Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

191쪽

dente mas Dominam adiuuat: Domina mare percusta fugam arripit mutat haec more polypi suu colorem. eam nim colorem sibi contrahere similem loco in

quo uersatur autumant, cuius atramentum alvu mo/ue autore Celso Diphilus inquit Sepia lixa mollis est vi auis c facile concoquitur,ac bonam aluum facit.succus uero ipsius sanguinem exicnuat, domo uel per l, orrhoidas Polyeus a pedum multitudi/ne quasi multipes dictus, piscis est ex mollium ge/nere oetonis pedibus, per quos acetabula quaedam dispersa habet,quibus haurit quodammodo cui alhaesit,dcita tenet ut nequeat diuelli comprchensum hominem ui terram deiicitiveru differt a caeteris quς

modo enumeraui mollibus co quod alveus polypiparuus est 6 crura praelonga.caetcris diuerso,alueus amplus,crura breuia, ita ut potcstas nulla sit ingrediendi.hic pilcis plurimum alit, xlibidinem ma&ime itaritare creditur ut Diphilus,Alexis, dc Paulus Agine/ta tradidere durus tamen est& difficilis cococtionis, maior uero maioris est alimenti elixus humectat ab uum.habet humorem nodammodo satium,si uero concoctione uincatur, haud parum alimenti corpori praebet. Scribit Athenarus Philoxenti Cythereum, polypum binum cubitorii,excepto capite comedisse

ob id is in egritudine mortem in incidisse.Item is Dbogenem Cynicum polypum crudum comeditte, ac

192쪽

ex eo dcfunctum csse, quod item Laertius testari ubdetur, quamqua de ciuS morte uariae eXtlterunt opi,

niones His caput inter pede Min uentre,pediculi eloni omnibus. Legendum his caput inter pedesdouentrem.non enim caput in uentre mollia habent, sed intor pedes 8c uentrem x Aristotcl de historia libro quarto.inquit nim.cuenit in mollibus lane omnibus ut caput inter pedesac uentrem habeatur pe/diculi croo oehon omnibus bini acetabulorum ordinibus ductu pcrpctu omnibuS,eXcepto genere uno Doluporum.Theodorus pro pediculis brachia intcnDretatur,qua dc crura, barba e cirros ibidem 6, cauit, scd dc crines Plinius quandoq. uerum duos ex

his lonotores Aristotcles promuscide appellauit. Sepia dctoliginiicdes duoc his longissim o assecri,quibus adora admouent cibos d in fluctibus se uelut anchoris stabiliunt,caeteri cirri quibus uenan/tur. Eradendu est punctu,quod inter duo S e criptu est ut lega sepis dololigini pedes duo ex his lonoissimi.&c.Arist code lib. quarto sepiae inquit loligi ncsd tolli pccultarc binas sortiuntur promulcides l5oas,acetabulo parte extima bino,a criusculas, quibus capiunt d ad ora admovcnt ciboS.i ctiam quo/ties tepestates urget ad saxa aliqua adhaeretes se ue/lut anchoris iactis stabiliunt quod repetit tia qua to de partibus animalium his crbis.Habcnesepia tar loligine

193쪽

loligines pedes supradentes seno,exiguos,eorum cynouissimo duos maiores: rcliquos aute octonorum duos infra omnium maximos . utinim quadrupedi/dibus crura posteriora firmiora ualidiorac sentata xjs quoq; maximi qui infra habentur his enim onus sustinetur, motus is potissimum agitur duo tiam tibi nouissimi maiorcs suis medi js sunt, quia illis mini strent polypus medios quatuor habet maximos. omnibus igitur his pedes octoni, sed scprjss loliginibus breues polypis magni aluum enim corporis epis, loligines habent magnu polypi paruum: itaq; quod natura polypis ex corpore dempserat ad in pedit lon/gitudinem addidit quod sepi js loliginibus depcdi

Dus abstulerat,eo corporis magnitudine auxit.quamobrem polypis pedes non solum ad nandum utilcssunt, sed tiam ad ambulandum scprjs autem dc loli/ginibus inutiles sent.parui sunt in cum alueu habeat magnum cum itaq; pedes habeant brcues atq; inutiles, ne aestu maris tepestate exturbentur saxis, ut de longinquo admoueant ideo promuscides binas praelongas habent quibus uelut anchoris innitantur, secb stabiliant modo nauigin tenipestate urgente,uc nctatur tiam procul oxic e longinquo admoueant. Di judicet ergo ali j quid hicli innuere Plinius his uer/bis: Carteri cirri cum quibus uenantur. Cum Aristoteles unde haec Plinius mutuatur, seplasis loligines

194쪽

non cum caetcris pcdibus seu cirris, scd cum duobus ih duntaxat logioribus promuscidibus appellatis ue, nari tradiderit Verti si diuinare fas est, uel cxpugeda sunt uerba caeteri cirri tan ii addititia,legenduc,sit,se

p ta es lolligini pedes duo ex his longissimia asperi

quibus adora admouent cibos in fluctibus seuditu anchoris stabiliunt,cum quibuS uenantur queat modum Aristotcles de scpris e loliginibus pedes duo longissimi sunt quibus uenantur oricpcibos ad mouent cateris vcro ut polypis, ut bolitamis & hujiusmodi, sunt cirri quibus vcnantur. Nam Aristoteles

ibidem ubi uerba de sepiis dc lolliginibus fecit uidet cc ideo promuscides binas praelongas habet quibus uelut anchoris innitantur sed stabilitat modo nauigii tempestate urgento,uenetur cliam procul oriq; elonginquo admoueant, statim subsicquens inquit Poly/pi xo muscide carent, quoniam pedos ad usim cun/dem commodos habeant hoc est ad uenandum ci/bos liori admouendum.& quarto ctiam de historia Polypus inquit suis brachin ut pcdibus ac manibus utitur,quippe quibus duobus supra os positis cibum

admoucat: sunt tam c codices in quibus no cirri, sed curti legitur hoc modo: caetcri curti sunt quibus ue/nantur,quod c qictiam quadrat praescrtim cum scipi eatq; loligines non pedibus curtis sed duobus iis longissimis uti retulimus uenenturae Aristotele.

195쪽

se efferens, quod pcetunculi faciunt, sagittae modo Hoc excerpsit a Trebio Nigro de M. Varrone ubi de lingua Mtina dicit Loligo quod subvolat altera comutata pri iniuoligo. cpiarum generis mares uari j dc nigriores, constanti maioris Aristotcles quarto de historia: Cum uero mares inquit in hoc cnere a loe minis differunt,tamcntici maxime sepiae id probant Mas nim prona sui corporis nigriora supinis potius partes pomnes asperiores habet quam foemina, ct lineis interuenientibus uaria , caudam etiam acutio

rem . quinto eiusde historiae de sepiae partu loques Mas inquit uarius magis quam foemina, dorso Ἀλtriore est Ambo autem ubi sensere se appre/hendi essius atramento quod pro sanguine his est infuscata aqua abscondunK,Aristoteles quarto de historia Vistera inquit molliu nullis, sed habet quam

mutem appellat: atrumcl illum humore cui nomen atramentum,quod plurimum in sepia si effundunt suum id atramentum omnia metu perculsa, sed praecipue sepia.& nono de historia Mollium astutissima sepia est sola haec suo utitur atramento non mo/do cum nactuit, uerum etiam abscondendi causa.poγ

lypus atq; loligo atramentum prae metu militat, scd

accrescit denuo postquam miserunt, ut nunquam co

196쪽

pia desit atramenti.Ceterum sepia ut dixi sape uel gne pavore suo utitur atramento ad sic occultanda,&cum progressa paululum scse os cnderit, redit in atramentum' quod item quarto de partibus animalium refert. quod quidem atramentum non his pro sanguine inest,ut minus rectae Plinius hic tradidisse uidetur, cum illud quod pro sanguine in animalibus exanguisbus habetur sit humor ciuitatis succus ille qui per totum corpus diffunditur, ut succus uerbi gratia qui

ex carne sepiae uel locustae marina exprimitum quo humor si aut pcruina, aut pc naturam priuetur hec animalia in perniciem agantur necesse s . Atramen/tum auicin quod in sepia est, cum uitalis humor non sit pro sanguine non habetur, sed si excrementum,

quod praesidi j salutis gratia obtinc tunica conten/tum membranea, exitum finem in habens, qua alui excrementa emittunt parte quae fistula uocatur, quae in supinis positamst:quo utitur non modo cum metuit,uerum etiam cum sic abscondere uelit.quoties enim metu perterretur,ciusmodi atramcntum tandit cu/ius rei causa est quoniam sanguine careat, d ob eam rem refrigerata dc pauida hinc ut hominum nonnubiis per nactum funditur aluus, aut excrementum uesi/cae profluit:sic sepiae accidit quidem neccssario,ut metu perculsa atrum illum humorem cst dat abscon/dendi autem causa, quia hoc stus humore aquam infuscat

197쪽

infuscat sibic nigrorem sepium proponit, turbu/lentiam quasi quo se abscondat. Item si hoc atramcntum pro sanguine obtineret non effunderct, scd pro sui corporis alimeto conseruaret:nec tunica illa mem/brancitantum, sed ath quoq; partibus cotineretur, eum sanguis sit nutrimentum d materia spiritus, qui bus continetur uitavi actus omnis.Vnde nonulli ani/mam esse sanguinem prodiderunt,sicut Critias ut traditur ab Aristotele primo de anima.non situr atra mentum sepiae pro sanguine continetur scd humor siue succus ille in carne sepia cotentus, qui si exprimutur non niger sed clarus 6c albicans potius apparebit Polyporum multa genera,tcrrcni maiores quam

pelaghJ Aristoteles quarto de historia Polyporum inquit genera plura sunt, est enim quod doconspectisus domaximum est,cuius crreni maiorcs quam pela/grisunt εἰ quod corpore exiguo uario 3 est cibo imeptum:& quod helcaonam uocant crurum prolixitate diuersum:& quod unum ex mollium numero simplicem acetabulorum ordinem agat.Caetera nanque omnia duplici calculantur. Ad haec quod tribolito nam,ali j ozolin appellant.Duo item uisuntur genera conchis indita, quorum alterum nautilon aliqui uo/cant alterum nauticon siue ouum polypi.test xjs ut pectunculis concaua,simplex tamen, nec ita destinuta ut ei uitaereant tapius in iuxta terram pastuntur,

unde

198쪽

unde uenit ut fluctibus aes ali in aridum elidantur re testa dilapsa nudi capiantur,aut in terra anima Dtinouatur. Constant exiguo corpore, facie simili b6li, taenis. Estitiam qui cochlearum more siliceo te bia ita muniatur,ut ivin qua egredi soleat, suaci interdum brachia cxerat. Sunt xalia his generibus annimcranda, Polypodinae,Bolbotinae, osmylos ex Athenaeo, ut Aristoteles aliubi& Speusippus narrant.&

Chelidon quae similis polypo est humorem habens ut inquit Diphilus qui bonum colorem facit,&san, ouine mouet.Estoc pol pus ut Nitu apud Hippo

cratem dc Celsum libro de medicina sexto caruncu/la modo alba modo subrubra, quae narium ossi imhaeret,oc modo ad labra pendens narcira implet,mo do rctro per id forame,quo spiritus a naribus ad fauces descedit, adeo increscit, uti post uua conspici possit strangulatu hominem maxime austro aut euro sate, ferect mollis est, raro dura: eaq; maois spiritum impcdit, donares dilatat,quisere carcinodes est. Paulus reginita Polypus inquit tumor est prcternatura in naribus consistcns, similitudine marini polypinominatus, quod eius carni similis sit,uc quicunqi ille sit de distinitionibus. Ite alcnus polypus in ut a multittudine cdum diciturnit nim illi multas hadent inci/sioncsoc scissuras,cotum cscunt i5c incrcscutisic mor/

199쪽

bus ac manibus utuntur Aristoteles codem loco: ultimo uero quod oc acutius, solum albicans est,&parte sui extrema bifurcatum dorsos adnexum dorsum autem partem leuem appellant a qua ac tabulorum ordo inchoaturo hoc ultimo inqua bra'

chio in coitu utitur. Est polypis fistula in dorso qua

transmittunt mare eam modo in dexteram parterii modo in sinistaram transfertit. Scribendum eam modo in dexteram partem dcc ut ceteri codice hu

bent.ibidem quoq; Aristoteles fistulam inquit poly/

pus ante alueum positam supra brachia gerit cauam, qua mare trasmittit quantu suo admittit luco, quo ties aliquid ore capit:eam Hodo in dexteram parte transfert,modo in sinistram.hac eadem fistula suum quot atramentum fundere assolet. Natant oblis qui in caput quod praedurum est suffocatione uiuen/tibus. Legendum sufflatione non suffocatione hoc est caput illud, durum est sufflatione quamdiu uiuunt:tum ex uetustis codicibus, tum etiam Aristotem te, qui ita loco, allegato loquitur.Natat obliquus pedes ut eam porrigens parte, quod capitis nomine appellatum est. Ait ita efficitur ut cum natat, pro spiciat in aduersum, nam oculi supra sunt constituti, ecos habeat ex aduerso caput illud polypis quadiuuiuunt, durumac quasi inflatum est. Canerum per brachia uelut acetabulis dispersis eo hausto quo/ dammot

200쪽

dammodo cui adhaerest ut tenet supini, ut auelli non queant vada non apprehendut. Ibidem Aristoteles tangunt inquit, ac tenent brachi j supini , membra=namq; intericetani totam Xtendunt,in arena tamenclapsis facultas apprehendendi retinendi in nulla est.

Soli mollium in siccum exeunt, duntaxat aspe, rum:lcuitatem odere. Aristoteles de natura aniniali, uni libro nono mollium inquit unus polypus exit in siccum, graditur per asperiora, uitat leuia Validum cum caeteris suis partibus hoc animal sit, collo tamen imbecille, cu premitur si Mollia ita scse habet Conchas tenuiores scabras 3 cfficere circum sic uclut omcam duram, camin eo ampliorem quo ipsae sunt animpliores, atq; de ea quasi latibulo aut casula quadam prodire aiunt. Vescuntur conchiliorum carne,quo/rum conchas complexu crinium frangunt itaq; ne/iacentibus testis cubile eorum deprehenditur. Afistoteles ait octauo de historia polypi conchulis a

Xime extringentes carunculas ucscuntur unde si ut eorum cubilia cognoscant qui uenantur congeriete/starum. Et cum alioquin brutum habeatur animal ut quod ad manum hominis adnatat, in re quodammodo familiari callet: omnia in domum comportat, dein putamina rosa carneigerit , annatantcipiscicinios ad cati natur. colorona mutat ad similitudinem loci,&maxime in metuo Legendum uidetur annatan/tes ψ