De falsa nostri temporis, et vera Christi religione. Libri duo primi, de quatuor, Polonica lingua ante octo & nouem annos conscripti atque editis nunc recens latina lingua donati, & aucti. Martino Cromero authore

181쪽

IIngua conscripsit,Hebraeiscy monitoineti loco reliquit.Hunc secutus Marcus,Ro ranae,quae cum aliis pariter de Petro audiuerati queui scripto complexus est. Post hunc Linitas scripsit in Graecia, quemadmodum nQuipse Christus, quem ille non audiuit, veruim discipuli eius tradiderunt. Ad extremum IC -- omnes, non nus quadraginta, Ves sicut alnevolunt, amplius sexaginta annis post Christi ascensionem in Asia situm edidit Euangelium. Quae ita memoranti vetusti aς temporibus -ulis propinqui ac veraces scriptores, Papi-ras Hierapolitanus Episeopus 5c Martyr, Clς--ens Alexandrinus doctor insignis, origs-rnes Adamatius)Eusebius inserieii. Epistore, εμ εαι bim Hieronymus,&Hq. Idem existimandu est de si p. . Pauli & aliorum Apostolorum Epistolis : diuersis teporibus post praedicatu ac dissemse -natu iam multis in locis & gentibus Epangς--rium,ad eos,qui Christi fidem at doririnam -Wceperant scriptas 5c missas esse. A v Quid ἴcωtur Euangelistas ad conseribenda Euangς--ha impuliae Non aliud certe, quam ut Christi

doetrinam omnem consignata posteris relin- . querent. MON. Nequaquam. A VL. Cur igi- EMMAE Arlatur scripserunt. Μο N. Dicam: mo homines

182쪽

iam imbutos & initiatos absentes etiam, literis confirmarent,falsas , opiniones,quae tunc de Christo, vel etiam de doctrina eius exori hantur,vera historia, Ripsis eius verbis res Tendis,quoad res postulabat, refutarent. Fuit autem necessariu inprimis ad propagandam. at stabiliedam Christi docti inam, omni t ea . tione firmare, & in animis hominum penitus infigere,& quasi fundametum quoddam ceditum firmum. omni illi aedificio substernere, qui nam ipse Christus fuerit,& quid egerit,&cur ei de rebus tantis iamin a sensu & intelligentia humana remotis indubitanter credem dum sit. At rideo Euangelistae non tam d. ctrinam eius, quae diligenter passim ab ipsis, ac csteris discipulis eius docebatur, persecuti sunt,quam prosapiam,ortum, vitam,oblium, resurreetionem, & miracula conscripserunt: Tu stellorum Ne ea quidem absolute, sed eatenus, quatenus Wῖ μου. cuim opus erat ad id,quod sibi proposuerat. Muth u. Λ V L. Gomodoc MO N. Nempe,Matistaeus, quoniam Iudaeis scribebat,volens eis demonstrare, Iesum Christum verum esse Messiam in lege ipsorum promissum, genus eius e stirol Θ pe David 8c Abralis deduxit, testimonia*

Prophetarum Sc argumenta praestantiae ac dis- V . gnitatis eius conscripsit, ea quae circa ortum '

183쪽

& obitum eius,qus. intermedio tempore a cide runt,& miracula ab eo patrata perseques: formam vero doctrinae eius deliniauit verius, quam exquisite depinxit.Et tamen de his ipsis etiam,quae sibi proposuerat describenda,mul- ' , ta prstermisit,quae extant apud alios Euange iustas.Quod Epiphanius quo* antiquus 3c il- Epi'. coni a lustris scriptor at Episcopus commemorat. Marcus,quoniam non Iudaeis scribebat, ve- ' 'rum ethnicis,qui de Messia promissionem nGhabebant, doctrinam tamen Christi suscipiebant, omissis incunabulis eius, a baptismo ac testimonio Ioannis orsus est,nec fere quicquaPraeter miracula Christi,diuinitatis eius documenta, persecutus est, qud maiorem Romani fidem haberent eius docti inae, qua crebro Petro concionante audiebant.Lucas cum Viriacphoc Euanylium vidisset historia ortus Christi, quae a Matthaeo Sc Marco praetermisia erat,diligentius exposuit,ne Christiani Iudaicas fabulas, vel haereticorum comenta & ns-nias in eo sequerentur. Ad haec, quid is ipse Christus in terris degens egerit, & quomodo docuerit,& quae circa mortem & statim post

resurrectionem eius acciderint,luculentius is, quam superiores duo attekuit, ne ea quidem ommittens. fele, quae illi iam conscripserant. -

184쪽

Eus b. Histor. Moniam exorti erant Ebion re Cerinthus h

Eccle. .3- -iet,qui Christum hominem tantum & Pr ossi phetam sanctum, sicut etiam nunc Turcardi araceni sentiunt ae honinutii, esse asseuer sant,eum e rore vetolleret, & quod in Em eris requiriebatu ut suppleret Ioannes, g ritii Christianotam in Asia Euangelium suum lange post quemadmodum audivisti dudum, consempsit,a baptismo Ioannis orsus. In quo Sc ipso tamen hon multum extat doctrinae Christi, praete , quae is duobus sermonibus, altero cum Iud eis in templo,altero cum Apostolis in ultima eaena disseruit, ad suam ipsius ae Spiritus Sancti Diuinitatem iamprobandam, amorem* mutuum Ec'concordiam in

ter Discipulos stabilien iam pertinentia. Vnde perspicuum est, Ioanni ac caeteris EG anellitis hoc in primis suisse propositum , qui fuerit,& quid in mundo egerit IE S V λὶ ac non quid docuerit, describere. Tametsi ne quae egit quidem omnia descripserunt', sed ea modo,quae faciebant potissimum ad ad miliendam ipsi fidem , sicut ipsemet Ioannes l testifica-

185쪽

aestificatur,ita scribens: Multa quidem Sc alia cio. signa fecit Iesus in conspeetu Discipulorum . suorum, quae non sunt scripta in libro hoc: , Haec autem scripta sunt, ut credatis, quia I diis est Christus, Filius Dei, dc Vt credentes vitam habeatis in nomine eius. AVL. Haec Ioannes de suo tantum Euangelio scripsit,qui mon omnia adia,ne p. 3nem doeyri'am Chrisi, quemadmod*mi tu ipse fateris, conser, psit: Ac ne caeterorum inidem Euangelistaruvnus quispiamid prsstitit: Vςrum omnes eam pariter complexi sunt,si piritu sandiu id agen - 'ere,Vt quod unus praete miser*t, alius reple-

lio praetermisia repleuit, quςma modum tego dudum dixi sed in eo tan m,quod qui-ixibe A eorum i sibi pxoposuer*t: nimirum Ρ istis Christi ei viri andis demonstrantes, eum esse. MESSI A Μ in lege pxomissum, riine viti. Liberatorem ac Doctiorem tφxiμs mundio rum propou rum DE UMhhominem,quid is egi quid perpessiis sit Vere, & non Per V actus,sed ultro & olen : Quo ascrtu dari t Ethnici ea legentes,do strinam eius, in Yniuerso orbe t raru per Apostolos ma voce disseminabat, Ne stere im . nisi

186쪽

gilio Ioannem scripsisse, non omnia in eo li-hro scripta esse,quae Iesus fecit:sed illud quo perpende, quod addit idem: Qvqd si omnia .

scribantur,mundus ipse no posset capere eos, qui scribendi essent,libros,tantum abest,ut ea quatuor hisce Euangeliorum libris, quos per- breues habemus,comprehensa sint. . Ac si ma ebri'DE xime a Ioanne scriptum hoc non fuisset tamen iam non omne ipsa indicat, Christum dominum, qui non ob aliud in mundum venerat, quam ut quae

reret saluum* faceret quod perierat, tribus is annis amplius assiduo iam turbis publice,iam priuatim solis Apostolis concionantem, aliquanto plura locutum esse,quam Euangelistsconscripserunt: qui pauculas modo quasdam cociones eius eas, fere parabolicas, ad co ' gregandam magis,quam informandam & g hernandam Ecclesiam pertinentes, descripserunt,at id per quam breuiter Apse vero de ser n. t 8. t testificatur:Semper se docuisse in synagoga Scin templo,quo omnes Iudsi conueniebant. Et Mao. ε. apud Matthaeum : Quotidie sedeba apud vos

in templo docens. Certe: non semper idem ro . petebat. Ea vero quae sunt ab Euangelistis c.' scripta, unica concione potuit enarrare,vel tunc sane,cum in deserto per totum diemmubta docuit turbam,quemadmodu scribit Ma

187쪽

eus, Vesperi autem quiti panibus ac duphus piscibus eam satiauit : Aut illo triduo dunta, malo. 3 3. xat, quando quatuor millia virorum praeter paruulos & mulieres, septem panibus & paucis pisciculis saturauit. Non tolerassent ii sane tamdiu famem 8c multa alia incommoda, si Christus eadem subinde repetiuisset: Nec sine Mato. T. graui causa Iudaei tantopere admirati sunt do--σ. ii 'rinam eius 8c sipientiam, sicut prodiderunt ijdem Matthaeus & Marcus: Et tamen ibi ni- , ,hil propemodum, aut certe paucula quaedam η commemorant,quae ille tunc docuerit. At ita non uniuersa doctrina Christi quatuor his

Euangeliis descripta est: Quod ex illo quo planum fit, quod in aediis Apostolorum scriptum est:Paulum,cum apud mlesios haberet

sermonem monuisse eos, ut meminissent ver

bi domini Iesu:quod ipse dixerit: Beatius essedare,quam accipere. Apud quem autem quae- , se Euangelistam hoe scriptum extat et Aut vero illa veteris testamenti scripturarum inte Pretatio,res,si qua alia,maxime necessaria,cu i eus metionem facit idem Lucas in Evangelio: LM.1 . quod dominus Iesus cum resurrexisset a mor tuis duobus illis discipulis Emauntem eunti bus interpretabatur in omnibus scripturis,

quae de ipso erant,in iens a Moyse & om

Y . nibus

188쪽

. nisi us Prophetis Aut illiud etiam, quod id ri scribit in aetis Apostoloru, in Christus post 1 suam apb discipulis suis pel' dies quadraginta,loquens de regno Dei Vbi quaeso extant η sermones, ac doctrin/ς '

a 'Ar; hisis quo Euangelistaeea conscripta estcA quo iram

praetermis resurrexisses a mortuis,VisV que Cepnae, dς Sub N qu sise plusqua quingenus λWibus simu delud Jacobo,deinde Apostolis omnibus: A v M '' ea quae Euangelistae praetermiserum, Paulus , Petrus, alii , Apostyli in Epistolis & scripti, suis supplauerunt. ilo N. Vode hoc depy P hendi potest et . inire e script ipse non appar ; praet* . quae LM Ams, Apostolorum. Christum dominum mi mascensurum in coelum, ad dis Ios suos

locutum .esse memorat, oc quae. libita .ere. 4 ius Corinthijs dec vis donorum spiritualeum, & officio mulierum in Ecclesia ea d , mini esse mandata:Et quod id Indixit,quemadmodum a me dudum commemo'tum es ,

Mileti sermonem habens. Alibi nus.' eiusmodi quicquam extat, quod quiderii est meminerim. At V haec quo' illi obiter,es lata magis, quam quaesita scriptis suis inserit i remec Me id propositiam habuerς cum sex

189쪽

herent,ut praetermissa ab Euangelistis perte querentur, doctrinam Christi ad amussim Sonscriberent , verunt ut absentes quosdam coetus hominum; siue etiam singulos homi nes, credentes iam in Christum,doeti inam

eius tenentes, pro renata confirmarens. q. commonefacerent, consolarentur, aduersus impendentia periculi praemunirent, eorrigo 'Mnt,adminiurationis nascentium etiam tune Ecclesiarum fundamenta iacerent,errores at dubitationes tune subnascentes extirparent.

Quod quidem ὀ scriptis eorum planum fit ac inersiaicuum. Vis ne autem explicatius id tibi 'stendamet AvL. Maximξ. MON. Principio: Di μa cta Apostolom,quaeLucas Theophili,

Ee attingit. 'Vbi vero ad conuersionem Pauli . , i ventum est, nihil fere aliud quies peregrinaetiones 8 successus eius solius persequitur, cae- uterorum actis omissis. Paulus ouatuordecim episto

seripsit Epistolas: Ad Romanos una; ad rinthios duas,ad'Galatas Ephesios, Philippε- ' ses,colossen:ta uias,ad ThessalonicenQuas, abisti mi Tim da ita, PhilemonE, R Hebat

os ite ingesta. iligit scribit inhisce episto Y a lis

190쪽

A Mmnos. Iis Romanis,ne potentia sapientia* humanat gentes, oblatam ex Iudaea salutarem d claritia aspernaretur,lapsum,& inde consecuta miseriam Sc caecitatem totius generis humani ob oculos ponit, fastum. & arrogantiam eorrum, simulo Iudsorum supercilium ex digna, tione ac promissis dei existens,& ethnicos offendens,deprimit: demonstratocp communis liberatoris ac seruatoris Christi ianeficio, ad Poenitentiam h fiduciam clementiae ac mist Ticordis Dei per eum ipsum Christum com-Parais, eos excitat, nec non ad honestam pseam, vitam ad obedientiam, & obseruantiam Principu ac magistratuum,& ad vitanda quorumvis hominum offendicula cohortatur. At coristo. Corinthios priore Epistola reuocat a dis sensionibus, arrogantia, & libidinibus, d celsi, quomodo sese gerere debeant adueret sus delinquentes, & circa iudicia lites , quae inter eos suboriebantur. Respondet etiam ad quaestiones ab ipsis propositas de matrim Dio,continentia, &Vsu earum carnium, quae idolis immolabantur: Peris eam occasionem etiam de aliis quibuidam a stionibus exteri

vibus,velut de ratione Precationum, comminritonis mysticae, siue caens dominicae, Sc usu Vixit lium Dei donorum praescribix, quo' modo