장음표시 사용
231쪽
i 3 6. tum numero qui cogebatur multi asserebant, rcin primum cum intimis communica
aio exponit quae partim trans alpcs partim per citcriores rcgni oras fiebant. En - .
inquit, tandcin aliquando Caeser simulandi atq; dissimulandi fine faciet:deincepsi' in consilio capiendo non erit cur in hac dissicultate haereamus, dc deliberatio initu tur,num hostis loco iam sit habendus, de bellum a lucrsus Emn parari oporicat, an Vc-rbaliquandiu cunctandum, dum factis in oratione pugnantibus seipsum esse belli autorem demonstret:nunc,quantum G ijs quae fiuntiari auditis intelligi potest, prope- 'diem laruam deponet. Quod siqui sunt quibus adhuc religione nimia in hac causa duci
visus sum, quam ut regni mei rationes ferrent aut utilitas postularet, nondu tamen me iovilius rei poeniteLNunc cnim res co deducetur quo,sccudum pacem tutam dc aequam,
in primis venire cupiebam,nimirum ne ad bellum mihi cum illo venicdum csset, quodno Deo primum deinde etiam hominibus probaretur. Quamobrem si bellum iustium in quod quis necessitate compulsus gerit,isvero omnium ho minum iudicio ad bellum'. adigitur, de merito arma Onit, qui omni alia spe exclusus cst :profecto humano etiam iudicio,no tantum diuin quod mihi nunquam in dubium umid ius de fas a nobis stat, tota iniuria hostis est. Atque ut de Sabaudo primum agam, testari omnium mortalium conscientiam possiim, quam saepe licuerit non dico capere aut occupare, sed quum in manibus iam habercin, retinere maximam meae possessionis partem quam tenet, idq;quum non tu tantopere socijs atq; foederatis valeret. Verum satis perpetud habui,quan in diu me per meas postsessiones, quoties vellem, transire non impcd bat, quod eum es, quoties de meo iure monendum curarem,id adeo nc longioris temporis praescriptione obtenderet:in quo etiam persevcrare omnino decrcucram,si se mihi commodum vicinunt semper praebuisset.Omitto dicere quod sitis ipsi memoria tenetis) quemadmodupostquam ex Lusitanica propinquitate in Caesaris societatem ascitus est, se erga me gcs.serit,pretiosa supellcctile oppignerata rebellem dc transiugam contra me pecunia iuu rit,inc bello captum esse per literas gratulatus,Hcluetios a inca s ocietate &fide alienare conatus fuerit, meum δc liberorum patrimonium cinerit, ut etiam Nicaeam quae meacst papae Clementi,ves colloqueremur, denegaret. Sed quod proxime meper i aspossessiones iter facere prohibuit, in causa mea persequenda, quum quidem tam india 3οgnam in me accipere contumeliam nollem, quam rq hi Galli ae Regi minime sortis ille Ssortia intulerat, qui nominc tenus Sc precario Mediolanum tenebat: quis non quaesede suo iure statim armis decernendum sibi esse non putasset At nihilo tamen secius dum ista paro, rem pacate Sc leniter icntare institui:id quia obtinere non potui, hoc mihi saltem licuit,ut armis,quae iam in manu habeo,quod aequum fasque est auferam.Iam vero Caesar,quanuis contanguinei simus, S eius sororem in matrimonio habeam, v luit tamen Sabaudi causam defendedam suscipere. Primum petijt ut bestum inceptum intermitterem: feci, δί indubitatae victoriae apertum cursum inhibui. postulauit ut e ercitum ab Vercessis obsidendis abduceret morem etiam in eo gessi. Rogauit ut e citus mei imperatorem ad se de pace mitterem: quod quanquam vix ulla aequitate po- stulabatur,concini tamen. Voluit praetcrea ut copias meas cis spes reuocarem: ne hoQquidem recusaui,sed mei exercitus imperatori iussi, ut dispositis per certa loca prcsidijureliquum cxercitum huc remitteret, nisi quod Italica auxilia Caguini de Rangonis di mitti praecipiebam. Postremo peiiji ctiam ut cum Sabaudo in iudicio contenderem conditionem accepi,& papam iudicem tuli. Denique,ut uno verbo omnia, quid tandea me praetermissum est,quod quidem ficti possit de debeat,ut Deo de hominibus satisfaciam,&caesam illis meam probem l .
ILLE vcrbintcrim crcitum suum tra praescriptos limites doduxit,quantum ex meis copiis detraxi,tantum suis adiecit,neque iam quicquam deest,nisi ut quod ii bet prouerbium oppugneturSaguntum,dum ego Romae,hic dc alibi tempus delibcx tionibus absumo. Imo hoc tantum inter suos magnifico praedica iam hoc se agere tbello me in Gallia petat,meque ad infimam omnium intcr quos regnum obtineo com ditionem redigat. Enimuero ut univcrsi mortales animo plane sint cxcaecati, non oc lis corporis,non potest tamen Caesar Deum,cuius oculis omnia patent,qui omnia prinsentit,decipere.Qui si non alia causa adduceretur quam ut Sabaudum restitueret, satis
232쪽
illi esse deberet , ut ea recipiat quae illi bello ademi, ac non ut aliqua ex meo regno oppi da occupet. De qui luis sane pretio cum Sabaudo dccidcre malim, ut quod meum est, belli vitandi causa redimam, quam penes hominem adeo suspectum de dubiae fidei r
linquere. At enim e duobus ille alterum euenturum esse praedicat, de disiuncti enuntiati antecedens ut verum sumit, deinde bellam suae ratiocinationi, & quam sibi confinxit, complexionem si dijs place subiungit. Ait enim aut se Galliae R em sore,auime C sarem. Equidem Caesar este non cogito: neque vero ille, si omni ossicio erga cum, erga Sabaiadum, erga Deum ipsum, omnium pactionum testem de arbitrum, functus ium quod praestit ille me confido Galliae regnum unquam obtinebit. io I Mo Deus ipse omnis superbiae intolerabilisq; contumaciae iudex ac vindex, an bis stabit nosque ab eius prauis consiliis δί conatibus 'uemadmodu spero tuebitur, atq; in cum iram suam ultionem l conuertet,a quo nulla ratio sarciendae pacis dc deponer dae simultatis, quantumuis aequa, impetrari potest. Itaque quum satis sciamus quid ii tersit inter cum qui Dco propitio amicoque utitur, de eum qui aduersum de inimicum sibi conciliavi liceatque nobis animis bene conscijs hoc bellum ingrcili: agite,rem a s diamur no solum ea animi alacritate qua c tecis in bellis vli sumus, sed iusta ira de ii dignatione perciti ac damus, qua non iam perduelles, sed foedifragos dc captionuiri perfidiaeque artifices ulciscamur.Nunc quoniam audimus duos exercitus ab hoste conduci videndum restat in utram panem potissimas virus nostras conuertendas cile puto inmus utrumue magis in rem nostram sit quanquam id ab itinere pendet quod ab illo institui videbimus alpes,ut illi obuiam procedamus, superare, an expectare dum in Galliam cu infesto exercitu venia eiusque aduentu paratis copijs pristolari ut tande in patria cum illo congrediamur: nam utriusq; cxtant rationes de exempla. Sed quando huc vos conuenire iussi,ut quod quisque sentit,libere dcaperte cloquatur, non ut quod mihi magis placere intelligetis id sequamini rationes quς utrinque asserri pollunt, non commemorabo,sed ex varijs sententi js quae a vobis dicentur, quibus res plana fiat, quod vi-dcbitur optimum cile pronuntiabo. Huic Regis orationi uniuersi qui inconcilio aderant assentiuntur. Etenim printerquam quod omnes persuasum liabebant omnia sedissse eum dc ossicio abunde satis- ueo secisse, priusquam bellum Sabaudo inferret, nonnulli sentiebant eum non minus re- Ete atque ordine facturum sui si si eadem alacritate porrexistet, quam quod toties Cae- sarcin respexisset. Qui si grauius coquereretur, non minus aequum quam facile rei ponsum in promptu fore, tum nihil quod ipsius citet,noster exercitus attingeret, quema modum cxpeditionis initio visum fuerat. Nec deerant qtii optassentam malium non tam ob mandato Regio obtemperasse, sed ut potius Vercellas occupas let, dum Rex denuo bello interdiceret.
Sao quod iactum est,fieri ut infectum sit,non potest. Porro quod ad res praesent attinebat, omnes existimabant iidque valde verisimile erat j quando Caesaris consi- Iesum quemadmodum ille quidem dictitabat de Galliς regno occupando erat,vnde Re
o gem deturbaret, inque sun litus euerteret: ubi ille esse ibi exercitus totum robur futurum , ibiq; cu uniuersas vir suas, aut certe maximam partem habiturum elle.Quydsiquid alia etiam ex parte aggrederetur, id futurum duntaxat ad Regias vires dis linei das, dc maiores si unptus facimdos, non ad ullam rem magni momenti perficiendam. Quum cnim Rex muniri δί teneri tria aut quatuor oppida in agro Pedemontano ius- silet, illucque magna de firma praesidia tum equitatus nim pe litatus deduci, belli rationem omnino poscere, ut vel Caesar illa, antequam in Galliam irrumperet, vi occi paret, aut in Pedemontana regione satis virium ad illa obsidenda relinqueret, aut d itaque alia pari multitudine praesidia locis finitimis disponeret, quae nostris immin rent, ne modica accessione aucti sese coniungerent, e praesidiis egrederentur, de faculso tale quae sorte daretur, arrepta aliquid magni momenti perficerent. Itaque non es leverisimile, modo omnes in ossicio erga Regem essent Caesarem, si Pedemontanam regionem nostrorum prisidiis liberare dc expurgare vellet, antequam in Galliam mou rct, eo anno Galliae magnum damnum inferre poste:neque rursus, si aliquot modo oppida praeli dij firmata ac non iustitin ad nostros qui illic manebant oblidendos exercinium relinqueret, poste cum absq; externis auxiliis code tempore in uno quum paulo
233쪽
i 1 3 6. ante ingentes semptus aduersius Barbaros in Africa secisset duos magnos cicercitius . re, quibus in duobus regni locis magnum quidpiam occuparet,in primis verb in Pica dorum de Campanorum finibus:in has enim duas prouincias non facile per vim irrumpi poste, neq; iniuriae dc praedae hostium admodum eas patere. Itaq; optimum csse omnes censebat,ut Rex praecipua harum prouinciarum oppida praesidiis firmaret reliquos 'b li duces strenuissimos le viros rei militaris usu praestantistimos quam maximo posset numero apud se habere exercitum denique potentissimum de firmissimum compar ret, quem ilico in eam partem conuerteret, siue in citeriores siue ulteriores regni prouincias, in quam hostis primum impetum faceret. Addebant alij huiusmodi exercitum accelerandum esse,quo in tempore iam parato uteretur,hostisq; aduentum prius occv is paret,quam spes traseundi facultas daretur: potius in locis nuper bello quaestis bellum gereretur quam in ipsa patria de vetere regni sede, unde omnia petiatur qui ad belli si unptus si istinendos siunt neccilaria:quae non adeo commode prcstari possent si in ipsis v nis de visceribus regni bellum exardescereri H i s sentent ijs Rex auditis idem sibi quoque videri respodet, ut quam maximum posci numerum cogeret atq; in manu promptum haberethhis copijsvel coniunctis eli,' separatis Vteretur pro ea occasione ac facultate quam hostis ipse bello inserendo praeberet, siue transeundae alpes cssent, siquidem ille Pedemontanis locis nostros conaretur pellere, siue expectandum esset dum in ipso regno praelio exciperetur, si quidem rognum ingredi pararet.Sed quocunq; tandem inquit, impetum faccre cogite inci com rosilii non est, ut vel illi pugnae potestatem faciam, vel ille me ad pugnandum compellat, sed ut eum sinam obsidendis oppugnandisq; oppidis milito,tempus, Commeatum, munitiones & rem pecuniariam absumere,ut belli incommoda ille etiam operiatur, quae nos antea in re simili pertulimus. Illud quidem ex ratione belli administrandi satis con stat , expeditionem huc suscipere ciun non debere. Etenim quum meis Pedemontanis oppidis tantum praesidi j imposuerim,si alia pari numero in sua oppida deducet, quibus meos milites,ne se commoueant, impediat quod ad minimum illi praestandum est fieri non potest ut satis illi virium supersit,quibus in nos colunctis omnibus copijs impetum faciatiQuod si etiam cum uniuerso exercitu transiret, id vero in quod ego maxime ptarim OS eam quam ostensurus sum causam,in qua etiam hactenus acquiesco: ut ne i- ό οsto quidem incommodo mouea quo astici cum demonstrastis qui bello in suis finibus premitur.Talis enim calamitas aut incommodum nonisi certam nostrae Galliae partem infestare potest Causa qua ut sic sentiam adducor, haec est ut interim omittam illa quae attulistis,nostros etia praesidiarios aliquid illic molituros esse, si paulli modo supplementi aut subsidij accedato quo maiore adducet exercitum, eo maiore commeatu opus f turum esse, eo plures equos de iumenta ad illum per alpium iuga comportandum adesse oportet: tatam enim multitudinem comparare cogetur,ut duplicata pabulorum c pia, quae alendo equitatui uniuerso satis esset,iumentis illis sarcinarijs non sussiciat. tque quum per ea loca iter sit illi faciendum ut etiam frumentum de pabulum quod reperi tur,illinc vel auehi vel etiam vastari non iubeam, quod tamen facere decreuit quae stude solo sunt parum commodo ad exercitum vel socialem dc amicum alendum,qui ccleriter & stationibus certis iampridem constitutis ad commeatum convehendum dce ratis progrederetur: quam se malu accipi qu sb,experietur hostilis exercitus, qui ad sin gulos aditus aut transitus an stiores cstractos snam ego omnes demolitione tollendos curabo,& qui lcm maiore numero uno die, quam quindecim sarcire queant comm rari alibi diem unum, alibi duos, trcs, imo vel octo aut totos decem cogetur, dum quae disrupta fuerint,resciat ξ Ne dubitate quin priusquam ad loca plana peruenerit, iam di, mi dia cx parte profligatus sit. TRADuc Tis deinde copijs quum lautiorem de commodiorem se conditionem nacturos sperabunt,tum vero occurrent oppida mutis cincta, opere communita, ma- sochinarum de telorum multitudine instructa naximis praesidiis firmata, quς ego quamplurimis, sortissimis de peritissimis res bellicae viris complere possum, in agris quocunq; oculos couertent, nihil videbunt quo uti queant, nullum oppidum nisi vastatum ded serium,quo excipiantur, undique inimicam regionem esse conspicient. Ac quum in Pedemontana regione pone liaberent Longobardi cum feracissinum agrum, populos G
234쪽
cios 3c amicos, flumina latissima ad comportanda cibaria, facultate prompta ac ad m,nu, ut integri defessis succeder nunc cotra alpes editas,cosragosas, steriles habebunt, aditus obsideri sentient,subinde pugnandum tibi este postquam hac transierint,idq; pariam tuto, rebus praesertim ita comparatis ut ipsc apud me constitui: deniq; his impe&menos fiet ut stipendiu tardius militibus perioluatur.Haec prosecto dii licultaes,quae per se maxima os deinde temporis spatiis,deprchensiones inopinatae in hostico, loca ignota, insidijs opporrima, commeatus penuria quae inde sequetur: liaec omnia huiusmodi
mihi quidem videtur, ut numerosum exercitum ad miram hominum paucitatem roducere queant.Nos vero circunica uia undiq; regionem nostra habebimus, nihil conio spiciemus quo non arbitratu nostro uti liceat, summa omni ex parte ubertas Sc copia se ostende agri seracos de friactuosi, fluminum nostro usui commodis limorum maximus numerus: rcs numaria quae cogeretur, tuto absque ulla praesidis necessitate aduehetur: tempore hostis labefactabitur de elanguescet,nostri numero de viribus augcbuntur, ac
belli exercitatione ad virtutem acuentur: iucundo illo, si libebit, spectaculo peri tu mur, ut hostem a seipso consci sedendo quod dici soletin vel in castris amoenis de munitis ambulando cum voluptate conspiciamus. Non quo tamcn illud velim,aut consili uni meum sit,ut illic desides S ignaui semper torpeamus. Hoc dicere cogito, quoties hliquid suscipere placebit,fore ut iudicio de facultate quq dari videbitur,utamur,nonia cessitate aut hostis libidine impellamur. Id cst, ut uno verbo omnia, vires habebimusio integras incccntcs,acres crimus, impigri&solcrtes, ne occasiones nobis oblatas neglia garariis,nesic hostibus opportunas dc commodas quas in tempore arripiat,praebcamus
HAEC in summa sunt quae facere decreui, quae iam ut fiant, nullo interposito spatio aggredi oportet. o enim iam miratio per nuntios imperaui,ut dispositis praesidi js,r liquum exercitum huc remittat, copias CVuini&Rangonis dimittat, ductores tantum ordinum&praecipuos aliquot milites mihi.stipendiarios reseruet. Nunc vero ad illos quod attinet, ccnseo, quum primum Caesar bellum apertc facere incipiet, cis per nuntios significandum esse, ut suas copias instaurent. De reditu autem amiralis, adhuc in ca sum de ero porro sententia quam ostendi:idque ut sic statuam, duabus moueor rationibus. Vna est, ut tota belli illati iniuria penes hostem apcrtius residere de illi uni tri- , buenda agnoscatur. Alter quod praesidiis deductis, hosti sub dio impar esset Stat igitur sententia,ut illum ad me primo quoque tempore reuocem, quum praesertim nihil amplius causae sit quare expectet, dum a cardinali, qui huc iam redijt, accersatur. Qiu illicrclinquentur, omnibus edicam, ut, dum abest miratius, marcitioni Salustio pareant, quem illic ut illi sum pollicitus) cum imperio velut principem meum lcgatum cste v lo. Delphinatui alium insignem virum praeficiam, qui milites illinc redeuntes excipiat, ct prudenter locis disponat quae opportuna dccommoda ad alpium transitus obsidet dos Se impediendos videbuntur, interim dum copias meas undique comparabo. Qui bias omnibus coniunctis si Caesar apud Pedemontanos diutius cunctabitur,illuc meum ercitum ita instructum traducam, ut illi Occurrere non dubitem, dc cum magna Gal- lorum multitudine periculum facere, num mea Gallia adhuc homines procreet,. a quibbus toto vitae meae tempore Hispanos in fiagam comici videre solitus sum, an vero in Hispania alij hodie nascantur ab iis qui iampridem Gallorum virtute territi sugere consueuerunt. Noninficior eos a certis annis nonnullis in rebus potiore suille conditione, conditione,inquam, de loco:caeterum quoties paribus utrinque momentis,sola virtute dimicari oportuit nunquam vidis te me memini, quin Gallus perpetuo Hispanum licet scroculum profligaucri δί porro profligaturum se ipcrct. Equitatui nostro nimis graue iniuriam facerem,si cum eo Caesarianum conserendum putarem. ITA Los habebi credo: neque nobis deerunt 3mo aderunt quantocunque nu- . mero placebit, neque i j omnium postremi. Germani pedites Caesariani si nostros ni so mero superant,at virtute,animo dcvsiu non vincunt.Quod numero deest, Hesuetiis sarcietur,quicquid Caesar tadem suis artibus moliatur de se persectum glorietur.In Germania quide ipsius partiti homines sortasse meas rationes suis calviiijsta vanitate qui ill rumos est nonihil turbauerint: sed semper ipso rerucuentu didicistis, veritati locu illic, quoties demonstrare licuit, datum fit illa. Qua cita causa adductus non abs re tore si tui, ut illuc homine negotioru meorum gnarum mitta, qui quq locum opus postulare
235쪽
intelliget, ad ea orationem suam accommodare sciat. Quem etiam volo tum meo tum
liberorum nomine petere ut ordinum Imperii conuentus in diem certam indicatur, sebi ius nostrum& rationum quae a nobis esseruntur pondus cxponatur& expcndatur, unde ortum est quicquid inter nos & Caesarem controuersiae intercessi: ut tota causi ab Imperij ordinibus cognoscatur, qui reuera iudices sunt,& quorum est de controue si s pronuntiare,quae inter Caesarem dc eos qui in Imperij clientela sunt squales me de liberos meos Mediolani nomine agnoscimus incidere pollunt. Pri terea simul atq; Lugdunum peruenero quo me paulo post recipere,ut meis rebus prospiciam, decreui censco,quando nunc cst nundinarum tempus, negotiatorcs Germanos qui illuc conuenient, accersendos ad me tae,& oratione temporibus data alloquendos,qui ubi opus este iovidebitur,maxime siquid in patria aliter quam res habet fama nuntiante in me dici repe
rient, veritati aduersiis mendacium patrocinentur.
i in concilio aderant, in Regis sententiam eunt uniuersi, de principis tantam
in suis rebus prouidendis prudentiam dc maturitatem amplissimis verbis collaudanti Liaque uti visum fuerat,ipse Calend.Iun.dic Ioannem Humeritim equitem torquatum, qui centum equitibus cataphractis Delpitini auspicijs praeerat, mittit,qui Delphinatui cum imperio praeesset. Franciscum Nocerum comitem Pontremium sua turma ad antiresiuin exercitus imperatorem denuo mittit, qui diceret sibi valde probari quae e
dem nuntio sibi signisculet,de ijs quos praesidijs Taurinorum,Fos lani de Conii praeponendos putaret:iunci rebus ita persectis ad se reuerteretur. Gulielmu Bellatum Langinio uni, ipsum etiam ex regia turma nobilem in Germaniam mittit,tum ob causas antea Commemoratas, tum ut a ducibus Baliariae centum illa coronatorum millia repose rei, quae anno I 1 33 apud eos deposuerat,quum id cuius causa depositi sucrant,iam urg
re destillet, tempus quo mutuum reddi oportebat iampridem praeteri silet, negotium denique valde premeret, ut quicquid undique opis post et, corradere cogeretur. Quinstorem in Picardiam cum ingeti pecuniarum imma mittit, tum ad militum delectum ubicunque opus esset, habendum, tum ad oppida &castra amplius munienda, simul duos rei machinariae praesectos, Lus arcium S Magdalenium cum multis torment rum magistris, Ioannem Crcquium Canaptium comitem Mantium& Molantium,equitem torquatum & centum regiae turinae nobilium praefectum, Odardum item Du- , shetium quinquaginta cataphractorum ducem Boloniaeque seneschallum ad se accessitatiunc vero equestris dignitatis insigni torque aureo donat. Massiliam Antonium Rupe caldum Barbegium equitem torquatum & quinquaginta cataphractorum praes
ctum mittit,qui cum imperio praeestet. E Q v I T v M classes auget, trecentarum lancearum numero adiecto. Antonio
comiti Maricano tum filio primogenito,hodie duci Vindocinensi, Ioanni Aurelio marcitioni Rotelino, Francisco Clivio comiti Niuernensi, de principi Rupesurionio quis quagenos equites attribuit. Fcrcntariorum item equitum classes de peditum cohortes auget: Ioannem Paulum Ceretanum ducentis serentarijs equitibus Se duobus peditum millibus praeficit, Canaptium pari numero, Martino Bellato totidem serentarios equites, ducentos hipposclopistas,& duo millia peditum Italorum attribuit: ex quibus Ioa nem Taurinensem, Sampetrum Corsicum, Collium Corsicum S Chinchaeum qui genetis praesecit. Non multis post diebus Regi nuntiatur in Hispania milites conscribi, quibus impressio in Aquitaniam ferct, ut quidem famasserebatur.Qua re intellecta, t melli verisimile illi vix sebat Caesarem velle tot locis suas copias distinere, tamen ne imcautus opprimeretur, simul etiam ut Hispanis ipsis nactum incuteret, quo magis sinuatepccunias Caesari suppeditarent, quatuor peditum millia conscribi iubet, quibus,
utcunque res caderct,& quocimque loco opus esse videretur,paratis uti posset Quamobrem Nauarrae rcgem cum imperio illuc misit,qui toti Hispaniae non modicam suspicionem iniecit. NA pvo Delphinates Humerius Gratianopoli curiae patres, rationum Regiarum praesectos& tribunos plebi 4 conuocat, docet maximum a Rege belli apparatum fieri,
quo non modo hosti resistere posset, verum etiam aliquid aduersus hostem magni si scipere taproinde animo ne deijcercntur, neu metu corriperentur, sed in fide de obsi quio Regis sese continerenLProgreditur deinde Ambrodunum usq; , in eandem quoque
236쪽
que sententiam illos alloquitur. In duobus illis oppidis de in reliquis quoque populum
timore non exiguo perculsum reperit illum quidem, sed optimo tamen adhuc in Rogem animo: eos omnes oratione sua vehemcnter confirmauit. De illius sentetia&ius. su ex senatoribus, rationalibus de nobilibus aliqui per totam prouinciam dimittuntur, qui fiumenti,vini&reliquorum cibariorum censium inirent,& locis statis distribuenda curarent.Gratianopoli amplissima horrea constituunt,ut parata illic haberent,que postea quibuscunque locis opus csse videretur distribuerent. His consectas rebus Hum rius summa ccleritate Exilias, Castellodelphinu, Busseria, Bellocombam,Ausonem Malia tum oppida tum castra orae Delphinaticae viris,re machinaria S frumentaria, qta io tu satis csse visum est,comunit Ad Roccam militiam defendenda Ioannes Buterus di umvir Riuesis venit: is stater cratCctalis, qui loci ipsius dominatu tenebat. Humerius ab co rogatus quinquaginta milites subsidio misit. Sed ista postea accideriit.Et quonia Α tonius Leua hanc arcem de alias deditionem sibi tradi per buccinatorem iusserat, Hi meritis prςsidia S munitiones,quemadmodum rei gerendue ncccssitas ac temporis opportunitas poscere videbatur, commutauit Sc innouauit,uti suis quaeque locis demonstrabimus. Ipse sere Ambroduni copimorabatur, sic tamen ut totam prouinciam obiret,Brigantium,Exilias,Gapum ventitaret, Sc quocunque regni rationes cum Vocabati Eius deniq; summa inRegem ossicia,singularis prudentia atque diligentia,qua usus est, non vulgari commendatione de laude digna extitit. 2 o LANC AEVs in Germaniam quum peruenisset, Rc in illic tanta ob res exacer- rbatas inuidia laborare tamque male passim audire competit, ut reipsa didiccrit non to si mere Caesarianos gloriari, quod malevolis sermonibus eum adco S Romanensibus de Protestantibus inuisuin reddidissent, ut a neutris milites habiturus esset. Reperit etiam po . non abs rc fitisse quod Caesar quae nostratibus legatis Romae pollicitus fuerat, vi or tionis su quam illic coram papa& cardinalibus liabuerat,exemplum illis daret,postea retractasset. Tot enim exemplaria ille cum suis tota Gcrmania sparserat, adeo inter se diuersa S discrepantia, pro ingenio corum ad quos mittebantur,Vt tot genera extarent, quot sectae in rcligione Maliumctana conspiciuntur. Protestantibus talia destinabantur, ac de illorum negotijs multa clusinodi scribebantur, ut ex corum lectione cuiuisso promptum esset siuspicari,Caesarem in corum causa apud papam deprccatorem potiusquam aliud quicquam misse. Ipse insuper literas priuatim ad non neminem eorum scripserat,quem sciebat caeteris omnibus communicaturum. His significabat se bis aut terlongo de intimo colloquio cum papa egiste, adhibitis etiam aliquot cardinalibus, quos papae accersiri placuisset: illic cautas a se explicatas fuisse, quibus adducti Protestantes in nonnullis capitibus a Romana Ecclesia dissentirent, easquc non prorsus a ratione esse alienas se planum secisse, atque adeo iam non paruam spem tum csse, se impetratu- rum ut capita illa papae probarentiir dc rata haberentur:nisi res tanta,quo temporis pucto transigenda ac componenda iam videbatur, inopinato nimiio impedita fuisse quo allatum esset exercitum Regiam ad Verccllas oppidum ducatus Mediolanensis cons . , disi eo consilio ut Vlterius progrederetur. HANC causam extitisse cur non expectata papae sententia, coactus suisset venia
ilico accepta, copias ccleriter in unum coniunctas aduersiis hostem conuertere, non
sine magno dolore,quod non perfecta re de illis discessisset, sed non sine magna spe etiam,qua confidebat illorum auxilio, quod in tam pia de iusta causa implorarct cuius ii dicaturam nullam facere velle sed eorum arbitrio resinqueret, quantum cuique coim serendum cssct hostem pacis turbatorem omniumque piorum conatuum quos ipse suscitaret interruptorem, a se submotum Sc expulsum iri. Quibus consectis rebus se statim ad negotium interruptum de integro rediturum. E i v s D E M orationis exempla ad Romanenses etiam dimittebantur,sed longe is x 16 alia forma. Quanquam enim ad cos demerendos nonnihil de doctrina Lutherana aspersum fuerat,id tamen adeo parce de summis quod aiunt digitis attingebat, vi nihil esset quo Luthermarum partium homines animis offenderentur. Apud virosque his artibus Caesariani utebantur:& quo virorumque odium in Regem concitarent,rum rciri in vulgus uiserebant, omnes Germanos e Gallia tubae praeconio publico pronun-
237쪽
tiato exulare: quotquot c ditioncRegis inGermaniaversati aliquado fuissent, omnes H- discriminatim tanquam Lutheranos&impietatis damnatos atrocissimo supplicio a fici. Hac ratione de Protestantes in Regem instigabant velut illorum doctrinae infestis. finium hostem, S alios concitabant, quasi eodem ille omnes loco haberet, ac eadem trutina libraret.Vtrisque praeterea persuaserant, quod Rex belliun faceret, id non tam ob priuatam causam facere, quam ob initam cum Turca societatem, eamque esse limminis mentem,ut Caesaris & Imperij vires alio auerteret, dum ille totius Christiani populi hostis alia cx parte eum adorirctur. Quin de similes labris lactucas epii copos quo dam reperiebant,qui vel animi morbo, vel quod ita cile credcrent, invulgus cis re audebant, atque ad hanc rem vel opera rabularum quorundam pro suggestu in publicis io concionibus abutebantur, vel programmata typis excusa valuis templortina per suas dioecesses rigi curabant. Postremis nequid deestet quod ad fidem faciendam condi cere videretur,certam cpistolam prouocatori atri Upis c litam cum priuilegio scilicet Caesareae maiestatis nequis de rei veritate dubitaret cuulgarunt, addito secialis nomine, die ascripta & quo loco Regi in magna principum dc nobilium corona exhibita si isset. Quam quum fecialis porrigeret, manu gladium teneret, cuius lamina una ex pa te in flammarum speciem cul a crat alia encaustica pictura tota rubebat. Cuius rei hanc interpretationem attulisset, Caesarem principem ilium illi bellum exitiale Sc cruentum denuntiare,quo omnia ferro de flamma vastare t nisi a turpi, scelerata de execcada societate seu coniuratione quam cum Turca in Christianorum dc Cliristianς religionis per- i εniciem inierat,discedera.
H AE c belli denuntiatio ita per totam Germaniatii publicata, incredibile dichi
quanta hominum odia aduersus Regem concitasset: quod valde pauci crant qui no cetro statu erent id reuera accidit se. Non erat scilicet suspicandum cania tali Principe tanto Regi faciendam uise,nisi nefariam illam cum Turca conspirationem factam esse constaret. Per id tempus etiam accidit ut nonnulli cxtarciri incendiari j,qui noctu ob bulantes multos in Germania vicos & oppidula rusticana incenderunt. Quam Occ sonem Caesariani nacti famam sparserant,istos inccndiarios a Rege subornatos &dimilli,s este. Hac fama Τί c teris artibus effectum est,ut qui antea domo nonnisi accepto stipendio cgredi nolebant, tum, tanquamaduersus comunem quenda totius humani ceneris hostem pugnandum esse ultro ad centuriones propcrarent,rogarentq; ut se ad bellum ducerent. Ea res admodum opportune Nasiauuio cessit ad cogendas Germ norum peditum copias, quas paulo post in Picardiam duxit. Supererat tertius exerci tus comparandus, quem Canar ut antea dictum cst in Campaniam deducendum esse constituerat quum maxima esset rerum perturbatio,quique ad tempus pri stitutum in
procinctu suturus crat,atque id modica Caesaris impensa, nisi Rex sua prouidentia obstitisset, dum in Germaniam dimisit qui explorarent quid illic turbarum &tragoedi
L A N G AE: v s uniuersos Germanos ita in Regem animatos reperit,ut qui superiora illa verissima cile crederent. Itaque quum cos adiret quibus plus fidei habebat, & ε' quorum fide, diligentia de opera plurimum antea .ilias in Regis causa usus fuerat, hi de illo se tum non leuiter mereri putabant, si tantum discriminis adirent, ut cum Caesaris vel fiatris Ferdinandi Regis ministris non indicarent, ac pro amicitia monerent ut
reditum maturaret,ncq; ulterius progrederetur. Ac prosccto reb. ita exaccrbatis, hominumq; animis huiusinodi C sarianoru artib.inflamatis,si porro persere instituisset, iter illi faccre interdiu nullo pacto licuisset, quin vel agnitus vel ex suspicione manu ini cta progredi fuisset prohibitus.Nocturna etiam itincra nihilo fuissent illi tutiora, propterea quod a crepusculo ad luccin usq; rustici omnes in agris excubabant, qui nullos iter facere sinebant quos non copcllarent.Quamobrem quenda sibi priuatim amicum ira soctus, qui no recusabat quin apud se ad siquot dies delitesceret, dum prudenter interim
α quata feri post et dexteritate aliquorum voluntatem tentaret S ploraret quorum maior erat potentia de autoritas ut illum iuuarciat, rationemque inuenirent qua rei veritas proserretur , deleretur luc turpis illa labes quae Regi ab obtrectatoribus in ulla erat co consilio uti statuit. Illius opera de ali s duobus inter caeteros, periculum facit,
238쪽
facit, qui colloquendo ut res alia aliam trahit in eum sermonem veniunt, ut cupere se in primis dicerent, dari aliquem, a quo de tota re, cuius tanta fama serebatur, vera de prolixa oratione certiores fierent: sibi enim vix verisimile fieri, Regem a Deo in tam tam amentiam de furorem ruere permissum suisse. Ille tum fide silentii inter cos tres dat indicat Langaeum domi nemine praeter se coscio latere: quem illi adire eumq; coram loquentem audire statuunt. Eos Ho, nedebita laude officii careant,alio loco, quem opportuniorem deligam, nominabo: nunc tacere visum est, ne cius odio obnoxios illos reddam, cui factum hoc nimium displicuit. Posteaquam ad cum accesserunt, etsi oratione de habitu ipso prae sero ferrent atrocissimis illis in Regem maledictis se fidem non habere, nonnulla tamen es.se dicunt in quibus culpam in eum conferrent, idque se magnorum virorum exemplo facere, qui quaecunque dicuntur non temere credant. Langaeus ad omnia sic respondet, ut illi satisfactione accepta se nihil iam expostillare dicerent, multis alijs non minus satisfactum iri, si eadem responderentur. Quibus causis adductus Langaeus quae coram disseruerat, scripto complectitur, essicit ut clam typis excuderetur, & tota Germaniatum Latina tum Germanica lingua eskrretur: quin & in Gallicam linguam conuertit, quo a pluribus legeretur, ac rei veritas latius patefieret. Praeterea ut pro testantibus o- ''stenderet verba illis data esse, de eos ludibrio habitos, qui cum literis a Caesare scriptis fidem habuissent,ium vero illius orationis quamRomae habuerat dispersis exempli stiluto Ia curat vera de fideli ad verbum Germanica interpretatione typis edi, & quoquove sum dimitti.E A re effectum est ut Protestantium erga Caesarem studia valde refrigescerent, odium tamen quod tum illi tum Romanenses in Regem conceperant, non valde remittebatur. metsi enim Langos iis quos conuenerat, rei Veritatem demonstrauerat,ex ipsius Leidehethi j literis, in quibus manus & signum hominis agnos ccbatair, constabatque cum ad huc apud Regem este, quo satis refellebatur cvulgata illa δί typis excusa belli denuntiatio: literas insuper negotiatorum Germanorum offenderat, Lugduno ante paucos dies datas, gratulationis plenas, qui summam in se Regis humanit tem in suis rebus praedicabant, Langaeoque, a quo introducti de commendati fuerant, 3ο per literas gratias agebant, quod satis commenti illius de exilio prona ulgato vanitatem arguebat: tamen vulgo ipsi, cuius animis penitus illa ex rumore inhaeserant,nondum veritas innotuerat.
PER COMMODE tum temporis accidit ut negotiatores, qui a nundinis Lugdunensibus redeuntes festinabant,ut in tempore Argentinensib interessent, singulis subinde diebus aduenirent. Idvbi restiuit Langatus, nonnullos ex suis& qui Regi si debant, quos in aliquot oppidis habebat, sui aduentus certiores facit:eisque iubet viva rijs diebus, coetibus de locis maxime frequentibus negotiatores illos rogarent ecquid e Gallia afferrent. Respondent uno ore omnes quae cum superioribus cohaerebant. R gati num bellum denuntiatum esset,as firmabant, quo temporc Lugduno discessissent, o nullum esse inter Caesarem de Regem bellum indictum, amborum oratores adhuc pud eos mutuo cile, sermones de pace confirmanda etiamnum passim haberi, quamquam si quis ex ijs quae fiebant iudicium facere vellet,rem ad arma spectare. Quin de itulud non dubitabant assirmare, quo tempore ex libello impresso denuntiationem illam Regi, quum Lugduni esset, factam suisse apparebat , Regem ante hunc diem amplius mense & quindecim postea diebus Sancheri, Sarramberti de Mombrisone versatum fuisse. Rogati super proscriptione de exilio, respondent Regem contra liberalis sine promisiste,ii sorte pax inter se de Caesarem quod abessed violaretur, Germanos tamen
non minus tuto inGallia quam Gallos ipsos versandi facultatem habituros.Imb quoniam exteri fortasse propter bellum minus libere se itineri commissuri essent,aut magnasso pecuniae summas negotiandi causa allaturi, illos in suo ipsius aerario i nullum a praed nibus itinere faciendo discrimen subire cogerentur, reperiuros coronatorum bis, te quater aut etiam quinquies centena millia, quae in merces suo more coemendas ins merent, quaeque vel in Gallia bello confecto, vel etiam in Germania belli tempore, Gqui dillic opus csiet, relli lucrent: caeterum tanta orationis humanitate usum fuisse, ut
239쪽
i - . - eam amplissimis verbis praedicandam sibi este existimarent. Rogant eos nonnulli ex Protestantibus num adeo acriter in suam doctrinam illic saeuiretur.Respondent ipsum quidem Regem non pati quicquam in religionis negotio mutari, nisi seno de graui e rum demum consilio,qui Eceseliae praesunt, Δ quorum ista facere interest: vcriam tar
tu abeste ut summa nescio qua seueritate in eos animaduerteretur, Ut contra Rex edictum publicari iussisset cuius etiam exempla descripta nonnulli ex illis proserebant quo libere domum redeundi,&bona possidendi potestatem ijs omnibus facicbat, qui solum vertistent quod delati ei lent aliquid contra ecclesiasticam doctrinam vel sensit levet dixisse:neque grauiore poenalioc delictum puniri velle, quam ut apudiuum quisq; Episcopum,in cuius dioeccsi ageret, cto voto se obstringeret,deinceps se vitam pio is Christiano dignam amplexurum,& in doctrina atque potestate sacrosanctae Ecclesiae
Catholicae futurum cilc., D V M rei veritas paulatim gliscit Langaeus, quoniam videbat sibi tamen nondus, Vis A tuto in omnibus locis versendi tacultatem iuturam, quae adeunda sibi iudicabat, ut sui principis&liberorum mandatum curaret,& ordinum impcrii conuentum haberi postularet,ubi causae illorum firmamenta S potistimi; rationes, in quibus cum Caesire C tendebant,explicarentur: fiduciarias,quas a Rege literas habuerat,vna cum alijs,quas ipse suo nomine priuaum scribebat, quibusque quid in mandatis accepi isset, fusius d claraba ad ducem Bauariae Ludovicum, comitem Palatinum,Electorem mittit. Eum zoxogat ut quoniam inter seculares Hectores principem locum obtinebat, de Galliae proximus erat, ipsa Regis S liberorum postulata collegis signiscanda curaret. Ipse dum nuntius ex eo itinere redit,duces Bauariae Gulielmum de Ludovicum adit, a quibus p cuniam illam depositam, cuius meminimus, reposceret. Ab ijs verba tantum dc satisfactiones satis ieiunas aufert, timere se nimirum, ne si tum mutuum redderent, bello im ter Caetacm& Regem coorto,Caesar materiem expostulandi nactus videremr, quod Regem ad se oppugnandum pecunia iuvissent. Quinetiam hoc illorum verbis Sciuia si ei denuntiatur, visi iis finibus quamprimum excederet: periculum enim este ne res ad Caesarem aut Romanorum Regem dimanaret, a quibus iubercntur quod recu- 3ssare iactis esset eum in illorum manus tradere. His rebus factum est ut hoc itinere parum admodum proficeret.
L ERΑs etiam Palatini Electoris manu A signo consirmatas accipit,quibus
noli minus iciunum responsum continebatiir.Significabat ille, quas ab eo accepisset tu Regis & liberorum tum ipsius priuatim de Regis mandatis literas, s se ad Romanorurcgem Imperii summum vicarium missurum este,qui suo iudicio de illis statueret. Hoc accepto responso, Langaeus quod cupiebat,ut si minus Regi postulanti conuentu haberi concedebatur,at illud talem omnibus constaret quam ille nullam conditionem ro- . cutale neque per illum stetisset quin res ab iis quorum intererat cognosceretur,alias literas eiusdem aut similis arsumenti ad Electores de reliquos Imperii Principes mittitiquarum quidem literarum simul&carum quas a Rege & liberis attulerat,stium cuiq; sillorum exemplar destina quas etiam achalcographo cxcudendas & passim per Ge maniam dimittendas curaui:Porro earum literarum quas suo nomine dabat,haec crat
Ρm v o tempore Rex Christianissimus summiis meus Princeps ac dominus, o τν seruanssissimi illustrissimi de ornatis limi Principes,me in hanc Germaniam cum mandatis misit, ipse cum Serenis limis liberis tum fama ipsa tum suorum literis conuentum Imperialem propediem habiturum iri didicerat.Quam ob causam literas mihi de mandata ex aequo ad vos omnes dederant, nominatim autem mea vobis perere iusterant,ut diem certum constitueretis quo denuo ordinum Imperij conuentus haberetur, quo illis tuto&absque ullius offensione legatos cum amplis imis literis mittere liceret, qui sotia concilio vobis exponerent de peripicue docerent quid sibi iuris, nominis & causae sumendum&vindicandum cenicant citin in ducatu Mediolanensi tum alijs locis, quae per vim Sc iniuriam sibi pridem extorta adhucque occupata retineri conquerunt tristia mul etiam vobis illorum facta probarent, coramque hoc sacrosincto Imperio sapud quod suum splendorem dc dignitatem integram atque illibatam mancta iummopere
240쪽
student non crimina sed calumniosas obtrectationes purgarent de refellerent. Hac igitur spe fretus postquam huc adueni, duas res reperio obstare quominus quod milii nia datum erat exequi possim: tum quod conuentus ille, de quo ad eos perlatum fuerat, non habcbatur, tum quod si vestrum singulos adire cogitarem,ad id faciendum itinera minimc tuta milii dari videbam. Accedebat etiam quod a nonnullis qui principem gradum & autoritatem obtinent, amice sed serio etiam monebar, certum mihi imminere ipsus vitae periculum, quocunque loco in Germania deprehenderer. Hoc mo nuntio ratebor mini quod res est non leuiter commoueri coepi. Cuius rei causa non sola haec crat quanquam & haec nonnulla reuera erat quδd me de salute periclitari, Regis ne-io gotia valde laedi videbam, sed etiam quod rei tum nouitatem tum indignitat cm valde
I N hac enim praeterquam quod Regi iniuriam fieri perspiciebam, reperiebam
etiam huius sacrosancti Iinp ij dc gentis Germanicae existimationem non parum lis factat i. Nam quum superioribus seculis ea in vobis habita sit animi magnitudo de potentiae dignitas, ut iniurias non modo vobis sed aliis cum illatas vindicaretis: quis non hodie ad commiserationem inoueatur, qui ipsun libertatem vestram, non solum amplitudinem, adeo opprimi videat, ut illud tolerare ac tacito consensu probare cogami ni, ut sit quispiam cuius nutu regum S principum lcgatos vel admittere ves repudiare oporteatiqui vobis praescribat quibus concedi, quibus denegari aditus debeat ξ qui ei 2 o ain nominatim iis concedi vetet, quorum genus lueu Franci seu Francogermani tuitin ab ijsilem autoribus atque Imperium ipsum prosectum csti Qu9dquidem Imperium v bis ab illis conciliatum est, ab illis a Graecis ad Latinos tanquam postliminio restitutum est,qui sua liberalitate,praeter amplis lunas prouincias, tuas ingenti labore,sudore de sanglianc ad augendum & ornandum lioc Imperium, ad stabiliendam atque firmandam vestram libertatem quaesiuerunt nomen de limites Germaniae ampli scarunt, ipsum Imperium tot latissimis postessionibus decorarunt, quas antiquo patrimonio ad utranque Rheni ripam tenebant: tui denique praeter vetiista illa in vos merit cum vestro Imperio tanta necessitudine, suetudine S consilio ipso coniumsti sunt, ut etiam quum bella maxime inter comm Rcges de vestros Caesares quod non ita pridem factum esse ipsi
so meministis j intercederent, nunquam tamen nec societas inter vos dirempta est, nec communicatio intermisi a.
HAEC quam ita sint, siccine vos Illustrissimi de Clarissimi principes patiemini ab
istis ius genti tun in vobis labefactari, corum legatos violari quibuscum tanta societas vobis in hoc Imperio, quod ipsi vobis pepererunt, intercedit λ quorum nomini sacro sancto tanta debetur reuerenti ut tuto dcextra omne periculum inter ipsa hostium a ma vos citriRo quidcin ipse princeps meus hanc& alias inusitatae indignitatis inii rias sibi illatas diuino iudicio plane committit. Ad me vero quod attinet,qui ab co de Gius liberis non alio conssilio huc missus sum, nisi ut apud vos quorum in ut Caesarem
Creare, ira etiam de controuersijs rerum Imperialium cognoscere atque pronuntiare
. , ius inponerem quod illi habent,& sibi deberi contendunt,utq; in iudicio vestro squod illi subterfugere velle vanissima calumnia incusant ud sisti eos postularem,qui quae Rogis de liberorum sunt per iniuriam occupata detinent, quibus se spoliari co grauius f runt,qubd dum illis potiuntur sunt autem illorum optimo turri se ex numero cile principi Imperi j postulat assirmare ne mea lcgatio illis planc inutilis ellet, non potui hoc
incum ossicium p .lcre, quin caper literas& nuntios agam, quae absque lumino δίpraesentissimo periculo coram expromere non licetItaque Regis principis mei& liberorum literas,cum aliis meo nomine scriptis, quibus mandata mea exponebam, ad illustrissimum principem Ludovicum comitem Palatinum dederam: nam cum illo me agere minore periculo poste existimaba, propterea qubd ci, quum Galli maxime si vis, cinus,facilior mei recipiendi facultas ductur. Ab eo summis precibus contendo, ut de Regis deliberorum postulatis ad collegas Electores, aliosq; principes S ordines Imp rij, quorum interesse eos fieri certiores videretur, rcferret, tum ipsi ex communi consilio de sententia responderent ac ius redderent Ille per literas respondet se omnia ad Sc- renissimum regem Ferdinandum misturum, qui ad Caesarem fratrem perserenda cur r illum optime rationem tenere quemadmodum haec negotia sint administranda.