Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

161쪽

apparuerili oriuntur hac intestina dicta, tum in mari, tum ctiam in fluuin stagnisque putrcdinis maxinacratione: sed in mari qua algae sunt, in stagnis autem Ssuu js iuxta ripas. Calor enim amplius eas subies partes facit, ut putreant talis generatio anguillarum est. Quam autem differentiam maris δ foeminae anguil lae notarunt , scilicet alteram caput habere amplius atque oblongius,alteram hoc est foeminam repandius: haec non maris ac foeminς differentia est, sed generis. Sunt enim piscium nonnulli pitragem ab hirci sterilitate appellati: quo in cnere carini ochareni siue balsgri cx amnicis annotantur qui nec ovum, nec semen

ullum prolificum unc habeat:sed qui solidiores pin/guiorcS in in eo genere sunt, i js intestinu paruum est, Maus praecipua in pastu Anguit in cibo damnan

tu Omne&quocunq; tempore durae nanc digesti nis sunt, dolium ore uiscosum aggenerat Veria ex his quakfoeminas nominant, meliores esse costat ex Aristotele octauo de historia anguillas uero copaidas dictas Epicharmus laudat, quod ad insignem magnitudincm pervcniant Agatharchides dicit Boeotios more uici imarum coronantes dius eas sacrificare Diphi lus inquit,anguillas lacu stres insitauiores esse marinis, Spluris alimenti Anguilli tamen omnes fluviatiles sunt, sed in mare etiam descendunt quas ad tricenos

quoq; pedes logas in gange amne reperiti Plinius Solinus

162쪽

Solinus tradui. Antiphancs uero Strymonem Thraciae fluuiu anguillas maximas possidere tradit Nymphodorus Syracusanus in Eloro amne inquit,sse tu, pos,& anguilla magnas, adeo mansueta ut e mani/bus etiam porrigentiu panem capiant quod 'Apollodorus meminit in chronicis.Athcncus etiam lib. iinquit, se uidisse in Arethusa circa Chalcide, anguillas

dc capientcs ab affcrentibus cibos.

Vrena quocunq; tempore parit, cum aetcripisces stato pariat. Aristotclcs quinto de historia: Non desunt quae omnis ri bus anni temporibu Spariat, ut mutatra, cuius partus numerosior est, ecquae prodicrint cxparuo celeri incremento adolescut ut de hippurus,id est quis lis nam clusitiam partus de minimo in maxi: num clerrimc augctur scimurcia omnibus anni temporibus parit, quilclis vcrc tantum uictus citissime crescunt in sicco littorc. Logcndum uidetur ex uetustis codicibus: Ouicius citissimc reicunt, ubi statim interpuno itur,ac dcintcgro sic iaci ba incipiunt: in siccum littus elapsa uulgus coitu sci petium impli/ri putat. Non enim parit in sicco, scaeua protundo, εἰ cxit in siccum. Dixit auic in in siccum littus, ne sit littius tantum dixisssit, in littus, hoc si mare tcrra pro

pinquum

163쪽

pinquam quispiam intelligeret unde pisces littorales

uocantur,non quia in sicco, sed quia mari prope terra uagentur. In sicco littore lapsa uulgus coitu scr/pentium impleri putat. Huius opinionis fuit Oppianus, Sc ante ipsum Licinius Macer citatus a Plinio figcsimosecundo uoluminc,cum dicit Licinius Macer murenas tantum foeminini sexus esse tradit, dococipere e serpentibus ob id sibilo a piscatoribus tanquam serpetibus uocativi capi .dicine Archelaus in librod duplici natura, murenas scribit in terram elapsas serpentibus commisteri Cui quidcm opinioni Aristotcles contradicit, myrum marem in murcnis appellando ut mox liqucbit. Itecb Andrcas qui falsum inquit esse quod inquiunt, murena miseeri cum vipera,quo niam locis palustribus& limosis minime gaudeat. Aristotcles myrinu uocat marem qui generat: discrimen sit quod murena uaria dc infirma sit, myrinus unicoloro robustus, cntcsin extra os habeat. Le/gcndum myrum,non myrinum. Item in inferius my/rus, tum ex uetustis codicibus, tum etiam Aristotele Athenςo in qui hunc piscem myrum appellauc/runt Aristoteles enim quinto de historia Myrus,im quit, no idcin quod murena est quippe cu murena sit uaria atq; infirmior, myrus unicolor c robustus, colore laricis arboris similis: dentes etiam tam intus quam

foris possidet, sexus discrimine crinde ac in caetcris. Volunt

164쪽

Volui ut inerti mas sit,alterum foemina.Theodorus murum conuertit, que spinas no habere per carnem,

sed totum delicatu es e Dorion dicit. Huius otia duo oenera esste alio quidem nigri, ali j subrum atque exi s inricares meliores csse.ncessum nesciu myrinum piscem quendam ab eodem Aristotclc libro octauo

nominari. Est io itur murcna quam dc myxenam Plato dorice appelLuit piscis 5gusvi lubricus,haud dissimilis anguille uarius maculis,luteis & nigris,cui nubiae sunt pinna:,ncc branchia integrae,flexuoso corpo/ris impulsu natas, insicco quoq; repeta more serpen/tum, delibus malefica, atq; carniuora.Proindeq; Vedius Pollio eques Romanus,nouae huiu saeuitiae perscrutator, seruo ad mortem damnatos, non ad sciraS, sed in murenaria uiuaria proncicbat, ut qui in alio genere totum pariter homincin distrahi spectare nopoterat Murenam dc congrum mutuo intc se odio conflaorare,abscindi luongro cauda a murena morsu rissoteles traditiquaro mensibus quatuor ij sculicet frigidissimis latet optimae sunt ex hoc cnere, quae a latinis sutae,& graecis plotae, quasi nauigabiles dicuntur, quod in summa aqua fluitante mergi non possint. M.Varro in libro qui Gallus de admirandis inscribitur,ut autor si Macrobius, In Sicilia quoq; inquit, manu capi murcnassutas, quod hae in summa aqua praepinguedinc fluitet:quas ibidem optimas se cundo de

165쪽

eiindo de re rustica tradidit Accersebatur autem mu/renae, refert Macrobius, ad piscinas nostra urbis ab

usq; freto siculo quod Rhcgyu a Messana dispescit. Illic cnim tam murenaeib anguilhae optimae prodi/gis csse creduntur,& utraeq; ex illo loco graeca plota uocantur latin flutae:quod in summo supernate solle torrcsaehu curuare sic posse, Lin aqua mergere de/sinunt, atq; ita faciles captu fiunt, qua etia Columel/la maxim com mcndauit. IuucnaliS: Virroni murena datur quae maXima uenit

Gurgite de siculo. Et Martialis: Quae natat in siculo grandis murena profundo Non ualet exustam mergere sole cutem. Sed quis neget indomitam apud illos,ω ut ait Cecblius uallatam gulam fuisse,cui ex tam longinquo mari instrumenta luxuriς compararentur. cc rarus hic Romς piscis,ut peregre accitus erat. Autor est Varro tertio de re rustica, dc hoc libro Plinius, C:esarem di statore,cum triumphales coenas populo daret, sex millia murenarum a C Hirrio mutua in pondus accepisse Murena in tantis deliti j olim fuit, ut nomen Liciniorum familis dederit, Varrone teste,& mortua in piscina defleta sit.pessimae uero murens illia habentur,inquit Galenus,quq circa fluminis hostia degunt. in Gallia septetrionali murenis omibus dextra inis, xilla septenae maculta sunt, ad formam scptcntrionis

166쪽

r38 IN I PLINII LIB.

aureo color fulgentes dum uiuunt,ac cum anima color m simul perdentcs. Circa Carteiam loci,cxterioribus murenas minaria supra octoginta reperiri Strabo meminit quas hamum quoque deuorare, admo=ucre viciatibus incas, atq; ita rodere Pythea prodidit Similiter hamo infixa inuertere se, quoniam fit dorso culicitato, spina 3 hiaca praesecare. Ouidius ctiam murenam reis.macula apriter ipsas consci,am teretis ac lubrici tergi, tum multiplici flexu laxare donec euadat, in libro qui halicuticon inscribitur, ejstatum reliquit. Animam in cauda habcre ex Plinio arbitrantur ea in iecta ferula, non fuste,cclerrime exanimari: at capitis ictu dissiculter nec minus quam anguilla, autore Hicesio nutritiua cst, quam de in hodiernum diem murena ubique nominant. Est, murena

fluviatilis ex Athenaeo , quam aliqui mendacissime gallariam a Dorione uocari, Athenaeum falso intcopretantes prodiderunt. Nam Dorion in libro depbscibus, fluuialem inquit murenam ha bor unicam spinam similem ascito, qui appcllatur altaria. Est enim gallaria, non inurena, scia scili species minori Plinio oc Athenaeo,

uti retulimus cum de

asellis agere

Planorum

167쪽

Lanorum pisciu alteru est genus, quod pro pina chartilaginem habct. Hoc loco de altero piscium planorum genere, quod pro spina chartilaginem habet,Plinius pertractat,ut qua chartilaginea nuncupant quorum motus,ut rctulimus,ideo eius pigerq; est,quod non spina aut neruo corroboratur. Raiae. Scribendu ut rata .raia est piscis planus chartilagincus quam graeci balin&baton uocant, X co quod cauda qui/busdam aculeis constat, adsimilitudinem rubi sentis mora agrcstia serentis, qua graecchatos dicitur. Sedraia cum pinnis careat, sua ipsa latitudine natat: ossa intus u da rotunda aculeata habct, qualia dc rhona bis ineste cernuntur. Coit rata non solum admotis inmuicem partibus supinis, scd tiam crgo foeminarum supinis marium perpositis, modo cauda impcdi/mcnto nullo ob crassitudincinit Raia inquit Athe naeus,alimentum humidum pra)bct,& lixata aluum maxime omnium soluit,tosta aute peior Archcstra tus aiam hyeme comedendam praecepit Lynceus

uero Theophrasti discipulus in libro de Apophthe/gmatibus inquit quum quidam diceret ratam bonum piscem csse, Dorionem tibicinem subdidisse: bonum perinde ac si clixatum pallium comederes. Di/philus uero suavem esse dixit. Pastinacar. Pa

stinaca piscis est planus chartilagineus, qui radium s et digitalis

168쪽

digitalis xinterdu semipcdis longitudinis in modum

serrae denticulatu dentibus,ctrouersi super caudam retinet quo nihil ut inquit Plinius in mari vcncnalbus usqua radici nanq; infixus arbores necat tripudio cantuu delectatur, unde hi,ctiam capi costicuerunt: Elianus autor est Coit quemadmodum rata. latroci natur autem ex occulto: cuius solertiae indicium est , quod sepius cana captu in uentre mugilem uelocissimum piscem habentem, cum tardis Sima ipsa sit hanc graeci trygona uocant, quae uox cum turturem significet, Ambrosius turturem couertit: scd melius utique

quom admodu)c Plinius doThcodorus pastinacam, sicut cratam in rubu uertis set de qua Plautus ti in Captiuis mcntionem fecit hac Vcncti piscem columbum appcllant, quae in cibo sumpta uentrem Xone rati sed ibi causa iecudum Plinici extrahi debet quic quid simile si croco, capulis totum, ad quae laudanos addimus quatinae. Squatin qu rhina praece dicitur,piscis si planus chartilagincus, nynimis laitu S: cuiuSos nec infra parte supina, ut maiori parte chartilagineorum, sciant promptu nulicst, ut ranae palustii pinnas quc madmodum &iana marina lateribus accomodatas infra crit. huic fel in iccore continetur,caudaq; idcm log mucronataclicst Coitus uoro atritu mutuo latum partiti supinatum agitur squatina etiam cum rata coire crcditur, argumcnto piscis

cuiusdam

169쪽

cuiusdam,qui nomen ex utroqr compositu trahit libnobati, ad cuius aemulatione Theodorus uertit squa/tratam Est enim parte priore rata similis, posteriore squalinae,ianwχX utroq; prouenie genere.Hax una ex planis chartilagineis bis parit nam incipiente autumno, circa vergiliaria occasum, sed per autumnui felicius:singulis uero scuturis partus septent, aut oci oni proueniunt foetum suum d emittit,ac recipit intra scipsam. Huic etia solertia qua clam inest arena enim sese obruit tota, et adnatates pisciculos corripit. Diphilus dixit quatinam ex chartilagineis es se facilis coco/c lionis,d levem. uerum ex his magis nutrire quae maior esset. Torpedo. Torpedo a graecis narcc dicta,

dc ipsa est inter chartilaginea plana sic appellata φ si

qui manu uiuam tenuerit, torporcin brachio inspirauerit idem etia procul ce longinquo facit nam dore/tis interuallo, ut inquit Averroys octauo physicoru, secud coeli domu di, uel si hasta uirgaue attingat, lacertos quamuis praeualidos torpescere certum est. Plato in Menone inquit, torpedine torporem appro pinquatibus inspirare. duas iuxta caudam pinnas ha/bet,pro reliquis latitudine utitur: dc utroq; sivi corpo/ris semicirculo,quasi geminis pinnis natat qua quide cauda breuis carnos a s est, quoniam incrementu eius partis ad piscis latitudinc in trasi huic tiam iuxta ca/put parte prona ueluti duo foramina speectatur,o,ue ro infra

170쪽

io infra parte supina ut pastinacae parit circa auini n/num paulo ante aequinocrium:fcctus etiana suo dce=mittite recipit intra seipsam,ut quatina Haec quoq; solertia quada praedita est. nam puces quo appetit, afficit ca ipsa quam suo in corpore continet facultate torpendi, atq; ita xetardos pra stupore captivi vesci, tur abdit se in harenari limo,& tunc pisces qui adnatante obtorpuerint corripit, quam rem plerique conspectam a se retulcrut Conditur etiam per hyemem terra, hoc est uado maris cXcauato, quod propter frigus facere Theophrastus Xistimauit quae si cupiatur, inquit Plinius, quum luna in libra fucrit trudu6que asseructu sub diuo, faciles partus facii φολstea quotic inferatur, adiuuare fcluc torpedinis tityuar, quod in iecore habct, genitalibus illitum uene/rem inhibet cuius quidem scorticiacritas nulla pr /fertur Diphilus inquit Torpcdo quum sit difficilis

concoctioniS, parte'quae circa caput sunt, molles haebet& stomacho convcnientcs, quae eg bene conco/quuntur, reliqua uero ccontrario parua tamcn sunt

meliores,& prataipue simplicitor lixata Estic turpe/na piscis maritimus a quo cerati quoddam genus ad duritias molliendas appellatum est Lmcdicis, ut est

apud Paulum ginctam I annue, aquil la La/mia, aquila, Mipse sunt pisces plani chartilaginei de

quibus Aristotcles quinto de historia, di Athenaeus: quanquarn