Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

261쪽

gustas, striatasac.cuius sententis indiciu affero,quod fere omnes e testaceo genere sunt sic etiam Celsus secundo libro, ostrea inquit, clorides,echini, musculid omnc fere conchul e stilicet aluum mouent huic proximum genus est, qua myas,hoc est muscas uo cant.differuta mytulo rotunditate, minorcs aliquan/to atq; hirtar,tenuioribus testis, de quibus Plinius de Athenaeus meminerunt est&Hystocctus Aristoteli

tertio de historia,quem Pliniusic Theodorus musiculum conuertere,pilos in ore intus habes uice dentium

quibus omnino caret, suillis similes Diphilus d mya, id est murem, piscem dicit esse quondam, durum, dissicilioris concoctionis,cutem tamen suavem habe re,cui 5 Caprisco nomen sit.Non desunt qui myacas in Dioscoride myas siue in tutos easdem sic cochas putent,cum tamen Plinius hoc ipso uoluminc mytu los in harenosis prouenire prodiderit, dolibro tricesimo secundonaracas in mytulos degenerare, atq; in algosis non harenosis uiuere testatum reliquerit alii uero tellinas pro pectunculis caniunt, siquidem astita mare possint medicinas, quae se tellinis redduntur a Dio coride,ad uerbum fere pera unculis Pliniuasi cri/psisse:qui tam coargui facile possunt autoritate item Hippocratis,tellinas a pect unculis distinguentis. At in Acarnania quae uocatur pinna gignitur. Democritus uidetur appellare pinnam concha quan/

262쪽

dam Aegyptia paration cognomine, nec credo hane intellexisse Plinium , cum in Acarnania non in Acgypto rcpotiri tradat: scd potius pinnam concharum generis maximam, quae in harcnosis limosis in subrecta semper nascitur testa scabra, intu perlucida, nec umquam sine comite,'nem pinnothercia uocant, de qua infra suo loco disseremus Enorme Sobfcri,coloris marmorei Antiqua lectio melior.cnormes sere, concolores Harmoti Romae in unionibus maj

gnae laxationis Clodius tragoedi Ac sopi filius &c)De hoc Aesopi tragoedi filio Valerius Maximus b

bro nono meminit, desidem refert Singulos uald/nes conuiuis ad sorbendu dedit. Vctust codices elefgantius, non ad sorbendum, scd absorbendos legis sic paulo supra Detractum dixit alterum mersit, ac lique faetu ab serbuit Conchylia & purpuras omnis ora atteritJ Per conchylia hoc loco aliqui intelli gunt murices. Murc enim conchylium per xcellen/tiam dicitur, unde uestis in Oha murice conchyliata dicitur. Plinius infra: In conchyliata ueste cicra eadem sine buccina. Et Cicero in Phil Conchyliat pctistro/mata appellat quae insecta erant succo cochyliorum. Ponitur tamen conchylium , dc pro ipso colore, sicut purpura murex, tradem: Concharum ad purpuras Nconchylia adcm quidem est materia, sed distaticin/peramento Quandoq; generale nonaci cst ad omi

263쪽

ANNOTATIONEI a3snes conchaia quibus nomen accepit. Plinius infra:

Lingua purpura logitudine digitali, qua pascitur pcrforando reliqua conchylia. supra libro secudo opi

ritum inquit sidus una existimari ec hoc es se quod i S saturet,accedes corpora impleat. abstedes in inaniat, ideo cum incremento eiu S augeri conchylia,&spiritum sentire quibus sanguis non sit.

V R UVAE A uiuunt anni plurimum se/ptenis. Aristotcles quinto de historia: Tempus inquit uiuendi , dc purpuris, dc buccinihlongum Annos circiter se pur/pura uiuunt. Purpura Graecis porphyra uocata, concha est e turbinatorum genere, aculeis clauata lingua digitali, firma torosas ualida, duritia tanta ut con chas possit perforare,flore purpureo, qui nigrantis rosae sp endore sublucet, colorum omnium gratisSimo, tingendis vcstibus maxime eXpetito Latent sicut murice circa canis ortu tricenis diebus. Aristoteles vir . de historia: Purpurς inquit Ec buccina canis ex ortu dies circiter tricenos conduntur.quod quinto etiam eiusdem historiae retulerat , his uerbis Caniculta tempore purpurie nulli fere capiunturmon enim tantisper pascuntur, sed se abscondunt Alatent. Coim

gregantur uerno tempore, mutuo in attritu lentorem

264쪽

to de historia, a quo Plinius haec omnia mutuatus cst. Propterca magis approbarem , si cuiusdam certi

hoc est taui, non cuiusdam cera legeretur.nam coagmentatio illa quam Aristoteles meliceram, uel ut Theodorus uertit fauaginem uocat, quam purpura uenno tempore costruunt, fauo similis est quae nec ex cera, sed e purgamentiS, ceu putaminibu cicerum abborum consistit Aristotelis autem uerba sunt Puti pura uerno tempore eundem in locum sese colligen, tes condunt , quam lauaginem nominant, quae uelut favus est apum uerum no ita elegans, sed quasi eputaminibus cicerum alborum multa intcr se conposita struem unam sua cohaesione coagmentarint nullum ius patet foramen, neq; exij purpurae nascutur, sed cum purpura tum etiam reliqua testis inclusa elimo fere& materia putrestete oriuntur illa uero coagmentatio fauo similis,tanqua purgamcntu, tam in quam buccinis vcnit. nam buccinis quoq; fauificare in mo/re est . ital ne ea quidem quae ex testaceis fauos salbuant, alio modo quam caetera testis inclusa generan/tur.uerum melius atq; ubcrius quoties privsunt quae eiusdem sunt generis emittutinim cum suos ordiun/tur fauo,mucorc quendam, ex quo putaminea: ceblulabile consistunt haec ergo rupta diffusa in omnia,

humorem quem contincbant, in terram dimittunt.

Mox eo quo effudcrint loco gignuntur purpurulae

265쪽

ANNOTATIONE UT

exordio admodum exiguo consistentes, quas sibi an nexa gerunt, qua grandes capiuntur nonuit etiam forma nondui distincta cernuntur si forte priusquam pepererint capiantur,foetus interdum per crates dotegetes non qualibet elidunt, sed congregatae codem ut tacere in mari solent, stat per angustiam uelut uuae specie foetus conformatur. Addo ctiam quae tertio degeneratione animalium testatur . uideli et buccina de purpurae, quae lauare diuuntur,quasi a seminalitia tura humores quosdam mucosos emittunt suam ta/men cuit existimationem relinquo.Fauus tiam siue cchion, morbi genus est in scapulis cycei ore frequentior,multis foraminibus, humorem glutinosem ma nantibus mellis crassitudinem referentem,carne in al/titudinem corrupta,& subpallida ut ast Pollux quod quidem genus a Celso libro quinto meli etia nomi/natur,cuius species duas secti. Simili modo domu iccs. scili et ceryces fauos extruunt simili modo, quo

purpurie Aristoteles quinto de historia Illa uero,in=quii, coagmentatio fauo similis tanquam purgamentum,tam in scili et purpuris,quam cerycibus siue buccinis euenit: nam cerycibus quoq; fauificare in more est.ucrum ex uerbis tui Aristotelis paulo supra hodo dici is, tum etiam Plini j supraxinfra relatis, coniectare litet , Plinita cerycem modo muri e ex eo quod uertigo coctis in acutum maxime tedat: murex nim

266쪽

r38 IN IN PLINI LIB.

pro acuto quandoq; capitur modo buccinum,quia iit alteri tui binato clacri buccino dicto similis, couertiac:que Thcodorus uocis significationem imitatus, buccinia semper interpretatus cst Ceryx enim idem, quod praeco significat uerum quae porrede uocan/tur murice colici tit, ut muriciS nonae generalius esse quam buccini coieci are liceat Ceryx igitur qui secundum Plinium latine mure dc buccinum uocatur,concha est e turbinato genere, purpuri magnitudine imferior, si milis buccino illi turbinatorum encri,quo sonus editur, oris tantum rotunditate in margine incisa differcns,promuscidem modo muscarum habens rinam torosam, quae linguae iugiem prae se fert cuius Jore illo purpureo antiqui ucstcs inficiebant, quae

muricca & conchuliatae diccbatur. Murex interdum accipitur pro purpura doctus colore, interdu pro acu/ mine&asperitat saxi. Virg.v. Aeneid. Et acuto

muricerciani obnixi crepuere Idem Buc. Ipse sed in pratis aries iam aue rubcnti Murice Etlin. Aen. Tyrioin ardebat murice lena. Sed purpurae fJorcm illum tingendis expetis tum uestibus in mediis habent faucibus liquoris hic est minimi in cadida uena, unde pretiosus ille bibitur nigrantis ros colore subluccias. rcliquum corpus ste/tile. Aristotcles quinto de historia libro:purpurae, inquis, florem suum intc papauer dictum d collucom

267쪽

ANNOTATION Estinent, textu pistiore aspccst v,ueluti membranae can/dicantis, quam detrahunt tingit hare pressa, dc inficit manum pertinet cade suo situ perinde ut uena, idq;sos celeber putatur reliquum contextu quasi alu/men est. Cum fauificant purpurae, tunc deterrimu habitat florem, quem liquorem siue succum dosorem crorem,& sarranum, d tyrium, Sosaniem, dc pelagium Latinis uocatum reperio, praesertim in ostrum a btruvio libro octavo. Vivas capere cotendunt, quia cum uita sua succum illum euomunt. Eradendum est

sua, nam uetuSleel iocum uita succum, non cum uitasea succum legit. Sic tiam Aristoteles quinto de hi storia Dant operam ut uiuae frangatur. nam si priusquam fregeris, expirarint, florem omne cu uita euomunt: quapropter solent eas asseruare in nassis, dum ipsi se colligant atq; requiestant Vctorcs nassam esto; adiunc iam demittere non solebant. ital saepe accidebat ut purpura iam extracta decideret. At homines nostrae aetatis adiungunt nassas,ne si decidat absoluatur: quod tuc potissimu euenit,cu plena est nasi inanis sit, dissicile se uellere potest.hcae propria eueniunt purpuris. Et maioribus quidem purpuris detracta concha auferunt, minore trapeti frangunt. Aristo/teles eodem loco Paruas, inquit, purpuras tundunt cum testis.n5 enim detrahere facile est maiorem so=rem testa ablata detrali ut quamobre euenit, ut col/lumae

268쪽

:4 IN I PLINII LIB.

tum a papauere separetur. flos enim positus inter heccst, supra eam partem quam uentrem appellat. Itaq; detracto fJore dividantur partes istae necesse est. Ita demum rorem cxcipientes tyrrj. Tyria a Tyro Phoenices insula, ubi purpura nobilissima producuntur. Tyria cniin purpura omnium optima Straboni, plumo,cancris perhibetur Praxipuus hic Asiae. yHie purpurarum flos nullibi in tota Asia, quam qui in Tyro insula prctiosior reperitur. Nam Jos purpure riscaeteris purpurarum fioribus gratior est hinc uestes purpureae,tyriae atq; farranae dicta sunt. In Meniage Africae.) Menin insula Africae est, non longe altrtibus distans, quam Lotophagorum terram putant: cuius Homerus meminit, ubi fuit Vlixis ara, quae op/pidum habet eodem nomine. Plinius, Strabo, Ptolemaeus Et Getulo littore oceani. Dc purpura gelut lica Plinius libro sextori tricesimoquinto,ubi de atraianetis loquitur, ait Puteolanu potius laudatur quam

tyrium,aut getulicum, aut laconicum, unde pretiosa

purpur capiuntur. Hinc fasces secures ρ Romanculam faciunt. Fasices c secures capiuntur hic pro magistratibus chonoribus qui a populo praestabantur. Nam cum lictores fascibus uirgarum xsecuribus abligatis ad terrore, Consulos, alios magistratus pruire soliti essent, clum cst,ut fasces, siccures,pro magistratibus chonoribus usurpemus. Virgilius. Noli

269쪽

Non illum populi fasces, non purpura regum

Flexit. Erant aulcm lictores, qui carnificis ossicio fungebantur, ministri Consulum Proconsulum de similium sed os ulis duodecim erant, aliorum scia tantum, portante uiroarum fasces securibus alligatos: magistratus in praeibant, ac quoties iussi crant, fasces soluentes primo uirgis caedebant cum, mox siccuri seribantLiuius, Missi dictores ad sium cndum suppibcium, nudatos uirgis caedunt, siccuri picxiunt.hos pri/mus instituit Romulus: dicti a ligando lictores, quod uirgarum fasces ligatos gerebant. Idemq; pro ma/iestate in pueritia est. Vetus lectio, idem in pro a testate pueritia est. Lingua purpura longitudine digitali, qua pascitur perforando reliqua conchylia, tanta duritia aculeo st. Aristoteles quinto de historia Longior digito lingua haec purpuris est, qua pascitur, dc tum conchulas, tum etiam sui generis testam perforare potest. dc secundo de partibus animalium, ubi loquitur de lingua, inquit, purpuris enim tantam obtinet uim hoc membrum, ut testas conchyliorum transigcr ualeat, uelut turbinum quorum esca capisuntur. Aqua dulci necantur,4 sicubi sumini immerguntur, alioqui capta diebus quinquagenis ubunt saliua sua.) Aristoteles octauo de historia: Testaceo, inquit, generi anni pluus prosunt, praeterquam purpuris.cuius rei indicium est,quod si amnis in mare H fluentis

270쪽

24 IN PLINII LIB. Huciatis aquam gustaverint, moriuntur codem die: uiuit purpura extra mare, qua capta est, dies circitet

quinquaginta. Alit altera altera eo quod sua testa generatum ueluti algam muscumire gerit. quae aute pro cibo ijs afferunt, ponderis causa haec adhiberi aiunt, ut in libra sint grauiores Concha omnes celerrime crescunt, praecipue purpurae, anno magnitudi/nem implenti Aristotclcs quinto de historia: Omnia id genus celeri incremento augentur, sed pra cipue purpura atq3 pectines, quippe quae anno perfici possint. Vt tanquam in uictu frugum nascitur ratio.)Legendu noscitur, non nascitur, ex uetustis codicibus. Concharum ad purpuras doconchylia eadem quidem est materia. Purpura docochylium hoc loco su initur ut diximus pro colorc. Duo sunt genera,buc/cinum minor concha ad similitudinem estis buccini, quo sonus aeditur, unde, causa nomini, rotunditate oris in margine incisa. Ecce buccinum pro ceryce seu murice di tum a Plinio. cum enim ex ipso Plinio duo sint genera turbinatorum contincntium forem illum tingendis vcstibus expolitum . alterum scilicet buccunum alteria purpura, quae alio nomine ex ipso Plinio pelagia nuncupatur,ncccssiccst buccinum fle, qui cc/ryX, mure X, dc conchyliu appellatur crit igitur buccini ea de qua crycis ita nauticis descriptio. Est cnim tur/binati cilcris concha, me aculeis, similis buccino illi

concharun,