장음표시 사용
141쪽
vt eeonuerso solliciti maena illi prae aIiis afferant eommoda; infamibus, quia Principes libere alios reprehendere non valent si domi tales ferunt; stultis & contentiosis, cum Principi damnum, & notam irrogent; adulatori boS,eomicis,& lusoribus,cum Princeps ami cus este debeat veritatis, S in rebus seriis tempus consumere, non vanis,mendacibus,& noxiis. - . - Secunda regula est , ut Princeps virium suarum t nuitatem prudenter celare norit, ac virium suaru, re
mota ostentatione, argumentum det ,& plus factis, quam verbis vigeat , a iactatione sui cauendo, minusique de se,quam valet, praesumendo, & ab amplificationibus abii inendo. . Tertia, ut fidem datam, visu pra, observet, & in rebus aduersis sit constans, quod indicat animi, & viria magnitudinem Quarta,ut prouinciam, quae vires suis peret non suscipiat, nec quam ad debitum finem peria dueere rutus non sit, qui & a prouinciis parui m menti suscipiendis abstineat, quod animi deiectiouis inditium id sit, & maxime initio Principatus negotia suscepta magni esse debent momenti, cum inde futurorum fiat iudiciti, quae imperfecta,si honorifica sint, dimittere non debet, ne initio videatur absque animi iudicio ea amplexus esse.Quinta, ut se ab al ia ope cotistiove pendere non demonstret, sic enim sibi socium, uel superiorem in administratione constituit, & propriam arguit insipientiam, sed prudenter bene consultis, ut a se comprobatis, uel ad inuentis acquiescere . Sexta, ut non profiteatur se in alia re peritum, quam in ea quae Principatum administrantem decet, nempε ut bene regere norit subiectos, non uero muscum, pi-' Etorem, uel huiusmodi agere. Septima,ut res suas praedenter contegat, nec propria arcana facilὰ aliis reum et, & in uita,& actionibus tuis se uniformiter habeat, quod diuinum quoddam sapiat. Octaua. ut non De
mutat ad viam solum spectantia, ab alijs,quam a uia
142쪽
tis praestantibus agi. Nona , ut res magni ponderis
non tractet ministerio hominum infimorum, uel ui tutis infimae. Decima, ut passim cum omnibus famialiariter se non habeat, maximὸ csi loquacibus, ne consita eius ab ipso eruant. Undecima, ut sui copia quotidie,nec in qualibet actione, sed in grauibus tantum, di eum deeoro praebeat, & habitu graui magis, quam
decoro, modesto, quam pretioso,utatur. Duodecima, ut uitet extrema, ut no fit praece ps, uel lentus,sed maturus,& moderatus, & potius lentus sit, quam p c ps,& seuerus, quam nimis humanus, ut ia ciuitati utilior est amaritudo,quam dulaedo cum moderation tamen coniuncta. Decimatertri, ut curet ut omnia sua
magnifice, & decorὸ, ac persecte agantur, tum ubi do conuiuiis, uel alia re agitur, maxime ubi de Dei cuia
tu,Reipublicae bono, uel externa re agatur, ut & magnanimitate uti debet, magnanimὰ se cum magnis habendo, & humaniter cum parthus, pluris ueritatem, quam opinionem faeiens, enites quicquid ab eo progreditur, magnum, perfectum,excellens, mirum, S horoleum ess 'multa agere n6 curans,sed pauca p cla ra,&excelsa. Decim aquarta, ut quae propriam maiestatem,superioritatem,& amplitudinem spectat, cum aliquo non communicet, ut quod attinet ad potestato
leges condendi, belli,vel pacis gerendi negotium, mo netas eudendi,tributa imponedi, duces, uel magistratus praecipuos instituendi, quae tamen eum pijs, S praedentibus consulet, an liceant seculve, qui S esie bonus non uideri curet. Quod autem ad alterum attinet eaput, eas nempἡi εν uirtutes comparandas, qui populorum gratiam,amo, με -- rem, Ec beneuolentiam conciliant erga Principem, tametsi eae plurimae snt,ad eas tame reduci postum quae Op hominibus p cateris magis proscuae sint: Inter quasse e
liberalitas primum obtinet locum, eum ea nil homi- tutio naturae sit accomodatius: ut dicit Cic.lib. I.ossi . .
143쪽
S maxime regum quos munificentia uinci indigniustest,quam armis.Sallust. in Iug. teste, & Seia Trage s. s. ait, Decet timere Caesarem, sed plus diligi, & lib des breuit.uite,melius, inquit, imperium beneficiis,quam armis custoditur,omnium enim dulcissimum est accipere eodem teste lib. de benefici js ; idque maxime in principio imperii, Princeps agere debet,sic enim fir matur imperium. ut ais Tacit. i. Annal. ob id summo amore dilectus est Τitus Imperator, qui ob eius humanitatem, delitiae secu li humani est appellaraus,& Alexander, a quo.cum numisma peteretur, ciuitatem donauit,subiungens eis decere,non quid ille accide xe,sed quod ipse dare Bberer,teste Sen lib. 1Ae beneficiis. R Xenophon in Pa dia Ciri, Cirr thesauros aieelse amicos, quos donis afficiendo sibi conciliabst, fit liberando miseros almiseria eleemosvnas ill s, elas piendo, ut egit Constantinus, Carolus Ma mu'. Theodosius Imperatores, Ludovicus Galloru alii, qui immensas eleemosynas in pauperes erogabat, uel uirtute praeditos beneficiis assiciendo, quod geritur sine inuidia dum benemeritis donatur, & ingenia praeelara ad uirtures accenduntur , ut fecit Carolus Μagnus Teodosius, lustinianus, & alii. In liberalitate tamen exerceda modus est adhibendus,& eum iudicio id agendum,subitae enim largitionis eomes est poenitentia, ut dicit Plin lib. .ep. ideo eum modo dare debet,no immodice largiendo, ut inquit Sen. lib. . de benes. c. 3 . ne si aerarium per ambitionem evacuetur per scelera suppleatur, ut dicit Tacit. L. Ann. nec omnibus dando,sed meritis, non intuitu luxuriae,cum sie peccetur,& meritis iniuria fiat, uedicit Tacit. i.hist.ut nec una uice dare debet, sed sensim quod donare uule, tum quia sic qui beneficiti r cipit magis uincitur dum sperat noua se consecuturu, reliberalitas cum modo peracta magis efficax est ad
conseruandam beneficio affecti beneuolentiam. Iustitia
144쪽
Iustitia praeterea su thmam uim obtinet ad beneuo lentiam populorum erga Principem promouendam, iustitia enim Kegis est pax populorum , immunitas plebis,munimentum gentis, gaudium hominu; & ius, Saequitas sunt uincula ciuitatum , ut dicit Cic orat.
pro Rabirio,&, remota iustitia, Regna nil sine nili magna latrocinia,ut ait Aug.lib.4 de civit. Dei cap. . &barbarum est id, in summa fortuna illud esse aequius quod ualidiu i dieit Τacit lib. I s. Ann. & contra regium id cum omnia possis, nihil tamen credere lieere, nisi laudandum , ut inquit Cais. Valer. lib. Io. de Xenophon de Ciri ex oedit.lib. . cum iustitiae seruandae causa bene morati Reges sint constituti, ut inquit Cic. lib. 1.ossi c.& ut subditos ab asiorum insidiis tueatur,& custodes recti, ac iustitiae ministri, & interpre te* sint: ut ait Euseb. apud Stobaeum sermone de magistratu, uiua enim lex est Princeps, & sne iustitia nullus Rex bonus esse potest, nec iustitia fine lege: ut dieit Diotogenes lib.de Regno. & sanctus Gregor.lib.7.
ep. I 2o. nec sine ea Respublica conseruari ualet. E eles. IO. Proll. 1 f. s. Polit. cap. 7. 3ζ 8. nec exiguus hominum caetus, nee parua etiam domus sine iustitia stare potest, ut dicit Macrob. lib.desomn. Scip. R Cipr. lib. I x. abusionum: S iustitia in causa est, ut Princeps ametur, honoretur,& colatur, ut ait Plut. in Aristide. eaque Principes Deum imitari aserit Augustus apud Senecam, quaeq; a Principe seruanda est in se, & in aliis, cum is custos debeat esse, ut nec opulenti iniustum aliquid patiatur, nee inopes contumelia assiciaturi ut dicit Philosophus s. Polit.e. Io. 8cyt iustitia,cuiussi bet vita, fama, & honor seruetur, quam Romani ita coluere, ut ob id moti Falisci , magis quam armis uicti, portas eis apertierint: ut ait Liuius i ib. s . Plui. tu Camillo. UaIer.lib. s cap. s.& eodem medio Pirrhum ad pacem impulere,eum monentes ut caueret sbi ab
risidiis ueneni,quas Timochares medicus ei parabatt
Principera exeque . quot modis
145쪽
t dicit Plut. in Pirrho; & ereditur a grauibus auth
ribus ob id tam amplum imperium esse consecutos; ut de apud alias genres,dum iustitia, boni mores,& IGges viguer regna durarunt,ubi vero ad Gedes, turpiis tudines,& tirannides deflexere,interiere; iuxta id Domini dictum. Matth. 1 I. auferetur a vobis regnum, α dabitur genti facienti fructus eius, Iudetis praenunciarum i in qua administranda nil existere debet venale, vel ainbitioni,aut passionibus obnoxium,ut ait Tacit. lib. I 3. Ann. causas N reos audiendo, quia inauditi,&indefensi, ut innoeentes pereunt: ut idem dicit lib. I. hist. Leges non violando,cum in iis latus Reipublicaesita sir. Rhetor. I.c. 3. interdum quoq; earum rigorem temperado, summum enim iussumma dicitur iniquitas,ut dicit Colum. lib. I. nouas leges parce sancted corruptissima enim Respublica est plurimae leges : vedicit Tacit.lib. Ann.cum inde litigandi studium eueniat: ut idem dicit lib. II. AnnaI. ne legibus fundata civitas legibus euertatur, ut ait ΡIin. Paneg.& sine ea s diei, scelices olim fuere,&sunt urbes: ut dicit Colum. lib. I . quam iustitis virtutem tanti fecit Traianua Imperator, quod cu filius cuiusdam viduae a proprio filio aequitante incaute fuisset occisus, illi, ut eam λI retur, proprium filium cum regni haereditate conce sit, & Alexander Seuerus nullam unquam legem ed re voluit,quae prius a sapientibus viris probata non enset, Lampridio telle. Haec vero iustitia duo respicit eapita , unum quat nu, inter Principem,& subditos exiliit, alterum, prout inter subditum, S subdirum versatur. Quo ad primum caput,cum Principi subditi ea debeant, quae necessaria sum ad eius dignitatem tuenda, ae minis ros alendos,qui eis iustitiam ministret, & ab externis hostibus eos tueantur, ideo bonus Princeps ijs contentus erit, quae satis sint ad ea conuenienter implenda, & abstinebit proludeue subditos, tributorum.
146쪽
ae onerum grauitate nimis vexet, nec improportionais hiliter, nec patietur ea nimis acerbe exigi, populi .n.
nimis oppressi grauaminibus, vel regiones deserunt, vel hostibus Principis se dedunt; unde Tiberius Imperator cuidam ministro ei rationem proponenti pec nias congregandi, honi pastoria esse respondit, nououes excoriare, sed lanam sibi tantummodo retinere, in expendendo modestiam non excedendo , si enim
nimis Princeps expendat, ad rapinas mox, & iniustitias descendit . Nec minus curam adhibere debet Princeps, quda ad hoc attinet caput, ut honos eligat magistratus, diministros, modo quo de hac re infra suo loco dicetur, R electos eoseruet, ut electi ab eo pia disi sint scientia singulari, experientia, S incorrupta bonitare, qui ut in ossicio contineantur,repetens eis salarium est eoassituendum, & a munerum acceptione sub grauibus poenis prohibendi. secundo, plena libertas iudicandi eis non est concedenda ex eorum arbitrio, sed ad lega praescriptum restringendi, ut sibi reliquum sit,quo pratias concedere valeat,& in grauibus arbitrari. I ertio, prodest ad id agendum, si inique iudicantes, grauibua poenas plectantur,censorἡs constituendo, & proprium dominium visitando,& quaerelas subditorum audien rido,qui g aue quida ministris sint pastir cum iustitiae munus ut seruare unicuique, & tribuere quod sit si est, sib qua venit, innocentia, amicitia, pietas,religio,H-fectus,&humanitas: ut inquit Macrob. in somn. seip.
cap. . cuius praecepta sunt honeste vivere, alterum o filaedere.& ius suum unicuiq; tribuere; & ideo eum nu regius in Principe,quam iustitiae opus sit, ut inquis ikue. in vita Demetrii, ab ea nunqua deflectet, noscens se actionum tuarum Deo rationem redditurum, &- ,
tentes male se habentes, grauiter a Deo plectenda
Sapient. 6.1n iustitia praeterea exequenda nonnulla sunt obse
147쪽
uanda: primo,ut uni sermis sit, & erga omnes aequassister exerceatur, sic ut Princeps legum constitutum non relaxet, si in prasiudiciu iustitiae fiat, quia absit ignoratia,vel iustus dolor,vel si Reipublicae id afferat damnum, quia absque ratione aequitatis, vel publici boni id fieti, cum expediat nocentes puniri, & qui id omi tit, Deo permittente, quandoque morte auferatur, ut legitur de Saul. I.Reg. I s. & de Achas. 3Meg. χo. &Philippo patre Alexandri,quod Attalum ob liuprum illatum Pausaniae,eo petente,non punisset,ut dicit Qe Curi. in supplem. lib. I. unde S iustitia describitur
spectu virginali, aspectu sermidabili, ut dicit Gellius
lib. I .cap.ε. ex Crisippo. sc tamen,ut cum clemetia,& aequitate iungatur, cum Sen. lib. I. de clem. c. s. dicat, Principis laeuitiam bellum est e, clementiam verdin quamcunque domum ingrediatur,eam foetice redisi dere, atque tranquilla, quae in regia quo rarior eo mirabilior existit, cum eius irae nil obsistat, eius voluntati non sit qui co tradicat; & magni animi sit proprium
placidum e sie, atque tranquillum,& iniurias, atq; OLfensiones semper despicere,ut & elephantes, ac leones .Pertranseunt proiectos, muliebre vero iurere in ira, unde Rex cum maximus sit, non debet cum ira, vel sevitate iustitiam exequi, non enim multum supra eu, quis eminet, cui irascendo se exequat; qui & considerare debet nos omnes peccare, N ob id omnibus comis miserendum, ut nobis Deum ignoscere cupimus, ta lem se ciuibus proinde praebens, qualem sbi Deum veljt, qui non fulmine statim peccantem percutit , ut doceat hominem hominibus praepositum miti animo imperium exercere debere, ut ibi dicit Sen .c. 6.& T. cum clementia sit virtus animi a poena, vel vindicta ad lenitatem eum iudicio animi inclinans,quae Principem maxime decet,quod plurimos seruet,& in mai xi materia splendeat: ut dicit Senuoco cit. & qua Prim, ceps omnia sibi conciliat,quae sceptro sunt digna, amorem
148쪽
tem imprimis, unde Tragic. ait, qui vult regnare,languida regnet manu, & inde securitas surgit, ut inquit Claud. ad Hon.non enim sic excubiae,& circunstantia tela, quam tutatur amor, hoc enim inexpugnabile est munimentum, munimento non egere, ut inquit Plin. in Paneg.& Liu. lib. 8. firmissimum id esse imo erium, quo obedientes gaudent,ut inuisa imperia nemo retis. net diu, ut dicit Sallust. & inde etiam aeterna Principi consurgat gloria cum ea sic propius Deum accedat in salute hominibus danda, ut dicit Cic. orat. pro Licurgo.& Tacit. lib. II. Annal. unde & Homerus lib. 6. Odi Tinquit, mitis erat patris instar, ex quo fit quoque, ut subditi non timeant illum,sed pro illo,ut Bians aiebar, cum qua, & mansuetudo iungi debet, quae mitigat impetum irae, ut clementia manum, es poenam, sic tamen, ut clementia nimia non sit, ne mali inde animum concipiant mala patrare, cernentes se sine poena peccare, licet poena si minuenda quandoque, non tamen omittenda, maxime in prauos, & in corrigibi-Ies t ut dicit Plut. in Licurgo. cap. I ., Alterum, quod ad rustitiam exigitur,est ut sit celer, R eausae dilationibus amputatis celeriter expediatur,
cum proprium Principis, ut supra, sit iustitiae munus, unde Reges Aegyptiorum iudices iureiurando adigebant, ut si quid ipsi mandarent, quod iniustum esset . non exequerentur, ut dicit Pluti in apopht. quod & Alexander III. in c. si quando. de rescrip t. mandat iudia cibus delegatis, si ad id rationabile causam adducant: R Caesares in l. I. C.de pet.bo. subi lib. Io. quod & Antigonus Rex seruauit, qui Princeps etiam curare deis bet, ut benemeritos, quod adiuilitiam distributivam spectat, honoribus, & opibus augeat, & ossicia bene meritis,& dignis distribuat, iuxta nreriti cuiusq; proportionem,ut & commutativa, qua cum si bditis quaindoque contrahit,nedum vindicatiuam, de qua supra,
149쪽
Quo vero ad iustitiam,quae inter subditos versatur, princeps curare debet, ut res omnes inter eos iuste versentur, quod fiet si vis auferatur, eos tuendo 1 latronibus, exulibus, homieidis, furibus, & huiusmodi, iisse gravibus, & validis manibus opponendo, S poenas de mash meritis debitas se mendo, tum si fraudes qua
in contractibus, ponderibus, mensuris,scripturis,m nopoliis, victus subtractione,vel usuris versantur, a strantur a δ' Modestia quoq; , maxime Principem virum deee eum amabilem reddit, qua lenis & in prospera fouePNn ρ ε tuna de se non praesumens homo redditur,quod licet esse 4ebet, diselle sit, in alto positum non alta sapere, attamen id ur,et qη praestantem praeclariorem reddit. & hominibus magis amabilem: ut ait Taett.lib. I s. Annal.se cogitando non minus hominem esse, quam hominibus praeesse,ut dieit Plin. in Paneg. lcentrum enim,& opes animum nofaciunt: ut dicit Ge. lib. I. An n. eaduca enim haec sunt puerilibus consentanea crepundiis, ut dicit Valer. ib. 6 e. vlt.& magnae arbores diu crescut, una vero h ta ciuirpantiar, ut dicit Curi.lib. 7. &nil tam firmum, cui periculum non sit etiam ab inualido , ut ibi dicit, ut in serro videre licet quod a rubigine eo sumitur,qui& affabilis esse debet, & omnes humanitus audire. Haec etiam modestia in exteriori apparatu, mensa, &conuiuiis parce factis commendatur, unde laudatur Curius Dentatus, qui inuentus a Legatis Samnitum rapas velaens,aurum ab eis allatum respuit: ut refert Cic.in Catone.& Plut.in apophia quod secit & Tubero, ut dicit Valer. lib. 4. e. 3 & 7. & laudatur pariter fiugalita Tiberi j Caesaris, qui saepe dimidiatu aprum ex
coena praeterita reliquum mensae apponebat: ut dicit
Suet. in eo c. 34.& parsimonia Iulii Caesaris in cibo,&potu, Aelii Pertinacis, Didii Iuliani, &Taciti Impexatoris: ut idem dicit in ivlian. eap. s 3. tui. Capitol. in Aelio..Αelius Spartim Didio Iulian.& Flauius Vopiis seu
150쪽
stus in Taeitor Vt contra reprehenduntur, qui excedunt in epulis, ut dicit Plut.in Laeon. & magis si inebrientur, ut dixi vhi de hoe est actum tract.de Cive .sie Alexader ebrius multa homicidia patravit,& Hippalinus filius Dionisii temulentus iugulatus est, ut d .
Athen.lib. Io. c. I 3. ut & vestitus modestia Principem magis omnibus gratum reddit, unde Aurelianus Cae- .sar vestem hololerteam nullam habuit, & Tacitus Imperator vestem communem eum caeteris detulit: ut di
cit Vopiseus in Tacito ; nisi occasio aliud suadeat, ad eius dignitatem ostendendam; viti subditis luxus vestium vetandus; unde Isabellaeum Ferdinando Rege Hispaniae vetuere dantibus operam studiis usum longarum,& sericarum vestium,& eapillorum promissorum. Marineus lib. 9.rerum Hisp. R ex aliis, quae dicit Tolosde Repub lib. . c. I I. & dixi tract. de educ . lib. ubi de vestitu agitur, qui tamen dum domum exit, in
graui ornatu, non vano, incedat, & sensum moderetur quoque Princeps,& actionem, sermone presso v- tendo, & pauco, cui enim loquentiae multum,sapien-tiae paucum, ut dicit Sallust. in Catil. & canis timidus latret vehementius,quam mordeat, & altissima flumina minimo sono labantur, ut dicit Curi.lib. . incultu etiam corporis,ut supra,non excedendo,csi pulchrius, ac magis regium sit animuin praeferre cultum, & compositum, quam corporis vestem, ut dicit Arist.praefat. ad Alex.& munditiae muIieribus, labores viris conue niant, ut dicit Sallust. Hae virtutes, & qualitates in Principe requiruntur, ut politicus est, & proinde adepta potestate recte vIatur: Ut vero est Princeps in Cluistiana religione existens,recta,& catholicam fidem tenere,& credere debet, cum Christiani populi dris esse no possi,vel debeat, qui a catholica fide alienus existat, ut recte tuenta,& iusse administrando, aeternam a summo bonorii ocinium largitore Deo beatitudinem expectet in mia