장음표시 사용
31쪽
gentes in arteria animadvertantur. Hoc modo natura nobis ostendit materiae, quae evacuari debet, copiam semper non interrupto influxa externas corporis sedes vertus urgeri . Hujuia
modi pulsum proprie Inciduum Solanus appellavit; ab aliis vero dicitur pulsus inaequ liter adsurgens, vel increscens . Hoc hempore morbi cum pulsu inciduo mollities non solum arteωriae , sed universae etiam cutis conjungitur neque deest perspirationis certa quantitas , qua: fgnum , & causa relaxationis est . Mollities arteriae aliam constituit differentiam , unde dignoscitur pulsus eruptivus in morbis cuia ne is , utpote Variolis , morbillis , erysipelate , aliis qe frequentissimus . Nam dum cutis causam morbosam ab internis sedibus accipit, pulsus inciduus sildoris critici pulsui similis deprehenditur . Quantitas denique sudoris eritici est in ratione composita ex numero, & vigore te uum in pulsu inciduo adsurgentium.
Inter recentiores artis sphygmicae culto res primum certe locum meretur Cl. BordeuPariliensis Medicus, cujus observationes de pulsibus magni momenti doctrinam includunt. Galeni itaque, & Solani principiis innixus d ctissimus Auctor, considerata primum indole pulsuum in statu naturali , ad morbosas circulationis perturbationes illustrandas progreditur;
neque artis sphygmicae generales regula S, neque in omnibus morbis evenientes pulsuum disserpntias proponit, verum criticos nonnullos pulsus , variasque unisermes, & constantes de in . Via
32쪽
vJationes persequἱtur. Primo itaque tria in morbrs tempora distinguit, in quibus pulsus ineruditate , coctione , & crisibus versatur. In cruinditate itaque observatur pulsus irritationis , incoctione pulsus evolutus coctionem indicans , atque in crisi adest pulsus excretionis . Ad primam differentiam quod attinet, in omnium morborum , praesertim acutorum initio solidae partes insigni stimulo correptae angustantur , canalium diameter valde imminuitur ob calois xis naturalis desectum, humores vitiosam spis. studinem , majoremque cohaerentiam acqui-xunt , vel peculiari acrimonia praediti stimuislum afferunt . Hoc in statu pulsus acutus est, convulsivus , durus , serratus , nervosus , &nunquam criticus . Haec praeternaturalis per turbatio , dummodo vires adhuc vigent , pau-
Iatim decrescit, solida rigiditatis statum amittunt , humorum circulatio facilior redditur . sui da heterogenea ob calorem , & actionem
vehementis circulationis asperitate, acrimo. Tia , aut alia quacumque noxia qualitate sp Iiantur. Tunc humores in organorum cavitatibus collecti , & canalium parietibus affixi se
Parantur, communique liquidorum massae imis mixti novum motum , minime tamen pericumlosum gignunt, unde pulsus evolvitur, dilatatur , atque eriticam mutationem praenunciat. Post beneficam causae naorbificae coetionem , quae dignoscitur a pulsu evoluto, molliorique, majori relaxatione superveniente , Per propria emunctoria critica evacuatio perficitur. Hine
33쪽
post certum tempus in evolutum mutatur, fu
turae optimae crisis spem affert; contra s diu lius pnogrediente morbo substinetur, causae ma gaitudinem , & intensitatem , simulque virium vitalium imbecillitatem lutulenter ostendit. Substinetur quoque, di augetur non raro purufus irritationis ab inconsiderata multorum me dicamentorum adminili ratione . Ita cortex Ρexuvianus ante coctionem , debitatque evaeuationes morbum ultra limites naturales protra- ,hit; imo etiam chronicas aegritudines gignita Evolutus, sive coctionis pulsus exitum quoque morbi ab omni sere periculo alienum portens dit. Criticus vero pulsus semper cum evoluto
conjungitur, praesertim in principio ; nam in progressu duritiem , & inaequalitatem amittit
post vitiosarum substantiarum evacuationem . Omnes tamen pulsus critici viam, sive emum Horium ostendunt, cuius opere evacuatio per.
siei debet , ae proinde dum a pulsu organic sedes morbi, a pulsu critico secretionis, & ut
ita dicam evacuationis via determinatur. Μa-
gni inde momenti doctrinam ab Hippocratis sortasse sapientissimis observationibus deprominptam proposuit , illustravitque Dominus Boris deu . Quandoquidem a pulsu tantum sedem morbi dignosci posse existimat. Nam si organa supra diaphragma , aut infra collocata causa morbosa perturbantur. pulsus essenii aliter disserunt. Causae morbosae capiti, faucibus, pulmonibus , aut cordi inhaerentes pulsum effi- lciunt
34쪽
eiunt superiorem . Pulsus superior distinguitue
faciliore observatione , duritie scilicet, magnitudine, & peculiari irritatione. Si organa inistia di phragma collocata essentialiter aegrotant, pullus evadunt inferiores . nempe essentialitee parvi, profundiores , & minus resistentes. Rurω sum superiores , atque inferiores pulsus non modo qualitatem generalem habent , verum huic qualitati character organicus adjungitur. EX. gr. in morbis capitis pulsus superior ev lutionem insignem , peculiarem raritatem , dc tarditatem habet ' eontra pulsus pulmonalis , quamvis superior , valde rigidus , admodum iroritatus . & sere frequentissimus est. Denique - in morbis cordis pulsus superior, & pectoralis
semper cum magnis inaequalitatibus, summaque vibratione combinatur.
Praeter adnotatos superioris, Inseriorisque pulsus generales characteres , ubicumque mat xia morbifica ab internis sedibus sertur ad enisteriora , pulsus omnino externi redduntur . Rursum si tempore coistionis causa morbosa intropellitur, & ex. gr. renes versus determia
natur , & postea oritur critica urinae evacua tio, tunc pulsus renates, atque vesicales erunt.
Inde nascuntur pulsus critici compositi , qui
non debent cum compositis diversae naturae, nempe cum pulsibus non eriticis eonfundi . Quemadmodum per tria magis emunctoria es sentialia evacuantur organa superiora , scilieet
pulmones, fauces . & nares, hinc pulsus superiores critici vel sunt pectorales, vel guttu
35쪽
vales, vel nasales; sed nos saepissime videmus
pullum nasalem , a quo in vehementi capitis dolore haemorrhagiam futuram indicamus. Quapropter pulsus hic non solum in externis seisdibus collectas substanrias evacuari debere indicat , sed est etiam pulsus criticus in variis capitis affectibus. Pulsus pectoralis simplex est mollis , plenus , dilatatus , pulsationes aequales sunt, attamen undulatione quadam distinguuntur, siquidem arteriae diastoles duplici tempusculo absolvitur , verum cum magna mollit dine , mitique oscillatione , quae huie pulsuromnino peculiaris est . Pectoralis modo deseri plus pulsus versus terminum catarrhi suppurati, pleuritidis , atque morborum , in quibus
per metastasim pulmones noxia materia replentur , frequenter observatur . Crisis , quae ab
hoc pulsu indieatur , est expectoratio , cujus opera pectus liberatur , & pulsus naturalem
consitutionem acquirit . In hoc casu cum no Bro Auctore sentiendum , atque omnia medicamenta evacuantia , uti sanguinis missiones . ac vehementiora cathartica prorsus ablegari debent. Gutturalis pullus pectorali magnopere analogus est, evolutus, reduplicatus, & vehemens, uti sunt omnes pulsus superiores, attamen durior, neque adeo plenus, ac peetoralis.
Cris es , sive excretiones judicatoriae , quae a glandulis faucium , & praesertim tontillis obtinentur , a pulsu gutturali indicantur. Saepissime vero hic pulsus cum nas ali, aut pectorali. frequenterque etiam eum pulsu irritationis
36쪽
eonjungitur Μemini : non raro me uidisse hanc pulsus omnino gutturalis speciem in an-igina inflammatoria tempore suppurationis. Putrisus vero 'gutturalis simplex ,: aut compostus' nihil alites est his pulsus resolutionis , vel perfectae suppurationis. Inter emunctoria, quae
frequentem non solum maximam , verum etiam diversorum humorum copiam emittunt, primum meretur locum nasus , a quo inter cete-
xa in valde auctis inflammatoriis , atque etiam putridis febribus sanguis evacuatur, & moda salutarem , modo lethalem critim gignit in Pul-s3s vero' nautis fere semper . complicatus cum pulsu irritationis est reduplicatus , uti praecedens levior tamen , durior , vehementior, iaceterior evadit . Hujusmodi pulsus a Solano dichrotus juxta Galenum dicitur , atque habetur pro . certo ' haemorrhagiae natalis signo , quamvis non raro critica haec evacuatio eva, nescere soleat, & tune vel eaput gravatur veleutanei morbi ob causae transpositionem ortu tur . Varietatem quoque pulsus nasialis eritici cadnotavit Auctor in evacuatione copiosi muci post saevissimum catarrhum ; tunc ait redupli . satio in eodem ictu debilior est , pulsusque vi, detur minus durus , quam dum fimplex haemorrhagia expectatur . AEd descriptum modo Pulsum, nempe ad superiorem pertinere vid tur pulsus sudoris critici ' nam semper super veniente sidore facies rubra evadit, atque in partibus superioribus insignis calor accenditur. Α Galeno appellatur undulans, atque undosus.
37쪽
A Solano idilucide describitue , componiturquae pulsathonibus mollibux, atque euolutis . Iuxta sententiam D. Bardeu pulsus sudoris critici
valde analagus est pulsua pectorali, & profecto
aegrotantes iaepe sudore , atque expectorationae afficiuntur a Morbi omnes cui ei exupti vi e indem pulsu i sed magis. duro , i atque alpero di stinguontur, uti evenire videmus' in variolis ,
morbillis, atque e sipelate. Di 'vi':
ι ... Org na excretoria , . quae infra diaphragmala abdom i de collocantur, numerosae fiat ad sunt enim in hae cavitate stomachus. ,t hepar , intestina . renes . . uasa haemorrhoidalia , a atque uterus in seminis. Aegritudines harum partium in geriere ra pulsu inferiori , peculiariter. Neroa pulsu organico determinantur . Stomacho Iaborante, viti'sisque humoribus referto, naturaeeisini per vomitum triolitur J haec vero evacuatis notabilem gignit in arteria i tensionem mn sequentis: intermittentia , quemadmodum lanus tradidit. Verum intermittentia osten hil ε pulsum ventriculi esse complicatum cum pulsu diarrhoeae eruleae . Genuinus tamen stu machalis pulsus vomitum indicans est i intexomnes criticos pulsus minus evolutus , i atque .
leviter inaequalis, si cum .eeliquis interioribus comparatur . Arteria in hoe casu rigida est , durius eula, di vibrans , pultationes sere aequaules quoad intervalla absolvit .i observatur a tem saepe in morborum humoralium initio, atque statum irritationis adesse declarat . Ab
observatione pulsus stomaehalis diligens incum
38쪽
eus emetici exhibendi neeessitatem animadvex tit ; obtervatur enim , quod eVacuato ventri culo pulsus elevatur, largior, molliorque redditur . Huic vero observationi praesertim in. nitendum , dum post vomitum spontaneum pulsus stomachalis adhuc immutatus superest, tunc medicamento emetico propinato, natura quo vergis, eo ducere oportet squidem hoc procul dubio fit per loca convenientia. In testina mul torum morborum causas continent , variis cri inticis evacuationibus subjiciuntur : dum vero evacuari debent, peculiarem in pulsu mutationem Inducunt; haec autem mutatio pulsum intestinatem constituit . Est pulsus hic mastis avolutus , quam pulsus ventriculi ' pulsationes vehementes, & rotundae majorem habent inaeia
qualitatem in dilatatione, sive diastole , quam
In intervallis micationum ' tres autem ad mois
dum Inaequales , celeriores, ac profundioreμ pullationes reliquis magis aequalibus succedui Cum irregularitatibus intermittentiae saepe coἀ- Iunguntur , nunquam vero pulsus intestinatis adeo plenus , atque adeo evolutus est, ac pulsus Iuperior ' imo magis inaequalitatibus, nulloque
ordine in pulsationibus distinguitur . Ad prου-gno sim valde conducit pulsus intes inalis perrecta intelligentia ' nam in acuto morbo li pul-1us evadis' in serior, si parvus , simulque incerto tempore intermittens est . tunc spontaneadiarrhoea expectanda , mi lenioribus catharticis procuranda . Si eum diar rhoea critica acuti
morbi solutio accidit , sere semper hoc in ca
39쪽
su intermittentia occurrit; sed in ipsis aeutis deest aliquando haec pulsus conditio, quae deinsderatur etiam in diarrhoea pertinaci ,& phthisicorum alvi piofluvio , quamvis non raro in chronica diarrhoea observari soleat. Praecipuum hepatis ossicium est bilis secretionem absolvere quod si secretio haec vel retardatur, vel im terrumpitur , aut canalium , ductuumque biliarium lumina obstructione intercipiuntur , tune hepar generali obstructione assicitur . Morbi quam plurimi inde oriuntur , & praesertim n scitur icterus, in quo manifesta , & morbosabilis redundantia , atque in loca non propria effusio observatur. Ubicumque hepar obstructio. ne , inflammatione , aut suppuratione laborat , pulsus dexter peculiarem mutationem nancisci tur . Icteriei enim pulsum habent magnopere angustum , rigidum , R obscurum, qui tamen dilatatur tempore evacuationis criticae. Verum pulsus inter se aequales totidem succedunt pulisiationibus aequalibus , & naturalibus . Quando
per urinae vias morbi causam natura evacuare molitur, tunc renes insigniter exercent ac lonem , quae a pulsu dignoscitur . Pulsus rena inlis , sue urinarius magnopere convenit cum
intestinali , suasque enim pulsationem inaequainles habet ' in hac vero irregularitate regulari. tas quaedam observatur , quae deest in pulsu intestinati . Pulsationes itaque quoad propriam vim sensim imminuuntur , & sepeliuntur, eo
demque ordine rursum elevantur : opponitur
denique pulsui intestinati, quia pulsationes ma-
40쪽
gis evolutas, amplioresque absolvit. Frequen-rer in chronicis praesertim morbis, atque eli: min sanis hominibus venae haemorrhoidales exterius intumescunt , atque apertae atrum san guinem emittunt . Haec evacuatio, quae Pecum
liarem hepatis, lienis, vesicae, & uteri etiam in mulieribus, aut smplicem plethoram , aut obstructionem, aut pressionem a tumore aliquo abdominali obortam supponit, accidit semper cum insigni molestia . Siquidem dum fluxus haemorrhoidalis instat, aegrit ines nascuntur, quae stomachum, & caput perturbant, quia de
critica evacuatione agitur : fluxu desinente omnia evanescunt accidentia . In venarum hae morrhoidalium ruptur arteriae magnopere mutantur ' est autem pulsus hoc tempore Inaequa
lis , sed smul reduplicatus, pulsationes inter
se non admodum similes sunt quoad vehemen tiam , & quoad intervalla ' semper autem tribus , aut quatuor pulsationibus concentratis, Vehementioribus , rigidis , fere aequalibus tres .mpliorest quasi rotundae , & minus aequales succedunt : rursum tres, quae sequuntur, pul sationes cum undositate , & regurgitatione ab- solvuntur . Verum in descriptis pulsationibussere semperi deprehenditur tremoris species major frequentia , majorque durities, quam in reliquis pulsationibus inferioribu . Percipitur demum profunditas quaedam cum tremore conjuncta , quae magis notabilem disserentiam