequatur. Qua in re hoc etiam pcriculi metuendum est, ne Rex fide de concordia suorum stetus, ac firmis limis munitissiti iisque oppidis confisus, latis habeat,s illa clausis portis seruet ac tueatur: deinde totam regionem, qua nobis triduo aut quatriduo iter sit facie lum,populatus,quo nihil nobis quam vastitas de solitudo o currat, praeter aliquot oppida quae commeatu militi bus, machinis ac telis abunde munierit ivt illa nobis ex belli ratione sint oppugnanda, nequid inicitum pone relinquamus ille polirenio castris loco comodissimo S ipsorum oppidorum praesidio politis, in singulis oppugnandis ta diu nos ad minimu remoretur quam hic ad Follanum consedi o mus. Quo) quum valde infirmum sit oppidum,oc aegre defendi queat, ut omnes noulis natis,tam diuturna tamen fuit eius obsidio, quam si ipsa Lutcua totius regni captu, o pugnanda fuisset. H AE C quum ita liabebunt,no poterit nobis tale quidpiam incommodum accidere quale illi non semel in Italia usu uenit Z Non poterit etiam in Italiam viribus nudatam, si conducere suis rationibus videbit, alium cxercitum e Gallia mittere:aut in ipsa ctiam Italia in qua nostri metu liberata facit choc perficiet cxercitum conficere, corum sciblicet opera atque ductu qui copias non poenitendas illi nuper collegeranti Qua re persccta,ncm poterit nam viribus tum arte dc consilio, quo tempore res ei cum gente erit, cuius ingenium ad res nouas de desectionem est flexibile, de populos de urbes sibi coi s O c liare,dum nos in oppidi cuiusdam obsidione tempus terentes desidebimusξNostrum prosccto, uar inuictissime, cqnsilium minime est ut sinistrum ullum omen hac in re alteramus, commemorandis magnis si immorum principum, ducum Sc imperatorum cladibus, qui dum aliena nimia cupiditate inuaderent, non solum aliquid de suo amiserunt, sed etiam tantum damnum acceperunt, ut neque ipsis neque posteris inde emersere lacuerit:ncque illud etiam ostendere decrevimus,li, quae semel acciderunt, ut
259쪽
etiam rursus accidam fieri potest quoad nempe rerum humanarum ratio & conditio
cadem erit neminem temerario Minconsulto conatu in alterius fines ingredi,quin e
dem fortunae aleam subeat.Scimus enim,Ci sar,cas tibi vires stippetere, tam iustum bellum suscipi,tanta maturitate omnia esse prouisa,Dei fauorem & fortunae secudum si cessirin ita virtutem tuam comitari, ut nihil tibi ab huiusmodi offensione metuendum sit. Vcrum ut nostro in te ossicio satisfaciamus,utque dissicultatibus quas asserimus, proca qua semper usus o prudentia prospicias,faciendum nobis putauimus,ut hqc prose remus, tibiq; in memoriam rcduceremus, tibi cum ea gente rem fore, quae tum domitum soris valde se bellicosam praebuit illa quidem: verum quae domi prudentius segerit,d cosilio plus utitur quam soris:quae a nullo unquam quam a te superata cst,quin vi- rsctori ipsi grauissima clade accepta victoria magno constaret: quae tamcisi a te sicpen mero profligata cst,sic tamen ita res tuli ut nihil adhuc videamus, quo vel te tot vict xijs auctum,ves illam omni iactura attritam esse constet.
N E QI E vcro his omnibus causis ullo pacto moueremur, quin idum consilium Caesar,& corum qui tecum summa side,maiori etiam fortasse quam nos prudentia sci tiunt Aquendum nobis csse iudicaremus,si quidem cum solo hoste nobis csse pugna dum videremus.Superandae sunt alpium fauces, superandum est longum ac molestum iter. His deuicti nusquam,nec si progredi conabimur,nec si commo ri statuemus, curret nobis vlla hominum amicitia aut beneuolentia,quibus tuto fidamus. Adhuc per
amicorum fines exercitum durimus, qui pacem colere quam nostras in sc vires concia Σοtare maluntipone habemus populos dicto audientcs,aditus cxpcditos,ut commeatum& militum supplementum,quoties libcbi accipere liceat. Deinceps quaiacunq;an par tem oculos conuertamus, a fronte, a tergo & utrinq; infesta omnia de aduersa habituri
sumus,cculuin insuper ipsum quod non parum timendum est) insalubre, &grauissimuijs qui non assueverunt: si modo in Prouinciam mouere certum es, ut constituisse vid ris. Ita longe nobis dissicilius crit certamen cum longo&molesto itinere, cum rei frumentariae inopia,cum coeli malitia,cum fame atque adeo cum pestilentia quae inde e orietumquam illud quod cum ipso hoste committendum crit. Is enim longe pauciores ex nostris conficiet,quam vel minimum eoru quae supra recensuimus. Id vero est quod nos in primis veremur,Caesar,cuius causa in ca consistimus sentcntia,non prius alterius 'regionem inuadendam esse,quam ille in hac arma sic posuerit, ut nulla rursus sumendi facultas aut ratio illi exte Qua etiam in sentetia persistere nobis euutin animo,nis ce
id statueremus tibi aliquid no leuis momenti cxploratum esse,quod nos lateat, quodq; fortasse nefas sit ab ullo nostrum adhuc intelligi.E A fuit cum maximae ducum partis oratio,ium ipsius Antonij I euae, qui coiisque illum orabat & obtestabatur, ut e cathcdra se deponi iuberct, quo ad illius pedes accia derct, summis precibus contendens ut aliquid apud se ponderis eorum orationi esse pateretur, quorum summam fidem & beneuolentiam iampridem perspexerat. Non de crant tamen qui Leuam in ea sententia clanculum esse putarent, ut Canar illam expeditionem susciperet,ucrum id sciente illo dc volcnte coram caeteris dissimulasse, ut quum ostia ille conata persecisset qucrnadmodum spe non cxigua ducebatur, imo sic futurum certo statuebat tota inde gloria & decus ci tribucretur,passimq; dictitarctur,tanta cum animi magnitudin tanta in rebus Grendis prudentia &prouidentia excessuisse,ut con tra omnium sentctiam rem plane desperatam S aggredi ausus csset,& ad foeticissimum critum ducere potuisset. Quare qua semel in sententia fuisset, cam quum meri vellet, huiusmodi verba faccre coepit.
Nisi & bellum quod suscipimus quale sit, satis scirem, & hostem quicum nobis
res futura est,atque adeo nos ipsos,qui hiῖc consccturi sumus,prqclarc nossem vestrum hoc consilium profecto aut svi vcrius dicam) vcstram hanc considerationem minimὸ
damnarem, imo probare potius,dc sequi me debere iudicarem.Sed quum sciam bellu maduersus foedifragum & perfidum hominem suscipi, qui contra quam foedere cautum
crat,Sabaudiat duccin qui in foedusCamcraccnse aliorum sociorum instar,ascitus su
ra bello lactatui quod quidem ad nos spectare non dubitabat: mihi quidem minime est dubium quin Deus a nobis sici, qui pacis turbatae & fidei violatae iudex ac scucrus vindex futurus est. Quin illud quoquc addam, nobis negotium cum eo hoste futurumi esse
260쪽
esse aduersus quem annos prope iam viginti perpetua victoria usi semus, de quidem ea cx qua vi contra quam dixiste vos memini, doceam aliquid extare, quo nos vicisse recordemur, illi se victos mille fateantur etiamnum ducatu Mediolanensi potiamur, qui& gloriosum monimentum de opimum spolium illius victoriς superest.Quo nos ita affici conuenit ut ad hoc bellum spem de animum victoribus dignum asseramus. illis temrorem & desperationc,qualis victos semper comitari solet, relinquamus. Ac mihi quidem praetor illa quae dixi, nostras vires cum illorum copijs conserenti squas δc numero longe maiores,& viris rei bellic οῦ peritissimis instructiores habemus,ut parte hic relicta, etiam satis virium aduersiis hostem nobis supersit nullum vidctur tam extimes dum ro periculum imminere quam a vobis fingitur, neques copias partiamur, neque s alpes transgrediamur, de in ipsa Gallia hostem adoriamur. Atque vi de hoc secundo priore loco dicam, quod nostram postea orationem ad illud est crum conuertet, innumera pose sum cXempla proferre multorum, qui quum bello in patria premerentur, inde hostem
reuocarunt introducto vicissim in illius fines exercitu: ita dc patriam seruarunt,dc aduer , sarij regionem occuparunt.Sed malo mei instituti firmamentum habere ratione quar dam Certam, quam exemplum tantum, quod vix re omnibus suis partibus pari S simili reperiri queat. CENSETIs, antequam bellum in Galliam transferatur,tota hac cisalpina regi ne eliminandum esse,ut hinc,quicquid hostium superest, cijciamus. Ego contra com o tendo, idq; non una tantum adductus ratione, nobis ex usu csse v t potius illuc transse mus, quam hic bellum in nostris de sociorum finibus alamus, potius in Gallia geramus, quam in Italia sustineamus. Quae quum antea per tot annos valde amicta dc vexata su rit , aequitati maxime est consentaneum illi ut nunc parcamus, eamque,quando licci, quiescere dc se ex tam diuturna iactatione recreare sinamus: dum interim Gallia vici . sim incursionibus vastabitur,diripietur, conflagrabit, metum, terror In consternatio nona de fiagam ciuium,aedium populationem, olitudinem, vastitatem dc incendium oppidorum cxperietur, de caeteras id genus clades quae fere bella comitantur, quae totos triginta annos pene continenter in Italia grassata sunt. Lutetiam ac ipsium Gallicum diadema,nonTaurinorum oppidum aut Pedemontanum agrii huius nostrae victoriς incrF cedem este oportet.Nimis adhucRegi in alienis finib. bellum gerere permisimus:nunc quaeso hominem eo adigamus, ut de suis posscsIionibus defendendis sit solicitus. Videamus nuntGalli tanta sit domi quam foris virtus. An vero eius ingenium, uius toties periculum fecistis,nondum perspicitis, primo duntaxat impe tu valere, temporis mora dedissimulatione illius vim segnescere dc extingui 3 Ego praetcrea Regem tanta es le animi magnitudine aut verius temeritate noui,ut sibi maxime pudendum existimaturus sit, si me in suos fines ingredi de illic morari sineret, ut pugnandi potestatem mihi non fac retiQuod si faciet,quis ex vestro numero est, qui de victoria sibi ambigendum esse cxistimet 8Sic h abeatis velim, unam esse bclli sedandi rationem, ut vel ipse, praeter id quod tenet,imperium Sc Hi sipaniarum regnum me pulso occupet,vel ego supra ea quae post ς' deo,Galliae Rex eius loco efficiar. Id ut perficiatur, propius accedendum cst, quaerei dus est in ipsis regni visceribus.Non est quod hic consenescamus,prqstolantes dum a cedat, sicque facultatem ei praebeamus ut sitiis regionibus parcat, unde pecuniae continenter illi suppeditetur de exercitum hic nostris sumpti bus alat, earumque rerum praeda locupletct, quibus potius uti nos par est, ad stipendia nostris militibus persoluenda. V o D vero metuitis ne in Gallia commodius militum supplementum possit colligere nihil tam falsum fieri aut dici potest. Etenim si huc adducet exercitum, spes prindae,quia suis impune praedari de latrocinari in regione bello quaesita concedet,nouos iuli subinde milites alliciet: id quod inGallia sat scio non fore.Nam quia suos disciplina militari illic utpote in patria cotinere cogetur,lautissima militis coditio erit, ut parco dc duJ' riter suo stipendio victitet. Quo fiet ut pauci reperiantur, qui nulla maioris commodi spe scd ob tantilli stipendii lucellum vulnera aut mortem nobis cum pri liando vclint refcrre.Quod si militem maiori indulgentia sibi demereri volet, populum vexabit: quae
host is non poterit iusto bello attingere, ocius latrocinio diripiet, commeatum praedabitur,rcs nummaria contrahetur &imminuetur:vnde tumultus seditioncs δί rebelliones cXorientur: maxime vero si co res reditura est, ut Rex nobis hoc spectaculum p -