De falsa nostri temporis, et vera Christi religione. Libri duo primi, de quatuor, Polonica lingua ante octo & nouem annos conscripti atque editis nunc recens latina lingua donati, & aucti. Martino Cromero authore

241쪽

homini j excretturi A v L. De r. bus porro gestis & actionibus u uiuiis hominu redhis ae prauu in ueteri lege costri'. min υμti,,sddicessCui nobis usui sum Mo N. Quid iuretialiud dica, Mam qd seribit Paud Corinthijs7 3.co - νο mirum ea talpta essead correptione nostra hoc est, Ppter exemptu redie quidem facta prendi, contraria vero iuglandi.Exempli graex Abraete pegrinatione ει uni lation Isaaciliiij addiscim' obedientia et amore dei. charissis quibus p reb' anteponendu. E So- Ru-. r. Ionionis lapsu.ne innitamur sapientis nostre, istis libidinibus indulgeamus.EDauidis pce.1.R a ra.

nitentia,ne post peccatu vioremus de mise- inordia Dei. Ad eundem v de caeteri,hi storiis existimandu est. A v I Quale vero ex ' - emptu accipiemus e gemellis illis Rebeccae 'ditoris salici, iis utero matris se inuice collide' bant,estri metu suo alter alterius plantam tene M ,

Aurex eo, qd Sara Agar aneinis Abinae in suo ad usum coniugale tradidit,ae postesi'

parie cima puero, que illa inde. peperat,eieeit Licet possent hae exenipi peti, o .

iunt petita a magnis abusdam Theologis, sed ea nite omitti:Illud modo dic1.qdscribit ius ad Galat: Hse esse a allegoria dilatii. isto in miraeaMaeta sint,virunt si testimam ialiud

242쪽

νυφω im aliud tamen quiddam significabatii AE ad tem ratis modum Paulus eo ipso in loco S ad Roma nos, uec in priore ad Corinthios Epistola, de aliis in locis interpretatur. . Acipea spiritualis interpretatio magna religipnisinostrae myste ria,praeclara , promissa Dei in se compleeli tur: De quibus non est locus dicendi modo. . Satis est, quod & hae, & omnes aliae res gestae N euenta,& plerass omnia praecepta spiritua

lem &mysticam rerum praeteritarum,prssem tium,& futurarum interpritationem habent: quam nos amplecti conuenit. Iri qua explica, da multum operae postierunt apud Hebraeos

μ' quidem Philo, apud Christianos Veris Origo

τυ -4ῆ summa hoc de uniuersa veteris atque Lem ςx testamenti scri ira senuis Auginser de nos oportet, tria esse eius genera,sicut&o. oustinus & Chrysostomus memoriar pro ς d te.& te, ipsa indicat. Est enim qus nubium habet reconditiorem sensum, prster eum, qui est secundum literam:Qualis est illa:Audi Israel dominus deus vester,deus unus est. Vel Tob. 11. illa:Bona est oratio cum ieiunio & eleemosy ha. Alia est,quae& ipsa quidem sensu literin accipitur, sed praeter eum aliam habet recon ditiorem interpretationem. Qualis est illa, quod Noe cum septem aliis hominibus in a ' ca ser-

243쪽

' ea seruatus es a diluuio:Et illa, quod Hebraei de petra aquam biberunt. Vtrach haec scriptita &eo sensu accipieda est,st Moses memorat: eo,que Petrus & Paulus mysticurdideriit. Tertium scripturae genus est, quod literalem sensum non admittitsed mystice tantum acci .Piendu est. Qualis est illa,quod Adam & Euas udierunt vocem domini Dei deambulantis in paradiso:Aut,quod Esaias vidit dominum sedentem stiper solium excelsum&eleuatum. Vtram haec scriptura non potest ita accipi, ut intelligamus sic esse faelum, ut scribitur: cum Deus spiritus sit, nec habeat corpus aut membra,nec loco ullo comprehendatur. Ha- hes igitur quomodo veterem legem intelligere.&seruare debeamus. A VL. At Paulus scribit: Quaecu* lex lo tur,iis a sub lege sunt loquitur. Hic sane n5 excipit ille huius vel illiusmodi pcepta,sed uniuerse dicit, quod eostam tu obligent, a sunt sub lege,hoc est,Hebraeos. Christianos. n.n5 esse sub lege,idem Paulus in eadem Epistola testis est, ita scribens: Non.n. stib lege estis,sed sub gratia. Igitur Christiani nullo modo obligant ad ulla legis Mosaicae Praecepta seruancia. M O N. Ad haec ita tibi. Tespondebo .Priorem quidem illum Pauli lo

a. pes. 3.

christiani quomodo librari lata lage,

veteri. Rom. 3 Rom. s.

244쪽

. - tacat tantiam,sed in genere de quavis lege atqx ita litiam de naturali, qua moralia Praecepta, ψςs hqmines obligatia inficiscunt intelligi re ' . cie posse Alteru vero, ubi Christianos negas

est sub legesprie de Mosaica, hoc est, de cs- remonialibus alcy iudicialibus pceptis accipi quemadmodu & illu: Euacuati estis a Christq. a in lege iustificamini:Sed tamen de morali iquo prsceptis recte accipi potest,nos subn6 esse,sed sub gratia: Verum hoc ad eos Glos: lomur Paulus qui spiritu Dei aguntur,quemadmodu ipsemet ad Galatas scribes inipretaxi Quod si spiritu,inquit,ducimini,non estis sub Π lege. Quod alibi planius etiam explicat inquiens:Lex iusto non est posita, sed iniustis & no subditis, impias, oc peccatoribus, sceleratis dic,

contaminatis &c.Talibus. n.lex est cessari

via scelere ει liςemia reuocet illisci mi' id deo 'placent,qd inuiti faciunt quodam'd Caeterii iusti,ti Q spiritu ducunt,no metuns,neo adacti a lege sed lubentes 8c amore illa, citati sicut modo dixi,oia,quae Deo legis au' a cor. Placer,faciut. Ac propterea scribit Paxμlus: Vbi spiritus dAi,ibi libertas. Hanc aut tu stitia & hunc spiritu non habemus ex lege, sed,

ex gratia Dei a fidem in Christumaicut idem

245쪽

M in nobis charitate erga Deu&prox iniss. quae esst finis prscepti,& plenitudo Iesis.luine

planust, inque usum Deus legem dederit, quomodo nos eam seruare, & secundum cammtam instituere debeamus tam in moribus fictionibus exterioribus, Φ in spirituali cubi tu Dei.Quae cum perinde fit verbum Dei,atU D tangelium siue religio nostra Christiana,n5 minus poderis atm dignationis apud nos eam habere par est, Sic tamen ,ut non ex ea Euam geliumsed eam ex Euangelio interpretemur. Nanivscp in hodiernu diem velame in lectit - a. . te Vereris testamenti manet positum super cor Hebraeorum,sicut testificatur Paulus: quod in Christo euacuatur. Et nue enim vix,achae vix

ade lex re ste intelligi potest, sine noua Chrser iste 'Sed nos procul ab instituto digressi L. ego quid m animaduerto: Sin saee audiui. Expedit enim ex nosse, Ac est ad id, quod instituimus conducibilicon & quomodo Christianos legem seu

testamentum vetus seruare oporteat, & quietus nunc sit usus. Quin ego ipse eo te deduxi, cum tu veteris testamenti mentionem Aceres,quod de eo,ac non de nouo illa Christi verba accipienda sint: Scrutamini scripturis:Et illa:Noime ideo erratis,nescientes scri-

246쪽

lege. Deut.2 GaI.3. Ioan. s. Traditiones in ueteri testimento.

pturas ' MO N. Sie est: Et fuit niihi obiter plodendus error Manichaeorum, quem Lutherus etiam tuus secutus est: legem Mosis ad nos Christianos nihil penitus pertinere. Vt aute redeam ad rem: In veteri lege solam scripturam seu nos oportere, minus absurde fortasse quispiam cotenderit:Ea nanc ν ipsius Des iussu in scriptis tradita est & conseruata, R est in ea scriptum: Maledictus qui non permanet in sermonibus legis huius: vel, ut est apud Paulum,in omnibus quae scripta sunt in libro legis.Christus etiam ipse iussit nos scripturas scrutari. anquam in veteri quo lege multum est loci relictum vivae vocis traditionibus. Ait enim sapiens:Non te prstereat narratio seniorum. Ipsi enim didicerunt a patribus suis:Quoniam ab ipsis disces intelledium,& icitempore necessitatis dare responsumEt Deus ipse per Hieremiam Prophetam: State 'super vias & videte, & interrogate de semitis anti-.quis,quae sit via bona,& ambulate in ea:Et imuenietis refrigeriu animabus vestris. Collam dat etiam per eudem Prophetam Rechabitas, pollicetur eis praemium,propterea quod secuti traditioncm paternam, non bibebant vi num,dc in tabernaculis habitabant,non a diibcantes,necy seminantes,neq; plantates Vin S. s. et Quin-

247쪽

Quinetiam per ipsum legis conscriptore sen prscepit populo: Si dissicile & ambiguum

iudicium existeret de rebus legalibus, Ut non scriptura, sed sacerdotum sententia requirere tur,qui indicaturi essent cuiuis iudicii verita tem: Adiecta etiam psna mortis, si quis super hierit, nolens obedire sacerdotis imperio. ue

De quo postea fortassis mihi plura dicenda' rerunt. Sic igitur vetus quo* testamentum no 'ad solam scripturam contrahitur: nec abso Tet a non scriptis traditionibus. Caeterum

Euangelica doctrina cum ab ipso quide Chri- 'sto Dei filio Dei verbo sola viva voce, & in 'mysterio ac silentio, ab Apostolis vero eius eorum, discipulis Sc successoribus non magis scriptis, quam quomodo a magistro ipso

quidem ita praecipiente) tradita, puniuersum terrarum orbem disseminata sit,nihil est causae, quin ex aequo verbu dei sit,& ex aequo in apud Christianos authoritate habeat id,quod ab illis viva voce,5 mysterio ipsa aetione aut ri .ditum,& in Ecclesia catholica per togam succedentium aetatum seriem conseruatum est, Φquod literis Sc scriptis mandatum. Non ininus igitur non scriptae traditiones,quam scri Pturae Apostolicae nobis in religione, & hs quae ad salutem pertinent, plectendae& s

248쪽

o ' - quendae, quin, ut Bernardi verbis utar, parsiainhoritate Euangelu cunctis recipiends sunt At* ita haec duo coniungenda, ut traditionE. i. striPrura confirmet .i vel certe non insime . , scripturam traditio,qus plerian* magis est a spicua,interpretetur. Ita fiet,quod aenigmatis aret . ce sapiens Solomon scriptum reliquit, ut me Iius sit, duos esse simul, quam unum. Habent enim,inquit,emolumentum societatis suae: Si i nus ceciderit,ab altero fulcietur: Si dormierint duo, fovebuntur mutuo: Et si quispiam e praeualuerit contra unum,duo resistent et Fudiasculus triplex dissicile rumpitur. A UL. Quid Rxraditio contrariunt scripturae vel diuertumantiu=φώ er doceat: ΜO N. Quid si scriptura scripturae Vi fcontroisin deatur esse contraria r Sic nobis videtur nomi

rei' 'ρ unquam. At* ut diuersitas aliqua possit esse lys iri .... tu Verbo Dei,sucscipio, siue honi cripto, ea

Fiaticb. 3. tamen, non' apis, ne ex authore eius Iquia semper idemipse est,& no mutatur,sed ex-lminum , . ad quos vel propter quos factum est xbum,r emporuin ,& aliarum circumstan tiarum diuersa ratione prouenit. Caeterum, falsitatem,& contrarietatem siue pugnantiam , nitam in eo esse Christiano cuilibet persua-, τω - 37. sissimum esse debet. Sermo enim ruus Ue ritas est , istit ipsa ratis .i 2 Cui adstipulans l

249쪽

Propheta r. Fidelia, inquit; omnia mandata Frata iis. eius,confirmata in seculiam seculi, saeta in ve ritate 8c aequitate: ita,ut in 'as necν falsitas vlla, necp pugnantia locum habeat. Quod si seriptista iis

tamen aliquid eiusmodi occurrat, in quo traditio maditio a scriptura discrepare videatur, nonco maior, Verum certior nobis esse debet scri- 'pturae, quam traditionis authoritas, propterea quod de hac dubitari fortasse possit. de a

scriptura vero non possit: quandoquidem hanc decretis Conciliorum ac totius Ecclesiae Dei certa amabatione apostolica esse,& a Spi-s ritu Sancto prosei iam,dubium non est. Sed inuendum est etiam at y etiam in interpreta itione scripturar,ne nostras ipserum, aliorum sie hominum falsas opiniones, vel etiam Di bolicas fraudes pro verbo D E suscipiamus,

Apostolorum & Ecelesia1 traditiones propter peruersum uel etiam dubium sertia murae sensum abiiciamus.Nam etSatan ria itum, Dominum nostrum tentans, sicut iam Prius dixi,scripturis usus est, verum filis praeuo , sensu eas peruertebat:Et in hoc usty tern- pus idem iaciunt serui eius haeretici, &magi- stri mendaces, at etiam alii scioli Sc arrogantes homines, prauas opiniones suas

Pro verbo DEI venditantes Id partim

malitia,

250쪽

scripturam'. malitia, sicut pater ae dominus eorum Satari

φ Nihil ρέη partim per ignorantiam, dc inscitiam: Ne D μπ φ. eontinuo Dei verbum est, quem quis p. i sibi sensum e scripturis colligit: De quo nunc

alterum ex iis, de quibus dicere proposueras. ΜON. Non tam plana est,& facilis intellecti seriptura;vt eam quilibet nullo negocio inte scripturae ligat. Nam ut interpretum hallucinatione, Didiμ- ut Hebraicae linguae ieiunam Sc concisamb uitate, ut eiusdem pariter atin Graecsidioti mos-modos loquendi ac scribendi pecul res nobis. inusitatos,ut allegorias dentiaqque aenigmata praeteream est,abusiones verborum, dum propria desunt rerum vocabula, vel per imperitiam sermo

nis,quam Paulus quidem non dissimulat, ad mile vel etiam data opera exereendi oc excietandi nostri eausa a scrip tbribus sacris adscitς.sspe lectore satigat. Iam vero res tantae tamq ' sublimes,& captum intellectus humani super antes,quas scriptura sacra in se continet, ipsa: per se sunt dissiciles,nec vulgo tantum, Veri etiam doctris ae sapientibus multum negoch facessunt. Per speculum enim adhuc videmus, 8c in aenigmate, quemadmodum ait Paulus, quoad sumus in hac vita a Pόst mortem demu