Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

211쪽

remittam nonnulli aiunt gercre quod genitalis speci/em referat suo brachio, in quo duo amplissima acetabula habentur neruo id quasi constare porrectu ad medium usq; brachium confirmant, totumc naristeminae annecti Sepiae ac loligines ora applicantes,&brachia inter se complectentcs, natates in aduersum coeunt, narem etiam di stam in narem inserunt: natatus alteri anteuersus,alteri in os agitur.Mollibus uuluae bifidat etiam sunt quae enim oua eorum uocantur,pro uulua habent cmbrana quibus continen/tur. Sed hoc maxime indiscretu est in polypis,ut sint plex esse uideatur cuius rei causa est torma corporis quae similis nanti est meatus ille interior idem caecre/mcntiri uulu:e est est nim qua scincta genitale permeatum emittant icus parte corporis supina qua putamen distat,& mare illabitur faciunt. Quamobrem ea parte maS cci foemina copulatur. nam si mas siue semcn,siue membrum aut aliqua uirtutcm,siue uim aliam mittit, admoueri ad meatu uulualem necesse est.

crinis uero insertio maris polypi per fistulam, qua puscatores crine coire polypos alut coplexus gratia fit, non quasi instrumetum id sit utile ad cncratione:&enim extra meatum corpus cst.interdia tergis quo que mollia copulantur, sed generationis ne gratia, an alia causa nondum exploratun habetur pariunt

212쪽

ea quoq; per coitum, de quidem caepe mas colunctus cum foemina ullus est quamobrem hinc etiam histbrice nequaquam dicere illi uidentur, qui pisces omnes

foeminas ne autumant, nec per coitum parere haec

enim oriri per coitum arbitrari illos non mirum est aut si haresita parere illos latuit, indiciu impetitis est.

diutius haἘquam caetera coeunt, more inlcci orum,

ratione.sunt enim exanguia,& ob eam rem frigida natura.lcpij xloliginibus ova gemina apparent:quoniam uulua caru ita articulata,ut bifida crnatur. t polyporum omnium simplex est causa, forma eorum uteri quae specie rotunda coglobataci est fissio enim eius iam repleri incerta esstucrno auicin tempore pa/riunt,& sepia in primis parit haec omnibus anni tem poribus. mares foeminae incedere coniugatim seilent polypus hyberno tepore coit,verno parit,duumucluti cirrum odit,uel in cubilibus,uel in figlino,uel in quo alio cauo,labrusca floretis racemulis,aut fructui populi alba simile, incomptu foris dograde, intus humorem candicantem concolorem totum atq aequa

bilem continens perquam foecundu hoc animal est. nam deco quod diderit copia innumera prouenit. discrepat mas a foemina, eo quod capite est produ/ectiore,&quod genitalcp;lcatores appellant albidum suo in brachio continet. hic polypus oua quae edi derit, quam ob re deterrimi tantisper cffciuntur:haud

213쪽

enim pastum prodire pariuntur.pendent utiq; per cubile oua tanta foecunditate ut collectis uas impleatur lonoe amplius , quam caput sit . quo continebantur. Polyporum itaq; ouis diebus post unaquaginta maxime ruptis,polypuli modo araneorum perqua mul/ti exscrpunt quorum natura sigillatim nondum con/spicua est, quamquam forma latis tota apparet, sed ob exiguitatem imbecillitatem copia interit. iano nulli adeo speectantur xigui ut nulla partium constet

distinctione,quamuis ad tactum moueatur Ouaesus sepuu edunt magnitudinem myrtorum capiunt,& nigrescunt:emisso nim atramento parentis infundun/tur, atq; ita inficiuntur cohaerent inter se ad speciem racemi,cunecta uni obducta cuidam nexui, nec facile alterii detrahi ab altero potest has cnim humorem quendam mucoris mittit, cuius lentor tenaciter oua sibi cohaercscunt, accrescunt citam hoc, &cum pri naum edita candida sint atq; exigua,mox atramento

perfusa nigra maiora i redduntur. Cui sepiola iam

intus constiterit, uidelicci tota cicandido oui interno concresceni, tum rupta ovi menbranula proles cxit.

primum pars illa interior candida ueluti grando con/sistit,cum foemina suum atramentum asperserit. Na scitur enim sepiola ex co ipso candicante corpusculo, uersa in caput modo avium uentre annexo. Sed qualis nam sit in his annexus umbilici, nondum explor, tum

214쪽

tum habemus, Constat tamen candidum illud subin de diminui, dum sepiola augetur, Joad postremum ut luteum auibus sic candidum his aboleri primum oculi grandcs in his quoq; perinde ut in caeteris apparent patiunt scpia intra diem decimu quintum, mox oua dita crassitudinem acinorum uuae muroru intra diem item dccimum quintum capiunt, quibus obruptis sepiolς xcluduntur quae si quis prius prole iam

pernota abscidctit ou mcmbranam,stcrcusculta init, tunt, suum in prae tractu colorem immutant cicandi/crate in rubriusculum . Sed cum gcnus omne crustutum sibi iuni ha contineat oua, itaq; foueat, polypus 5 sepia, dc cliqua generis iusdem, oua quae pepere/rint absoluta fouent:&yrmipue sepia, quippe cuius sepenumero alucus iuxta crram , dum hoc facit ap/parcat Polypus foemina modo incubat ouis, indὀom ore se cubilis assidcias brachium super ouis Xporreetum tenet sepia parit iuxta terram intcr algas Nharundines, xii quod aggestum tale iniec tum sit, ut sarmenta, aut lapides , aut quaelibet alia materici congeries. quidem piscatorcs de industria fascessar/mentorum disponunt limici libentor incis locula/mcntis parit proliXam illam continentem in scriem ovorum , qualis cirri muliebris pccies cst enititur al/uum per interualla,cprimens, inspcrgitcliatrament tu in interposita quicte, utpotc cum non nili cum M

215쪽

bore emittat. Loligines in alto pariunt . consertum iis quoq; ouum quale sepihs cst uiuendi spatium tam se pue quam loligni breue nam excopiis paucis bima/tum non compiciat.polypis etiam tantundem temporis ad uiuendum datum est prodeunt e singulis sepiarum ouis sepiobe singula quod idem insciaere chiam loliginum ni Inter loliginem marcia dc foemina hoc interest , quod foemina intestina continet duo ueluti mammas,quo si aluo disiecta inspe fles facile uideris. Mas omnino illis caret . Sepia tum hoc idem discrimen habet, tum uero quod mas uatius plusquam foe mina st , ut caeposui Praestant mollia, cum grauida sunt, ut loliginessepiae polypi sed dura sunt concoctioni lirenituntur quod item Galenus tradit, ideo ad rem ueneream inquit Athenaeus maxime prςstant quoniam spiritus multos aggenerant. In ponto mol/lia non sunt, nisi locis quibusdam pauca Sed de moblibus haetenus. Locusta crusta fragili muniuntur, in eo genere quod caret sanguine. De acris hac parte caput inchoare dcbuisset .ma male sent capita haec distincta cum enim tria sint piscium genera, quae san/guine carent primum uidelicst quae mollia nuncupa/uimus secundum, quae crustis tenuibus integuntur: tertium, qua silicea testa operiatur: imumquodq; e/nus singillatim seo per se capite distingvcndu fuisset, non aute crustata mollibus, dotestata crusta inlcchis

A a admisce

216쪽

, isti debuissent. Quod aulcm hic Plinius locibstas crusta fragili muniri tradidit, cicst in oppositum quod Aristotclcs quarto de historia, ubi post molli,

um genus, quod inter ea quae sanguine vacant prirnu ut modo dixi obtinet locum, o crustatoria cnus subiungit, dixit. Sccundu quae crustiStenuibus perbuntur, hoc est quae partcm solidam foriS,mollem car, nossem in intus cotinent. Durum illud corum lcginta non fragile scd collisilc cst, quale cancrorum genus &locustarum ca autem que tegmine si licco non crustaceo muniuntur, c sta fragili atq; ruptili si se prodidit. ita enim subsequitur ibidem. tcrtium quae si licca testa conclusa minuuntur, hoc est quibus par carnea intus

solida, foris fragilis atq; ruptilis non collisitis,quale genus concharum i ostrearum est . Est autern locustimarina e crustatorum genere a Xima, quae carisDS

graece dicitur, astaco similis pcdibus utroq; ex latere quinis , ultimis annumcrati , qui in forcipem excunt denticulatum, cuiu pars anterior quam caput appel/lant tota spinulis horrct. cminent a fronte duo ossicula acuta dcnticulataui, quibus subiaccnt oculi exerti duri myrti seminis magnitudinc cornua ante oculos bina longa dc aspcra prodcuntis principio crassa, du/ra, articulata oc pinus hirta, caetero cntavi flexilia, in tenuitatem deficientia: quibus bura item alia mino/ra leuiora articulata vi in caetremitate bifurcata cor

217쪽

ieula subiacent.Pars aute postctior quae ad caudam exit carne solida intus crustaceis obducta ucrtebris constat, sed caudae Xtremitati pinna quinq; quibus natant adnexae sunt. Hanc quidcm Graxi carabon&Itali locustam modo ctiam cognominant . differtinas locusta a foemina, quod foeminae primus pes duplex, mari simplex. pinnae etiam parti supinae adnexqfoeminae maiorcs, dc quae collo proXima sunt, in res habetur. Mari omncs aeque minores, nc usquam per diminutioncm dissimiles. Adhaae mari in nouissimis cruribusticlut calcaria maiuscula prominent acuta, quae foemina parua habet cuiora. Palcuntur loca stae uenatu pisciculorum circa sua cubilia, quae in alto locis asporis, saxosis cauernosis p faciunt.quicquid ceperint,ori admouent suo forcipc, Misces chlamis a torcS uincere possunt.cuenit usi, ut locustis polypi supcriores sint,lc adeo ut si is dona in rctibus senserit locusta polypum prae metu cmoriatur. Congros locu stae uincunt, nam clabi non queunt propter asperita tem, ut autorcst Aristotcles atq; ctiam murcnas ex Oppiano. Coeunt more quadrupediaictro mingon tium , scilicet ut foemina caudam supinam exponat, mas suam supcrponatoc applicet. Coire solent incuntem re iuxta i rram. oua gerunt tribus mensibus his, malo, iunio, tutio.tum deindc sub aluo in rugas deponunt, qua Oua more ucrinium augentur, quod idcin

218쪽

de mollibus etiam ac de piscibus ouiperis intelligitur.

Ouia cnim omnium ita accrescit fit igitur locustarum

ouu arcnidu in partcs octo diductu singulis in operimentis quae dc latcrescXtat singula quaeda chartilaginea iungunt inbus ova adharretitotuq quasi species uuae colistit unci quodq; cm illoria chartilagineorum in plura scinditur, quo si discreveris patent sin aspicis

tantia, compositu quidda apparet. fiunt maxima non quae iuxta meatum, sed quae media sita sunt: minima, que nouissima contincturi Magnitudo inlinis quanta oranis ficuta est nec mea tu ipsum ulla contingunt, se spe me diu hqrciat. utraq; cinae parte, cauda dico

Coaluti, bino maximc distinguitur interuallo sic enim operimet quoq; disposita sunt. scd quonia latera o plecti satis ipsa no possint, addito X trcmo cuneta te sun idcis uelut operculia obturat. vidct prorsuSIocusta chartilaginosis illis particulis madar otia: cum enititur, cauda adducenso protinus comprimens infle/fhesin sese parere Chartilagincaeucro M appedices

per id tempus augentur, at w ouoria capace reddun/tur. partu Sinim in in rccipitur, ut sepiarii in sarmetis ec quali b d colluuione collocatur. Locustae ad huc pariunt modum mox ubi a sui corporis parte intra duc in uicesimum maximc oua cocoxcrint, abigunt uni uersa, condonicrata ita iii idem,ut&foris congcista appareant. Tum ccco locustae proueniunt intradiena

219쪽

diem maxime decimum quintum . saepe minores quam ut digiti magnitudinem Xpleant capiuntur. cxcludunt igitur ova ante aretiaru abigunt iam con cocta atq; absoluunt ab arcturo. Locustarum mari/rrarum genera plura sunt,ut ex Aristotclc siccundo ocquarto de partibus animaliu intelligi potest: ita enim libro quarto inquit: Crustata omnia ingrcssi postunt: Itaq; pedes complurcs obtinuerunt. Summa eorum genera quatuor numero sunt:locustae,astaci, squilhae, cancri:quae singula in plures species diuiduntur , quae non modo forma uerum maonitudine ctiam multo inter se differant alia enim magna,alia parua admo dum sunt . Et locusta est insedit encris, uolucre ani

mal, aballela uulgo dici a , quae pcdes ultimos duos habet longissimos ad similitudincm brona aucia generis,quii Dioscoride folios stipula triticum imitatur, herba geniculata: in cacuminibus depcndcntes

habet paruulas uoluti bipedes locustas, quibus inclu/ditur semen quod dc Plinius uicesimo siccundo uolumine tradidit. Bromos inquit semen est spicam seren/tis herbae nascitur inter uitia segetis auenae grςcς ut Marcellus in Hcrmolaum redargutia appareat ge/ncrc:xfolio dc stipula triticu imitatur, in cacuminibus Aepcndcntes paruulas uelut locustas habet. quam te

istionem Hermolaus restituit, cum antea cprauate

labas pro locustas legeretur, quamquam in Corolla rio capite

220쪽

rio capit de bronao obas ctiam legi posse indica= cui, etiam si lotis pro obis legatur imprestarum uitio,

quod tamen nullo modo starc potcst nam si herba ferens bromos Dicagori ut inquit Plinius bromos si osi generis crit intcr frumcntacea, quae a legumbia bus 5 initiacos cncrc discrcpant, qua quidem spiscam neq; Graeci neq; Latini obam uocant. Lobos cnim graxe siliquam significat , quae leguminum est. Vnde in Plinio etiam cylibro decim ooctauo inquit: Milium intra hos decem annos X India in Italiam inuectum cst nigrum colore amplum grano, harundi iacum culmo, adolcscit ad pedes altitudine septe proegrandibus culmis, iobas uocant omnium frugum fertilissimum: lobas pro phobas medo sic legitur, ubi nec pra grandibus culmisscd praegrandibuS comIS ex uetustis codicibus cst legonaum non nura culmos hoc est stipulas harundineas, sed comas illas scu panicu/las phobas uocant, quos duos errores nullus me prbor animaduertit nam comam camisit accam, quam

uulgo quoq; paniculam dicunt, non obon scd pho/bam Graeci uocant. Lobon enim uti retulimus sit, quam appellant, quae leguminum est, non miliaceo/rum ut autorcst Theophrastus octauo de historia plantaru libro, aitem capi cicrtio Ad haec qua frinctuum ratio exigit addimus quod alq spicam gerunt ut frumcntacca,alia obon,hoc cst,siliquam, ut legi

mina