장음표시 사용
91쪽
dani, constititium cst ut accederetur. Tam nostri ubi ad si immum vallum euasissent, captum l. iiii tale oppidum arbitrabantur: sed longe aliter accidit. hitus cnim follas in νθ -- --. glax latitudinis S altitudinis reperiunt, quaquauersum munitas , aedes proximas locis commodis pertus is, multis s clopetariis resertas. His rebus effectum in ut nostri diuin it remo vallo praeliati, se recipere cogereritur, quod longius procedi non possicu in eo condiciu multi egregii perium Linter caetcros Hutinus Manlius, 3c irater minor Alcliij, ambo Picardi, Salmiulianus iuuenis Cantabc multi l quorum no memini. Postea Rexcquitibus imperat ut cquis remotis bipertito oppidum aggrederetur,quorum alterum agmen ducturus erat niarcs hallus I xius.Quum iam acie instructa pedibus oppugnationem pararent quam ad rem expeditissimos quosque dei erant Rex monitus ab in qui muri ruina explorauerant,rem in aliud tempus disserri iustit, dc equitatu reuocauit. Paucis ante diebus dux Claudius Longouillanus, magni animi princcps, quum ad aggeres esset, ex sosta egrestus cst, ut aliquid in mamibus specularetur: simul atq; conspectus cst,campestri tormento in aduersum humerum ex muro ictus ipsi, in loco obi jt. Multi qui gratum Regi facere studebant,rationem sibi videbantur inueni sic, qua in oppidum irrumpi posset. Operis ratio erat huiusnodi: Ticinus oppidi moenia alluit. Ea ex parte liostes fluminis praesidio fieti,quod vado traiiri nequiret oppidum vallo munire neglexerant.Quibus animaduersis rebus isti curium fluminis auertcre telarum adminiculo tentarunt, facile esse dictitantes, deflexo cursu, iccato aluco,& acri repentinaque opinpugnatione facta, oppidum vi prius capere quam hosti ad sticcurendum tempus dar potur.Hoc opus princeps aggrediebatur Iacobus Sillius praetor Candoniensis Alcnconi nae turmae legatus. Homines no paucos ad hanc re adhibuit,ued post multos sumptus de longi temporis iacturam subito imbre flumen auctum unius horς spatio multorum dierum opus rapuit,& nostrorum laborem inuisem reddidit. D v M Papiam Rex obsidet, uti dictum est papa Clemens Italiae quieti studens,Lau dani ad proregem Neapolitanum de pace concilianda legatos mittit. Prorex quia nec de Germanico auxilio quod Borbonius pollicebatur,neque de re pecuniaria cxpedi, cnda compertum aliquid habebat repererat autem ille pecuniam pignori datim monilibus prctiosis quae a duce Sabaudo mutuo acceperat quinquenales induciam paciscitur, uti interim Rex praeter Laudam quicquid est cis Addam teneret. Has conditiones Rex I accipcre recusauit, impulsus ut fama erat ab Amiratio Boniueto, penes quem summa
negotiorum regiorum crat administratio, SI a Sammus alto,cui Rex confidebat in Lma S suntino apud se loco cilc volcbat,quod aulicarum rerum peritissimus erat,etiamsi nulla ciliet in re militari illius existimatio.Papa Clemens ubi irritum videt quod de ii diiciis efiiccre studuerat, a comite Carpesi regio oratore adductus veterem simultatem deponit, quam Leo ipsius cosanguineus cum Regc exercuerat, foedusque cum eo facit.
Matiliarum datarium mittit qui foedus illud confirmet de Regi persuadeat ut Neapolitantini regnum tentet: quod facile factu esset, quum exercitus Caesarianus ad Mediolanii Occuparetur, Regius papae auxilio de ope leuaretur. Rex expeditionem probat , ad eam suscipiendam ducem Albaniae principem legatum constituit. Huic Rentium C cretem
attribuit, SI cquites cataphractos sexcentos,in quibus erat Nothus Claietanus, Acutius cum sua turma cataphractorum, praeterea trecentos leuis armaturae equites, centum L psus Albanis turma Longouillani ducis, cui Logcsust areis praeerat, peditum dcniq; decem millia cum decem aut duodecim tormentis aeneis. Plurimis tamen regium c ercitum separari non placebat. Prorca de Piscarius tum Laudi; crant,Borbonius in Germaniam abierat,ad conscribenda peditum millia duodecim, pecuniis ad eam rem adiice Sabaudo luti dictum est mutuo acceptis. Illi nuntio de Albanii prosectione accepto, putarunt cum ad Ferrariae ducem abiisse, a quo puluerem, pilas tormentarias, fostoria instrumenta Sc reliqua huius generis commodato acciperet. Qua causa adducti Laudae cui suas copias Padum traducunt, ut iter illi anteuerterent, de Monticellum passii- Rum quinque millibus Cremona Placentiam versus perueniunt, Floransollas progredi parati. Illic duo ex leui equitatu qui pabulatum ierat ad eos adducuntur: cx iis quaerunt quo iter haberet Albanius,reperiunt Neapolim proficisci .His auditis Monticelli se continent nostrosque, iubd se illis impares sentirent progredi sinunt. PRO REX Neapolitanus quum iter susceptum ab Albanio videret, cui cum papa studiis
92쪽
foedus intercedebat, regnum Neapolitanum indis crimen venire intelligit, eoque Gbi festinandum esse iudicat.Sed Piscarius ciuia a sentcntia deducit, docetque, si Mediolanense negotium deserat, Regem nullo negotio conata perfecturum, dcinde a tergo subsequuturum, quo facile cilici posse ut Albanio a fronte, Rege pone urgente deleretur. His rationibus permotus a proposito desistit. Postea Caesariano exercitu auxilii a cessione aucto & R ijs copijs diuturnitate layemis, quam sub pcllibus transegerant,cosiictasis, iisque seiunctis snam praeter illam Albani; expeditionem aberant quinque fere hominum millia, quibus marchio Salussus Regis legatus Savonae praeerat, aliique non paruo numero tum Mediolani tum reliquis locis ad commeatus praesidium constituti io copiaes cx praesidijs producere statuunt, dum Germani pedites duce Boi bonio adueninrent.Hac re constituta Pisicarius assumpta exercitus parte Cassanum ad flumen Addani contendit, quod oppidum a nostris parum firmum tenebatur. Quare primo aduentu simulatque machinae ad murum impetendum compositae essent, impedimentis saluis deditionem faciunt. P R o R E X ab Antonio Leua fit postridie per nuntios certior quemadmodum t Germani qui Papiae praesidio erant se Regi oppidum tradituros, ni daretur stipendium,
minitabantur. Cui malo occurrendum omni conatu studebat: quumquc nec pecunias quaerere,nec si suppeterent,in urbem intromittere tuto posset,landem liuiusmodi str in ma reperit Duo quidam homines, quorum fidem exploratam habebat ad nostro ao rum castra duos equos agunt binis vini viribus onustos, in quorum alteris tria coron torum millia erant: quam positant proxime urbem specic vendendi vini accedunt, Antonium de suis rebus per exploratorem faciunt certiorem Qui eo nuntio acccpto,eri ptionem altera ex parte seri iubet: dumque certamen committitur, alter ex rusticis
tribus cffractis S pecuniis demptis oppidum ingreditur. Antonius ut Germanis silcm faceret, quod stipendia cis non persoluerentur, id nec pecuniae inopia nec voluntatis alienatione fieri, sed quia intromittendi nulla dabatur facultas, concilium conuocat, quantum periculi subiisset rusticus, ut tantillum pecuniae aiferrei,demonstrat: reliquam pecuniam in castris Caesarianis cste.Germani quum vcra esse quae ab ili' affirmabantur crederent, manus testificandae optimae voluntatis causa tollunt,s quandiu duraret oi 35 sidio,Caesari militaturos, tum modo soluta illa stipendia numerarentur Quod quum se facturiim cste Antonius reciperet, hac ratione illorum animos sibi reconciliat, tumultumque sedat. EODEM anno i s 1 inensis Marti j initio Michael Antonius marchio Salus siux, quem uti dictum est legatum Rex Sauonam miserat austiato pedestri exercitu, duo ex ijs millia Varasum mittit:quod oppidum cst maritimum, parum munitum medio Savo sinaGenuam itinere Hugo Moncadetis prorex Sicili qua tum Caesaris iiiiiii Genuae pret ecrat, his rebus auditiς, Varasum ad eos conficiendos ire contcndit. Caesarianas omnes triremes in statione collocat, ut e mari glandibus emissis portam oppidi perfringant, perans fore ut milites oppugnatione, quod infirmum esset oppidum, perterriti, se relicto 4o Varesb Sauonam secundum litus reciperent. Ipse cum quatuor hominum millibus ii si ijs inter duo illa oppida collocatis, dum illac iter facerent cxpectat. Triremibus imstructis, & quemadmodum praeceptum erat, portas percutientibus, Salussus Savo audito fragore duas triremes quas paratas reperit, cum ijs quos apud se cotemporc h .hcbat, conscendit: reliquis,quibus praeerat Andreas Auria, longis etiam nauibus &ipsi deniq; Fayetto classis tum prςsecto vise subsequantur imperat. lilites quia Varasi, eum appropinquantem vident, animo sese confirmant, portam iam pene dirutam vallo ob struere incipiunt. Reliqui nostrae classis classem Genuensem propius accedunt, quam bombardis petunt.Genuenses suis viribus diissi in altum prouehuntur, quos nostri statim si absequuntur. Moncadcus ubi sic nauali praesidio destitutum, atque adeo spem po- 16 tiundi oppidi ademptam videt,Gcnuam siccus litus iter faciens se recipit. Id conspicatus Salussus Malleraeum ex turma Regia quem Rex paulo ante ad eum miserat ad littus an pellere SI milites Varaso educere quibus Moncadeum fugientem persequatur iubet: secum triremibus oram legentem adnavigando illos turbaturum, qui propter montes propinquos litus sequi cogebantur. MALLE R Evs vi ci luerat praeceptum, tanta diligentia usus est, ut triremium o
93쪽
pe Caesarianos illos qui ad quatuor millia erant, in fugam coniecerit. Monradeus haere animaduersa,ad nouissimum agmen cum delcctis quib. confidebat maxime ad sustine lam vim substitit. Sed tanta fuit nostrorum virtus,ut cum suis omnibus vivus in ill rum veniret potestatem. Quabus firma custodia fauonam missis nostri quam obtinuerant victoriam urgentes tria millia passuum Genuae appropinquant, obuios quosq; sternentes de internecione delentes. S Ahvssius clesie triremes hostium Genuam usque persequitur. Ibi nauini Prettoriam Genuensem in anchoris nactus bombardis adoritur. Post diuturnum consi-ctum deditione facta capitur. Multum illic machinarum, bellicae munitionis de opum repertum est: nostri etiam hostium triremes insequuti, duas capiunt. His consectis robus Salustius cum captiuis de praeda Sinonam reuertitur. Si satis ibisset magnus exercitus ad Genuam mari S terra obsidendam, tanta erat in Urbe trepidatio amisso nempe praesecto cum multis belli ducibus de militibus, ut in maximum discrimen ventura fuisse videatur ne in manus Regis veniret. D v M Rex ad Papiam esset, Vindociniis Regis legatus Picardiam administraret, bellum summa contentione alternis victorijsdconcnsionibus gerebatur. Vt multis
αλ.Σ unum proferam, Antonius Crequius Pondormius Regis, ubi Vindocinus abcrat, leg
tus , commeatum Morinos submittere aggreditur, simulque periclitari instituit num Nouam solsam per vim occupare pollet. Est autem lata fossa aquis plena,quae vallem Cessellam Santau domaro Aream claudit, singulis autem locis qui b. aditus est in valle, extructa sunt castella terrea, quibus milites qui ad vallis aditus custodiendos constituti sunt quod in illa valle omnes regionis opes atque uincta seruemn cum multis omnis generis machinis sese tum continent. Pondormius ut rem perficeret, praefecto Salmetii Boscant nobili viro boloniens, cuius magna erat apud milites autoritas, mandat uti ex illis locis mille circiter & ducentos pedites cogat, cum quibus postridie ad vespcrum Foccobergae sibi praesto sit. Eo die citcta Pondormius ipse Montrolio profectus dii bus ferme ante solis occasum horis pervcnit cum suis cquitibus centium cataphractis, Vindocinianis pari numero duce Torsio legato, dc comite Daminartino, qui quinquaginta cataphractos ducebat. Dum pastus equis datur, commeatum Montrolio adu ctum Teroanam introducendum curat, ut hosti suspicionem inhceret sibi eam tantum veniendi causam mille. Prima noctis vigilia Focco berga discedit ad rem susceptam perficiendam, i iter facienti occurrit quinquaginta cataphractorum turma cuius duxerat Fraxinaeus Morinorum praesectus, cum ducentis sere peditibus ex eodem praesidio: hi duas pr grandes colubrinas secum ad vi faciendam viam ducebant. Novam sos sani ante diluculum veniunt, aditum, licet multis desenseribus & machinis abunde munitum per vim occupant: in valle ipsa si incredibilis tum pecorum tum aliarum opum praeda. Consilium suerat ut receptus Foccobergam ficrct. Verum quum pcriculum es set ne Pondormio cum potiori virium parte digresso, hostes qui Arcae, Betunae&LiDIerij praesidio erant, nostris Tcroatiam reuertentibus iter praecluderent, citius visum est ut eo deducerentur ubi in tuto cssent, ne macta inae Morinis aduecti; perirent: itaque podites cum praeda recta Foccobergam mittuntur. Dum ad Arquas mille pastus San- laudomaro iter faciunt, equites Santaudo rani prodeunt peditibus collocatis adla- ridicinas non longe ab aede sacra,qui equitatum fulcirent .Equitatus pars nostros laces sere coepit, cos rctinere conantes, dum Areani & Bethani j cum illis se coniungerent. Adeo incaluit certaincia,ut Burgundiones in suos pedites repellerentur. In hoc certami, ne Liquanis Ascoth legatus, qui eo die sororem Focorollis in matrimonium duxerat, dum suis subsidio esse conatur, in nouissimo agmine subsistit. In cum fit impetus a Strataeol qui eius sponsam aliquando ambierat & Rumo, ibique capitur. Ita eo die optatis nuptus non in potitus. a Q v o D hostes clipiebant id Pondormius verebatur, ne Areani, Betunis de Lil leriani cum illis coniuncti receptu probiberent:ipse igitur ad suos ex certamine expli
candos vcnit. Quum proxime Teroanam venissent, strepitus Aream versiis exauditur, co dimittuntur aliquot equites qui rem explorent. Iuvenes illuc certatim tanquam
animi causa lanceas i acturi procurrunt, ut solent nobiles Galli imperia ducum non valde morari. Quae tota multitudo ductore carens quum ad vicum Rudium perueniisset, medio lo A.
94쪽
medio itinere mana Aream in Arcanos de Baunios incidunt, qui eo consilio ven xant ut cum Santalidomaranis nostros reditu prohiberent. Hostes circiter nongenti rant pedites Hispani genere, Belgae iere sexcenti de trecenti equitcs cataphracta. Illoruequitatum t Irones nostri lacesiunt: ita qui inter cos veterani & peritiores crant, cos sequi ut subsidio essent Laborantibus, coguntur. Ea re nuntiata Pondormius comite D martinum mittit, qui nostros e praelio extraheret: qudd intelligebat, si illic subsisteret, non sore postea integrum Foccobcrgam reuerti, sed omnino illis apud Morinos in ncndum esse , ut commeatum introductum consumerent. Huc quum venisset D martinus, reperit ita inter se mixtos,ut illinc citelli absque manifestissimo periculo nongo possent.Qutim enim Pondormius cum prςcipua copiarum parte tria sere passuum millia abesset, si reccptu ita tentassent ut nemo esset qui hostes urgentes inhiberet, nullo negotio deleti fuissent. D martinus postquam animaduertisset quo pacto se tum hostes tum nostri gererent, in edito loco consistit, & cx ijs qui ad cum se continenter aggregabant cuneum aliquem ciscit, quo certaminis onus cxciperetur, si sorte nostri uersi compellerentur simul Pondormio nuntiatum mittit xx ccleriter progredevetur, alioqui perituros omnes qui praelio decertabant. Pedites enim hostium ordinibus imstructis celeriter procedebant,ut equatatum sulcirent. Hoc nuntio Pondormius accepto noluit cos qui in certamen descenderant periare: itaque in eum locum ubi crat Dan artinus, signa inferri ad opem serendam iubet,ino ipse ducentos cataphractos secum ducit.Damna tinus ad ducentos equites undequaque collegerat,seque eo loco ubi substiterat,continebat. At ubi Pondormium adeo appropinquas te conspexit, ut ab eo iam pollet sustineri, equis concitatis in hostes fertur,cquitesque in Hispanorum peditum cuneum compellit, dc impressione secta eorum ordino perturbat. Quam ad rem ficiendam maior illa pars equitatus subsequens illum iuui t, quae in ipso praeli j committendi articulo irruit. In hoc conflictu Hispani an plius ducenti intereunt, sexcentis sere captis: cquites peditibus suis pugna implicatis fuga salutem petunt. Hos nonnulli ex nostris tanto studio insequuntur, ut aliquot pc mixti rcpagula ad portas Areae intrarent: quibus ad tergum occlusis inter caeteros capitur Stanaius qui postea signiser fuit turmae Vindocinianae Pondormius hac clade ho3o stibus illata, cum captiuis numero fere nongentis T croanam se recipit. Et quoniam tot captiuorum custodia nimium molesta sutura erat, postero die menstruo stipendios quod est centum solidorumὶ redempti dimittuntur, retentis ducibus fideius loribus. Strataeus Liquaeum roganti sponsae, quam ille aliquando amaucrat, remictit. NON multis postea dicbus,nempe circiter quindecim ante Papiensem pugnam, quum milites qui praesidio erant Hedini incursionem in hostium fines siccissi ex his laia, Id. Vnus cognomento Nothus capitur, A Betunam abducitur. Hunc Fiennius Flandriaerr sectus selicitare coepit ut Hedinum proderet Respondet Nothus sibi rem tactu es μ' se ficilem: sed neccile esse ut fide de iureiurando dato specie pretij quaerendi dimitu
tur, ut commilitonem quendam sibi fidum ad eam rem Miscat, penes quem arcis es, O ues essent: id quod statim conceditur. Imdinum reuersus Pondormio rem totam
perit, sibi esse in animo illi Hennium, Asbolium de praecipuos ex hostium ducibus cum Areanis de Betuiiijs praesidiarijs in manum tradere. Rationem rei perfici cndae t lem asteri: laretur illi a Pondormio quispiam cui fides haberi tuto possit,cuique claues arcis committantur.Hunc se consilii sui participem factum de ad susteptet rei communicationem a se adductum hostibus persuasurum: quinctiam se ex illis quempiam ad
septum arci propinquum adducturum, ut cum per nato isto ianitore ambo colloqui postent, quo res probabilior redderetur. Die autem constituta quum adducenda hostium multitudo es let, se cum eodem illo rursus vcnturum ut ianitorem conuenirent, cum quo etiam certum quoddam signum illis intercederet, ad quod ianitor responsu- o rus csset: omnia denique inter illos pcraguntur. Die constituta Pondormius sub noctem cum ducentis cataphractis venit, qui suam quisque lanceam de in capite cassidem ipsi habebant, nullo armigero aut famulo subsequente, idque ne ob impedimentorum multitudinem res proderetur.Pondormius negotium Serculo Hedini princeto ded rat ut ad septi portam sub magna sornice in ipso aditu, quo hostis ingressurus erat, duas ut tres cataractas faciendas curaret. Id eo consilio faciebat ut si hostis maiori multiti
95쪽
i 1 α dine irrumperet, essetq; periculum ne arcis compos fiere tum cataracti demitteretur, quo omnia in tuto essent .Quum Podormius illuc veniret,ins nondu peracta crat: unde consequutu est inges damnum, ut post audictur. Ante hanc portam erat exiguum vestibulum lapideum, qua arce hostis subiturus erat. Huius vcstibuli solum naphtham de picatis operib. gne cocipi elidum palea superiecta stratum erat .Huc signo dato ignis immitti debebat Lo iis qui in superiore portae parte staret. Ipse Pondormius, quum pe
territos hostes videret,equum Cosconsurus crat, ut illis se recipientibus iter praecluderet. R E B V s ita comparatis hostes Notho praeeunte, media nocte duo millia passuum Hedino ventulit: tuo loco Fiennius per duos cxploratores fit certior Podormitian cum magno equitatu prima face Hedinum ingressiim es te. Fiennius se proditum esse arbitra iotus,quum Nothum necari iuberet, ille intrepidus exploratores quod non vidissent proviso renuciare assirmat. Id ut verum esse intelligeret, se loris vinctum iuberet aliquot ex suis tradi,a quibus pugionem districtu manu tenenti b. duceretur ad fosta labrum, adhiberetur etiam is quem antea secti duxerat quo tempore cu ianitore loquutus suisset: iam tellecturum illum num ianitor ad signtun pactum resposurus csset. Placet consiliit: itaq; hominem vinciunt,constrictum tribus aut quatuor ex suis,qui maxime idonei videbantur,tradunt,qui nudato pugione diligenter obseruaret,iugulaniri siquid mentitus vid retur.Hos ducit ad fossae supercilium,ianitorem ad se sibilo euoc.it,que ubi respondisset rogat num lcmpus sit rem aggredi. Ille maturandum csse respondet, omnia esse parata. His auditis homine ad filios reducunt, Burgundioni b. maior etia quam antea spes rei is perficiendς accedit. It .iq; progrediuntur Notho duce,sed semper vincto,uti dictum est. Septia in ellis occurrimi alij exploratores, qui proditione facta esse aflcuerant.Nothus oratione sua illoria verbis fide detrahit, ciscitq; ut rem meditata de suscepta exequi pergant. Ad vestibulia perueniunt eorumq; iam non paucis porta ingrestis, Podormius qui in superiore loco cosistebat, videt cataractas,ut pote non recte absolutas, laxatis funibus no delabi. Quare veritus ne plures ingrederctur, qui multitudine supiores cssent,ijs qui inserio re loco erant clara voce ut ignem inijciant edicit. Casiis tum valde infaustus acci '' dit:qui ignem iiiijciebat, id tam incommode fecit, vici loqui coiianti ignis in os adue sum inuolaret, quo intestina exusta sunt:subi id tamen Canaptium nepote iubet equunt conscendere,ut quod faccre constituerant, grederetur. At ille repertus cst facie usti lata,ut nulla oris species reliqua esses. Ita res infecta mansit:& hunc exitu iste conatus liabuit. Pondormius biduo post moritur: quo casu Rex homine summa fide singulari et D se studio de bello clarissimu amisti But diones vestibulum ingressi centum seren
mero,incendio pericrunt.Nothus primus arce ingressus, cos seruauita qui b. vinctus tanebatur,x sibi captiuos habuit. Hostes perterriti fugiunt,nostros subsequetes sibi inst re existimantes,qubd infortunium Pondormis plane ignorarent: ut plurimi dum se recipiunt per sylvas aberrarit.Verisimile est,nisi mirificus ille casus interuenisset,liostes uniuerses perituros sitisse nox enim no crubescit atq; adeo rc fortasse eo ventur ut hostiliuadeo attonitis nostri illos insequuti vel Arca vel Betuna permixti ingrederentur. Hoc sane ipsi postea milii ingenue consessi sunt. Eo tepore morituris qui in Germanos summa imperilhabebat neq; abest suspicio quin veneno sublatus sit quod Antonio Leuae commercium cum Rege habere viderctur.Sed res nuqua patefacta est. Caesariano exercitu aucto de copijs colunctis prorex Neapolitanus Papi csib auxiliu ferre costituit s)d quum desceret eum ro pecuniaria, valde vereri coepit ne milites certamen detrectarent. Itaque ducum belli Oinnium cosensu SI iusia Piscarius Hispanos, quorum summus ductoris, crat in concione conuocat,illos practio decertare ne recusent hortatur: multas eos de ib - r. lustres victorias se duce consequutos fuisse, hanc demit cis omnium laboris,quos adlatae pertulerat,incrcedem amplissima fore: capto enim Rege cum regii canguinis principib. atq; adeo maxima Gallicae nobilitatis parte,nihil eis neq: ad decus neque ad opes deesse posse. Docet praeterea Victoria talumnon inmani b. esse Gallicano excrcitula diuturna Iscastrametatione debilitato,insuper etiam multis locis Neapoli,Sationς,Mediolani separato deniq: nillil deeste, qua ut re alacriter aggrediantur. Hispani tum quod inaxiniam
ei fidem habebant, tum ipsius praedς sipe, quam pollicebatur,ercchi se eandem cum illo
mortis aut vitae conditionem habituros rei psident,in omnia loca de pericula etiam nul
lapsenti pecunia sicquuturos,modo suppeteret victus quo se interea tolerarent. Seria nilioe
96쪽
ni hoe intellecto resiponso, idem se facturos cofirmant, se non minus quam Hispanicam
gentem ad bellum gerendum aptos esse.Prorex,Borbonius & Piscarius hac re intellecta cunctandum non ellesed nauiter,dum alacri animo client milites, rem suscipere statuunt.Rex hostium consilio nuntiato, quum sciret in itinere Lauda Papiam est e castrum nomine Castellum Santangelicum , cui Petreium Gonragam Federici Bozroli fratrem praeesse iusserat,magni sua interesti: existimauit illud a suis teneri, ut commeatus hostib. impediretur,siquidem Papiam venire contenderent.Quamobrem ne ab hoste occuparetur,mareschallum Chasannium de BoZZolum mittat,qui locum explorent Sc reb.n cestarijs muniant. Illi ut iussi erant,octingentos Pedites Italos praesidio relinquunt cum o ducentis equitibus, quibus Petreium ipsum praeficiunt Hostes uti dictum et' conluctis unum in locum viribus, Lauda prosecti Marinianum peruenit mr,ut explorarent nu qui ''Mediolani erant ex nostris, relicto oppido ad exercitum Regium venire cogitarent. Vbi Trimollii non esse hoc consilium perspiciunt,mutant sententiam, Castellum Santagesi- cum ire contendunt, ut iter tritum Lauda Papiam ad rem frumentariam sine periculo subvehendain liberarent.EO quum venislcnt, machinas expediunt, x ad subruendum murum collocant,mina edita vallo succedunt:sed a nostris submouentur.Tandem ii
stri illorum diligentia persipem, metu perculsi se in fidem proregis Neapolitani traduci.
Is belli ducos rctinet, milites armis exutos dimittit, sic tamen ut iureiurando eos astri ga intra incnsem aduersus Caesarem se arma non sumpturos.
R Ex postquam Castellum Santangelicum captum restiuit, non dubitauit quin sibi dimicandum esset. Qua ratione adductus Trimollio mandat ut ad se cum ijs quos habebat veniret, relicto Theodoro Triuulso Jc Chanda o qui ad ius dicendum constitutus
erat, cum exigua quadam manu ad arcis fostas custodiendas. Reliquas copias ubicunq; habebat,ad se accersit,praeter marchionem Salussium quem ad Genuam este antea demonstrauimusὶ & aliquot alios qui arces tenerent, ut tutiora client itinera. Non multo ante hoc icmpus Rex Ioannem Medicem, qui tria peditum millia de trecentos leuisa maturae equites duccbat, sibi asciuerat. Is quum se ad Regem conferret, illi etiam complures Italos duces conciliauerat,in primis comitem Guidum Rangoncm, qui inter lio mines bellicosos magnum locum obtinebat, cum eius fiat re comite Francuco Rango-3o ne. Quinetiam Palvelim, quem supra demonstratum est Mediolani fuisse obtrui carum anno Isia,fratrem Ioannem Ludovicum Palvesnum Rcgi tamen placauit. Rex hostes ne commeatumPapiam introducerent,ut impediret,in valle ad exiguum riuum
Vermiculum castra ponit, quod illac hosti iter ellet facicdum, si obsiellis auxilium ferre conaretur.Praeterea mille Italos qui Massilia Sauonam veniebat, accersit: qui itinere de- sessi quum ad Alexandriam iter facerent a praesidiariis militibus oppressi delentur. E dem tere tempore Ioannes Iacobus Medices, quem Mediquinum appellabant, Muao praes ectus castrum hoc est ad lacum Comensem finitimum Rhctis j qui Ssortianis partibus studebat quum sciret Rhetos ad isex millia paulo ante in castra regia ad Papiam venisse rationem inuenire statuit,qua illos a pugna auertere domumque redire compel- Mleret.In ditione Rhetorum animaduertit situm este castrum Clauennam ad alteram la- C
cus ripam:huius praesectus quod sibi nihil summa pace metuebat, quotidie procul satis 'domo spatiari solebat. Quem locum obseruat Medi quinus, atque in eo insidias coli
Cat. Res tam apposite cec git, ut praesectus ille pro more egrestiis,in istius manus incideret:captus ante ipsam castri portura adducitur. Mediquinus districtum tenens gladium
uxorem accersit,confirma nisi fores aperiat,se mox caput marito ablaturum. Uxor mariti saluti consulere cupiens , hominem intromittit: statim homines ad numerum timum millium,quos loco propinquo in insidijs locnierat,ad cum accedunt, de castro potiuntur.Praesidio quod citis esse videbatur imposito Milaum redit. Rhcti de hac iactura certiores tasti,tanto metu correpti sunt, qubd suspicarentur de tota ditione occupanda -- consilia a quibusdam csse capta,ut suos,quos ad sex millia in Regis castris habebant sta- a 'tim ad patriam defendendam reuocarent Hoc mandato accepto nulla ratione potu runt retineri,ne pudore quidem,quod sacramento militari obstricti,quod stipendio aecepto principem turpiter qui iam in eo erat ut pugna decertaret, descrerent, quin d mum quinto ante praelium die discederent. Quantum hoc damni Regi attulerit iudi
viri facile potest,praesertim quum hostis passibus non amplius quingentis abesset: nihi-
97쪽
t 1 2 lo magis tamen a consilio unquam desistoc voluit. Nonnulli cessebantvt Mediolanum
copias reduceret,dum Caesariani ob stipendium non persolutum dilaberenturinam bi stipendium n5 numeratur,rcni frumentariam statim deficere. Verum siue quod princeps animo esset cxcelso,stuc quod ita diuino nutu & consilio res gubernaretur, adduci
non potuit ut alio quam ad holtcm cxercitum conuerteret.
REX praeterea Palvesinum cuius nuper mentio facta cli cum pecuniis miserat. aut equitatus & peditatus magnam multitudinem cogere iisqueCremonam quani no amplius sexcenti pedites tenebant occuparct.Is collecta peditum bis mille S quadringet torum equitum manu, Casalo Maiore ad Padum castra facit, dum supplementum sere quater mille peditum cxpectat. Ssortia qui Cremonae erat, quod metueret ne Guidus io Rango se cum Paluesino coniungerc priusquam in unum viros colligerentur hominu opprimere constituit.Cremons; ad duo peditu millia x aliquot equites cogit,quib. At xandrum Bentiuollium praeficit.Qui cum his copijs quum Casaltim contenderet, Palvo sinus se non inferiorem, ut praelium committeret, arbitratus, imprudenter munitiora, bus egreditur,suo magno malo: qui si intus suos continuisset, comes Franciscus Rando Guidi frater postridie subsidio venturas erat. Egrinus in apertum recta in hostes vadit, primo impetu equitatum ducis Mediolanensis fundit fugatque: sed Alexadri Bentiuol lis aductu ita utrinque vrgetur,ut sterneretur& capcrctur, exercitus profligarctur. Qua ex re ctiam Rex non mediocri detrimento affectus est. Papicnses vident ad Medicis c stra excubias negligentius fieri .Eruptionc facta incidunt in custodes qui cxiguo numero erant: his nullis multos ex militibus concidunt antequam spatium ad arma sumenda daretur. Medicos hac ostensione indignatus, ut par pari reserret, Oppidanos elicere aggreditur.Qui se etiam tum certamine stiperaturos sperantes,cxcunt: sed spcs cos sesellit.
Medices enim geminas insidias unas in ipsis sossis, alteras longius ab oppido collocauerat. Hispani quum eos insequcrentur a quibus primum laccssiti fuerant, longius progredi nolunt, quod scirent ulterius alios in insidiis delitescere. Dum scrccipere conantur,
qui proxime oppidum erant illis occurrunt: ita utrinque circunuenti omnes ad unum 'bis iam intersciuntur. In quo conssima Mcdiccs ad Calcancum glande tormentaria vulne- si mi H ratur fluctus se extra castra efferri iubetiquae res etiam nostris magno damno fuit, pro-
pterea quod vir rei bellicae peritissimus erat.Eius milites duce orbati disperti abeunt,& 3ο nullo tandem numero siunci denique illis δί l lactis dilapsis octo hominum millia en stris castris detracta sunti Eodem tempore Albertus comes Carpius Regis apud papam
orator,cum iussu papae non semel monuit, ante omnia caucrct ne praelio cum hoste d certaret: non esse dubium quin, si ad quindecim dies tempus extraheret, Caesariani eo inopiae venircnt, quod stipendium non persolueretur, ut totus ille cxercitus tandem e vanescereti nullam illis iam pecuniae colligendae rationem superesse,quum & Medita
no pulsi ellent S copiae ducis Albaniae apud Neapolim superiores viderentur: quae duo hactenus rei pecuniariae subsidia Caesari suppetebant. Verum Rex tanquam diuino fato ad cladem illam comparatus in ea sententia permansit,ne ab hostis conspcctu se vider tur subduxisse. ' P - PRO Rrcis Neapolitani II Borbonij consiliu non crat cii Rege praelio cogredi, nisi ' res facultas quaedam insperata, qua potiori essent conditione, daretur. Id tantum c nabantii rivi Mirabellum peruenirent, quo suis quos illic habesant sessis recentes alios integrosque submitterent:quod fieri,nisi propter Regia castra iter haberent, non pol
rat.Et quoniam Rex munito loco casfra habebat, e duobus alterum sibi faciendum ii telligebant: ut si Rex c castris copias ad prohibendum transimili educeret praelio dimi, carent : sin minus, Ulterius progrederentur. Caesariani extra septum Cortusam versus, non longius a nostrorum castris quam scri bombardae iactus,tam castra collocauerant. Ibi paucis post diebus noctu murum septi suffodere coeperunt, & duabus ante lucem horis die Matthiae secro, anno is 24 muri pars latitudine sere trecentorum pcdum 1 collabitur.Hac sesopetarios Hispanos ad numerum fere trium millium cum aliquot quilibus leuis armaturae emittunt, qui albis indus ijs induti progrediebantur, ut quoniam nondum diluxerat, se mutuo agnoscere pollent. Hos si ibsequuntur acie initi iacta veterani milites tam Germani quam Hispani inter se mixti, quibus pos ea succcdut tres peditum cunei, Hispanorum unus,Germanorum duo una cum grauis armaturς alaric-
98쪽
rum equitum duabus consertissimis turmis. Qui omnes exercitum Regium ad laeuam resinquunt,quod cum nollent propter loci iniquitatem uti dictum est adoriri.
Hos TIB vs neces le erat qucmadmodum demonstrauimus ad nostri cxcrcitus eaput iter facere.Quare cognita lacobus Galliolus Astius Armeniacorum scireschallus rei machinariae prauectus tormenta loco adeo hostibus iniquo, nostris commodo collocaucrat,vi illi,quum praetereundum esset,contentissimo cursu vallem quandam,qua a machinarum iactu tuti ellent,pctere cogcrentur. Glandes enim si ibinde eorum ci . . neos ciuillae ita aperiebant,ut brachia modo & capita laceris corporibus auulsa in se lime attolli consipiceres.Quibus rcbus animaduersis Rcx illorum ordines metu pertur- io batos fugere cxistimauit,simul quia cinuntiaretur ab Alcconianis S Brionianiscqui--. --tibus aliquot Hispanos deletos cile, qui ad nostrorum latus dextrum iter facere conarentur,& leuiores machinas quatuor aut quinque captas.Haec omnia linuit in causa sue s. a , .-
. runt,ut Rex loco sibi coinmodissimo relicto hostem petere contenderet, machinisque facultatem quibus hostcs vehementer laedebant tir,adimeret. C Es Ani ΑNi quum nillil iam sibi a nostrorum machinis metuendum esse, di Regem inscstis signis ad te venire conspicerent, ad cum primos aciei ordines qui Miseriscllumspcctabant,conuertunt, fusi luc cquitatui duo aut tria siclopctariorum millia permiscent. Rex Helvetiorum ciuico in quo praecipuae illius vires crant, ad duxtru co nu collocato, recta marchioncm Santangelicum primi agminis cquitum ductorem xo petit,hostes illic susi de marchio ipse interiectus cst. Vcrum Helvetij, quoriun erat in Germanorum peditum Caesariani exercitiis cuneum impetum facere, quum praelium inire debcrent iter Mediolani ad fugam capiendam insistere coeperunt. Germanin
stri pcdites qui non plures quinque millibus crant, ducibus Francisco Lotaringi ducis fratre &Sothsoleo Albarofano,aduersi in consertis limam hostium acie quae Regem
petebat vadunt.Illic pauci uti dictum cst quum citcnt,duobus magnis Germanorum cuneis circumienti sortit cr praeliantes cadunt. Quod si idem fecistcnt Heluetij, dubia o,t iis . sane fili stet victoria Inco conflictu Franciscus Lotaringus S dux Soth lcus intereunt, cum militibus ipsis non melius actum est.Rex equitibus quos primos obuios habuerat, pulsib,Germanis tamen deletis x Helvetiis pugnam detrectantibus, totam certaminisso molem stabit,equus quo inuehetas pugnabat,ia adcin interficitur, ipse altero crure vulnus accipit.Interficiuntur ex iis quos apud se habebat amitatius Boni uetus, Ludovicus Trimollius aianos natus septuagintaquinque, Galeacius sanseucrinus summus Galliae armiger,Sanscucrinus alius primus regius oeconomus, Maraphinus primus hippoc natae praescctusaeapiuntur mare challus Foxius,Nothus Sabaudus praefectus praetorio qui postea cxvulneribus obierunt.Sampauli ustum facie tum aliis partibus saucius, ut exigua est et salutis spes,apud Rege capitur:qui tamcn Papiae postea, quo abductus cst, conualuit.Mareschallus Chabannius qui primam aciem ducebat, ad alterum cornu, sed nillilo meliore conditione dimicabat et crum nostro exercitu adeo labefactato ille toti impetui sustinendo par nullo modo cile poterat. Quare oneri tandem succumbit, o eo ipso in loco cum maxima suorum parte interficitiir. Mareschallus Mommorencius cum centum cataphractis, ille peditibus Gallis,quibus cnis fallor in Bussius Ambosius praeerat,S duobus Helvetiorum millibus pridie Sallararium ad obsidendas transitus angustias missiis fir erat.Quo loco quum in armis ad diluculum usque constitisset,audito bombardarum strepitu se cum rege coniungere conatur.Sed de auxilii facultas inest,
nata nostra acie iam praeterierat, A receptu impeditus est nam circumentus vincitur dc capitu r,antequam se cum cis coniungere posscta
REX vias eum redeamus equo interfecto ubi in pedes sescererit, undique cimctus oppugnatur, & a plurimis ut fidem det urgetur. Quod facere recusat,&quandiu i spiritum ducere potuit, acriter dimicat, tametsi norat se diuino iudicio obsistere non sentia o) so posse: sed quoniam magnas inter Caesarianos contentiones praedae causa oriri vidcbat, verebatur ne deditione etiam facta ab eis per rixam dc altercationem interficeretur. Ibitum adsuit Pomperantius,quem demonstrauimus Borboni j comitem, quan Gallia e
Cederet, futile,idque propter caedem a se Ambosiae factam ubi Chistaeum occiderat. Is statim ex cquo dei illi,de proxime Regem evaginato gladio omnes submouet, quoad
99쪽
i s i . prore Neapolitanus accessi in cuius fidem se rex&potestatem permisit. Aleneontis
qui extremum agmen ducebat, crcitu profligato,& ipso Rege capto,nullam omnino spem restituendae aciei superesse intelligita quamobrem ex eorum quos siccum habebat sententia ponte quem ad Ticinum nostri antea lacerant,sic recipit.Theodorus Triuulsus de Chidaeus qui Mediolanum tenebant, tantae cladis nuntio accepto cum suis in
. I N eo praelio intersem dc capti sunt plurimi praecipuae virtutis de nobilitatis viri. d. 'is,h. Interierunt mareschallim Chabannius, Ludovicus Trimollius, Gulielmus Gossetius . --m, Boni uetus Galliae an ratius, Nothus Sabaudus praesectus praetorio captus obiit: m, reschallus Forius, Galeacius Sanseuerinus summus armiger, Franciscus Lotaringus, i, dux Solsolcus,comes Tonerranus,Caldomontius,cuius pater Carolus Ambosius iii erat prasinus praetorio, Bussius Ambosius, Baro Buzancaeus, Bellopratensis,&alii praeterea multi quorum commemoratione lectori taedium asscrrem. Capti sunt Henricui rex Nauanae comes Sampaulius,Ludovicus Nivemensis,Florengius Roberti Marca ni F. marcschallus Mommorincius,Brionius, Lorgius, Rup potaeus,Montianus, Annobaldus, Rupemenius, Mallcraeus, Mompesatus, Bosius, Curionius, Langaeu s Sc alij,quorum nomina si concr rcccnscre, volumen magnum conficiendum sit. Ex hostibus quinam interierint, quum victoriam obtinuerint, dicere siti persedebo:qui enim vicit, victoriam sibi nihili constare ducit. 1. Ista lectorum iudicio relinquo.
100쪽
A c clade in Galliam perlata, quantum ex nuntio dolo
rem de agritudinem ceperit Ludovica Sabaiida Andeg, ueniis& Angolisincnsiis ducissa, quam demonstrauimus rectricem in Gallia a Rege relictam fuisse, tuum filium captum & deletas Gallicas copias intelligeret, facile iudicari potest.Tamen qua erat animi virtute 5 constantia, rebus tam accisis remedium quod poterat, afferre decreuit. Principes de praecipuos totius nobilitatis qui in Gallia reliqui erant,ad se accersit, praesertim Vindocinum qui Picardiabilitatis ql ran ad se accersit, praesertim Vindocinum qui Picardiam& insulam Francicam prorex obtinebat, Guilium qui C paniae de Burgundi praeerat,& Laut recit Aquitaniae &Ocitaniae praescctui qui extremis regni limitibus praesidio firmatis Lugdunum ad eam 3o Veniunt. Vindocinum illuc proficiscentem quum Lutetia iter faceret,nonnulli ciues dein iis aliquot ex curiae praecipuis senatoribus conueniunt, docent unxi cum esse ad ques eius filiis,
summa administrationis totius regni spectaret,qui Rege capto, impuberibus eiu Borbonio per desectionem alienato, Aleiaconio nondum Lugdunum reuerso, sacpraecipuus ipsius diadematis regii haeres estet. Quam rem si suscipere in animum iam ducere Parisios& aliarum regni urbium ciues illi fide de potentia opem laturos. Illius orationis haec cis, credo, causa erat, quod cacellarium Antonium Pratensem insensum haberent, neque vellent eius consilio regi Hac ex re Vindocinus intelligebat non soluRegis sed etiam ipsius regni perniciem consequuturam es lGrectrico, quae a Regis prinsectione rebus administrandis praefuerat, se hac regni procuratione abdicari aegre latu o ram,denique factiones inde exorituras,quq imperii Gallicani interitum adserrent.His causis permotus respondet se Lugdunu proficisci,illuc omnes principes conuenire debere,quorum consilio quae tum Regis tum rei p. ex usu essent statui oporteret. Haec filii Vindocini in populum de regnum ipsum singularis fides oc voluntas, quum plurimi r rum nouarum studio tenerentur,quibus dux modo Se autor opus erat,cuius scilicet nomine&autoritate ad speciem abuterentur.Vindocinus ubi Lugdunum peruenit, princeps & caput consilii Gallicani deligitur. R E C T R I X, uti diximus, summa diligentia omnibus prospexit quae ad regni si tum tuendum pertinere iudicauit. In primis Andreae Auriae triremium regiarum prinfecto de Fayetto proamiratio qui ambo tum erant Mastiliae mandat ut quoniam robusso Gallicis in Italia nimium attritis terra iter facere minime tutum crat,in regni Neapolitani fines nauigarent,unde Albaniae ducem cum cxercitu in Galliam transportarent. Quod illi ut iussi erant perfecerunt, rediitque integer exercitus, paucis quibusdam cX-ceptis,qui cum Aculio Velitras praeiverant. Hos enim Columnaei Romam compulerunt, ubi ab Ursinae fassionis hominibus excipiuntur. Postea imperat uti tum besti ducibus tum militibus qui ex praelio reduces venerant,stipendium quantum debebatur,